مشخصات کتاب

126/6/1

الگوی فقهی تحلیل و مهار تورم

محورهای جلسه

4 تصمیمات زیر ساختی فقه المکاسب برای مهار تورم کدام است؟

شورای راهبردی

الگوی پیشرفت اسلامی

20 اردیبهشت ماه 1402

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

وَکَأَیِّنْ مِنْ نَبِیَّ قَاتَلَ مَعَهُ رِیتُونَ کَثیرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَکَانُوا وَاللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ

سوره مبارکه آل عمران، آیه 146

و چه بسیار از پیامبرانی که مردان الهی فراوانی به همراه آنان ،جنگیدند، پس در مقابل آنچه در راه خدا به آنان رسید سستی نکردند و ناتوان نشدند و سر تسلیم و ذلت ف--رود نیاوردند؛ و خدا شکیبایان را دوست دارد

شناسنامه

متن پیش رو صد و بیست و ششمین مکتوب از نوع ششم محصولات مرتبط با نقشه الگوی پیشرفت اسلامی (پیاده (فوری) است. محتوای این محصول متن پیاده شده گفتگوی حجت الاسلام و المسلمین علی کشوری دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در نشست تخصصی تبیین الگوی فقهی تحلیل و مهار تورم ایراد شده است. این نشست در تاریخ 20 اردیبهشت ماه 1402 در شهر مبارک قم برگزار شده است. شایان ذکر است که بحث از الگوی فقهی تحلیل و مهار تورم، زیر مجموعه مباحث "فقه المکاسب" است. ضمناً بحث حاضر حاوی جدول تصمیم مشتمل بر چهار تصمیم) میباشد. پیشنهاد می شود این جزوه در قطع رحلی به انتشار برسد.

عکس

فهرست مطالب:

مقدمه: مروری اجمالی بر سرفصل ها و سوالات مطرح در جلسه 1

1/1. کارآمدی روش تحقیق فقهی در حوزه مسائل اقتصادی و مسئله تورّم (به دلیل وجود "اِشراف" و "جامعیت")، نسبت به گزاره های اقتصاد کلان؛ ویژگی مهم روش تحقیق فقهی. 7

1/1/1. استنباط 10دسته اطلاعات نسبت به یک شیئ یا یک مسئله از قرآن و روایات (در مدرسه هدایت)؛ دلیلی بر اثبات "جامعیتِ" و در نتیجه "کارآمدیِ" روش تحقیق فقهی. 8

1/1/1/1. اطلاعات در مورد حیث تسخیر اشیاء، خصلت های حاکم بر تَکَوُّن اشیاء، بنیاد و منبع ساختِ اشیاء، مطالعه زمان دستیابی و تنزیل اشیاء، حمایت های خداوند از اشیاء، زینت ها و زیبایی های اشیاء، حرکت ها و تغییرات متصور درباره اشیاء، معیار طبقه بندی و وزن دهی به اشیاء، ساختار تسلط خداوند بر اشیاء، نفی تشبیه اشیاء به خداوند؛ مصادیق 10دسته اطلاعات شارع در مورد یک شیئ یا یک مسئله (بر اساس استنباط مدرسه هدایت) 10

2/1/1. عدم تبیینِ "ساختار جامعیت شارع" توسط اخباریون شیعه؛ نقصی بزرگ در اثبات ادعای "جامعیت" و "کارآمدیِ" فقه شیعه. 11

3/1/1. اشکال و شبهه: ضعف(عدم ظرفیت) عرف زمان تخاطب؛ عامل عدم تبیین جامع شارع از اشیاء. 13

1/3/1/1. پاسخ اشکال: عدم تبیین و استنباط ساختار توصیف شارع از اشیاء؛ منشأ ایجاد اشکال. 14

1/2. نکته مقدماتی بحث: ایجاد اختلال در فرآیند تبادل بین بایع(طرف عَرضه) و مشتری(طرف تقاضا)؛ منشأ ایجاد تورّم(گرانی) 18

2/2. چهار نمونه از تحلیل های بخشی در مورد فرآیند و علت اصلی وقوع تورّم: 23

1/2/2. تحلیل اول: عدم تحقق وضعیت اشتغال کامل در کشور (و در نتیجه: ایجاد اختلال در طرف عَرضه)؛ علت اصلی وقوع تورّم 23

2/2/2. تحلیل دوم: کسری بودجه دولت و بالتَبَع: استقراض از بانک مرکزی و بالتَبَع: افزایش پایه پولی (و درنتیجه: تحریک و ایجاد اختلال در طرف تقاضا)؛ علت اصلی وقوع تورّم 24

3/2/2. تحلیل سوم: اتفاقات سیاسی و روانی در کشور (و در نتیجه: ایجاد اختلال در طرف تقاضا)؛ علت اصلی وقوع تورّم 32

4/2/2. تحلیل چهارم: عدم رعایت فاصله طبقاتی در مصرف؛ علت اصلی وقوع تورّم (در کشور ایران) 36

3/2. آسیب شناسیِ بخشی و ناقص از عوامل موثر بر وقوع تورّم؛ مهم ترین مسئله و اشکال در تحلیل های مشهور از تورّم 38

4/2. آسیب شناسیِ کامل (مبتنی بر اشراف) از عوامل مؤثر بر وقوع تورّم؛ مهم ترین ویژگی تحلیل فقهی از تورّم 42

1/4/2. برخورد شدید با مُحتَکِر، تاکید بر اجرای حکم شریف اِقاله، مذمّت و برخورد شدید با کم فروشی، ساخت بازارهای موقّت؛ برخی از راهکارهای فقهی (مبتنی بر اشراف) برای مهار تورّم 42

1/3. مدیریت و تقویت روابط بایع(طرف عَرضه) و مشتری(طرف تقاضا) از طریق شبکه ای و غیرمتمرکزکردنِ عَرضه و تقاضا (شکستن انحصار)؛ روح حاکم بر تدابیر شارع برای مهار تورّم 49

1/1/3. غیرمتمرکزکردنِ الگوی تولید (و در نتیجه: تقویت طرف عَرضه)؛ اولین تدبیر برای مهار تورّم. 50

1/1/1/3. تاکید شارع بر تولید نان در خانه؛ یکی از شواهد غیرمتمرکزبودنِ تولید در نزد شارع. 50

2/1/1/3. تاکید شارع بر نگهداری حیوانات خانگی؛ یکی دیگر از شواهد غیرمتمرکزبودنِ تولید در نزد شارع 51

2/1/3. غیرمتمرکزکردنِ الگوی توزیع به محوریت بازارهای موقّت (و در نتیجه: تقویت طرف عرضه)؛ دوّمین تدبیر برای مهار تورّم. 57

1/2/1/3. راه اندازی توزیع غیرمتمرکز و محله ای، ساخت بازارهای موقّت رایگان، و عمومی سازی تجارت؛ نمونه هایی از راه حل های فقه المکاسب برای مردمی شدنِ اقتصاد 58

3/1/3. اجرای طبقه بندی فقهی مشاغل؛ سوّمین تدبیر برای مهار تورّم. 60

1/3/1/3. تغییر نظام ارزشی مردم نسبت به مشاغل به وسیله آموزش "مشاغل برتر" در مدارس؛ اولین قدم برای اجرای طبقه بندی فقهی مشاغل. 60

4/1/3. خارج کردن زمین، باغ و خانه از سبد کالاهای تجاری؛ چهارمین تدبیر برای مهار تورّم. 62

1/4/1/3. عدم بهره گیری از جهاد تبیین (تغییر نظام ارزشی) و استفاده از جبر و قانون + هدایت اموال مردم به سمت تولید صنعتی و متمرکز؛ دو اشکال مهم بر "طرح مالیات بر سوداگریِ" دولت برای کنترل بازار مسکن. 64

5/1/3. راه اندازی آموزش های فقهی مرتبط با مکاسب در قالب مسجد بازار؛ پنجمین تدبیر برای مهار تورّم 67

1/5/1/3. تغییر و تبیین معنای "سود" و "کنز(گنج)"در ذهن مردم؛ اولین و مهم ترین آموزش فقهی موردنیاز در مسجد بازار. 68

2/5/1/3. تبیین معنا و حدود تعزیر؛ یکی دیگر از آموزش های مهم فقهی موردنیاز در مسجد بازار 71

3/5/1/3. رعایت عقود؛ یکی دیگر از آموزش های مهم فقهی موردنیاز در مسجد بازار. 71

4/5/1/3. حرمت تسعیر و راه اندازی تسعیر اختیاری؛ یکی دیگر از آموزش های مهم فقهی موردنیاز در مسجد بازار. 73

5/5/1/3. اِقاله و انصاف؛ یکی دیگر از آموزش های مهم فقهی موردنیاز در مسجد بازار. 74

1/4. گسترش گفتگو و تدریس موضوعی و همه جانبه مباحث فقه المکاسب به جای مفاهیم معیوب اقتصاد کلان، اقتصاد خُرد و اقتصاد توسعه؛ اوّلین تصمیم زیرساختیِ فقه المکاسب برای مهار تورّم 78

2/4. ساخت گسترده بازارهای موقّت (با جانمایی درست) و احیاء مفهوم مسجد بازار برای مدیریت نرم بازار؛ دوّمین تصمیم زیرساختیِ فقه المکاسب برای مهار تورّم 80

3/4. حمایت از طبقه بندی جدید مشاغل برتر؛ سوّمین تصمیم زیرساختیِ فقه المکاسب برای مهار تورّم 80

4/4. طراحی کالبدی جدید محله ای برای ایجاد زیست بوم مشاغل مستقل و تولید غیرمتمرکز؛ چهارمین تصمیم زیرساختیِ فقه المکاسب برای مهار تورّم 81

1/5. نکته اول: لزوم بازطراحی فهرست های فقهی ناظر به موضوعات عصر 83

2/5. نکته دوم: شروع بحث از نقطه حساسیت مخاطب و ارائه راهکار برای آن از آیات و روایات. 84

3/5. نکته سوم: اصالت داشتنِ عناوین و اصطلاحات امام7 در کنار توجه به ظرفیت و نقطه حساسیت مخاطب. 86

خلاصه مباحث نشست. 90

پیوست ها: 93

پیوست شماره 1: آیات و روایاتی در مورد اِشراف و جامعیتِ روش تحقیق فقهی. 94

پیوست شماره 2: توضیحاتی در مورد برخی از اصطلاحات و مفاهیم ناقص و معیوبِ مکاتب مختلف اقتصادی موجود (خصوصاً اقتصاد کلان) 106

پیوست شماره 3: انواع اطلاعات فقهیِ ده گانه در مورد اشیاء و مسائل مختلف (بر اساس استنباط مدرسه هدایت) 161

1/2. نوع اول: مطالعه خصلت های اصلی حاکم بر تَکَوُّن(به وجودآمدن) اشیاء (جدول فقهی خصلت) 161

2/2. نوع دوم: مطالعه مواد تشکیل دهنده اشیاء (جدول فقهی بنیاد) 164

3/2. نوع سوم: مطالعه زمان اشیاء (جدول فقهی زمان) 174

4/2. نوع چهارم: مطالعه پشتیبانی ها(حمایت های امری) خداوند از اشیاء (جدول فقهی عماد) 177

5/2. نوع پنجم: مطالعه زینت اشیاء (جدول فقهی زینت) 183

6/2. نوع ششم: مطالعه تغییرات منفی و مثبت اشیاء (جدول فقهی تغییر) 186

7/2. نوع هفتم: مطالعه ارزش و طبقه بندی اشیاء (جدول فقهی طبقه بندی اشیاء) 189

8/2. نوع هشتم: مطالعه ساختار تسلط خداوند(حیازت ربوبی) بر اشیاء (جدول فقهی حَیازت) 194

9/2. نوع نهم: مطالعه نفی خاصیت های اشیاء از خداوند (جدول فقهی نفی تشبیه) 197

10/2. نوع دهم: مطالعه سببیت یا خاصیت نهایی اشیاء (جدول فقهی تسخیر) 198

پیوست شماره 4: بررسی اجمالی رجال سند روایتِ «عَلِیٌّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَمِعْتُهُ یَقُولُ: «مَا مِنْ شَیْ ءٍ إِلَّا وَ فِیهِ کِتَابٌ أَوْ سُنَّةٌ.». 208

پیوست شماره 5: نامه اول و دوم حجت الاسلام کشوری به جناب استاد علوی بروجردی. 217

پیوست شماره 6: تحلیل علت تورّم از دیدگاه استاد سید منیرالدین هاشمی. 222

پیوست شماره 7: عدم دریافت کرایه از مغازه های بازار توسط امیرالمومنین7. 225

پیوست شماره 8: مذمّت شدید خرید نان در روایات و کلام فقهاء. 227

پیوست شماره 9: تاکید بر نگهداری حیوانات خانگی در روایات.. 230

پیوست شماره 10: اقامه شش دسته دلیل از روایات بر لزوم تولید غیرمتمرکز و محله ای (خلاصه ای از جلسه چهارم دوره فقه المکاسب) 234

1/3. روایاتِ «زمان کسب»، «مکان کسب» و «نهی از اجیرشدن»؛ سه دسته روایات عامِ تولید. 234

2/3. روایاتِ «تولید نان»، «نگهداری دام» و «تازه خوری»؛ سه دسته از روایات بخشیِ تولید. 246

3/2. اصل بودن تولید غیر متمرکز؛ نتیجه دو دسته آیات و روایات عام و بخشی در ویژگی های الگوی تولید و تفاوت بنیادین با الگوی تولید صنعتی. 259

1/3/2. پایه ریزی عدالت در الگوی تولید؛ اولین فایده الگوی تولید غیرمتمرکز نسبت به تولید صنعتی. 260

2/3/2. حفظ ریشه ای محیط زیست؛ دومین فایده الگوی تولید غیرمتمرکز نسبت به تولید صنعتی. 261

3/3/2. کاهش قیمت تمام شده؛ سومین فایده الگوی تولید غیرمتمرکز نسبت به تولید صنعتی. 262

پیوست شماره 11: پنج دسته دلیل بر لزوم عمومی سازی تجارت (خلاصه ای از جلسه پنجم دوره فقه المکاسب) 264

1/1/2. بهبود کیفیت عبادت؛ دسته اول فوائد تجارت در اسلام 264

2/3/1. دریافت سود اقتصادی؛ دسته دوم فوائد تجارت در اسلام 265

3/3/1. رشد عقل؛ دسته سوم فوائد تجارت در اسلام 268

4/3/2. تاثیر تجارت بر تمام امور؛ دسته چهارم فوائد تجارت در اسلام 271

کاهش رانت (افزایش کیفیت و کاهش قیمت کالاها)؛ دلیلی دیگر بر عمومی سازی تجارت.. 276

پیوست شماره 12 : مشاغل برتر (کشاورزی، باغداری، دامداری و خیاطی) در روایات.. 279

پیوست شماره 13: مذمّت شدید خریدوفروش خانه و زمین و باغ در روایات.. 286

پیوست شماره 14: ادله چهارگانه حُرمت تولید صنعتی (مطرح شده در نشست تخصصی انفاق) 291

1/1. گسترش بی عدالتی؛ اولین اشکال هدایت نقدینگی به سمت تولید صنعتی. 291

3/1/1. تقویت و گسترش الگوی تولید خانگی و محلی؛ راهکار اصلی تحقق عدالت در بخش تولید. 293

2/1. افزایش آلودگی محیط زیست؛ دومین اشکال هدایت نقدینگی به سمت تولید صنعتی. 293

3/1. گسترش بیماری ها؛ سومین اشکال هدایت نقدینگی به سمت تولید صنعتی. 295

4/1. گسترش اسراف در انرژی؛ چهارمین اشکال هدایت نقدینگی به سمت تولید صنعتی. 301

پیوست شماره 15: توسعه معنایی مفهوم "کنز(گنج)" در تفکر انبیاء. 303

پیوست شماره 16: حُرمت تسعیر(قیمت گذاری) توسط حاکمیت در روایات و کلام فقهاء. 315

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ

الحَمدُ للِّه رَبِّ العَالَمِینَ و الصَّلاةُ و السَّلامُ عَلَی سَیِّدِنا و نَبِیِّنا و شَفِیعِنا فِی یَومِ الجَزاء وَ حَبِیبُ قُلُوبِنَا و طَبیبِ نُفوسِنا أبِی القَاسِمِ مُحَمَّدٍ و عَلَی اهل بیتهِ الطَّیِّبِینَ الطّاهِرینَ المَعصُومِینَ المُکَرَّمِینَ سِیَّمَا بَقِیَّةُ اللهِ الأَعظَمِ اَروَاحُنا لآمَالِه الفِداءُ و عَجَّلَ اللّهُ تَعَالَی فَرَجَهُ الشَّریفَ و اللَّعنُ الدّائِمُ عَلَی أعدَائِه أعداءِ اللهِ مِنَ الانَ إلَی قیامِ یَوْمِ الدّین.

همانطوری که به استحضار برادران محترم رسیده است موضوع نشست تخصصی امروز، تبیین اجمالی "الگوی فقهی تحلیل و مهار تورّم" است. ان شاءالله بفضله تبارک و تعالی در این نشست مجموعه­ای از مفاهیم را طرح می کنیم که به ما قدرت می دهد مسئله تورّم را عمیق تر شناسایی کرده و برای رفع آن تصمیم گیری کنیم.

مقدمه: مروری اجمالی بر سرفصل ها و سوالات مطرح در جلسه

صوت

من در مجموع برای اینکه تحلیل تورّم از نگاه فقه تبیین شود، 4 سرفصل بحثی را آماده کرده ام که محضرتان طرح کنم. هر یک از این 4 سرفصل، بخشی از مفاهیم مرتبط با تورّم را برای ما تحلیل کرده و کمک می کند که درک ما از مسائل اقتصادی و خصوصاً بحث "گرانی" و "تورّم" ارتقاء پیدا کند.

بحث [و سرفصل] اول همانطور که در بحث های الگوی پیشرفت اسلامی مرسوم است، بحث روش تحقیق می باشد. اینجا مجدداً سوال مهم را تکرار می کنیم که: مسائل اقتصادی و مسئله تورّم، با چه روش تحقیقی باید تحلیل شود؟ آیا روش تحقیق های فعلی می توانند ما را به یک تحلیل کامل و

کاربردی در حوزه تورّم برسانند؟ یا نه؛ ما نیازمند تغییر مبانی روش تحقیقی خودمان هستیم و باید بر اساس روش تحقیق دیگری عمل کنیم؟

امروز من در این بخش [اول]، به یک سوال شایع در حوزه روش تحقیق فقهی هم پاسخ خواهم داد و این نکته را مجددا متذکر خواهم شد که حل مسائل کشور به وسیله تفکر انبیاء امکان پذیر است و مادامی که ما تحلیل های انبیاء را بلد نیستیم، تدریس نکرده و به آنها توجه نمی کنیم؛ دائماً از چاله ای خارج می شویم و به چاهی می افتیم،⁽¹⁾

در آن روز (قیامت) فرمانروایی مطلق برای [خدای] رحمان ثابت است، و بر کافران روزی بسیار دشوار است، * و روزی که ستمکار، دو دست خود را [از شدت اندوه و حسرت به دندان] می گزد [و] می گوید: ای کاش همراه پیامبر راهی به سوی حق برمی گرفتم * ای وای، کاش من فلانی را [که سبب بدبختی من شد] به دوستی نمی گرفتم.

(سوره مبارکه فرقان، آیات 26 الی 28)

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فی شَیْ ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْویلاً .

ای اهل ایمان! از خدا اطاعت کنید و [نیز] از پیامبر و صاحبان امر خودتان [که امامان از اهل بیت اند و چون پیامبر دارای مقام عصمت می باشند] اطاعت کنید. و اگر درباره چیزی [از احکام و امور مادی و معنوی و حکومت و جانشینی پس از پیامبر] نزاع داشتید، آن را [برای فیصله یافتنش] اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید، به خدا و پیامبر ارجاع دهید این [ارجاع دادن] برای شما بهتر واز نظر عاقبت نیکوتر است.

(سوره مبارکه نساء، آیه 59)

وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنکاً وَ نَحشُرُهُ یَوْمَ الْقِیَمَةِ أَعْمَی * قَالَ رَبّ ِ لِمَ حَشَرْتَنیِ أَعْمَی وَ قَدْ کُنتُ بَصِیرًا * قَالَ کَذَالِکَ أَتَتْکَ ءَایَاتُنَا فَنَسِیتَها وَ کَذَالِکَ الْیَوْمَ تُنسیَ * وَ کَذَالِکَ نَجزِی مَنْ أَسْرَفَ وَ لَمْ یُؤْمِن بِآیَاتِ رَبِّهِ وَ لَعَذَابُ الآخِرَةِ أَشَدُّ وَ أَبْقَی.

و هر کس از هدایت من روی بگرداند، برای او زندگی تنگ [و سختی] خواهد بود، و روز قیامت او را نابینا محشور می کنیم. * می گوید: پروردگارا! برای چه مرا نابینا محشور کردی، در حالی که [در دنیا] بینا بودم؟ *

[خدا] می گوید: همین گونه که آیات ما برای تو آمد و آنها را فراموش کردی این چنین امروز فراموش می شوی. * و کسی را که [از هدایت حق] تجاوز کرده و به آیات پروردگارش ایمان نیاورده، این گونه کیفر می دهیم، و بی تردید عذاب آخرت سخت تر و پایدارتر است.

(سوره مبارکه طه، آیات 124 الی 127)

می کنم. استحضار دارید که در ادبیات اقتصادی موجود، ریشه "تورّم" به عدم تعادل در "عرضه"⁽¹⁾

Supply is the basic economic concept that describes the total amount of a specific good provided to the market for consumption. Supply is heavily correlated to demand, and the two concepts are intertwined to create market equilibrium which defines the availability of goods in the market and the prices they are sold for. Supply is graphically depicted, and the supply curve maps the relationship between price and quantity by being shown as an upward-sloping line. Supply is determined by market demand, cost constraints, consumer preferences, and government policy. Supply is often broken into short-term and long-term supply, though there are other types of supply.

عَرضه مفهوم اساسی اقتصادی است که مقدار کل کالای خاص ارائه شده به بازار برای مصرف را توصیف می کند. عرضه به کل مقدار یک کالا یا خدمات خاص که در دسترس مصرف کنندگان است، چه با یک قیمت خاص و چه در طیفی از قیمت ها، اطلاق می شود. مقدار عرضه شده توسط تولیدکنندگان اغلب در صورت افزایش قیمت افزایش می یابد زیرا هدف همه شرکت ها به حداکثر رساندن سود است. قیمت یک کالا یکی از مهم ترین عوامل مؤثر بر عرضه است و معمولاً بین قیمتی که مصرف کنندگان مایل به پرداخت هستند و قیمتی که تولیدکنندگان یا خرده فروشان دریافت می کنند، رابطه معکوس وجود دارد. شرایط تولید، پیشرفت های فناوری، نوآوری های مخرب و مقررات دولتی نیز می توانند بر عرضه تأثیر بگذارند. در اقتصاد خرد، عرضه با فرمول های ریاضی مانند تابع عرضه و معادله نشان داده می شود که رابطه بین عرضه و عوامل مؤثر بر آن را توصیف می کند. منحنی عرضه برای تجزیه و تحلیل حرکات، جابجایی ها و کشش قیمت استفاده می شود و اطلاعات ارزشمندی را برای تولیدکنندگان، مصرف کنندگان و سیاست گذاران فراهم می کند.

عرضه به شدت با تقاضا مرتبط است و این دو مفهوم برای ایجاد تعادل در بازار در هم تنیده شده اند که در دسترس بودن کالاها در بازار و قیمت هایی که برای آنها فروخته می شود را تعریف می کند. عرضه به صورت گرافیکی نشان داده می شود و منحنی عرضه با نشان دادن یک خط شیب دار به سمت بالا، رابطه بین قیمت و مقدار را ترسیم می کند. عرضه توسط تقاضای بازار، محدودیت های هزینه، ترجیحات مصرف کننده و سیاست دولت تعیین می شود. عرضه اغلب به عرضه کوتاه مدت و بلندمدت تقسیم می شود، اگرچه انواع دیگری از عرضه وجود دارد.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/d/demand.asp

و "تقاضا"⁽²⁾

Incorrect estimations can result in lost sales from willing buyers if demand is underestimated or losses from leftover inventory if demand is overestimated. Demand helps fuel profits and the economy. That's why it's an important concept.

Demand is closely related to the concept of supply. While consumers try to pay the lowest prices they can for goods and services, suppliers try to maximize profits. If suppliers charge too much for a product, the quantity demanded drops and suppliers may not sell enough product to earn sufficient profits. If suppliers charge too little, the quantity demanded increases but lower prices may not cover suppliers’ costs or allow for profits. Some factors affecting demand include the appeal of a good or service, the availability of competing goods, the availability of financing, and the perceived availability of a good or service. Demand elasticity relates to how sensitive the demand for a product is as the price for it changes. For example, if there's a big change in demand due to a small change in price, demand elasticity is said to be high. Shoppers may choose attractive substitute products if the price for their usual product has increased somewhat. That could indicate high demand elasticity and is useful for businesses to know.

تقاضا عبارت است از تمایل خریداران به خرید کالاها و خدمات در سطح قیمتی خاص. به طور کلی افزایش قیمت باعث کاهش تقاضا می شود در حالی که کاهش قیمت باعث افزایش تقاضا می شود. دو نوع تقاضا وجود دارد: تقاضای بازار، که مقدار کل کالایی است که توسط همه مصرف کنندگان در یک بازار تقاضا می شود، و تقاضای کل، که کل تقاضا برای همه کالاها و خدمات در یک اقتصاد است. کسب و کارها پول زیادی را صرف برآورد تقاضا برای محصولات و خدمات خود می کنند تا بتوانند تعیین کنند که چقدر می توانند با یک قیمت خاص بفروشند. اگر تخمین خیلی کم باشد، ممکن است فروش خود را از دست بدهند، در حالی که اگر خیلی زیاد باشد، ممکن است موجودی باقیمانده داشته باشند. کشش تقاضا میزان حساسیت تقاضا به تغییرات قیمت را اندازه گیری می کند. اگر تغییر زیادی در تقاضا به دلیل یک تغییر کوچک در قیمت ایجاد شود، کشش تقاضا بالا است. این اطلاعات می تواند به کسب وکارها در تصمیم گیری درباره قیمت گذاری و درک بهتر رفتار مصرف کننده کمک کند. منحنی تقاضا به صورت بصری نشان می دهد که چگونه کاهش قیمت یک محصول باعث افزایش مقدار خریداری شده می شود.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/d/demand.asp

بازگردانده می شود. که حالا من در اینجا متعمدا کلمه "بایع" و "مشتری" را بکار می برم که

این معنی را تذکر داده باشم که: بحث تحلیل "عرضه" و "تقاضا" در فقه ما ذیل اصطلاح "بایع" و "مشتری" در سال های دور وجود داشته است و ما نباید فریب تغییر الفاظ را بخوریم و [مثلاً] بگوییم:

چون حالا [عین] کلمه "عرضه" و کلمه "تقاضا" در ادبیات فقهی نیست پس بحثی هم راجع به اختلالات این حوزه وجود ندارد.

به هرحال با توجه به این دقت لفظی؛ 4 نمونه از تحلیل های ناقص و بخشی در مورد "اختلالات موثر بر تبادل بایع و مشتری" را محضرتان عرض خواهم کرد. پس سرفصل دوم در واقع به صورت مصداقی از تحلیل های ناقص رونمایی می کند. البته من یادم می آید که سابق بر این (شاید یک دهه پیش) وقتی ما داشتیم تحلیل های مربوط به تورّم را جمع آوری می کردیم، بیش از 40 تحلیل در این حوزه وجود داشت! و همه این 40 تحلیل در واقع هرکدام به نوعی داشتند "اختلال در عرضه و تقاضا" را برجسته می کردند. و چون دستگاه فکریِ موجود جامع نیست، هر کدام از این نظریات در واقع به یک یا چند اختلال (در طرف عرضه یا در طرف تقاضا) اشاره کرده [است]. حالا این 4 [تحلیل که در سرفصل دوم بیان و نقد خواهند شد] مرسوم ترین و مشهورترین این تحلیل ها هستند که به آنها اشاره خواهم کرد.

سومین سرفصل بحثی در جلسه امروز، تلاش برای تکامل تصور از "مفهوم تبادل" و عوامل موثر بر آن است. استحضار دارید ما قبلاً در کتب فقهی مطرح کرده ایم که: یکی از مهم ترین ابواب "فقه المکاسب"⁽¹⁾

منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی

https://eitaa.com/olgou4/982

برخی از سرفصل های فقه المکاسب با تبویب جدید به شرح زیر است: 1- طبقه بندی فقهی مشاغل، 2- ویژگی های الگوی تولید، 3- ویژگی های الگوی توزیع و بازار، 4- احکام 5 گانه تبادل در اسلام + تعریف پول در روایات و آیات، 5- تجارت بین الملل ، 6- نظریه فقهی انفاق، 7- نظریه فقهی انفال، 8- بررسی تعریف و فواید مالیات های اسلامی و...

تبویب جدید فقه المکاسب در فضای نظام مقایسه با بدعت های نهادگرایی و نظریات نئوکینزی و... مطرح و تبیین می شود.

منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی

https://eitaa.com/olgou4/4912

متن کامل دوره پژوهشی فقه المکاسب (648 صفحه) را از اینجا دریافت کنید:

https://eitaa.com/olgou4/3282

جهت دریافت نمودار کل دوره اول فقه المکاسب نیز به آدرس زیر مراجعه بفرمایید:

https://eitaa.com/olgou4/3285

کنیم. در این سرفصل [سوم] سعی می کنیم باز آن بحث را تکرار کرده و البته به نوعی هم نسبت به بحث های گذشته تعمیق کنیم. خلاصه ی حرف ما در جلسه امروز این است که: تورّم، ناشی از اختلال بین طرف عَرضه و طرف تقاضا است؛ یعنی: عدم تعادل بین عرضه و تقاضا منجر به ایجاد تورّم می شود. و [به عبارت دیگر:] مهمترین اختلالی که در بین عرضه و تقاضا متصور می باشد، این است که: ما درک روشنی از "مفهومِ عَرضه و تقاضا" و "مفهومِ تبادل بین بایع و مشتری" نداشته باشیم. ما سعی می کنیم که به صورت بخشی [و ناقص] به مفهوم تبادل بین بایع و مشتری (یا به عبارت امروزی­ها تعادل بین عرضه وتقاضا) نگاه نکنیم، [بلکه] کامل­تر نگاه کنیم. پس در سرفصل سوم، سعی می کنم آن نگاه کامل را اندکی محضر شما روشن کنم.

و سر فصل آخر بحث های امروز عبارت است از: معرفی تصمیمات زیرساختی برای مدیریت گرانی و تورّم. مبتنی بر آن تحلیل کاملی که سعی می کنیم در این جلسه از اختلالات طرف بایع و اختلالات موثر بر طرف مشتری ارائه کنیم؛ یک سری تصمیمات زیرساختی را هم محضر شما پیشنهاد خواهیم کرد که به نظر ما اگر بسته مدیریت تورّمی که دولت محترم فعلی دارد تهیه می کند و در مراحل نهایی تهیه کردن این بسته است، این موارد 4 گانه را که حالا عرض خواهم کرد ببیند، می توانیم امیدوار باشیم [که] از سال های آینده سطح تورّم و گرانی در کشور ما کاهش پیدا کند. یعنی: در واقع این سرفصل چهارم، به دنبال ترمیم بسته تورّم دولت محترم می باشد.من دیروز داشتم اظهارات وزیر محترم اقتصاد را- که من همینجا پیشنهاد می کنم ایشان از این وزارتخانه مهم استعفاء بدهند!- مطالعه می کردم؛ آنجا دیدم که تحلیل­هایی که دوستان دارند از مسئله تورّم ارائه می دهند، خیلی با تحلیل هایی که در گذشته ارائه شده [است] فرق نمی کند! بنابراین پیشنهاد نهایی جلسه این است که بسته ای که دولت برای مهار تورّم از آن استفاده می کند، لااقل یک پیوستی از این مفاهیم اربعه [که در این جلسه مطرح خواهد شد] در آن باشد تا بتوانیم ان شاءالله مشکلات کشور را مدیریت کنیم.

پس این در مجموع سرفصل های بحثی ما در جلسه امروز است. پس [بحث را] از سرفصل اول محضرتان آغاز می کنیم.

1. سرفصل اول: روش تحقیق فقهی در حوزه مسائل اقتصادی و مسئله تورّم چگونه است؟

1/1. کارآمدی روش تحقیق فقهی در حوزه مسائل اقتصادی و مسئله تورّم (به دلیل وجود "اِشراف" و "جامعیت")، نسبت به گزاره های اقتصاد کلان؛ ویژگی مهم روش تحقیق فقهی

اشاره

ما در حوزه اقتصاد، چون به دنبال "کارآمدی" هستیم و کارآمدی زاییده ی "اِشراف" به یک مسئله است؛ بنابراین معتقدیم کسی که از "روش تحقیق فقهی" (یا به عبارت بهتر: "روش تحقیق مبتنی بر اِشراف")⁽¹⁾استفاده می کند، کارآمدی بیشتری را در عمل به ارمغان خواهد آورد. گزاره­های ناشی از استفاده از "روش تحقیق فقهی"، در نهایت از گزاره های "اقتصاد کلان" کارآمدتر خواهد بود. حالا در ادامه عرض خواهم کرد که: همه مصیبت های ما، همین مفاهیم "اقتصاد کلان"⁽²⁾

Some of the key questions addressed by macroeconomics include: What causes unemployment? What causes inflation? What creates or stimulates economic growth? Macroeconomics attempts to measure how well an economy is performing, understand what forces drive it, and project how performance can improve.

Macroeconomics in its modern form is often defined as starting with John Maynard Keynes and his theories about market behavior and governmental policies in the 1930s; several schools of thought have developed since.

In contrast to macroeconomics, microeconomics is more focused on the influences on and choices made by individual actors in the economy (people, companies, industries, etc.).

اقتصاد کلان شاخه ای از علم اقتصاد است که به مطالعه نحوه رفتار یک اقتصاد کلی - بازارها، مشاغل، مصرف کنندگان و دولت ها می پردازد. اقتصاد کلان پدیده های کل اقتصاد مانند: تورم، سطح قیمت ها، نرخ رشد اقتصادی، درآمد ملی، تولید ناخالص داخلی (GDP) و تغییرات در بیکاری را بررسی می کند. دو حوزه اصلی تحقیقات اقتصاد کلان عبارتند از رشد اقتصادی بلند مدت و چرخه های تجاری کوتاه مدت.

برخی از سوالات کلیدی که اقتصاد کلان به آنها پرداخته عبارتند از: چه چیزی باعث بیکاری می شود؟ چه چیزی باعث تورم می شود؟ چه چیزی باعث ایجاد یا تحریک رشد اقتصادی می شود؟ اقتصاد کلان تلاش می کند تا میزان عملکرد یک اقتصاد را اندازه گیری کند، بفهمد چه نیروهایی آن را هدایت می کنند، و پیش بینی می کند که چگونه عملکرد می تواند بهبود یابد.

اقتصاد کلان در شکل مدرن آن اغلب به عنوان شروع با جان مینارد کینز و نظریه های او در مورد رفتار بازار و سیاست های دولتی در دهه 1930 تعریف می شود. چندین مکتب فکری از آن زمان توسعه یافته است.

بر خلاف اقتصاد کلان، اقتصاد خرد بیشتر بر تأثیرات و انتخاب های انجام شده توسط بازیگران فردی در اقتصاد (مردم، شرکت ها، صنایع و غیره) متمرکز است.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/m/macroeconomics.asp

دفتر تحلیل اقتصادی ایالات متحده (BEA)

bea.gov/data/all

دفتر ملی تحقیقات اقتصادی آمریکا (NBER) "توسعه ها و انقباضات چرخه تجاری ایالات متحده."

nber.org/research/data/us-business-cycle-expansions-and-contractions

شورای حکام فدرال رزرو آمریکا "ابزارهای خط مشی"

federalreserve.gov/monetarypolicy/policytools.htm

federalreserve.gov/monetarypolicy/expiredtools.htm

جهت مطالعه بیشتر در مورد "برخی از اصطلاحات و مفاهیم ناقص و معیوبِ مکاتب مختلف اقتصادی موجود (خصوصاً اقتصاد کلان)" ؛ به پیوست شماره 2 مراجعه بفرمایید.

است! که حالا راجع به آن بحث خواهم کرد.

1/1/1. استنباط 10دسته اطلاعات نسبت به یک شیئ یا یک مسئله از قرآن و روایات (در مدرسه هدایت)؛ دلیلی بر اثبات "جامعیتِ" و در نتیجه "کارآمدیِ" روش تحقیق فقهی

اشاره

بنده در جلسه گذشته (یعنی در جلسه ای که مربوط به "تحلیل چگونگی مواجهه با سلطه دلار" بود)،⁽¹⁾

تحقق راهبرد تبادل مستقل؛ سلطه دلار را ریشه کن می کند!

در سال 1401 هشتاد میلیارد دلار مصارف ارزی داشته ایم؛ که 18 میلیارد دلار آن کالاهای مرتبط با کشاورزی بوده است و 3/2میلیارد دلار آن اقلام وزارات بهداشت بوده است. در سال 1401 فقط 4/1 میلیارد دلار گندم وارد کرده ایم و حدود 12 میلیارد دلار خوراک دام و طیور، دانه های روغنی و روغن خام وارد کرده ایم! (مجموعا 22 میلیون تن )

با اعمال تغییرات ساختاری در حوزه اقتصاد (شامل:1- ترویج طبقه بندی مشاغل مرتبط با غذا، لباس و پیشگیری از بیماری، 2- اجرای قانون مترقی احیای موات،3-ساخت بازارهای موقت متعدد و 4- ساخت دار واسعه برای مردم) تقریبا سالی 5 میلیارد دلار از میزان واردات و مصارف ارزی کشور کاسته می شود و کشور از پدیده معیوب تبادل وابسته به تدریج عبور می کند!

پیشنهاد محاسبه ریالی مواد اولیه و تولید داخلی (پیشنهاد برخی کارشناسان مجمع تشخیص مصلحت) و پیشنهاد تغییر تعریف پول از پول اعتباری به پولطلا و مبارزه با پدیده حرام خلق پول (پیشنهاد موسسه متا در اصفهان) به حذف پایدار اختلالات ارزی نمی انجامد و راهکار اساسی برای مواجهه با سلطه دلار، تحقق استراتژی تبادل مستقل در کشور است! (پیشنهاد رفع تحریم چرخه دلار(U-TURN) از طریق اعطای امتیاز به آمریکا؛ پیشتر توسط تیم روحانی و ظریف تجربه تلخی داشت!)

حجت الاسلام علی کشوری ( دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی) - نشست تخصصی چگونگی مواجهه با سلطه دلار بر کسب و کار مردم - چهارشنبه 6 اردیبهشت 1402- قم

منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی در ایتا

https://eitaa.com/olgou4/5198

راهبرد چهاربخشی برای حل اختلالات ارزی کشور:

علت اصلی اختلالات ارزی در کشور (بخوانید: سلطه دلار) وجود تبادلات کلان و وابسته به خارج از کشور -خصوصا در حوزه غذا، لباس و دارو- است. ارزش این تبادلات معیوب در سال 1401 در حدود 80 میلیارد دلار بوده است. برای علاج بنیادین اختلالات ارزی یک راهبرد چهاربخشی حجیت یافته و کارآمد را به دولت و برنامه هفتم پیشنهاد می کنیم:

بخش اول راهبرد تبادل مستقل: تأسیس هنرستان های آموزشی و مهارتی با موضوع: مشاغل مرتبط با غذا، لباس و پیشگیری از بیماری است. ترویج طبقه بندی مشاغل مرتبط با غذا و لباس و پیشگیری از بیماری، اولین گام کاهش دهنده مبادلات دلاری کشور محسوب می شود. (محتوای هنرستان های جدید در طول یک دوره 6 ماهه به علاقه مندان مشاغل مرتبط با غذا، لباس و پیشگیری از بیماری آموزش داده می شود.)

بخش دوم راهبرد تبادل مستقل: اجرای سریع قانون مترقی احیای موات در کشور است. احیای اراضی موات به معنای احیای اراضی از طریق جریان دادن آب بر اساس الگوی فقهی مدیریت آب، احیای اراضی از طریق تولید محصولات باغی و کشاورزی و احیای اراضی از طریق ساخت دار واسعه است. قانون نبوی احیای موات، زیرساختی ترین تصمیم حاکمیت اسلام، برای ایجاد اقتصاد و کسب و کار مردمی محسوب می شود و بالتبع به کاهش بنیادین تبادلات خارجی کشور در حوزه غذا، لباس و دارو منتهی می شود!

بخش سوم راهبرد تبادل مستقل: ساخت بازارهای موقت متعدد در مناطق روستایی و شهری کشور است. ایده ساخت بازارهای موقت هزینه های محل تجارت را برای تولید کنندگان خرد صفر می کند و بالتبع هزینه های خانوار را به صورت معناداری کاهش می دهد. بازارهای موقت، از ارکان اصلی مبارزه با تبادلات وابسته و مواجهه موثر با اختلالات ارزی محسوب می شود.

بخش چهارم راهبرد تبادل مستقل: ساخت دار واسعه و حذف مطلق آپارتمان از الگوی ساخت مسکن در کشور است. دار واسعه (خانه ویلائی) علاوه بر آثار فرهنگی و امنیتی، زیرساخت اصلی کشاورزی محدود و کشاورزی شهری و تولید خانگی مرغ و تخم مرغ محسوب می شود. دار واسعه اصلی ترین زیرساخت پیشگیری از بیماری هم محسوب می شود و ترویج ساخت آن در کشور، بخشی از تبادلات وابسته را -خصوصا در حوزه نهاده های دام و طیور- کاهش می دهد و بالتبع اختلالات ارزی را کم اثر می کند.

حجت الاسلام علی کشوری ( دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی) - نشست تخصصی چگونگی مواجهه با سلطه دلار بر کسب و کار مردم - چهارشنبه 6 اردیبهشت 1402- قم

منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی

https://eitaa.com/olgou4/5200

عرض کردم که: مراد شارع از تحلیل جامع نسبت به یک مسئله، تحلیلِ 10محور نسبت به یک شیئ

یا یک مسئله است. وقتی می گوییم: شارع دارای "کلمات جامع" است و یک مسئله را "مبتنی بر اشراف" تحلیل می کند،⁽¹⁾

انتقال از متن

انتقال از متن

وقتی ما راجع به یک مسئله 10دسته اطلاعات دریافت می کنیم (که منشأ این اطلاعات هم خالق است)،

1/1/1/1. اطلاعات در مورد حیث تسخیر اشیاء، خصلت های حاکم بر تَکَوُّن اشیاء، بنیاد و منبع ساختِ اشیاء، مطالعه زمان دستیابی و تنزیل اشیاء، حمایت های خداوند از اشیاء، زینت ها و زیبایی های اشیاء، حرکت ها و تغییرات متصور درباره اشیاء، معیار طبقه بندی و وزن دهی به اشیاء، ساختار تسلط خداوند بر اشیاء، نفی تشبیه اشیاء به خداوند؛ مصادیق 10دسته اطلاعات شارع در مورد یک شیئ یا یک مسئله (بر اساس استنباط مدرسه هدایت)

نتیجه بحث چه می شود؟ نتیجه بحث این می شود که: به دلیل "جامع بودنِ" تحلیل ما، "کارآمدی" هم بدست خواهد آمد.

1/1/1/1. اطلاعات در مورد حیث تسخیر اشیاء، خصلت های حاکم بر تَکَوُّن اشیاء، بنیاد و منبع ساختِ اشیاء، مطالعه زمان دستیابی و تنزیل اشیاء، حمایت های خداوند از اشیاء، زینت ها و زیبایی های اشیاء، حرکت ها و تغییرات متصور درباره اشیاء، معیار طبقه بندی و وزن دهی به اشیاء، ساختار تسلط خداوند بر اشیاء، نفی تشبیه اشیاء به خداوند؛ مصادیق 10دسته اطلاعات شارع در مورد یک شیئ یا یک مسئله (بر اساس استنباط مدرسه هدایت)

من در جلسه گذشته عرض کردم که: شارع، حیث تسخیر اشیاء، خصلت های حاکم بر تکوّن اشیاء، بنیاد و منبع ساخت اشیاء، زمان دستیابی و تنزیل اشیاء، حرکت های متصور درباره اشیاء، زینت ها و زیبایی های اشیاء، معیار طبقه بندی و وزن دهی به اشیاء، نوع حمایت از اشیاء، ساختار تسلط خالق بر اشیاء و نفی تشبیه اشیاء به خالقِ اشیاء را برای ما روایت کرده است.⁽¹⁾همانطور که در جلسه گذشته تفصیلاً عرض کردم: وقتی ما می گوییم: «شارع، جامع حرف می زند و جامع تحلیل می کند»؛ یعنی: این 10دسته اطلاعات را در اختیار ما قرار می دهد. بنابراین ما از حیث مفاهیمی که در تحلیل از آن استفاده می کنیم غنی سازی می شویم و همچنین تحلیل ما هم نسبت به تحلیل های پوزیتیویستی ارتقاء پیدا می کند.

پس این خلاصه ای بود از بحث روش تحقیق که ما در جلسه گذشته عرض کردیم.

2/1/1. عدم تبیینِ "ساختار جامعیت شارع" توسط اخباریون شیعه؛ نقصی بزرگ در اثبات ادعای "جامعیت" و "کارآمدیِ" فقه شیعه

باز در اینجا متذکر می شوم که: اخباری های شیعه⁽¹⁾

تدوین گر

و بعضی از مفسرین شیعه، واقعاً روی این حرف ایستاده اند که: «فیه تبیانُ کلِّ شَیئ»⁽²⁾

و [یاد کن] روزی را که در هر امتی گواهی از خودشان بر آنان برمی انگیزیم، و تو را [ای پیامبر اسلام!] بر اینان گواه می آوریم و این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزی و هدایت و رحمت ومژده ای برای تسلیم شدگان [به فرمان های خدا] ست. [انصاریان]

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی وَ عُبَیْدَةَ بْنِ بَشِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع: ابْتِدَاءً مِنْهُ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأَعْلَمُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ وَ مَا فِی الْجَنَّةِ وَ مَا فِی النَّارِ وَ مَا کَانَ وَ مَا یَکُونُ إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ. ثُمَّ قَالَ: أَعْلَمُهُ مِنْ کِتَابِ [اللَّهِ] أَنْظُرُ إِلَیْهِ هَکَذَا ثُمَّ بَسَطَ کَفَّیْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الْکِتَابَ «فِیهِ تِبْیَانُ کُلِّ شَیْ ءٍ».

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «بدون تردید، من به آنچه در آسمان ها و زمین و بهشت و دوزخ است و آنچه تحقّق یافته و تحقّق خواهد یافت، آگاهی دارم». ایشان سپس لحظه ای درنگ کرد و چون دید این سخن بر شنوندگان گران آمده، فرمود: «این را من از کتاب خداوند عز و جل یافته ام؛ چرا که خداوند می فرماید: در آن، بیان هر چیزی هست».

الکافی، ج ،1 ص 261 / بصائرالدرجات، ص 128 / المناقب(لابن شهرآشوب)، ج 4، ص، 249 / تأویل الآیات الظاهرة، ج 1، ص 103

بحار الأنوار، ج 26، ص 111

برخی دیگر از آیات قرآن که از آنها برای جامعیت کلام شارع استدلال می شود:

وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ یَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلاَّ فی کِتابٍ مُبینٍ (سوره مبارکه انعام، آیه 59)

و کلیدهای غیب فقط نزد اوست، و کسی آنها را جز او نمی داند. و به آنچه در خشکی و دریاست، آگاه است، و هیچ برگی نمی افتد مگر آنکه آن را می داند، و هیچ دانه ای در تاریکی های زمین، و هیچ تر و خشکی نیست مگر آنکه در کتابی روشن [ثبت] است. [انصاریان]

... الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ دینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً ... (سوره مبارکه مائده، آیه 3)

... امروز کفرپیشگان از [شکست] دین شما ناامید شده اند بنابراین از آنان مترسید و از من بترسید. امروز [با نصبِ علی بن ابی طالب به ولایت، امامت، حکومت و فرمانروایی بر امت] دینتان را برای شما کامل، و نعمتم را بر شما تمام کردم، و اسلام را برایتان به عنوان دین پسندیدم...[انصاریان]

... ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْ ءٍ ثُمَّ إِلی رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ (سوره مبارکه انعام، آیه 38)

ما چیزی را در کتاب [تکوین از نظر ثبت جریانات هستی و برنامه های آفرینش] فروگذار نکرده ایم، سپس همگی به سوی پروردگارشان گردآوری می شوند. [انصاریان]

شیئ» [بیان کننده همه چیز است].⁽¹⁾

[1] الفوائد المدنیة، ص 28، 94، 103، 105- 106 و 127؛ الاصول الأصلیة، ص 2؛ هدایة الأبرار، ص 137

[2] الاصول الأصلیة، ص 4

[3] مانند شیخ انصاری که این را مضمون روایات می داند (فرائد الاصول، ج 2، ص 41)

[4] الفوائد المدنیة، ص 47؛ هدایة الأبرار، ص 134

منبع: اخباریگری، تاریخ و عقاید (مولف: ابراهیم بهشتی- معاصر)، انتشارات دارالحدیث، ص 175

امام صادق (علیه السلام): هیچ چیزی نیست، مگر این که در باره آن، آیه یا سنّتی وجود دارد.

الکافی، ج 1، ص 59

الوافی، ج 1، ص 274 / الفصول المهمة(تکملة الوسائل)، ج 1، ص 480 / إثبات الهداة بالنصوص والمعجزات(شیخ حُرّ عاملی)، ج 1، ص 79

روایی ما وجود دارد و اصلاً خدشه در آن نیست.⁽¹⁾

هیچ شخص ضعیفی در طریق این روایت قرار نگرفته و روایت سنداً و صدوراً قابل دفاع است؛ اما برخی از نخبگان به ما می گفتند که: بخشی از اصحاب بر اساس این روایت عمل نکرده اند! چرا بر اساس اش عمل نکرده اند؟ چون نرفته اند این نحوه "تبیان شارع از اشیاء" را استنباط کنند. آن کاری که ما به آن مفتخریم و به آن مُبتَهِج(شاد) هستیم این است که توانسته ایم یک استنباط اولیه از نوعِ "توصیف شارع از اشیاء" (که همانطور که عرض کردم موضوع ده جدول فقهی است) را در اختیار شیعیانِ اهل بیت: قرار بدهیم.

3/1/1. اشکال و شبهه: ضعف(عدم ظرفیت) عرف زمان تخاطب؛ عامل عدم تبیین جامع شارع از اشیاء

اشاره

حالا در اینجا یک سوال [و اشکال] مشهوری⁽²⁾

انتقال از متن

وجود دارد و آن اینکه بعضی ها اینطور می گویند که: الان هم علوم پوزیتیویستی، توصیف هایی از اشیاء [ارائه] کرده اند؛ (مثلاً: بدن انسان را به محوریت "سلول" توصیف کرده اند، یا مواد غذایی را به محوریت "مولکولهای زیستی"⁽³⁾

مولکول های زیستی که مولکول های بیولوژیکی هم نامیده می شوند، هریک از مواد متعددی است که توسط سلول ها و موجودات زنده تولید می شود. مولکول های زیستی طیف وسیعی از اندازه ها و ساختارها را دارند و عملکرد وسیعی را انجام می دهند. چهار نوع اصلی مولکول های زیستی کربوهیدرات ها، لیپیدها، اسیدهای نوکلئیک و پروتئین ها هستند.

منبع: دانشنامه رسمی بریتانیکا

britannica.com/science/biomolecule

در کتاب «المهذب فی علم اصول الفقه المقارن» آمده است: «القسم الثالث: العرف الشرعی و هو: اللفظ الذی استعمله الشارع مریدا منه معنی خاصا مثل «الصلاة» فانها فی الاصل الدعاء و لکن الشارع اراد بها شیئا مخصوصا ...».

فرهنگ نامه اصول فقه، ص 572 (به نقل از المهذب فی علم اصول الفقه المقارن(عبدالکریم بن علی بن محمد)، ج 3، ص 1021)

شارع در توصیف نیست؛ [بلکه] ضعف مخاطبِ شارع در فهم ادبیاتِ پوزیتیویستیِ امروز است. لذا آنها می گویند: اگر الان شارع بود بدنِ [انسان] را به محوریت سلول و غذاها را به محوریت مولکول های زیستی(ویتامین و پروتئین و کلسیم و...) برای ما توصیف می کرد. و اینکه شما مثلاً در توصیف های [کتاب شریف] کافی چنیناصطلاحاتی را نمی بینید، به ضعف فهمِ "عُرف زمان تخاطب" برمی گردد [نه به ضعف و عدم تبیین شارع]. این اشکال زیاد مطرح می شود.

1/3/1/1. پاسخ اشکال: عدم تبیین و استنباط ساختار توصیف شارع از اشیاء؛ منشأ ایجاد اشکال

منشأ این اشکال، عدم درک از "ساختار تبیینی شارع در مورد اشیاء" است. اگر کسی آمد و این ده بحثی که ما در این جلسه در مورد اشیاء مطرح کردیم را برای مخاطب تشریح کرد، می تواند به مخاطب امروزی بگوید که خود شارع به نحو تفصیلی اشیاء را تبیین کرده است و نیازی به دستگاه تبیینی دیگران ندارد. کأنّه یک سیاق (و به اصطلاح رکیک فرنگی ها: یک کانتکست(context)⁽¹⁾)

در این اشکال وجود دارد که مخاطب ما پذیرفته است که این توصیف ها درست و دقیق می باشد؛ لذا به ما می گوید: بله؛ ائمه: می توانستند این توصیف ها را ارائه بدهند ولی به دلیل ضعف دریافت مخاطب این کار را نکرده اند. در حالی که منشأ این اشکال هم کما اینکه ما همیشه عرض کرده ایم [این است که] اخباری های شیعه

مانع شده اند! اگر اخباری ها می آمدند⁽²⁾

انتقال از متن

و در کنار دفاع از "جامیت کلام شارع"، "ساختار توصیف شارع درباره اشیاء" را هم بیان می کردند، این اشکال به وجود نمی آمد. لذا به نظر ما این بحث بسیار بحث مهم و راه گشایی است.

خلاصه عرض بنده این است که: شارع از روز اول در کتاب خودش "توصیف از اشیاء" را ارائه کرده است؛ ولی توصیف شارع از اشیاء اِلزاماً "توصیف های پوزیتیویستی" و یا "توصیف های فلاسفه" نیست؛ [بلکه] توصیف خود شارع است. شارع چون "اِشراف به اشیاء" دارد، چون «إنّه بِکُلِّ شَیئٍ عَلیمٌ» است، مبتنی بر اسم "عَلیم" یک توصیفی از اشیاء ارائه داده است. و ما نباید تصور کنیم که اگر کسی "میوه ها" را توصیف می کند، "بدن انسان" را توصیف می کند و یا مسائل مربوط به "اقتصاد" را توصیف می کند؛ باید الزاماً از ساختارها و مفاهیم توصیفیِ فعلی استفاده کند. لذا من از همه شما

خواهش می کنم روی این بحث مهم کار کنید و دقت داشته باشید و آن عبارت از این است که: اگر ما معتقد شدیم به اینکه شارع "جامعیت" دارد و "تبیان کل شیئ" است، در گام دوم نحوه "توصیف شارع از اشیاء" را برای مخاطب مان توضیح دهیم. این سوال دوم باید محل دقت ما قرار بگیرد تا ما بتوانیم از حیث روش تحقیق [نسبت] به روش تحقیق پوزیتیویستی تفوُّق(برتری) پیدا کنیم.

حالا استنباط اولیه ما همین است که شارع اشیاء را 10 بُعدی توصیف می کند. کما اینکه قبلا گفتیم این جمع بندی چندهزار روایت است در قالب این ده جدول، که ما آمدیم برای اولین بار بفضله تبارک و تعالی یک ساختار 10 بُعدی مدنظر شارع در توصیف اشیاء را اینجا مطرح کرده ایم و الان می شود از آن استفاده و بهره برداری کرد.

بنابراین من مجددا تکرار می کنم که ما به دلیل "اصل جامعیت"، از "روش تحقیق فقهی" استفاده می کنیم. و اصل "جامعیت" در مقایسه با "بخشی نگری" و "نگاه جزئی" مطرح است و همه عقلاء اعتراف دارند که "نگاه جامع" بر "نگاه بخشی" غلبه [و برتری] دارد. وقتی نبیّ مکرّم اسلام9 مکررا می فرمودند: «أُعْطِیتُ جَوَامِعَ الْکَلِمِ»⁽¹⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پنج امتیاز به من داده شده که به هیچ کس پیش از من، داده نشده است: زمین برای من، سجده گاه و پاک کننده قرار داده شده؛ با هراس [افتادن در دل دشمنانم]، یاری داده شده ام؛ غنمیت، برایم حلال گردیده؛ جوامع الکَلِم به من داده شده؛ و حقّ شفاعت کردن، به من عطا شده است.

الخصال، ج 1، ص 292 / من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 241 / الأمالی( للصدوق)، ص 216(و فیه "جوامع الکلام" بدل "جوامع الکلم")

سند امالی صدوق: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَیْنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْجُعْفِیِّ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّه

وسائل الشیعة، ج 5، ص 117 و ج 3، ص 351 / بحار الأنوار ، ج 97، ص 55 / الوافی، ج 6، ص 573 / مستدرک الوسائل، ج 2، ص 529

یا با تعابیر دیگری⁽²⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به ابن عبّاس: خداوند، پنج چیز به من داد و به علی نیز پنج چیز داد: به من جوامع سخن و به علی، جوامع دانش داد. من را پیامبر و علی را وصی قرار داد. به من کوثر و به علی، [چشمه] سلسبیل داد. به من وحی داد و به علی، الهام. مرا به معراج برد و درهای آسمان برای او گشوده شد و هر آنچه را که من دیدم، او دید و هر آنچه را من نگاه کردم، نگاه کرد.

الخصال، ج 1، ص 293 / الأمالی (للطوسی)، ص 105

سند امالی طوسی: أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِی أَبُو الْحَسَنِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ بْنِ الْحَسَنِ، قَالَ: حَدَّثَنِی أَبِی، عَنْ سَعِیدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَرْزَمِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنِی الْمُعَلَّی بْنُ هِلَالٍ، عَنِ الْکَلْبِیِّ، عَنْ أَبِی صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّه

الفضائل (لابن شاذان القمی)، ص 5 / الروضة فی فضائل أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیهماالسلام (لابن شاذان القمی)، ص 210 / روضة الواعظین(فتّال نیشابوری، 508 ق)، ج 1، ص 109 / إرشاد القلوب(للدیلمی)، ج 2، ص 254 / مناقب آل أبی طالب علیهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج 3، ص 262 / کشف الیقین فی فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام (علامه حلی، 726 ق)، ص 463

بحار الأنوار، ج 18، ص 370

این کلمات را تکرار می کردند که «به من

کلمات جامع اعطاء شده است»؛ در واقع حضرت ایشان عقلی ترین گزاره تاریخ را مطرح کرده اند و آن عبارت از این است که: بشر نباید به نگاه های بخشی رجوع کند. در خود کلمه "جامع" استدلال نهفته است. شما به هر کسی که حتی اعتقاد اولیه به انبیاء ندارد بگویید: نگاه جامع غلبه دارد یا نگاه بخشی؟ عقل او حکم می کند که نگاه جامع غلبه دارد. لذا نبیّ مکرّم اسلام9 روی این گزاره ایستاده اند و "کتاب(قرآن)" را معرفی کردند. حتما روایات [ذیل این کلام] را دیده اید که بعداً ائمه: شرح داده اند که منظور از کلمات جامع، آیات قرآن است.⁽¹⁾

امام باقر علیه السلام از نیاکان خود به نقل از رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: پنج چیزبه من داده شده که به هیچ یک از پیامبران پیش از من داده نشده است: من به سوی سفید وسیاه و سرخ فرستاده شده ام [رسالتم جهانی است]، [همه جای] زمین برای من سجده گاه قرار داده شده، با رُعب ووحشت یاری شدم، غَنایِم برایم حلال شده، در حالی که برای هیچ کس- یا فرمود: هیچ پیامبری پیش از من- حلال نشده بود و سخنان جامع به من داده شده است. از امام باقر (علیه السلام) پرسیدم: سخنان جامع چیست؟ فرمود: قرآن.

الأمالی (للطوسی)، ص 484

بحار الأنوار، ج 16، ص 324 و ج 89، ص 15

که مادی گراها و پوزیتیویست ها در عصرهای مختلف به شکل های مختلف مطرح کرده اند. یعنی همان موقعی که نبیّ مکرم اسلام9 کار را شروع کردند، ایستادند روی گزاره عقلی و تفاهم را شروع کردند. پس این خیلی بحث مهمی است که من اینجا عرض کردم.

حالا اگر یک کسی بگوید که: حالا این "ابعاد جامعیت شارع" را برای ما تبیین کن. [در پاسخ باید بگوییم که:] متاسفانه و مع الاسف! کتاب های اخباری های شیعه ساکت هستند. من کتاب های تفصیلی (که حالا نمی خواهم نام ببرم) را مشاهده کرده ام که نویسنده عظیم الشأن آن کتاب فرموده است که: «بله؛ «فیه تبیان کل شیئ» یعنی «فیه تبیان کل شیئ»! به معنای واقعی «فیه تبیان کل شیئ»!...» تاکید بر این مطلب دارند ولی مخاطب را در مورد اینکه «ساختار تبیانی شارع چگونه است؟» در ابهام گذاشته اند و ساختار تبیینی شارع را برای مخاطب تشریح نکرده اند.

لذا من عرض می کنم که: اگر ما به این بحث بپردازیم، روش تحقیقِ ما "غلبه جهانی" پیدا خواهد کرد! باز تاکید می کنم که چون حیثِ این روش تحقیق "جامعیت" است [ما می توانیم غلبه جهانی پیدا کنیم]. اساساً الان اگر شما به هر عاقلی از عقلاء رجوع کنید و بگویید: یک تحلیل بخشی وجود دارد و یک تحلیل جامع، کدام را انتخاب می کنید؟ اگر شما بتوانید برای او اثبات کنید که مثلا تحلیل «ب» جامع است، او حتما [این تحلیل را می پذیرد و] تحلیل های بخشی را کنار خواهد گذاشت. و این مسئله هم مبنای روش تحقیق فقهی حاکم بر بحث های اقتصادی است که ما در "فقه المکاسب" مطرح کرده ایم. از این بحث عبور می کنیم.

2. سرفصل دوم: تحلیل های ناقص مشهور درباره تورّم کدام است؟ و چه اشکالاتی بر آنها وارد است؟

اشاره

حالا عرض ما این است که: من با توجه به این اصل روش تحقیقی [که در سرفصل اول بیان شد]، می خواهم بگویم: در مسئله "تورّم"، یک سری "تحلیل های بخشی" وجود دارد و یک "تحلیل های جامع" وجود دارد. من در فهرستِ[(سرفصل)] دوم، 4مورد از "تحلیل های بخشیِ تورّم" را محضرتان عرض خواهم کرد. و در بخش فهرست[(سرفصل)] سوم جلسه امروز نیز سعی خواهم کرد که "تحلیل جامع شارع در مورد تورّم" را خدمت شما عرض کنم. پس ببینید فهرست دوم و سومِ بحث، زاییده ی این نکته روش تحقیقی است که [در سرفصل اول] عرض کردم.

[این نوع روش تحقیق] فقط هم اختصاص به بحث "تورّم" ندارد؛ [بلکه] روش مباحثه ای ما به این نحو است که ما در هر حوزه ای که ورود پیدا می کنیم، بین "تحلیل جامع شارع" و تحلیل بخشیِ دیگران "مقایسه" می کنیم. تحلیل بخشیِ دیگران گاهی "تحلیل فلاسفه" است مصداقاً، گاهی "تحلیل های پوزیتیویستی" است مصداقاً، و گاهی هم برمی گردیم تحلیل های دهریّونِ(مادی گرایان) زمان امام صادق7 را [تبیین کرده و] به عنوانِ "نظام مقایسه" استفاده می کنیم. فرقی نمی کند؛ به هرحال [آنچه در مباحث مدرسه هدایت مشترک است این است که:] تحلیل های بخشی را با تحلیل جامع شارع مقایسه می کنیم. بنابراین الان نیز تحلیل های بخشی موجود در مورد تورّم را محضر شما تشریح می کنم.

1/2. نکته مقدماتی بحث: ایجاد اختلال در فرآیند تبادل بین بایع(طرف عَرضه) و مشتری(طرف تقاضا)؛ منشأ ایجاد تورّم(گرانی)

قبل از اینکه تحلیل ها را شروع کنم یک جمله خدمت شما عرض کنم (که باعث می شود این بحث برای شما ساده شده و یک درک تفصیلی از آن برای شما ایجاد گردد) [آن جمله عبارت از این است که]: «تورّم، ناشی از اختلال در تبادل بایع و مشتری است.» آنچه که موضوعاً در عالم واقع وجود دارد این است که یک بایعی و یک مشتری ای وجود دارند (یا به اصطلاح اقتصاد امروز یک "طرف عَرضه" و یک "طرف تقاضا" وجود دارد) کهفرآیند و عملیات تبادل را با هم انجام می دهند. من از محضرتان استدعا می کنم که با یک دقت بیشتری به این بحث توجه کنید! ما در عالم واقع هر فعالیت

اقتصادی را در هر حوزه ای می بینیم، یک طرف "بایع" و یک طرف "مشتری" وجود دارد، که اینها باهم "تبادل" (حالا تبادل ذیل هر عقدی و با هر شکلی) انجام می دهند. حالا اگر کسی در فرآیند تبادل بایع و مشتری اختلال ایجاد کند، بایع و مشتری نمی توانند به نحو مُنصفانه و صحیح تبادل خودشان را انجام بدهند.

حالا همین عبارتِ [بایع و مشتری] را که فقهاء سال ها در کتابهای فقهیِ خود بحث کرده اند، را کنار عبارت اقتصاددان ها بگذارید؛ اقتصاددان ها لفظ را عوض کرده و می گویند: اختلال در "عرضه" و "تقاضا" به وجود آمده است.⁽¹⁾

Pressures on the supply or demand side of the economy can also be inflationary. Supply shocks that disrupt production, such as natural disasters, or raise production costs, such as high oil prices, can reduce overall supply and lead to “cost-push” inflation, in which the impetus for price increases comes from a disruption to supply. The food and fuel inflation of 2008 was such a case for the global economy—sharply rising food and fuel prices were transmitted from country to country by trade. Conversely, demand shocks, such as a stock market rally, or expansionary policies, such as when a central bank lowers interest rates or a government raises spending, can temporarily boost overall demand and economic growth. If, however, this increase in demand exceeds an economy’s production capacity, the resulting strain on resources is reflected in “demand-pull” inflation. Policymakers must find the right balance between boosting demand and growth when needed without overstimulating the economy and causing inflation.

Expectations also play a key role in determining inflation. If people or firms anticipate higher prices, they build these expectations into wage negotiations and contractual price adjustments (such as automatic rent increases). This behavior partly determines the next period’s inflation; once the contracts are exercised and wages or prices rise as agreed, expectations become self-fulfilling. And to the extent that people base their expectations on the recent past, inflation would follow similar patterns over time, resulting in inflation inertia.

An increase in the supply of money is the root of inflation, though this can play out through different mechanisms in the economy. A country's money supply can be increased by the monetary authorities by:

Printing and giving away more money to citizens

Legally devaluing (reducing the value of) the legal tender currency

Loaning new money into existence as reserve account credits through the banking system by purchasing government bonds from banks on the secondary market (the most common method)

In all of these cases, the money ends up losing its purchasing power. The mechanisms of how this drives inflation can be classified into three types: demand-pull inflation, cost-push inflation, and built-in inflation.

تورم ناشی از چند عامل مختلف است؛ از جمله: پول بیش از حد در اقتصاد (کشش تقاضا)، عدم تعادل عرضه و تقاضا، فشار هزینه و انتظارات مردم (تورم داخلی) در مورد قیمت های آتی. وقتی پول زیادی در گردش باشد، قیمت ها افزایش می یابد. اختلال در عرضه نیز می تواند منجر به افزایش قیمت شود. برعکس، افزایش تقاضا در صورتی که از ظرفیت تولید یک اقتصاد فراتر رود، می تواند منجر به تورم شود. در نهایت، انتظارات مردم در مورد قیمت های آتی می تواند باعث تورم شود.

تورم ناشی از افزایش عرضه پول می تواند از طریق چاپ و اهدای پول بیشتر، کاهش ارزش پول یا وام دادن به پول جدید اتفاق بیفتد.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/i/inflation.asp

صندوق بین المللی پول "تورم"

imf.org/en/Publications/fandd/issues/Series/Back-to-Basics/Inflation

"مشتری" هم کلمه "طرف تقاضا" را می گذارند. پس وقتی داریم در مورد "تورّم" بحث می کنیم، در واقع داریم یک نوع اختلال در فرآیند تبادل بین بایع و مشتری را بحث می کنیم. یا به عبارت اقتصاد کلان: اختلال و عدم تعادل در عرضه و تقاضا را بحث می کنیم. این دو عبارت باهم برابرند و من اصرار دارم اصطلاح خودمان را به کار ببریم.

[و این اصرار بر استفاده از اصطلاحات قرآن و روایات،] دلیل دارد؛ چون وقتی شما اصطلاح دیگران را به کار می برید، کسانی که اهل تعمُّق نیستند شبهه "مالانص فیه" و "منطقة الفراغ"⁽¹⁾

منطقة الفراغ به معنای قلمروی از دین است که حکم شرعی معینی ندارد. طبق نظریه منطقة الفراغ، دین در برخی مسائل اجتماعی، حکمی صادر نکرده و به حاکم اسلامی اجازه داده است که با در نظر گرفتن ضوابطی و با توجه به نیازهای هر زمان، حکم و قانون وضع کند.

... سید محمدباقر صدر در کتاب اقتصادنا، مکتب اقتصادی اسلام را به دو بخش تقسیم کرده است: 1) بخشی که اسلام، احکام و قوانین آن را به صورت مشخّص، وضع کرده و تغییر و تبدیلی در آن راه ندارد. 2) بخشی که وظیفه تشریع قانون در آن، برعهده دولت اسلامی گذاشته شده است و حاکم اسلامی باید با در نظر گرفتن نیازهای هر زمان، حکم و قانون وضع کند. صدر این بخش از احکام را منطقة الفراغ نامیده و گفته است که پیامبر(ص) هم از آن استفاده کرده و قانون گذاری هایی را به عنوان حاکم جامعه (نه از بُعد پیامبری) انجام داده است. به باور وی، این نوع از قانون گذاری های پیامبر(ص)، دائمی نیست و جزو ثابتی از مکتب اقتصادی اسلام به شمار نمی آید.

منبع: ویکی شیعه

https://b2n.ir/u09937

جهت مشاهده تفصیل این نظریه به کتاب «اقتصادنا» تالیف مرحوم شهید سید محمدباقرصدر، صفحه 380 به بعد مراجعه کنید.

حتماً شما شنیدید که در سال های اخیر یکی از اساتیدی که در قم درس خارج داشت، ایشان می گفت: «ادلّه تحلیل تورّم کجاست؟!»⁽¹⁾

آن وقت ما چطور می آییم در اینجا، می خواهیم یک رشته ی اقتصاد اسلامی درست بکنیم. ما چندتا روایت و آیه داریم برای اینکه اگر تورم بالا رفت چجور بخواهیم کنترلش بکنیم؟ چندتا آیه و روایت داریم که رشد اقتصادی با چه فرمولی باید درست بشود؟ چندتا داریم؟ این مکاتب اقتصادی در دنیا هست، اقتصاددان ها هستند [که اینها را درک و تحلیل می کنند]. بله، ما نمی گوییم عینا کپی کنیم مثلا اقتصاد شیلی در زمان پینوشه را، یا اقتصاد اروپا و آمریکا را کپی کنیم و اینجا بیاوریم. نه، ما هم اقتصاددان داریم، ما یک اقتضائاتی در مملکت خودمان دارد، فرهنگ خاص مملکت خودمان دارد که اقتصاددان های ما می توانند این نظریات را تطبیق بدهند. این نظریات، تجربی است؛ مثل علم طب، [اگر شما بگویید که] علم طب اسلامی داریم. خب این جراحی پیشرفته ی مغز، چندتا روایت داریم برای جراحی مغز یا سایر آلام و دردها و مرض های عجیب و غریب که پیدا شده است؟ همه ی این ها با بنفشه و روغن سیاه دانه و این ها ببینید، یک ذره شوخی است! اصلا اسلام نیامده است که علم بیاورد. ما خیال می کنیم پیغمبر اکرم، کارل مارکس هست! جای کارل مارکس نشسته است، جای فریدمن نشسته است. پیغمبر اکرم، جای ابوعلی سینا نشسته است، طبیب است، نه! نیامده که طب بیاورد، نیامده که اقتصاد بیاورد. پیغمبر یک مرشد معنوی هست. «بعثت لاتمم مکارم الاخلاق». آمده ارزش های معنوی جامعه را بالا ببرد. نه اینکه بیاید اقتصاد درست بکند، نه اینکه بیاید علوم درست بکند. علم شیمی، یک وقتی می گفتند شیمی اسلامی درست بکنیم! فیزیک اسلامی درست بکنیم! این فرمول هایی است که هست. شما به عنوان مسلمان وارد می شوید، توانستید فرمولی دقیق تر از این یا بهتر از این درست بکنی، وقتی مطرح کردی تمام دنیا از تو می گیرند. بوعلی سینا، طبیب اسلامی نیست، متخصص طب اسلامی نیست. طب زمان خودش است. این طب، از هند می گرفته، از چین می گرفته، هرچی دست می آورده، خودش هم تجربه می کرده و تحقیق می کرده، کتاب قانون را از آن بیرون آورده است که در اروپا هم تدریس می شد. این طب روزش بوده است. الان طب روز ما هم همین است. خدا رحمت کند، مرحوم آیت الله العظمی آقای حاج آقا مرتضی حائری، فرزند مرحوم آیت الله العظیمی حاج عبدالکریم حائری، ما خدمت حاج آقا مرتضی درس خوانده بودیم. ایشان جمله ای داشت. دکتری در قم داشتیم، آقای دکتر کُردستی، حاج آقا حائری خیلی به ایشان معتقد بود. وقتی مریض می شدند یا سرما می خورند و ما می رفتیم عیادت ایشان، می گفتند که اگر ابوعلی سینا هم الان زنده بشود من می روم پیش دکتر کردستی، این یک واقعیت است. اقتصاد اسلامی هم یک شوخی است. خودمان را گول نزنیم.

منبع: اکو ایران (تصویر اقتصاد ایران)، 5 مهر 1399

https://ecoiran.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%DA%AF%D9%88-87/2182-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-

شده است.»⁽¹⁾

بسم الله الرحمن الرحیم / حجت الاسلام استاد محمد جواد علوی بروجردی سلام علیکم؛ مصاحبه اخیرتان با یک رسانه و دفاع عجیب شما از اقتصاد سرمایه داری، باعث گردید تا خیل طرفداران تحول در حوزه های علمیه پرسش های فراوانی را از جنابعالی و نشست دوره ای اساتید بپرسند. اضافه بر پرسش های فنی علماء و فضلای تحول خواه حوزه، دو پرسش دیگر را برای بررسی بیشتر مطرح می کنم. توفیق برخورد عالمانه با این سوالات را برای شما مسئلت دارم.

... پرسش اول اینکه: از تاثیر پذیری برخی فقهاء و جریان های حوزوی از ایده های مارکسیستی سخن گفته اید. -بر فرض پذیرش ادعای شما- چرا از تاثیر پذیری برخی شخصیت های حوزوی مانند مرحوم حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی و خودتان از نظام سرمایه داری سخنی به میان نمی آورید!؟

... پرسش دوم آنکه: به چه دلیل فقدان یا کمبود نص درباره برخی مسائل مانند تورم، رشد اقتصادی، جراحی و ... را دلیلی بر عدم ورود اسلام به اقتصاد، طب و... تلقی کرده اید؟ مگر نمی دانید برای حل یک مسئله گاهی چند راه حل وجود دارد و در این میان باید راه حلی را انتخاب کرد که ریشه یابی دقیق تری از معضلات ارائه می کند.

به عنوان مثال: راه حل فقهی مسئله تورم، پذیرش پول غیر اعتباری و دارای مالیِّت است و لازم نیست شارع با الگوهای ناکارآمدی مانند اعمال سیاست های انقباضی بر طرف تقاضا و محدود کردن تقاضای کل برای علاج تورم برنامه ریزی کند. توضیح بیشتر اینکه: بخش اعظمِ تورم فعلی محصول خلق پول اعتباری و معادله نشر اسکناس و معادله تعیین نرخ برای ارز واسط است و با تغییر تعریف پول از پول اعتباری به پول دارای مالیّت، این نوع از تورم حذف می شود. در بخش تکمیلی هم روایات و آیات مرتبط با احتکار، کم فروشی، انصاف، اقاله، خیار، ربح و... ابزارهائی کارآمد برای رهائی از تورم ناشی از حرص محسوب می شوند. (رجوع شود به الگوی فقهی مدیریت تورم)

همچنین کارکرد ترکیبی روایات و آیات مرتبط با اصل مترقی "عمومی شدن تجارت" و روایات و آیات مرتبط با "طبقه بندی فقهی مشاغل" زیر ساختی بی بدیل برای رشد اقتصادی می سازند؛ که البته معایبِ معادلات سرمایه داری برای ایجاد رشد اقتصادی را هم ندارند. معادلات مرتبط با رشد اقتصادی در نظام کثیف سرمایه داری، رشد ناشی از تولید فحشاء، ترور، خبائث و... را در جدول رشد اقتصادی محاسبه و تشویق می کند و در مسئله توزیع سود هم از ایجاد عدالت عاجز می شود! ...

علی کشوری، مدیر مدرسه هدایت / سه شنبه 15 مهرماه 1399 - حوزه علمیه قم

منبع: خبرگزاری رسمی حوزه / دومین نامه حجت الاسلام علی کشوری به آقای علوی بروجردی

https://hawzahnews.com/x9R6Q

جهت مشاهده متن کامل نامه دوم و همچنین نامه اول حجت الاسلام علی کشوری به استاد علوی بروجردی؛ به پیوست شماره 5 مراجعه بفرمایید.

حالا ببینید من بعضی از این تحلیل ها را برای شما می شمارم. ببینید همه[ی این تحلیل ها] به نحو بخشی [و ناقص] طرف بایع و طرف مشتری را بحث کرده اند و ما نیاز داریم که یک تحلیل جامعی در این مسئله بدست بیاوریم.

2/2. چهار نمونه از تحلیل های بخشی در مورد فرآیند و علت اصلی وقوع تورّم:

1/2/2. تحلیل اول: عدم تحقق وضعیت اشتغال کامل در کشور (و در نتیجه: ایجاد اختلال در طرف عَرضه)؛ علت اصلی وقوع تورّم

تحلیل اول: یعنی تحلیل بخشی اول. بعضی گفته اند: عدم دسترسی به اشتغال کامل، علت اصلی وقوع تورّم است.⁽¹⁾

سیاست های کلان اقتصادی شامل مدیریت تقاضای کل توسط مقامات مالی و پولی مانند فدرال رزرو است. هدف این سیاست ها تثبیت رشد اقتصادی، کنترل تورم و حفظ اشتغال کامل است. برای مدیریت تقاضای کل، فدرال رزرو می تواند نرخ بهره و عرضه پول را تنظیم کند. اگر فدرال رزرو بخواهد تقاضا را کاهش دهد، می تواند نرخ بهره را افزایش داده و رشد عرضه پول را کاهش دهد که این امر باعث افزایش قیمت ها و کاهش هزینه های مصرف کننده و تجاری می شود. در مقابل، اگر بخواهند تقاضا را افزایش دهند، می توانند نرخ بهره را کاهش دهند و عرضه پول را افزایش دهند و به مصرف کنندگان و کسب و کارها پول بیشتری برای خرج کردن بدهند. با این حال، در شرایط خاص، حتی این سیاست ها ممکن است برای تحریک تقاضا کافی نباشند، مانند دوره بیکاری بالا که مردم قادر به پرداخت هزینه ها یا پرداخت بدهی نیستند، حتی با نرخ های بهره پایین.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/d/demand.asp

به طورکلی اقتصاددانان از نظر هدف های سیاست کلان اقتصادی، بر مواردی مانند اشتغال کامل، ثبات قیمت ها (کنترل تورم) توزیع عادلانه درآمد و رشد مداوم اقتصادی تأکید دارند. به دلیل اثرات نگران کننده تورم در اقتصاد، کنترل آن به عنوان یکی از هدف های سیاست کلان اقتصادی همواره مورد توجه اقتصاددانان بوده است.

منبع: خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)

https://www.isna.ir/news/96072715421

خلاصه این تحلیل این است که: اگر یک کشوری در وضعیت اشتغال کامل قرار بگیرد، (یعنی: همه نیروهای کاری که در این کشور وجود دارند در بنگاه های تولیدی مشغول به کار شوند)، بعد [نتیجه این خواهد شد که:] تولید آن کشور افزایش پیدا خواهد کرد. و به تَبَعِ افزایش

تولید، طرف بایع (به اصطلاح ما) و طرف عرضه (به اصطلاح اقتصاد کلان) تقویت خواهد شد.⁽¹⁾

انتقال از متن

این یک تحلیل است. البته کنار این تحلیل اصلی یک سری متغیرهای فرعی را هم همیشه بحث می کنند. یعنی مجموعاً 4 یا 5 متغیر ذیل این تحلیل وجود دارد؛ ولی بالاخره متغیراصلی همین (عدم قرار گرفتن یک کشور در وضعیت اشتغال کامل) است. این یک نمونه [از تحلیل های بخشی در مورد علت اصلی ایجاد تورّم].

2/2/2. تحلیل دوم: کسری بودجه دولت و بالتَبَع: استقراض از بانک مرکزی و بالتَبَع: افزایش پایه پولی (و درنتیجه: تحریک و ایجاد اختلال در طرف تقاضا)؛ علت اصلی وقوع تورّم

نمونه دوم از تحلیل های ناقص: کسری بودجه دولت و بالتَبَع استقراض از بانک مرکزی و بالتَبَع افزایش پایه پولی، علت اصلی وقوع تورّم است. این هم یک تحلیل. خلاصه بحث [در این تحلیل] این است که: بعضی می گویند: دولت کسری بودجه دارد (یعنی: درآمدهایش کمتر از هزینه هایش است)،⁽²⁾

Whether the situation is personal, corporate, or governmental, running a deficit will reduce any current surplus or add to any existing debt load. For that reason, many people believe that deficits are unsustainable over the long term.

On the other hand, the famous British economist John Maynard Keynes maintained that fiscal deficits allow governments to purchase goods and services that can help stimulate their economy—making deficits a useful tool for bringing nations out of recessions. Proponents of trade deficits say they allow countries to obtain more goods more than they produce—at least for a period of time—and can also spur their domestic industries to become more competitive globally.

However, opponents of trade deficits argue that they provide jobs to foreign countries instead of creating them at home, hurting the domestic economy and its citizens. Also, many argue that governments should not incur fiscal deficits regularly because the cost of servicing the debt uses up resources that the government might deploy in more productive ways, such as providing education, housing, or public infrastructure.

A budget deficit occurs when a government spends more in a given year than it collects in revenues, such as taxes. As a simple example, if a government takes in $10 billion in revenue in a particular year, and its expenditures for the same year are $12 billion, it is running a deficit of $2 billion. That deficit, added to those from previous years, constitutes the country's national debt.

از نظر مالی، کسری [بودجه] زمانی اتفاق می افتد که هزینه ها بیشتر از درآمدها، واردات بیشتر از صادرات، یا بدهی ها بیشتر از دارایی ها باشد. این برعکس مازاد است و می تواند برای افراد، شرکت ها یا دولت ها رخ دهد. کسری بودجه می تواند مازاد موجود را کاهش دهد یا بدهی را افزایش دهد. برخی از مردم فکر می کنند کسری بودجه در درازمدت پایدار نیست. با این حال، برخی دیگر بر این باورند که کسری بودجه می تواند با اجازه دادن به دولت ها برای خرید کالاها و خدمات به تحریک اقتصاد کمک کند. کسری های تجاری می تواند به کشورها اجازه دهد تا کالاهای بیشتری نسبت به تولیدشان به دست آورند و صنایع داخلی را در سطح جهانی رقابتی تر کند، اما مخالفان استدلال می کنند که می توانند با ایجاد شغل برای کشورهای خارجی به اقتصاد داخلی و شهروندان آن آسیب بزنند. کسری بودجه زمانی اتفاق می افتد که یک دولت در یک سال معین بیش از درآمدی که دریافت می کند، هزینه می کند، مانند مالیات. به عنوان یک مثال ساده، اگر دولتی در یک سال خاص 10 میلیارد دلار درآمد داشته باشد و مخارج آن برای همان سال 12 میلیارد دلار باشد، کسری 2 میلیارد دلاری دارد. این کسری که به کسری های سال های گذشته اضافه می شود، بدهی ملی کشور را تشکیل می دهد.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/d/deficit.asp

دولتی که درآمدهایش کمتر از هزینه هایش باشد

چکار می کند؟ (به اصطلاح ساده) می آید "چاپ اسکناس" انجام می دهد،⁽¹⁾

پول کاغذی ارز رسمی کاغذی یک کشور است که برای معاملات مربوط به دستیابی به کالاها و خدمات منتشر می شود. چاپ پول کاغذ به طور معمول توسط بانک مرکزی یا خزانه داری یک کشور تنظیم می شود تا جریان وجوه مطابق با سیاست پولی باشد.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

https://www.investopedia.com/terms/p/paper_money.asp

Printing more money doesn’t increase economic output – it only increases the amount of cash circulating in the economy. If more money is printed, consumers are able to demand more goods, but if firms have still the same amount of goods, they will respond by putting up prices. In a simplified model, printing money will just cause inflation.

چاپ پول و تورم: چاپ پول بیشتر باعث افزایش تولید اقتصادی نمی شود؛ بلکه این تنها میزان پول نقد در اقتصاد را افزایش می دهد. اگر پول بیشتری چاپ شود، باعث می شود مصرف کنندگان کالاهای بیشتری را درخواست کنند؛ اما اگر بنگاه ها هنوز به همان میزان کالاها را داشته باشند [و به تولید خود اضافه نکنند]، به جای آن قیمت کالاها را افزایش می دهند. در یک مدل ساده، چاپ پول فقط باعث تورم خواهد شد.

منبع: دانشنامه اقتصادی Economics Help

https://www.economicshelp.org/blog/634/economics/the-problem-with-printing-money/

به طور معمول، وام بانک مرکزی به دولت شامل پیش پرداخت یا اضافه برداشت به حساب دولت در بانک مرکزی است و هدف آن جبران کسری فصلی درآمدهای دولت است. قانون معمولاً سقفی برای مبلغ وام تعیین می کند و دولت را ملزم می کند که آن را در همان سال مالی بازپرداخت کند. سقف ممکن است ارزش نقدی مطلق، درصد کمی از درآمدها/هزینه های دولت در سال های گذشته یا نسبتی از بدهی بانک مرکزی باشد. نرخ بهره در نظر گرفته شده ممکن است به صراحت در قانون تعریف شده باشد یا نباشد.

منبع: مقاله " اعتبار بانک مرکزی به دولت" صندوق بین المللی پول

imf.org/external/pubs/ft/wp/2012/wp1216.pdf

The monetary base is the total amount of a currency in circulation or held in reserves. Money in circulation is anything that is held and used by the general public while reserves refer to commercial bank deposits and any money held in reserves by these institutions at the central bank.

This measure of the money supply is not often cited since it excludes other forms of non-currency money that are prevalent in a modern economy.

The monetary base is a component of a nation’s money supply. It refers strictly to highly liquid funds including notes, coinage, and current bank deposits.

The monetary base is a monetary aggregate that is not widely cited and differs from the money supply. But it is nonetheless very important. It includes the total supply of currency in circulation in addition to the stored portion of commercial bank reserves within the central bank. This is sometimes known as high-powered money since it can be multiplied through the process of fractional reserve banking.

پایه پولی یک کشور کل مقدار پولی است که بانک مرکزی آن ایجاد می کند. این شامل هر پولی است که چاپ می شود و در گردش است و همچنین هر پولی که در ذخایر بانک های تجاری نگهداری می شود. این پایه همچنین شامل پول ذخیره شده توسط بانک ها در بانک مرکزی می شود.

پایه پولی کل مقدار یک ارز در گردش یا ذخیره شده است. پول در گردش هر چیزی است که نزد عموم مردم نگهداری می شود و مورد استفاده قرار می گیرد در حالی که ذخایر به سپرده های بانک های تجاری و هر پولی که در ذخایر این موسسات در بانک مرکزی نگهداری می شود، اطلاق می شود.

این معیار از عرضه پول اغلب ذکر نمی شود زیرا سایر اشکال پول غیر ارزی را که در یک اقتصاد مدرن رایج هستند حذف می کند.

پایه پولی جزئی از عرضه پول یک کشور است. این به شدت به وجوه نقدینگی بالا از جمله اسکناس، سکه و سپرده های جاری بانکی اشاره دارد.

پایه پولی یک مجموعه پولی است که به طور گسترده مورد استناد قرار نمی گیرد و با عرضه پول متفاوت است. اما با این وجود بسیار مهم است. این شامل کل عرضه ارز در گردش علاوه بر بخش ذخیره شده از ذخایر بانک های تجاری در بانک مرکزی است. این پول گاهی اوقات به عنوان پول پرقدرت شناخته می شود زیرا می توان آن را از طریق فرآیند بانکداری ذخیره کسری ضرب کرد.

The money supply expands beyond the monetary base to include other assets that may be less liquid in form.

A country's monetary base includes any currency in circulation as well as money held in reserves at banks and with the central bank. The money supply of a country, on the other hand, refers to the total amount of money in circulation. This includes banknotes, coins, and money held by consumers at bank accounts

عرضه پول فراتر از پایه پولی گسترش می یابد و دارایی های دیگری را نیز شامل می شود که ممکن است از نظر شکل نقدینگی کمتری داشته باشند.

پایه پولی یک کشور شامل هر ارز در گردش و همچنین پولی است که در ذخایر بانک ها و نزد بانک مرکزی نگهداری می شود. از سوی دیگر، عرضه پول یک کشور به کل مقدار پول در گردش اشاره دارد. این شامل اسکناس، سکه و پولی است که مصرف کنندگان در حساب های بانکی نگهداری می کنند.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/m/monetarybase.asp

می افتد؟ آقایان [اقتصاددان] می گویند: "طرف تقاضا" بیش از "طرف عرضه" تحریک می شود [و در نتیجه باعث ایجاد تورّم می شود].

بگذارید من یک مثال بزنم: دیروز وزیر محترم اقتصاد بحث کرده و گفته است: «ما در امسال 104 همّت (که هر همّت، هزار میلیارد تومان است)⁽¹⁾

منبع: سایت بورسینس (Boursensiness)

https://www.bourseiness.com/67574/what-is-hemmat

... این تاخیر مطالبات گندمکاران در حالی است که قیمت خرید تضمینی گندم هم با اعتراض بسیاری زیادی همراه شد. در حالی که بارها اعلام شده بود که قیمت 15 هزار تومانی گندم برای بسیار از کشاورزان صرفه اقتصادی ندارد، در نهایت دولت از این رقم کوتاه نیامد.

بسیاری از کارشناسان بر این باورند که قیمت گندم حداقل باید به 17 هزار تومان برسد. با این وجود دولت و به طور مشخص سازمان برنامه بودجه با این رقم مخالفت کرد.

دو دلیل نیز از سوی دولت برای عدم اصلاح قیمت مطرح شد: اول اینکه دولت معتقد است که با قیمت کم تری قادر خواهد بود گندم وارد کند. از سوی دیگر افزایش قیمت خرید تضمینی گندم نیاز به بودجه بالاتری دارد که در شرایط کنونی قادر به تامین آن نیست.

منبع: جهان صنعت نیوز – اول تیر 1402 - شناسه : 357649

https://jahansanatnews.ir/?p=357649

به گزارش خبرگزاری آریا به نقل از خانه ملت، پرویز اوسطی عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی ، در خصوص عدم پرداخت به موقع مطالبات گندمکاران، با تاکید بر اینکه تا کنون حدود 2 و نیم میلیون تن گندم از کشاورزان خریداری شده گفت: نباید با توجه به اعتبار 104 هزار میلیارد تومانی اختصاص داده شده به این موضوع در قانون بودجه سال 1402 نباید مشکلی در پرداخت مطالبات گندمکاران وجود داشته باشد.

10 خرداد 1402 - شناسهٔ خبر: 60489059

https://sahebkhabar.ir/news/60489059

می دانید که دولت هم یک خریدار بزرگ است؛ وقتی می گوییم دولت خرید می کند، یعنی: مثلاً یک قلمش این است که فقط 104همّت خرید گندم دارد. حالا شما بقیه اقلام را هم به آن اضافه کنید. حالا اگر دولتی درآمدنداشته باشد چه اتفاقی می افتد؟ نتیجه بحث این می شود که "طرف تقاضا" تحریک می شود به این شکلی که عرض کردم. پس این هم یک تحلیل.

در این تحلیل، تمرکز بر روی چه مسئله ای کرده اند؟ [بر روی] عدم تعادل در طرف تقاضا. [یعنی:] یک تحلیلی را دارند ارائه می کنند که چرا طرف تقاضا تحریک می شود؟

خب؛ ما در کشورمان از این نوع تحلیل ها زیاد داریم. مثلاً در همین مشروح مذاکرات، نمی دانم شما موفق هستید که در فصل تدوین بودجه [سالیانه] امور مسلمین را از حیث توزیع بیت المال بررسی کنید یا نه؟ این بحث هایی که امسال در مورد بودجه بود یک بخش از آن همین بود، می گفتند: آقا! منابع وام فرزندآوری، وام های مربوط به تقویت خانواده کجاست؟! شما دارید [پرداخت این وام ها را] به بانک ها تحمیل می کنید؛ چون منابع اش را پیش بینی نکرده اید. [و این کار باعث خواهد شد که] بانکها "ناترازی" پیدا کنند⁽¹⁾

منبع: مهرداد حاجی زاده فلاح، تحلیلگر مسائل اقتصادی و بانکی در گفت وگو با خبرنگار ایمنا، 15 خرداد 1402

imna.ir/news/664528

من آخرین آمار را دقت نکردم؛ ظاهراً کل تعهد نظام بانکی که برای حوزه خانواده (با این همه بحث هایی که در مورد جمعیت شد) یک چیزی بین 200 تا 300 همّت است؛⁽²⁾

این نماینده مجلس تاکید کرد: «مقام معظم رهبری در سیاست های برنامه هفتم توسعه نیز بر موضوع جوانی جمعیت تاکید فرمودند، اما متأسفانه سازمان برنامه و بودجه به این موضوع اهمیتی نمی دهد و طبق ادعای آنان شش هزار میلیارد تومان از بودجه بخش جمعیت صرف پرداخت حقوق و دستمزد شده و این کارها نشان دهنده آن است که سازمان برنامه و بودجه به صورت کلی توجهی به مقوله فرهنگ ندارد.»

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: «11 هزار میلیارد تومان بودجه جمعیت برای سال جاری بوده که بین وزارتخانه های مختلف توزیع شده و طبق قانون بودجه 1401 جدول تقسیم بودجه را سازمان برنامه و بودجه و ستاد ملی جمعیت مشخص می کند، این اعتبار در ستاد ملی جوانی جمعیت هم مصوب شد و رئیس جمهور هم تاکید داشت اما سازمان برنامه تاکنون از پرداخت آن استنکاف کرده است.»

... وی به این نکته هم اشاره کرد که با وجود رشد 42 درصدی بودجه کل کشور در سال 1402، هر کدام از ردیف های بودجه 20 تا 50 درصد رشد داشته اما بودجه جوانی جمعیت را 37 درصد کم کرده اند که این موضوع به خوبی بیانگر بی تفاوتی و رویکرد ناصواب سازمان برنامه و بودجه نسبت به بحران پیری جمعیت است.

همچنین زهره سادات لاجوردی، عضو هیئت رئیسه کمیسیون فرهنگی مجلس در گفتگو با خبرنگار مهر، می گوید: «تا پایان سال 1401، از 10 هزار میلیارد تومان (همت) بودجه مربوط به قانون جوانی جمعیت، هیچ بودجه ای برای اجرای این قانون تخصیص نیافت.»

... همچنین اخیراً حجت الاسلام علیرضا سلیمی، عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی از عدم اجرای کامل قانون جوانی جمعیت انتقاد کرد و گفت: «ما در حال ورود به سیاهچاله جمعیتی هستیم. قانون جمعیت که 73 ماده داشته و 236 الزام و تکلیف را متوجه دستگاه ها می کند، مصوبه مجلس است اما بسیاری در اجرای این قانون کم کارند.»

... محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در جلسه نظارتی مجلس درباره نحوه اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت گفت: «متاسفانه هنوز بخشی از آئین نامه های این قانون تکمیل نشده است.» رئیس مجلس به وزیر کشور مأموریت بررسی و پایش اجرای این قانون در سطح کشور را داد و تاکید کرد: «... بعضی از نمایندگان اعلام کردند که دغدغه استانداران اجرای قانون جوانی جمعیت نیست. در حالی که در حوزه استانی این امر لازم است و باید وزیر کشور به این موضوع توجه کند.»

حسینعلی حاجی دلیگانی، عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، به تسهیلاتی که در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت پیش بینی شده اشاره کرد و گفت: «موانعی در ارائه تسهیلات ازدواج و فرزندآوری وجود دارد که باید مرتفع شود، چرا که بانک ها برای اعطای وام ازدواج و فرزندآوری سخت گیری می کنند و خواستار معرفی چند ضامن کارمند رسمی از متقاضیان هستند.»

منبع: خبرگزاری مهر - کد خبر 5780819 - 30 اردیبهشت 1402

https://www.mehrnews.com/news/5780819

احمد رحمانیان قائم مقام سازمان بازرسی کل کشور گفت: ضعیف ترین عملکرد در رابطه با اجرای قانون جوانی جمعیت به سازمان برنامه و بودجه اختصاص دارد؛ چراکه اعتبارات سال 1401 را در موعد مقرر پرداخت نکرده و از 10.7 همت فقط نیم همت را پرداخت کرده و 5 همت مورد ادعای سازمان برنامه برخلاف ضوابط پرداخت شده است.

منبع: خبرگزاری فارس - اول خرداد 1402

https://www.farsnews.ir/news/14020301000593

عمومی کشور 4 ترلیون است.⁽¹⁾

ماده واحده- بودجه سال 1402 کل کشور از حیث منابع و مصارف بالغ بر 49 میلیون و 747 هزار و 144 میلیارد و 83 میلیون ریال به شرح زیر است:

الف- منابع بودجه عمومی دولت از لحاظ درآمدها، واگذاری دارایی های سرمایه ای و مالی و مصارف بودجه عمومی دولت از حیث هزینه ها و تملک دارایی های سرمایه ای و مالی بالغ بر 22 میلیون و 434 هزار و 918 میلیارد و 114 میلیون ریال شامل:

1- منابع عمومی بالغ بر 20 میلیون و 623 هزار و 312 میلیارد و 664 میلیون ریال.

2- درآمد اختصاصی وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی بالغ بر یک میلیون و 811 هزار و 605 میلیارد و 450 میلیون ریال.

ب- بودجه شرکت های دولتی، بانک ها و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت از لحاظ درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار بالغ بر 28 میلیون و 839 هزار و 107 میلیارد و 258 میلیون ریال و از حیث هزینه ها و سایر پرداخت ها بالغ بر 28 میلیون و 839 هزار و 107 میلیارد و 258 میلیون ریال.

منبع: خبرگزاری مهر - کد خبر 5727536

https://www.mehrnews.com/news/5727536

متن کامل لایحه بودجه 1401 منتشر شد/ بودجه دولت 1500 هزار میلیارد تومان، بودجه شرکت ها 2200 هزار میلیارد تومان: متن کامل لایحه بودجه 1401 کل کشور با جمع منابع 3600 هزار میلیارد تومانی و بودجه عمومی 1500 هزار میلیارد تومانی منتشر شد. به گزارش خبرگزاری تسنیم، بر اساس لایحه بودجه سال 1401 کل کشور، سقف کل بودجه کشور در سال آینده بیش از 3600 هزار میلیارد تومان است که از این رقم 2200 هزار میلیارد تومان بودجه شرکت های دولتی و 1500 هزار میلیارد تومان بودجه عمومی دولت است. همچنین منابع عمومی بالغ بر 1370 هزار میلیارد تومان و درآمد اختصاصی وزارت خانه ها، 133 هزار میلیارد تومان لحاظ شده است.

دریافت متن کامل لایحه بودجه سال 1401 کل کشور:

https://newsmedia.tasnimnews.com/Tasnim/Uploaded/Document/1400/09/21/14000921095331752425501.pdf

منبع: خبرگزاری تسنیم - 21 آذر 1400

https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/09/21/2624233

یکی از مشهورترین تحلیل های اقتصادی، همین بحث "کسری بودجه دولت" است. می گویند: «آقا! بودجه را بدون کسری ببندید.» بعد می دانید در آخر هم که می خواهند بودجه را بدون کسری ببندند، سازمان برنامه [بودجه ی] کدام قسمت را می زند [ و کم می کند]؟ از بودجه خانواده می زند! از بودجه محرومین و فقرا می زند!

من مایلم طلبه هایی که در مدرسه ما [درس می خوانند و] مباحثه می کنند به این نکته توجه داشته باشند که: عاقبتِ بعضی از مفاهیم چه می شود؟! شروعِ بحث از "کسری بودجه دولت" است، [ولی] انتهای بحث "محروم ترشدنِ محرومین" و "عدم تقویت [و تضعیف] خانواده" است! یعنی: به هیچ عنوان مثلاً بودجه پتروشیمی ها و حتی بودجه های مربوط به شرکت های دولتی و دیگران، کسر نمی شود! [یعنی:] آنقدر کهما در عمل می بینیم، یک استدلال مفهومی برای حذف کردنِ بودجه های فرهنگی [مانند: تقویت خانواده و محرومیت زدایی] وجود دارد! لذا شما اقتصاد را نباید در کتاب بخوانید. اگر می خواهید بفهمید اقتصاد چیست، باید مشروح مذاکرات مجلس را هم گوش کنید. بعد

خواهید دید که فلان نماینده مجلس، [و یا] فلان مسئول دولتی، روی [مفهومِ] "کسری بودجه [دولت]" یا "عدم استقراض از بانک مرکزی" می ایستد؛ ولی نتیجه و نهایت کارش چه می شود؟ حذف بودجه محرومین و حذف بودجه جمعیت! الان می دانید سازمان برنامه بودجه، نیم همّت (نیم درصد) از کل بودجه را به "قانون جوانی جمعیت" اختصاص داده است. و این فقط در این مورد نیست در سایر حوزه ها هم به همین نحو است که این باید محل بحث شما باشد.

لذا این نمونه دوم که عرض کردم یک تحلیل شایعی است، از آن بدعت هایی است که گسترش یافته است؛ پس «إِذَا ظَهَرَتِ الْبِدَعُ فِی أُمَّتِی فَلْیُظْهِرِ الْعَالِمُ عِلْمَهُ».⁽¹⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): هرگاه بدعتها در امت من پدید آید، بر عالم لازم است که علم خود را آشکار کند، پس هر کس چنین نکند لعنت خدا براو باد!

الکافی، ج 1، ص 54

منیة المرید، ص 187 / عوالی اللئالی، ج 4، ص 70 / دعائم الإسلام، ج 1، ص 2

بحار الأنوار، ج 105، ص 15 / الوافی، ج 1، ص 244 / وسائل الشیعة، ج 16، ص 269

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی الْعَطَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: ... رُوِّینَا عَنِ الصَّادِقِینَ ع أَنَّهُمْ قَالُوا: إِذَا ظَهَرَتِ الْبِدَعُ فَعَلَی الْعَالِمِ أَنْ یُظْهِرَ عِلْمَهُ فَإِنْ لَمْ یَفْعَلْ سُلِبَ مِنْهُ نُورُ الْإِیمَانِ ...

یونس بن عبدالرحمن:از ائمّه صادقین (علیهم السلام) روایت به ما رسیده که: وقتی بدعتها ظاهر شد، عالم باید علمش را ظاهر کند و الّا نور ایمان از او سلب می شود ...

علل الشرائع، ج 1، ص 235 / عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 1، ص 113

الغیبة (للطوسی)، ص 64

سند الغیبه(للطوسی): فَرَوَی مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ

رجال الکشی، ص 493

سند رجال کشی:

عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ

بحار الأنوار، ج 48، ص 252

این یک بحث است.

3/2/2. تحلیل سوم: اتفاقات سیاسی و روانی در کشور (و در نتیجه: ایجاد اختلال در طرف تقاضا)؛ علت اصلی وقوع تورّم

نمونه سوم: بعضی می گویند: اتفاقات سیاسی و روانی، علت اصلی وقوع تورّم در کشور است. مثلاً فرض بفرمایید جنبش "زن، زندگی، آزادی" اتفاق افتاده و بعضی تصور کردند که سال 1402 دیگر جمهوری اسلامی وجود ندارد. مبتنی بر این تصور رفتند و دلار خریدند. بنابراین طرف تقاضای دلار بالا رفت. چرا بالا رفت؟ آیا به دلیل یک اتفاق اقتصادی بود؟ نه؛ [بلکه] به دلیل یک اتفاقی که منشأش سیاسی بود؛ ولی اصطلاحا "تورّم انتظاری"⁽¹⁾

تورم داخلی (تورم انتظاری) ناشی از انتظارات تطبیقی ​​یا اعتقاد به تداوم نرخ های تورم فعلی در آینده است. با افزایش قیمت ها، مردم انتظار دارند که در آینده با نرخ مشابهی افزایش یابد. این امر باعث می شود که کارگران برای حفظ استاندارد زندگی خود تقاضای دستمزد بالاتری داشته باشند. با این حال، دستمزدهای بالاتر منجر به قیمت تمام شده کالاها و خدمات می شود که در نهایت منجر به قیمت های بالاتر می شود. این چرخه ای را ایجاد می کند که در آن دستمزدها و قیمت ها مدام در حال افزایش هستند و منجر به یک مارپیچ خود تداوم تورم می شود که به عنوان مارپیچ دستمزد-قیمت شناخته می شود. اساساً، تورم داخلی ناشی از انتظار تورم است که منجر به افزایش دستمزدها و قیمت ها می شود.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/i/inflation.asp

فریدمن در خصوص تورم می گوید: «تورم همیشه و همه جا یک پدیده پولی است.» از این جهت باید به دنبال هر آن چیزی باشیم که بر بازار پول موثر است. در نتیجه، مهم ترین عوامل پدیدآورنده تورم را در افزایش کسری بودجه و افزایش نقدینگی پیدا می کنیم. فریدمن و فلپیس در مطالعات خود برای روشن ترکردن ارتباط بین تورم و بیکاری در کوتاه مدت و بلندمدت، متغیر تاثیرگذار دیگری به نام «تورم انتظاری» را مطرح کردند. «تورم انتظاری» درصدد اندازه گیری این مقوله است که مردم انتظار دارند، سطح عمومی قیمت ها چقدر تغییر کند. نتایج یک پژوهش در بازه زمانی سال های 1388-1355 نشان می دهد که انتظارات تورمی تطبیقی و انتظارات تورمی عقلایی، به طور معناداری بر نرخ تورم در ایران تاثیر می گذارند.

همچنین نتایج پژوهش دیگر در ایران، بین سال های 1395-1367 نشان می دهد که تاثیر انتظارات تورمی بر مصرف در بلندمدت به صورت مثبت و معنادار بوده است؛ به این صورت که با یک درصد افزایش در سطح تورم انتظاری عقلایی، حدود 6 درصد میزان مصرف افزایش خواهد یافت؛ همچنین با یک درصد افزایش تورم انتظاری تطبیقی، میزان مصرف 2 درصد افزایش خواهد یافت.

منبع: دنیای اقتصاد

https://www.magiran.com/article/4314925

همیشه برجسته می کنند. می گویند: اقدامات سیاسی ای که دولت جمهوری اسلامی انجام می دهد، در آخر منجر به افزایش "تورّم انتظاری" می شود.

این [کسانی که در این تحلیل سوم،] "تورّم انتظاری" را که دارند می گویند، باز [بیشترین تمرکز آنها بر چه چیزی است؟ و] کجا را دارند می بینند؟ باز هم "طرف تقاضا" را می بینند. وقتی یک فضایی به وجود می آید که بر اثر آن "طرف تقاضا" تحریک بیشتری می شود، باز تعادل بین عرضه و تقاضا، تعادل بین بایع و مشتری به هم می خورد.

یا من یک مثال دیگری بزنم: مثلا یک بیماری دیگری به اسم "کرونا" به وجود آمد، در همین کشورِ ما گفتند: اگر شما محصولات گرم (مثل سیر) مصرف کنید، این باعث می شود که کمتر به این بیماری مبتلا شوید. ما دیدیم ظرف دو سه هفته قیمت "سیر" افزایش پیدا کرد. آیا "سیر" [در بازار] نبود که [قیمتش] افزایش پیدا کرد؟ نه؛ "سیر" تولید شده بود [و در بازار به قدر کافی وجود داشت، ولی مشکل این بود که] افزایش تقاضا [نسبت به "سیر"] به وجود آمد. منشأ این افزایش تقاضا چه بود؟ آیا منشأش چاپ اسکناس بود؟ نه. [بلکه] منشأش همین تحریک های روانی و انتطاری بود. پس ببینید در این نوع از تحلیل ها از تورّم، باز "طرف تقاضا" دیده می شود؛ [ولی] نه با نگاه کینزی⁽¹⁾

Keynesian economists believe that the business cycle can be managed by active government intervention through fiscal policy, where governments spend more in recessions to stimulate demand or spend less in expansions to decrease it. They also believe in monetary policy, where a central bank stimulates lending with lower rates or restricts it with higher ones.

Keynesian economists also believe that certain rigidities in the system, particularly sticky prices, prevent the proper clearing of supply and demand.

اقتصاد کینزی یک مکتب فکری در اقتصاد کلان است که بر اهمیت دخالت دولت در مدیریت اقتصاد تاکید دارد. این توسط جان مینارد کینز توسعه یافت و یکی از اولین حوزه های مطالعه جداگانه در اقتصاد کلان بود.

کینزی ها معتقدند که سطح تقاضای کل عامل اصلی تأثیرگذار بر مسائلی مانند بیکاری و چرخه تجاری است. آنها فکر می کنند که دولت باید با استفاده از سیاست های مالی، مانند صرف پول بیشتر در دوران رکود برای تحریک تقاضا یا صرف هزینه کمتر در زمان انبساط برای کاهش آن، نقش فعالی در مدیریت اقتصاد ایفا کند. آنها همچنین از سیاست های پولی حمایت می کنند، جایی که بانک مرکزی نرخ های بهره را برای تشویق وام دادن یا محدود کردن آن تنظیم می کند.

کینزی ها همچنین معتقدند که برخی از جنبه های اقتصاد، مانند قیمت ها که به کندی تعدیل می شوند، می توانند عملکرد مناسب عرضه و تقاضا را مختل کنند.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/m/macroeconomics.asp

دفتر تحلیل اقتصادی ایالات متحده (BEA)

bea.gov/data/all

دفتر ملی تحقیقات اقتصادی آمریکا (NBER) "توسعه ها و انقباضات چرخه تجاری ایالات متحده."

nber.org/research/data/us-business-cycle-expansions-and-contractions

شورای حکام فدرال رزرو آمریکا "ابزارهای خط مشی"

federalreserve.gov/monetarypolicy/policytools.htm

federalreserve.gov/monetarypolicy/expiredtools.htm

اصول کلی مکتب کینز: 1- تأکید بر اقتصاد کلان 2- تعیین جهت به وسیله تقاضا؛ 3- وجود عدم ثبات در اقتصاد؛ 4- چسبندگی قیمت و دستمزد؛ 5- سیاست پولی و مالی فعال؛ [1]، [2]

تفاوت کینزی های جدید (نئوکینزی ها) با مکتب کینز : 1- ترکیب انتظارات عقلایی با چسبندگی قیمت ها و دستمزدها؛ 2- توجه به رقابت ناقص با تمرکز بر قیمت؛ 3- تئوری های شکست بازار؛ 4- توجیه خرد برخی مسائل کلان؛ 5- توجیهات اقتصادی براساس عرضه و تقاضا؛ 6- چسبندگی اسمی و واقعی؛ [3]، [4]

[1] گرجی، ابراهیم؛ ارزیابی مهمترین مکاتب اقتصادکلان، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی، 1376، چاپ اول، ص31-33

[2] نمازی، حسین؛ نظامهای اقتصادی، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1387، چاپ پنجم، ص73

[3] گرجی، ابراهیم و مدنی، شیما؛ کینزی های جدید تا چه اندازه جدیدند؟، مجله دانش و توسعه، 1385، شماره 18، ص 92-93

[4] شاکری، عباس؛ اقتصاد کلان نظریه ها و سیاست ها، تهران، پارس نویسا، 1387، چاپ اول، ص515

و با نگاه پولی و مالی؛ بلکه با یک نگاه نهادگرایانه تر⁽²⁾

Institutional economics means rules that impact the economy’s overall behavior. In other words, rules help any economy grow and succeed. They are manual instructions by the state or government. These rules can be formal or informal, depending on their nature. The prime intention of institutionalism is to make transactions less risky and predictable. Examples include international forums like the International Monetary Fund or United Nations. These organizations follow the rules and frameworks that have made them work efficiently and prevail globally.

Institutionalism considers a wide set of rules, norms, and laws as ongoing principles that vary continuously. Simply put, people do not stick to one single rule or institution. Instead, depending on the situation, the rules change for collective well-being. Here, institutionalism decides which values will be applicable at what time. In addition, it’s vital to study all institutional environments since the real world is dynamic. Also, it is necessary to determine the institutional structure they wish to follow.

However, certain factors can bring hurdles during the process. For instance, developing a framework but lacking communication can make it unsuccessful. Likewise, even currency plays an important role in transactions. The transactions will be opaque unless there is a common currency within the state. Thus, having a similar currency can bring uniformity and efficiency to work.

Other factors include the financial system, language, and even some powers within the economic system. A few of these powers might oppose the creation of institutions to protect their interests. In addition, increased corruption, bribery, and distrust have caused the country’s growth hindrances. Later, in 1994, institutionalist Douglass C. North stated that when it is costly to transact, use institutional economics. It is necessary as more institutions will imply higher economic growth in the country’s economy.

اقتصاد نهادی یا نهادگرایی، مکتبی است که به مطالعه چگونگی تأثیر قوانین نهادی بر اقتصاد و رفتار آن می پردازد. بر نقش نهادهای مختلف در شکل دادن به اقتصاد تمرکز دارد. کشورهای در حال توسعه را راهنمایی می کند تا از کشورهای توسعه یافته یاد بگیرند و سیاست های مناسب اتخاذ کنند.

این نظریه، عوامل موثر بر اقتصاد را تعیین می کند؛ توصیف می کند که چگونه کشورهای توسعه یافته و مؤسسات آنها بزرگ و موفق شدند. علاوه بر این، تأثیر نهادهای مختلف بر معاملات روزانه اقتصاد را نیز توضیح می دهد. همچنین از این ایده که هر بخش از جامعه مسئول توسعه اقتصادی است انتقاد می کند. اقتصاد نهادی نظریه ای است که به چگونگی تأثیر قوانین و نهادها بر رفتار اقتصاد می پردازد. این قوانین می توانند رسمی (تعیین شده توسط دولت یا سایر مقامات) یا غیر رسمی باشند و هدف آنها کاهش ریسک و قابل پیش بینی تر کردن معاملات است. نهادگرایی مجموعه وسیعی از قواعد، هنجارها و قوانین را به عنوان اصول مستمری در نظر می گیرد که بسته به موقعیت برای رفاه جمعی به طور مداوم تغییر می کنند. برای موفقیت، مطالعه تمام محیط های سازمانی، از جمله عواملی مانند سیستم های مالی، زبان و قدرت در سیستم اقتصادی ضروری است. با این حال، موانع خاصی وجود دارد که می تواند مانع رشد شود، مانند فساد، رشوه و بی اعتمادی. در نتیجه، اقتصاد نهادی برای ارتقای رشد اقتصادی با ایجاد نهادهای بیشتر در مواقعی که انجام معاملات پرهزینه است، ضروری است.

منبع: پایگاه اطلاعات اقتصادی WallStreetMojo

wallstreetmojo.com/institutional-economics/

مبانی فکری مکتب نهادی به آن صورت که اقتصادانان این مکتب ارائه کرده اند بر شش اصل مهم و اساسی به شرح زیر متکی می باشد:

1 .اقتصاد باید به عنوان یک سازمان یا مجموعه کامل و واحد تشکیلات که تمامی اجزاء آن با یکدیگر ارتباط دارند، مورد بررسی قرار گیرد. در این مورد، مطالعه یک دوره کامل از یک سازمان را نمی توان صرفا با بررسی اجزاء آن به صورت قسمت های مجزا و منفصل از یکدیگر مورد بررسی قرار داد. به همین ترتیب، فعالیت اقتصادی جامعه مجموع تصمیمات فردی برای به دست آورن حداکثر منافع پولی نیست بلکه فراتر ازآن رفته است و ناشی از فعالیت های جمعی می شود که بزرگ تر از مجموع اجزاء منفصل از یکدیگر می باشد.

تاریخ عقاید اقتصادی(فریدون تفضلی)، ص 340 الی 342

American economist and social scientist Thorstein Veblen laid the foundation for institutional economics with his criticism of traditional static economic theory. He tried to replace the concept of people as the makers of economic decisions with the idea that people are continually affected by changing customs and institutions.

تورشتاین وبلن، اقتصاددان آمریکایی و دانشمند علوم اجتماعی، بنیان اقتصاد نهادی را با انتقاد از نظریه اقتصادی استاتیک سنتی پی ریزی کرد. او تلاش کرد تا مفهوم مردم را به عنوان تصمیم گیرندگانِ تصمیمات اقتصادی با این ایده که مردم به طور مداوم تحت تاثیر تغییر آداب و رسوم و موسسات قرار می گیرند، جایگزین کند.

آدرس مطلب در دانشنامه بریتانیکا: yon.ir/institutio

یک نگاهی که طرف تقاضا را بهتر تحلیل می کند. باز [در این نوع از تحلیل] می بینید که طرف تقاضا برجسته شده بود.

همه ی عرض من همین بود که [تمام] این تحلیل ها بخشی هستند. [با این توضیح که:] یک کسی علت تورّم را طوری تحلیل می کند که "طرف عرضه" را بیشتر می بیند، یک کسی در تحلیلِ خود "طرف تقاضا" را بیشتر می بیند. آن کسی هم که اختلال در طرف تقاضا را دارد تحلیل می کند؛ گاهی وقت ها منشأ اختلال در طرف تقاضا را مثلاً "تورّم انتظاری" معرفی می کند، گاهی وقت ها "استقراض دولت از بانک مرکزی" و "افزایش پایه پولی" و علت های دیگر را [به عنوان منشأ اختلال در طرف تقاضا] مطرح می کند.پس [تمام این تحلیل ها] بخشی هستند. ما نیاز داریم به یک تحلیلی که کل پکِ(pack) عرضه و تقاضا (بایع و مشتری) را با همدیگر ببیند؛ [به این صورت که وقتی] نگاه می کند، به همه عوامل موثر بر طرف عرضه و به همه عوامل موثر بر طرف تقاضا نگاه دقیق [و کامل] داشته باشد، نه نگاه بخشی.

4/2/2. تحلیل چهارم: عدم رعایت فاصله طبقاتی در مصرف؛ علت اصلی وقوع تورّم (در کشور ایران)

تحلیل و نمونه چهارم را هم ببینید: بعضی آمده اند گفته اند که: تورّم در کشور ایران دلیل خاص دارد و دلیل وقوع تورّم در کشور ایران، غیر از دلیل وقوع تورّم در کشورهای دیگر است. آنها چه می گویند؟ می گویند: اگر شما می بینید مثلاً در 100 کشور دنیا تورّم دو رقمی وجود ندارد، و تورّم تک رقمی است؛ علت اصلی اش این است که مردم این 100 کشور طبقه بندی در مصرف را پذیرفته اند. یعنی چه؟ یعنی: مردم دنیا چهار شکل مصرف را پذیرفته اند: 1) الگوی مصرف برای کارگر. 2) الگوی مصرف برای کارفرما. 3) الگوی مصرف برای تکنسین فنی. 4) الگوی مصرف برای سرمایه دار. مردمانی

که در دنیا زندگی می کنند این نوع الگوی مصرف را پذیرفته اند. حالا گاهی وقت ها [برخی از مردم] می خواهند [از این نوع الگوی مصرف] خارج شوند؛ ولی مثلاً اینطور نیست که در یک زمان یک ساله همه مردم دنیا بخواهند [و بتوانند] خارج شوند. [بلکه] اگر کسی در دنیا [بخواهد] از این نوع الگوی مصرف خارج شود، مثلاً می رود بانک می زند، یا می رود پول یک نفری را می دُزدد، تا بتواند از طبقه مصرفی خودش خارج شود.

اما در ایران همه 80 میلیون نفری که داریم⁽¹⁾

انتقال از متن

این تحلیل چهارم به صورت فنی دارد می گوید: وقوع انقلاب اسلامی، علت اصلی تورّم است. چون انقلاب اسلامی "شعار عدالت" را مطرح کرده، و درک مردم از عدالت، "عدالت در مصرف" است. بنابراین هیچ وقت مشکل تورّم کشور ایران حل نخواهد شد! ⁽²⁾

لذا جناب آقای نیلی! ما مثل کشورهای غربی مصرف نداریم؛ که شما می آیید از تئوری های آنها استفاده می کنید. اصلاً بوم ایران یک ویژگی های خاصی دارد. مردمان شجاعی هستند این خط ها و حدود تحقیرکننده ی تمدن مدرنیته را قبول نمی کنند. لذا الان وقتی شما می بینید مثلا تقاضای ماشین به وجود آمده، همه می روند تقاضای ماشین می کنند.

[و یا مثلاً] من یک وقتی قبلاً بررسی می کردم می دیدم که ما در30 استان کشور فرودگاه داریم، و خیلی ها می خواهند از این [پروازهای هوایی] استفاده کنند؛ در حالیکه سفر هوایی در کشورهای غربی نسخه عمومی نیست. نسخه افراد خاص است. [ولی] الان در ایران متفاوت است. در ایران مثلا سفرهای زیارتی مان [هم] به شکل هوایی است، یعنی خیلی عمومی تر از جاهای دیگر است.

انتقال از متن

ارجاع پرورشی: [1] دکتر مسعود نیلی 25 بهمن 1333 در شهر همدان به دنیا آمد. ایشان اقتصاددان، مدرس دانشگاه و سیاست مدار ایرانی، دبیر ستاد هماهنگی اقتصادی دولت دوازدهم بوده (سال؟!!!) و به عنوان استاد دانشگاه صنعتی شریف فعالیت می کند. وی دانش آموخته کارشناسی مهندسی سازه از دانشگاه صنعتی شریف، کارشناسی ارشد سیستم های اقتصادی از دانشگاه صنعتی اصفهان و دکتری اقتصاد از دانشگاه منچستر است. زمینه علمی مورد علاقه او اقتصاد سیاسی و اقتصاد کلان است.

ریاست دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف 1398 / رئیس دپارتمان اقتصاد دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف 1379 1390 / استاد دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف ؟؟؟؟

/ ریاست مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی وابسته به نهاد ریاست جمهوری 1392 ؟؟؟؟؟ / معاونت امور اقتصادی سازمان برنامه و بودجه، 1367 تا 1370 و 1376 تا 1379 / مشاور رئیس جمهور در امور اقتصادی دوره یازدهم و دوازدهم (سال؟؟!!!) / دبیر ستاد هماهنگی اقتصادی (سال؟؟!!!) / ریاست مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی (ریاست جمهوری) (سال؟؟) / مشاور اقتصادی ریاست جمهوری در دوران ریاست جمهوری حسن روحانی (سال؟؟؟) / دبیر ستاد هماهنگی اقتصادی دولت (دوران ؟؟؟) (سال؟؟؟) / دستیار ویژه رئیس جمهور در امور اقتصادی (سال و دوران؟؟؟) / سرپرست کمیته خصوصی سازی در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی (سال؟؟؟؟) / تدوین سند استراتژی توسعه صنعتی کشور در زمان وزارت اسحاق جهانگیری در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی در سال 1382.

منبع: سایت دانشگاه صنعتی شریف - بخش گنجینه اسناد - شماره سند: 44-478136

http://ganjineh.sharif.ir/resource/478136/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-

پس این هم یک تحلیل است ولی باز به نظر ما جزء تحلیل های بخشی است؛ [چون] باز بر روی طرف تقاضا ایستاد و بحث کرد. ولی طرف تقاضا را به محوریت "اثر شعار عدالت در اقتصاد" بحث کرده است.

این تحلیل، تحلیل معروف مرحوم علامه سید منیرالدین حسینی هاشمی⁽¹⁾

منبع: پایگاه اطلاع رسانی حوزه: https://noo.rs/FhsnC

سایت حسینیه اندیشه: https://hosseiniehandisheh.ir/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-/

3/2. آسیب شناسیِ بخشی و ناقص از عوامل موثر بر وقوع تورّم؛ مهم ترین مسئله و اشکال در تحلیل های مشهور از تورّم

خب؛ حالا من در پایان یک سوالی را می پرسم: دولت محترم فعلی چه تحلیلی را مبنای تدوین "بسته مهار تورّمِ"⁽¹⁾

وی گفت: برنامه کاهش کسری بودجه با جزئیاتی که 8 اقدام ذیل آن وجود دارد، کاهش ناترازی بانک ها با 7 اقدام، کاهش بدهی های دولت که دولت انضباط مالی را از خود شروع کرد و هم در مورد توقف بدهی های جدید و هم تعیین تکلیف بدهی های جدید با 6 اقدام، کاهش ناترازی ارزی به عنوان پیشران تورم انتظاری کشور که 16 اقدام تفصیلی در آن در نظر گرفته شده است تا توسط دستگاه های متولی و مسئول به اجرا درآید.

خاندوزی یادآور شد: بانک مرکزی نیز هدف گذاری رشد 25 درصدی نقدینگی را برای سال جاری اعلام کرده است و از مسیر انضباط مالی و پولی این امر محقق خواهد شد.

به گفته وزیر اقتصاد، 5 اقدام مرتبط با رشد تولید متمرکز بر «هدایت اعتبار»، «کاهش ناترازی های انرژی»، «رفع موانع تولید»،« عرضه دارائی های مالی» و نهایتا « کنترل انتظارات تورمی از مسیر جذب سرمایه گذاری خارجی» است.

سخنگوی اقتصادی دولت گفت: برنامه هدایت اعتبار به فعالیت های تولیدی کشور با 8 اقدام موثر، پیش بینی پذیری و رفع موانع تولید که یکی از برنامه های مفصل امسال دولت محسوب می شود با 11 اقدام، کاهش ناترازی های حوزه ی انرژی، با 7 اقدام مشخص که عمده ی آن ها اقدام های غیر قیمتی هستند که خود آن موجب افزایش تورم نشود، برنامه عرضه دارایی های مالی دولت با 3 اقدام و برنامه ی مدیریت انتظارات، بهبود دیپلماسی اقتصادی و رشد سرمایه گذاری خارجی که 6 اقدام در این خصوص مورد تایید شورای اقتصاد قرار گرفت.

وزیر اقتصاد همچنین از برگزاری دومین جلسه شورای اقتصاد دولت برای تکمیل بسته یاد شده خبر داد و گفت: وظایف دستگاه های اصلی و فرعی با زمان بندی مشخص امروز تعیین و اطلاع رسانی خواهد شد.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی دولت - سه شنبه 19 اردیبهشت 1402

https://dolat.ir/detail/411912

بخشی معرفی می کنید. بنابراین تصمیمات شما [نیز] ناظر بر همان رفع عامل بخشی عمل خواهد کرد.

لذا توجه کنیم که چرا ما این جلسه را تشکیل داده ایم؟ علتش همین بود که من هرچه در این ایام (خصوصاً از اول سال) تحلیل ها را نگاه کردم، دیدم دوستان [در تحلیل تورّم] یا معتقدند "اختلال در طرف عرضه" است، یا "اختلال در طرف تقاضا" است. [یعنی: تورّم را بخشی و ناقص تحلیل

کرده اند.]⁽¹⁾

خاندوزی تاکید کرد: در حوزه افزایش قیمت های بخشی در حوزه خوراک، مسکن و … به طور متعارف در یکی دو ماه ابتدایی سال به جهت آنکه این دست کالاها ماه های پایانی سال را منتظر می مانند تا ستاد تنظیم بازار اجازه افزایش قیمت بدهد و ستاد نیز آن را به سال بعد موکول می کند تا نرخ دستمزد، انرژی و … مشخص میشود، به شکل تاریخی همیشه در ماه های فروردین و اردیبهشت تغییراتی در قیمت این دست کالاها داشتیم.

وزیر اقتصاد گفت: البته دولت باید دو سویه مهار تورم و رشد تولید را در نظر بگیرد؛ ما واقعاً قائل به این هستیم که بخش زیادی از هدف گذاری کنترل تورم در کشور از طریق افزایش عرضه کالاها و تولید بیشتر و در دسترس قرار گرفتن کالا انجام می شود و اگر قیمت گذاری برخی کالاها به نحوی باشد که برای تولید کننده صرفه اقتصادی نداشته باشد، (مانند اتفاق که درباره کاهش جوجه ریزی ها انجام شد) منجر به کاهش عرضه و افزایش قیمت می شود بنابراین اجازه افزایش قیمت برای تولیدکنندگان مشروط به اینکه ناشی از آنالیز قیمتی دقیق و افزایش هزینه تولید باشد داده می شود و بیش از آن این اجازه از طرف ستاد تنظیم بازار داده نخواهد شد.

منبع: همان

https://dolat.ir/detail/411912

Rigid wages: Structural inflation can be exacerbated by rigid wages that do not adjust to changes in the structure of demand and supply. As a result, wages may remain too high for a declining industry, further reducing its competitiveness.

Insufficient supply: Structural inflation can also be caused by an insufficient supply of goods and services that cannot meet the new demand. This can lead to high prices and inflationary pressures.

Inefficient allocation of resources: Structural inflation can be due to an inefficient allocation of resources, which results in some sectors being over-supplied while others are under-supplied. This can lead to an inefficient use of resources and may be damaging to the overall economy.

Changes in preferences: Changes in consumer preferences can lead to structural inflation, as some industries may experience a decrease in demand while others experience an increase. This can lead to an increase in prices and wages, and further inflationary pressures.

تورم ساختاری به تورمی اطلاق می شود که ناشی از تغییرات بلندمدت در اقتصاد است، مانند تغییر در عرضه و تقاضا، پیشرفت های تکنولوژیکی و تغییر در ترجیحات مصرف کننده. با این حال، تورم ساختاری می تواند محدودیت هایی نیز داشته باشد؛ به عنوان مثال: اگر دستمزدها انعطاف ناپذیر باشند و با تغییرات تقاضا و عرضه سازگاری نداشته باشند، ممکن است برای صنایعی که در حال کاهش هستند بسیار بالا باقی بمانند و رقابت پذیری آنها را کاهش دهند. علاوه بر این، اگر عرضه کالا و خدمات کافی برای پاسخگویی به تقاضای جدید وجود نداشته باشد، این امر می تواند منجر به قیمت های بالا و فشارهای تورمی شود. علاوه بر این، تورم ساختاری می تواند ناشی از تخصیص ناکارآمد منابع باشد، که در آن برخی از بخش ها ممکن است بیش از حد عرضه شوند در حالی که برخی دیگر کمبود عرضه دارند. این می تواند منجر به استفاده ناکارآمد از منابع شود و ممکن است به کل اقتصاد آسیب برساند. در نهایت، تغییرات در ترجیحات مصرف کننده نیز می تواند به تورم ساختاری کمک کند، زیرا برخی از صنایع ممکن است کاهش تقاضا را تجربه کنند در حالی که برخی دیگر افزایش را تجربه کنند. در نتیجه، قیمت ها و دستمزدها ممکن است افزایش یابد و منجر به فشارهای تورمی بیشتر شود.

Increased government spending – If governments increase their spending beyond what is necessary for economic stimulation, this can cause inflationary pressures in the economy.

Expansionary fiscal policy – Expansionary fiscal policy is the use of government spending to increase overall economic activity. If done too aggressively, it can lead to inflationary pressures in the economy.

Increased money supply – An increase in the money supply can lead to higher prices and wages, which can in turn lead to structural inflation.

Weak productivity growth – Productivity growth is an important factor for economic growth. If productivity growth is weak, it can lead to higher prices and wages, which can cause structural inflation.

Structural imbalances – Structural imbalances in the economy can lead to inflationary pressures. For example, an imbalance between supply and demand can lead to higher prices and wages.

In summary, structural inflation is caused by a combination of factors, such as increased government spending, expansionary fiscal policy, increased money supply, weak productivity growth and structural imbalances. These factors can lead to higher prices and wages and can contribute to the phenomenon of structural inflation.

تورم ساختاری می تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد؛ از جمله:

افزایش هزینه های دولت: اگر دولت ها بیش از حد لازم برای تحریک اقتصاد پول خرج کنند، می تواند فشارهای تورمی ایجاد کند.

سیاست مالی انبساطی: این زمانی است که دولت برای تقویت فعالیت های اقتصادی هزینه ها را افزایش می دهد. با این حال، اگر بیش از حد تهاجمی انجام شود، می تواند منجر به تورم شود.

افزایش عرضه پول: زمانی که پول بیشتری در گردش باشد، می تواند باعث افزایش قیمت ها و دستمزدها شود و به تورم ساختاری منجر شود.

رشد بهره وری ضعیف: اگر رشد بهره وری پایین باشد، می تواند منجر به افزایش قیمت ها و دستمزدها شود و به تورم ساختاری کمک کند.

عدم تعادل ساختاری: عدم تعادل بین عرضه و تقاضا می تواند باعث فشارهای تورمی شود که منجر به افزایش قیمت ها و دستمزدها می شود.

منبع: دانشنامه اقتصادی CEOpedia

ceopedia.org/index.php/Structural_inflation

انتقال از متن

لذا تقاضای من این است که شما(مخاطبین حاضر در جلسه) به عنوان یک فقیه که مکاسب و اقتصاد بلد هستید، باید از "فرآیند تبادل بین بایع و مشتری" یک درک کامل پیدا کنید. این همه حرف ماست؛ شما فکر نکنید که ما یک حرفی غیر از این داریم. من همه حرف خود در حوزه تحلیل تورّم را بیان کردم. [که خلاصه آن عبارت است از اینکه:] یک پدیده ای وجود دارد به اسم "تبادل بین بایع

و مشتری" که ده ها عامل بر آن موثر است و [این عوامل مختلف] یا طرف بایع را دچار اختلال می کنند یا طرف مشتری را. [ولی] ما [این عوامل را] ناقص می بینیم و صحنه را درست رصد نمی کنیم.

4/2. آسیب شناسیِ کامل (مبتنی بر اشراف) از عوامل مؤثر بر وقوع تورّم؛ مهم ترین ویژگی تحلیل فقهی از تورّم

1/4/2. برخورد شدید با مُحتَکِر، تاکید بر اجرای حکم شریف اِقاله، مذمّت و برخورد شدید با کم فروشی، ساخت بازارهای موقّت؛ برخی از راهکارهای فقهی (مبتنی بر اشراف) برای مهار تورّم

[ولی] شارع به ما کمک کرده تا پدیده تبادل بین بایع و مشتری را [به صورت] کامل رؤیت کنیم. یعنی: اگر کسی روایت بخواند به این نتیجه می رسد. حالا [به مضمون برخی از روایات] اشاره می کنم:

1/4/2. برخورد شدید با مُحتَکِر، تاکید بر اجرای حکم شریف اِقاله، مذمّت و برخورد شدید با کم فروشی، ساخت بازارهای موقّت؛ برخی از راهکارهای فقهی (مبتنی بر اشراف) برای مهار تورّم

یا شارع فرموده: «حکم شریف إقاله را ترک نکنید.» اقاله یکی از احکامی است که برای "کنترل حرص" در شریعت آمده است. [البته] اگر ما آن را در بازار مسلمین رواج بدهیم. "اقاله" یعنی چی؟ یعنی: «بایع بعد از عقدِ قرارداد، بدون حق خیار، فسخِ قرارداد را بپذیرد.»⁽¹⁾

اقاله در بیع: یعنی موافقت با نقض و به هم زدن معامله... [که در این صورت] مبیع(جنس) به مالکش برمی گردد و ثمن(پول) به مشتری. هرگاه یکی از آنها یا هر دوی آنها پشیمان از معامله شده باشند.

النهایة فی غریب الحدیث و الأثر(ابن اثیر جزری، 606 ق)، ج 4، ص 134

که الان هیچ کس این کار را نمی کند! همه [مردم] بر سردر مغازه هایشان زده اند: «بعد از فروش پس گرفته نمی شود.»! یعنی: بازار مسلمین امروز مفهوم "اقاله" را متوجه نیست. نبیّ مکرم اسلام9 فرموده اند: «اگر کسی اقاله را در قرارداد خودش بپذیرد، خدای متعال روز قیامت اقاله در پرونده اش را می پذیرد.»⁽²⁾

الکافی ج 5، ص 153

وَ قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ : أَیُّمَا مُسْلِمٍ أَقَالَ مُسْلِماً نَدَامَةً فِی اَلْبَیْعِ أَقَالَهُ اَللَّهُ عَثْرَتَهُ یَوْمَ اَلْقِیَامَةِ.

امام صادق علیه السلام :هرگاه مسلمانی از معامله پشیمان شود و تقاضای فسخ کند و مسلمان طرف دیگر معامله تقاضای فسخ معامله را بپذیرد، خداوند در روز رستاخیز از لغزشهای او درمی گذرد.

من لا یحضره الفقیه ج 3، ص 196

وسائل الشیعة، ج 17، ص 387 (و فیه " بَیعَ نَدامَةٍ" بدل " نَدَامَةً فِی اَلْبَیْعِ")

حَدَّثَنَا حَمْزَةُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ اَلْعَلَوِیُّ رَضِیَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَخْبَرَنِی عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: أَرْبَعَةٌ یَنْظُرُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِمْ یَوْمَ اَلْقِیَامَةِ مَنْ أَقَالَ نَادِماً أَوْ أَغَاثَ لَهْفَانَ أَوْ أَعْتَقَ نَسَمَةً أَوْ زَوَّجَ عَزَباً.

امام صادق علیه السلام :چهار نفرند که خداوند در روز رستاخیز به آنان توجّه می کند: کسی که تقاضای فسخ معامله را از آن که پشیمان شده بپذیرد، یا اندوه غمزده ای را بزداید، یا بنده ای را آزاد کند، یا بی همسری را همسر دهد.

الخصال ج 1، ص 224

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ بَیْتِهِ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمْ یَأْذَنْ لِحَکِیمِ بْنِ حِزَامٍ فِی تِجَارَةٍ حَتَّی ضَمِنَ لَهُ إِقَالَةَ اَلنَّادِمِ وَ إِنْظَارَ اَلْمُعْسِرِ وَ أَخْذَ اَلْحَقِّ وَافِیاً أَوْ غَیْرَ وَافٍ.

عبد اللَّه بن قاسم جعفری، به نقل از یکی از خویشان خود: پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) به حکیم بن حزام اجازه تجارت نداد، مگر اینکه ضمانت کند که: اقاله شخص پشیمان را بپذیرد، و به شخص تنگدست مهلت دهد، و فقط به اندازه ای که حق اوست بگیرد، کم یا زیاد.

الکافی ج 5، ص 151 ؟ تهذیب الأحکام ج 7، ص 5

الوافی ج 17، ص 440 / وسائل الشیعة، ج17، ص385

از او می پذیرد که پرونده اش را نادیده بگیرد؛ چون او خرید و فروشِ قطعی ای که حق خودش بوده را نادیده گرفته است. خب؛ این [حکم اقاله] چه فاده ای دارد؟ [فائده اش این است که] "طرف تقاضا" را مهار می کند.

یا اینکه مثلا فرض کنید که شارع فرموده است که: «کم فروشی نکنید.»⁽¹⁾

امام باقر علیه السّلام نقل می نماید که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم فرمودند: پنج چیز است که اگر به آنها رسیدید، از آنها به خداوند عزّ و جلّ پناه برید: گناهان بصورت آشکار در جامعه ای رواج پیدا نکرده است، مگر این که طاعون و امراضی که در میان پیشینیان آنها که از دنیا رفته اند، وجود نداشته است، در میان آنها رواج پیدا می کند؛ و کم فروشی نکرده اند، مگر این که با قحطی و تنگدستی و ستم سلطان مجازات شده اند؛ زکات پرداخت نکرده اند، مگر این که از باران محروم شده اند و اگر چهارپایان نبودند باران بر آنها نمی بارید؛ پیمان خداوند عزّ و جلّ و پیمان رسولش را نشکسته اند، مگر این که خداوند دشمنانشان را بر آنها مسلط نموده و آنان مقداری از مالشان را گرفته اند؛ و بغیر احکام الهی قضاوت ننموده اند، مگر این که خداوند عذابشان را در میان خودشان قرار داده است.

الکافی ، ج 2، ص 373 / ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 252

سند ثواب الاعمال: أَبِی ره قَالَ حَدَّثَنِی سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ أَبَانٍ الْأَحْمَرِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ

مشکاة الأنوار، ص 149 / الدعوات (للراوندی)، ص 80

وسائل الشیعة، ج 16، ص 272 / الوافی، ج 5، ص 1040 / مستدرک الوسائل، ج 13، ص 235 / بحار الأنوار، ج 70، ص 376

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: وَجَدْنَا فِی کِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ ص إِذَا ظَهَرَ الزِّنَا مِنْ بَعْدِی کَثُرَ مَوْتُ الْفَجْأَةِ وَ إِذَا طُفِّفَ الْمِکْیَالُ وَ الْمِیزَانُ أَخَذَهُمُ اللَّهُ بِالسِّنِینَ وَ النَّقْص...

از حضرت ابی جعفر علیه السّلام نقل کرده که آن جناب فرمودند: در کتاب علی علیه السّلام یافتیم که فرمودند: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم فرمودند: هنگامی که زنا بعد از من آشکار شود مرگ ناگهانی بسیار می گردد و هر گاه در پیمانه و ترازو کم نهاده شود، خداوند آنان را به قحطی و کمبود دچار می کند...

الکافی، ج 2، ص 374 / علل الشرائع، ج 2، ص 584

سند علل: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ السَّعْدَآبَادِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ وَجَدْنَا فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّه

روضة الواعظین، ج 2، ص 421 / تحف العقول، ص 51

بحار الأنوار، ج 70، ص 369 / الوافی، ج 5، ص 1040 / وسائل الشیعة، ج 16، ص 273

حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ قَالَ حَدَّثَنِی عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَمَا إِنَّهُ لَیْسَتْ سَنَةٌ أَمْطَرَ مِنْ سَنَةٍ وَ لَکِنْ یَصِفُهُ [یَضَعُهُ] حَیْثُ یَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا عَمِلَ قَوْمٌ بِالْمَعَاصِی صَرَفَ عَنْهُمْ مَا کَانَ قَدَّرَ لَهُمْ مِنَ الْمَطَرِ فِی تِلْکَ السَّنَةِ إِلَی غَیْرِهَا مِنَ الْفَیَافِی وَ الْبِحَارِ وَ الْجِبَالِ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَیُعَذِّبُ الْجُعَلَ فِی جُحْرِهَا یَحْبِسُ الْمَطَرَ عَنِ الْأَرْضِ لخطإ [لِخَطَایَا] مَنْ بحضرته [بِحَضْرَتِهَا] وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ السَّبِیلَ وَ الْمَسْلَکَ إِلَی مَحَلِّ أَهْلِ الطَّاعَةِ ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَاعْتَبِرُوا یا أُولِی الْأَبْصارِ وَ الْأَلْبَابِ- ثُمَّ قَالَ وَجَدْنَا فِی کِتَابِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: إِذَا ظَهَرَ الزِّنَاءُ کَثُرَ مَوْتُ الْفَجْأَةِ وَ إِذَا طُفِّفَ الْمِکْیَالُ أَخَذَهُمُ اللَّهُ بِالسِّنِینَ وَ النَّقْصِ وَ إِذَا مَنَعُوا الزَّکَاةَ مَنَعَتِ الْأَرْضُ بَرَکَتَهَا مِنَ الزَّرْعِ وَ الثِّمَارِ وَ الْمَعَادِنِ وَ إِذَا جَارُوا فِی الْأَحْکَامِ وَ تَعَاوَنُوا عَلَی الظُّلْمِ وَ الْعُدْوَانِ وَ إِذَا نَقَضُوا الْعُهُودَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ عَدُوَّهُمْ وَ إِذَا قَطَّعُوا الْأَرْحَامَ جُعِلَتِ الْأَمْوَالُ فِی أَیْدِی أَشْرَارِهِمْ وَ إِذَا لَمْ یَأْمُرُوا بِمَعْرُوفٍ وَ لَمْ یَنْهَوْا عَنْ مُنْکَرٍ وَ لَمْ یَتَّبِعُوا الْأَخْیَارَ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ أَشْرَارَهُمْ فیدعوا [فَیَدْعُو] أَخْیَارُهُمْ فَلَا یُسْتَجَابُ لَهُمْ.

امام باقر علیه السّلام فرمودند: بدانید که هیچ سالی پربارانتر از سال دیگر نیست. تنها چیزی که هست این است که نزول باران در هر منطقه ای بستگی به خواست خداوند دارد. بدون تردید هنگامی که جامعه ای مرتکب گناهان گردند، خداوند عزّ و جلّ بارانی را که برای آنها قرار داده بود، در آن جا نبارانیده و در بیابانهای وسیع، دریاها و کوههای دیگری نازل می گرداند. و بدون شک خداوند «جعل» را در لانه اش بخاطر گناهان مردمی که در کنار آن هستند، با نبارانیدن باران عذاب می نماید. زیرا که او می تواند به مکانی که در آنجا معصیت نمی شود، برود. آنگاه امام باقر علیه السّلام فرمودند: ای آگاهان! پند گیرید. سپس فرمودند: در کتاب امیر المؤمنین علیه السّلام آمده است که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم فرمودند: هنگامی که زنا آشکار شود، مرگ ناگهانی زیاد می شود. و زمانی که کم فروشی کنند، خداوند آنان را با قحطی و کمبود محصولات عذاب می نماید. و هنگامی که زکات نپردازند، زمین نیز آنها را از زراعت، میوه ها و معادن خود محروم می نماید. و هنگامی که در قضاوت، ظلم کنند، در ظلم و تجاوز به یاری یک دیگر خواهند پرداخت. و زمانی که پیمان شکنی کنند، خداوند دشمنشان را بر آنها مسلط می نماید. و هنگامی که قطع رحم نمایند، اموال در دست اشرار قرار می گیرد. و زمانی که امر به معروف و نهی از منکر نکرده و از نیکان اهل بیتم پیروی نکنند، خداوند بدانشان را بر آنها مسلط می نماید؛ و در این حال نیکان آنها دعا می کنند، ولی مستجاب نمی شود.(ترجمه بندرریگی)

ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 252 / الأمالی( للصدوق)، ص 308

سند امالی: حَدَّثَنَا أَبِی رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَیْهِ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِر

بحار الأنوار، ج 70، ص 372

وای بر کم فروشان! * آنان که چون از مردم کالایی را با پیمانه و وزن می ستانند تمام و کامل می ستانند، * و چون برای آنان پیمانه و وزن کنند، کم می دهند. * آیا اینان یقین ندارند که حتماً بر انگیخته می شوند؟ * برای روزی بزرگ، * روزی که مردم در برابر پروردگار جهانیان به پا می ایستند.(ترجمه انصاریان)

(سوره مبارکه مطفّفین، آیات 1 الی 6)

وَ السَّمَاءَ رَفَعَهَا وَ وَضَعَ الْمِیزَانَ * أَلَّا تَطْغَوْاْ فیِ الْمِیزَانِ * وَ أَقِیمُواْ الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لَا تُخسِرُواْ الْمِیزَانَ.

و [خداوند] آسمان را برافراشت و [برای سنجش هر امر معنوی و مادی] ترازو نهاد * تا در [سنجیدن با] ترازو طغیان روا مدارید [و از مرز عدالت و انصاف مگذرید.] * و ترازو را به عدالت برپا دارید و از ترازو مکاهید.

(سوره مبارکه الرحمن، آیات 7 الی 8)

وَ إِلی مَدْیَنَ أَخاهُمْ شُعَیْباً قالَ یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْرُهُ قَدْ جاءَتْکُمْ بَیِّنَةٌ مِنْ رَبِّکُمْ فَأَوْفُوا الْکَیْلَ وَ الْمیزانَ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْیاءَهُمْ وَ لا تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ.

و به سوی مردم مدین، برادرشان شعیب را [فرستادیم،] گفت: ای قوم من! خدا را بپرستید که شما را جز او معبودی نیست، یقیناً برهانی روشن از سوی پروردگارتان برای شما آمد، پس پیمانه و ترازو را تمام و کامل بدهید، و از اجناس و اموال و حقوق مردم مکاهید، و در زمین پس از اصلاح آن [به وسیله رسالت پیامبران] فساد مکنید، این [امور] برای شما بهتر است، اگر مؤمنید)

(سوره مبارکه اعراف، آیه 85)

وَ إِلیَ مَدْیَنَ أَخَاهُمْ شُعَیْبًا قَالَ یَاقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَکُم مِّنْ إِلَهٍ غَیرُهُ وَ لَا تَنقُصُواْ الْمِکْیَالَ وَ الْمِیزَانَ إِنیّ ِ أَرَئکُم بِخَیرٍ وَ إِنیّ ِ أَخَافُ عَلَیْکُمْ عَذَابَ یَوْمٍ مُحیطٍ * وَ یَاقَوْمِ أَوْفُواْ الْمِکْیَالَ وَ الْمِیزَانَ بِالْقِسْطِ وَ لَا تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْیَاءَهُمْ وَ لَا تَعْثَوْاْ فیِ الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ * بَقِیَّتُ اللَّهِ خَیرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ وَ مَا أَنَا عَلَیْکُم بِحَفِیظٍ.

و به سوی [مردم] مَدین، برادرشان شعیب را [فرستادیم.] گفت: ای قوم من! خدا را بپرستید، شما را جز او هیچ معبودی نیست و از پیمانه و ترازو مکاهید، همانا من شما را در توانگری و نعمت [ی که بی نیاز کننده از کم فروشی است] می بینم و بر شما از عذاب روزی فراگیر بیمناکم. (84)

و ای قوم من، پیمانه و ترازو را عادلانه [و منصفانه] کامل و تمام بدهید، و اجناس مردم را [هنگام خریدن] کم شمارتر و کم ارزش تر [از آنچه که هست] به حساب نیاورید و در زمین تبهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید. * آنچه خدا [در کسب و کارتان از سود و بهره پس از پرداخت حق مردم] باقی می گذارد، برای شما بهتر است اگر مؤمن باشید، و من بر شما نگهبان نیستم.

(سوره مبارکه هود، آیات 84 الی 86)

إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَیْبٌ أَ لَا تَتَّقُونَ * إِنیّ ِ لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ * فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَ أَطِیعُونِ * وَ مَا أَسْئلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلیَ رَبّ ِ الْعَالَمِینَ * أَوْفُواْ الْکَیْلَ وَ لَا تَکُونُواْ مِنَ الْمُخْسِرِینَ * وَ زِنُواْ بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِیمِ * وَ لَا تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْیَاءَهُمْ وَ لَا تَعْثَوْاْ فیِ الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ * وَ اتَّقُواْ الَّذِی خَلَقَکُمْ وَ الْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِینَ.

هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟ * بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم، * بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید، * من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است، * پیمانه را کامل بدهید و از کم فروشان نباشید، * و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید، * و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید، * و از آنکه شما و امت های پیشین را آفرید پروا کنید.

(سوره مبارکه شعرا، آیات 177 الی 184)

ترجمه ساده "ویل" را به "وای" معنا می کنند. در حالی که روایات می فرمایند: «"وَیل" یک مکان است. مکان بسیار گرمی در جهنم که اگر کم فروشی کردید شما را به آنجا می برند و از شما پذیرایی می کنند!»⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) : وَیل ، پرتگاهی در جهنّم است که کافر در آن سقوط می کند و چهل سال طول می کشد تا به تهِ آن برسد!

تفسیر مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 292

تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 8، ص 224

فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ مُعَنْعَناً عَنْ [أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ] عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ذَاتَ یَوْمٍ یَا عَلِیُّ عَلِمْتَ أَنَّ جَبْرَئِیلَ [ع] أَخْبَرَنِی أَنَّ أُمَّتِی تَغْدِرُ بِکَ مِنْ بَعْدِی فَوَیْلٌ ثُمَّ وَیْلٌ [ثُمَّ وَیْلٌ لَهُمْ] ثَلَاثَ مَرَّاتٍ قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا وَیْلٌ؟ قَالَ: وَادٍ فِی جَهَنَّمَ أَکْثَرُ أَهْلِهِ مُعَادُوکَ وَ الْقَاتِلُون لِذُرِّیَّتِکَ وَ النَّاکِثُ لِبَیْعَتِکَ. فَطُوبَی ثُمَّ طُوبَی [ثُمَّ طُوبَی ثَلَاثَ مَرَّاتٍ] لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ وَفَی لَکَ. قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا طُوبَی؟ قَالَ: شَجَرَةٌ فِی دَارِکَ فِی الْجَنَّةِ لَیْسَ دَارٌ مِنْ دُورِ شِیعَتِکَ فِی الْجَنَّةِ إِلَّا وَ فِیهَا غُصْنٌ مِنْ تِلْکَ الشَّجَرَةِ تَهْدِی [تَهْدِلُ] عَلَیْهِمْ [إِلَیْهِمْ] بِکُلِّ مَا یَشْتَهُون.

امیرالمومنین (علیه السلام): روزی پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای علی! دانستی که جبرئیل علیه السلام به من خبر داد که امّتم پس از من با تو پیمان می شکنند. پس ویل، ویل ، ویل برای ایشان باد !» . گفتم : ای پیامبر خدا ! ویل چیست؟ فرمود: «درّه ای است در جهنّم که بیشتر اهل آن را دشمنان تو و کُشندگان فرزندان تو و بیعت شکنانِ با تو ، تشکیل می دهند . و طوبا، طوبا و طوبا برای آن که تو را دوست بدارد و با تو وفادار باشد» . گفتم : ای پیامبر خدا ! طوبی چیست؟ فرمود: «درختی است در خانه تو در بهشت، و هیچ خانه ای از خانه های شیعیان تو در بهشت نیست ، مگر این که شاخه ای از آن درخت در آن وجود دارد و هر چه دلشان بخواهد ، به آنان تقدیم می کند (از سنگینی بار و بر ، به سمت آنها سر خم می کند)» .

تفسیر فرات الکوفی، ص 215

بحار الأنوار، ج 8، ص 312

به یک مکان بسیارگرم منتقل می شود که در روایات توصیف اش آمده است، [قطعاً باعث پیشگیری خواهد شد.] و این [نوع ادبیات] خیلی خودکنترلی ایجاد می کند.

یا مثلا فرض بفرمایید که اگر شما "بازار موقت" ساختید هزینه های فروش و محل فروش رایگان می شود؛ چون "بازار موقت" در اسلام باید رایگان در اختیار فروشنده ها قرار بگیرد.⁽¹⁾

امام صادق(علیه السلام) از امیرالمومنین(علیه السلام) نقل می کنند که ایشان می فرمودند: «بازار مسلمانان در حکم مسجد آنان است؛ پس هر کس به مکانی در آن زودتر برسد (و دکّه ای را تصرف کند)، او بر آن دکه تا شب اولویت دارد. امام صادق(علیه السلام) در ادامه فرمود: « و امیرالمومنین(علیه السلام) هیچگاه برای دکّه های بازار کرایه دریافت نمی کرد.»

الکافی، ج 2، ص 662 و ج 5، ص 155 / تهذیب الأحکام، ج 7، ص 9

سند تهذیب: أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع

وسائل الشیعة، ج 5، ص 278 / الوافی، ج 17، ص 447 / جامع أحادیث الشیعة، ج 23، ص239 و 240

جهت مشاهده روایات بیشتر در مورد «عدم دریافت کرایه از مغازه های بازار توسط امیرالمومنین (علیه السلام)»؛ به پیوست شماره 7 مراجعه کنید.

پس "عرضه" ارزان تر می شود.

ببینید؛ همه این مواردی که شارع در آداب اقتصاد بیان فرموده است؛ یا بر "طرف عرضه"، یا بر "طرف تقاضا" تاثیر دارد. فقط [تفاوت در این است که:] شارع با اصطلاحات اقتصاد کلان صحبت نکرده است، [بلکه] با اصطلاحات دقیقتر خودش وارد بحث شده است؛ و من در تعجبم که باز بعضی ها [مکرراً] می گویند: «اسلام تحلیل اقتصادی ندارد!» [این کسانی که این حرف ها را تکرا رمی کنند] یا گرفتار دام "لغات جدید" شده اند و فکر می کنند هر اصطلاح جدیدی را که مثلاً اقتصاددان ها استعمال می کنند، شارع هم [باید] عیناً ذیل همان اصطلاح وارد بحث شده باشد. [در حالی که اینطور نیست

و] شارع ذیل اصطلاحات خودش اختلال ها را [به صورت] جامع بررسی کرده است. پس این [نکته] خیلی مهم است.

باز من در پایان سرفصل دوم تکرار می کنم. ببینید؛ همه حرف همین است که شما "مفهوم تبادل بین بایع و مشتری" را به نحو کامل تصور کنید. شارع دقیقاً چگونگیِ این "تبادل" و "مبادله" را برای ما توضیحداده است. بنابراین ما [برای مدیریت تورّم] همه دستوراتِ "طرف تقاضا" و تمام دستوراتِ "طرف عرضه" را رعایت می کنیم، و ازآن خروجیِ "مدیریت تورّم" هم گرفته می شود.

3. سرفصل سوم: نظریه فقه المکاسب برای تحلیل و مهار تورّم چیست؟

اشاره

حالا من بعضی از روایات [در مورد مدیریت تورّم] را بخوانم تا ببینید که چقدر شارع مظلوم است! اول از دست ما طلبه ها [مورد ظلم واقع می شود]! من خیلی در فشارم که بعضی ها دائماً می گویند: «اسلام اقتصاد ندارد»! حالا یک مقدار این روایات را بخوانیم ان شاءالله که استماع بشود.

1/3. مدیریت و تقویت روابط بایع(طرف عَرضه) و مشتری(طرف تقاضا) از طریق شبکه ای و غیرمتمرکزکردنِ عَرضه و تقاضا (شکستن انحصار)؛ روح حاکم بر تدابیر شارع برای مهار تورّم

اشاره

پس سرفصل سوم این است که: شارع تصور ما را از مفهوم تبادل و عوامل موثر برآن تکامل می دهد. شارع [برای مدیریت تورّم] در ابتداء، تعریف [(مفهوم تبادل و عوامل موثر بر آن)] را تصحیح می کند و معرفت ما را [نسبت به آنها] افزایش می دهد. بنده برای امروز 4- 5 مورد(تحلیل) از دستورات شارع را نوشته ام که همه منجر به تقویت روابط بایع و مشتری می شود. منتها؛ روحِ [همه این تحلیل ها] این است که شارع رابطه ی بین بایع و مشتری را [به نحو] شبکه ای و غیرمتمرکز [تنظیم] می کند. به این معنا که: شارع 100 هزار نفر را مشتریِ یک بایع قرار نمی دهد. [بلکه به عنوان مثال] 100 هزار نفر را مشتریِ 20 هزار بایع قرار می دهد. یعنی: روح تمام این تحلیل های خمسه ای که الآن عرض خواهم کرد این است که: نظر شارع این است که بایع و مشتری باید متعدد باشند. در حالی که الآن مثلاً در پدیده نحس مگامال ها و شرکت های زنجیره ای یک نفر مشتریِ صد هزار گالُن روغن از یک کارخانه تولیدی است! ریشه اختلال بین بایع و مشتری (یا به اصطلاحِ اقتصاد کلان: اختلال بین طرف عرضه و طرف تقاضا) این است که: افرادِ بایع کم شده اند و [به عبارت دیگر:] طرف عرضه به سمت انحصار رفته است. حالا با این تدابیری که بنده عرض خواهم کرد، شارع این انحصار را می شکند و تقویت می کند.من این عبارت را دوباره برای شما بخوانم که دیشب با اوج دقتی که برای بنده ضعیف وجود داشت نوشتم: «شارع روابط بین بایع و مشتری را از طریق شبکه ای و غیرمتمرکزکردنِ عرضه و تقاضا

مدیریت می کند.» حالا من به صورت مصداقی [فعلاً پنج راهبرد که شارع به واسطه آن این عدم تمرکز را به وجود می آورد را ارائه می کنم.]

1/1/3. غیرمتمرکزکردنِ الگوی تولید (و در نتیجه: تقویت طرف عَرضه)؛ اولین تدبیر برای مهار تورّم

اشاره

اولین مورد این است که "الگوی تولید" را به نحو "غیرمتمرکز" تنظیم می کند تا طرف عرضه تقویت شود، [یعنی:] شبکه ای و غیرمتمرکز شود.

1/1/1/3. تاکید شارع بر تولید نان در خانه؛ یکی از شواهد غیرمتمرکزبودنِ تولید در نزد شارع

مثلاً شارع می فرماید: «"مَحق" است که نان را از بیرون خانه تهیه کنید.»⁽¹⁾

عبّاد بن حبیب از امام صادق علیه السلام روایت می کند که فرمود: «خرید گندم، فقر را از بین می برد و خرید آرد، تنگدستی می آورد و خرید نان، نابودکننده است. عبّاد گفت: خداوند تو را پایدار گرداند! هرکس قدرت بر خرید گندم ندارد، چه کند؟ امام علیه السلام فرمود: آن درباره کسی است که قدرت دارد و انجام نمی دهد.»

مصادر اصلی: الکافی، ج 5، ص 167 / تهذیب الأحکام، ج 7، ص 162

(سند تهذیب: أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ إِسْحَاقَ الْکُوفِیِّ عَنْ عَائِذِ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع یَقُولُ...)

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج 17، ص 438 / الوافی، ج 17، ص 91 / جامع أحادیث الشیعة، ج 23، ص 278

جهت مشاهده روایات بیشتر و کلمات برخی از فقهاء در مورد «مذمِت شدید خرید نان در روایات»؛ به پیوست شماره 8 مراجعه بفرمایید.

«برکت از سپاه عقل است و ضدّ آن محق است.»

الکافی، ج 1، ص 22

محق: مَحَقَه الله فانْمَحَقَ و امْتَحَقَ: أی ذهب خیره و برکته و نقص.

مَحق: خداوند فلان چیز را مَحق کرد: یعنی: خیر و برکتِ آن از بین رفت کم شد.

کتاب العین(خلیل بن احمد فراهیدی، 175 ق)، ج 3، ص 56

المَحْق: النّقص و المحو و الإبطال.

مَحق: کم شدن، محو و نابود شدن، و از بین رفتن.

النهایه فی غریب الحدیث و الاثر(ابن اثیر جزری، 606 ق)، ج 4، ص 303

حالا اگر عرضه غیرمتمرکز شد [و اصطلاحاً در بازار دست زیاد شد] چه اتفاقی می افتد؟ می گوییم: علاوه بر افزایش سلامت، کاهش قیمت هم اتفاق خواهد افتاد. چون دیگر هزینه شاطر، هزینه آسیاب کردن، هزینه انتقال، هزینه بازرسی، هزینه کرایه مغازه برای تولید نان و امثال این هزینه ها بر قیمت نان اضافه نمی شود.

2/1/1/3. تاکید شارع بر نگهداری حیوانات خانگی؛ یکی دیگر از شواهد غیرمتمرکزبودنِ تولید در نزد شارع

شارع می گوید: «حیوان خانگی نگه دارید.»⁽¹⁾

امام صادق(علیه السلام) از پدرش امام باقر(علیه السلام): «همیشه دوست داشتند که یک چیزی که با خانه الفت و انس بگیرد (حیوانات اهلی و خانگی)-مثل کبوتر و مرغ و بُز- در خانه باشد؛تا اینکه کودکانِ جن با آنها مشغول بازی شوند و با کودکان انسان بازی نکنند.»

قرب الإسناد، ص 93

وسائل الشیعة، ج 11، ص 524 / بحار الأنوار، ج 60، ص 74 و ج 62، ص 1

الحسین بن بسطام فی طِبُّ الْأَئِمَّةِ، عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی یَحْیَی الْمَدَائِنِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: « أَکْثِرُوا مِنَ الدَّوَاجِنِ [1] فِی بُیُوتِکُمْ تَتَشَاغَلْ بِهَا الشَّیَاطِینُ عَنْ صِبْیَانِکُم.»

پیامبر(صلی الله علیه وآله):« زیاد در خانه هایتان حیوانات نگه دارید که شیطان با بازی با آنها از کودکان شما روی گردان شوند.»

طب الأئمة علیهم السلام(ابنابسطام)، ص 112

وسائل الشیعة، ج 11، ص 521 / هدایة الأمة إلی أحکام الأئمة ع(شیخ حرّ عاملی)، ج5، ص 128 / طب الأئمة علیهم السلام (للشُبّر)، ص 289 / بحار الأنوار، ج 62، ص1 - ج 92، ص150- ج 60، ص206 - ج 60، ص74 / مستدرک الوسائل، ج 8، ص 285

ارجاع پرورشی: [1] معنای "دواجن" همانطور که از کتب لغت برمی آید به معنای "حیوانات خانگی" است:

دَجَنَ: بِالْمَکَانِ (دَجْناً) مِنْ بابِ قَتَلَ و (دُجُوناً) أَقَامَ بهِ و (أَدْجَنَ) بِالْأَلف مِثْلُهُ. و مِنْهُ قِیلَ لِمَا یَأْلَفُ الْبُیُوتَ مِنَ الشَّاءِ و الْحَمَامِ و نَحْوهِ (دَوَاجِنُ)

المصباح المنیر (فیّومی)، ج 2، ص 190

(دجن): فیه ذکر" الدَّوَاجِنِ" و هی علی ما قاله أهل اللغة: الشاة التی تعلفها الناس فی منازلهم، و کذلک الناقة و الحمام البیوتی. و الأنثی: دَاجِنَةٌ، و الجمع دَوَاجِنُ،

مجمع البحرین (طریحی)، ج 6، ص 245

الدَّاجِن- ج دَوَاجِن: پرنده یا کبوتر و مرغ خانگی که در منازل الفت گرفته و نگهداری شوند.

فرهنگ ابجدی عربی فارسی، ج 1، ص 381

جهت مشاهده روایات بیشتر در مورد «تاکید بر نگهداری حیوانات خانگی»؛ به پیوست شماره 9 مراجعه بفرمایید.

من بررسی کردم [و به این نتیجه رسیدم که] به صورت میانگین حدود 30 درصد از خانه های شهرها حیاط دارند و حدود 30 درصد جمعیت کل کشور هم

در روستاها ساکن هستند.⁽¹⁾

منبع: خبرگزاری مهر - 19 اردیبهشت 1399

mehrnews.com/xRQ7s

الآن نمی خواهم این موارد را که ما در کتاب مکاسب آورده ایم اشاره کنم. بنابر جمع بندیِ ما [در مدرسه هدایت] شارع برای اینکه تولید باید غیرمتمرکز باشد، شش دلیل اقامه کرده است؛ که برادران دائره تدوین وقتی اینجلسه را تدوین می کنند، آن شش دلیل کتاب فقه المکاسب [بر لزوم تولید غیرمتمرکز] را بیاورند. تا ما دیگر در اینجا آنها را تکرار نکنیم.⁽²⁾

پس ببینید یک اقدام ما این است که الگوی تولید کشور را غیرمتمرکز کنیم. ممکن است شما بگویید: «بخاطر تدابیر تمدّن مدرنیته، در خیلی از جاها امکان تولید خانگی و غیرمتمرکز وجود ندارد.» ولی [ما در پاسخ می گوییم:] در خیلی از جاها امکان وجود دارد؛ مثلاً: در همین 30 درصد خانه های حیاط داری که الآن در شهرها وجود دارد، [می توانیم] فرهنگِ "نگهداری حیوانات خانگی" را راه بیندازیم. دولت در روستاها "خرید تضمینی تولیدات خانگی" را بپذیرد، یا "بازار موقت" راه بیندازد؛ تا روستا ها ترغیب شوند که نگهداری حیوانات خانگی را شروع کنند.

نتیجه [راه اندازی تولید خانگی] این می شود که دیگر دولت محترم لااقل در حوزه مرغ و تخم مرغ مجبور نمی شود که قرارگاه ملی راه بیندازد. این ها از مُطایبه های عصر مدرنیته است که دولت های مدرن به دلیل حمایت از تولید متمرکز، [حتی] برای مرغ و تخم مرغ هم قرارگاه ملی راه می اندازند! من قبلاً عرض کردم که در اخبار دیدم دولت محترم "قرارگاه ملی عدس" راه انداخته است!⁽¹⁾

منبع: همشهری آنلاین (به نقل از خبرگزاری بُرنا) – 14 تیر 1399 - کد خبر: 527903

https://www.hamshahrionline.ir/news/527903

بنابراین اصل اوّل این است که: همه باید تولید کنند [تا انحصار تولید از دست سرمایه دارها خارج شود]. یعنی: دولت محترم اگر می خواهد تورّم را مهار کند، باید برود به سمت پایه گذاری الگوی تولید غیر متمرکز.

این را بعداً شرح خواهم داد که ما همین الآن در تولید ده قلم کالا می توانیم تولید غیرمتمرکز را راه بیاندازیم. توجه کنید که این ده قلم، ده کالای اساسی است. یعنی اگر دولت محترم و وزارت اقتصاد تحلیل های فقه المکاسب را بپذیرند، آنگاه مدیریت ده کالای اساسی دیگر از طریق واردات انجام نخواهد شد. بلکه به واسطه تولیدکننده های خُرد صورت خواهد گرفت. که حالا بعداً باید جلسه ای

بگذاریم و خودِ "تولید غیرمتمرکز" را شرح بدهیم. عرض من این است که: اگر امروز وزارت محترم اقتصاد و آقای دکتر خاندوزی شاگردیِ قم را بپذیرند، ما می توانیم در ظرف 2-3 ماه به گونه ای به مردم آموزش بدهیم که دولت بتواند تولید ده کالای اساسی را به مردم واگذار کند و یک نفس راحتی بکشد!

الآن یکی از مشکلات ما ورود "نهاده های دام و طیور" است. این ها تولیدکننده داخل ندارند. آقا! شما دارید غذای مرغ و گاو و گوسفند خودتان را از خارج کشور وارد می کنید! در جلسه "الگوی فقهی مقابله با تسلط دلار" عرض کردم که: ما سالانه 22 میلیون تُن مواد غذایی داریم وارد می کنیم. چرا؟ چون مردم تولیدکننده نیستند. چون اقتصاد کلان، تولید متمرکز و صنعتی را می فهمد و تولید غیرمتمرکز و خانه محور و خانواده محور را متوجه نمی شود! وقتی متوجه نیست چه اتفاقی می افتد؟ تولید کم می شود و اختلال شدید در طرف عرضه وارد می شود.من معتقدم که اگر نبود اینکه جمهوری اسلامی از ابتدا کنترل بازار را وظیفه رئیس جمهور قرار داده است به طوری که رؤسای جمهور ما اگر تنبل هم باشند، اقلام اساسی را معمولاً هفتگی چک می کنند و از طریق واردات اقلام اساسی را تأمین می کنند، اگر این دولت متعهد نبود، الان گرسنگی بر ملت ایران حاکم شده بود و ما بدتر از کشورهای دیگر بودیم. فرض کنید که یک دولت مدرن در ایران حاکم بود، [الآن مردم ایران گرسنه بودند]. اما بهتر از تنظیم بازار توسط دولت این است که تولیدکننده ها را متعدّد [و غیرمتمرکز] کنیم.

من عرض می کنم در این صورت ظرف مدت یک سال کل اختلال موجود در بازار مرغ و تخم مرغ برطرف می شود. چون من بررسی کرده ام و می دانیم که علت اختلال موجود در مرغ و تخم مرغ به دلیل کاهش 20درصدی تولید است؛ درحالی که ما با ترویج فرهنگ تولید غیرمتمرکز، در همان سال اول می توانیم تولید را 30درصد افزایش دهیم؛ یعنی: [علاوه بر جبران عقب ماندگی تولید نسبت به تقاضا] 10 درصد هم افزایش تولید داشته باشیم. این خیلی مسئله مهمی است.

پس ببینید اگر کسی می خواهد طرف عرضه را تصور [و کنترل] کند، نمی تواند نسبت طرف عرضه با تولید غیرمتمرکز را نادیده بگیرد. خواهش می کنم دقت کنید؛ گُل بحث در همین نکته است که: بیشترین اختلالی که در "طرف عرضه" ایجاد می شود از ناحیه "تولید متمرکز" است و بیشترین کمک به رفع اختلال در طرف عرضه این است که تولید کننده را "غیرمتمرکز" و متعدد کنیم. باید همه ائمه

جمعه ما از اول امسال (که آقا آن را به عنوان "سال مهار تورّم" اعلام کردند) در خطبه ها مردم را به سمت تولید غیرمتمرکز دعوت می کردند تا حداقل تورّم ناشی از محصولات غذایی [که بسیار تورّم بالایی هم است] کاهش پیدا می کرد. [چون] الآن مرکز آمار ایران اعلام کرده است که: تورّم اردیبهشت ماه 48 درصد است. با اجرایی شدن و توجه به این ده موردی که ما گفتیم، لااقل تورّمِ مصرف کننده به تدریج کاهش پیدا می کند.

یک جمله ای را اضافه کنم: اگر شما تولید را غیرمتمرکز کردید، طرف عرضه از ناحیه سرمایه داران، مدیریت ناپذیر خواهد شد. اما اگر تولیدکننده محدود باشد، شخصِ سرمایه دار حاکم بلامنازع تولید خواهدشد و حتی رئیس جمهور هم باید از او وقت بگیرد و منفعتِ او را تأمین کند تا بتواند طرف عرضه را تقویت کند! من به یاد دارم وقتی که سابقاً بحث های اقتصادی کشور ایتالیا را بررسی می کردیم به یک داستانی رسیدم و آن اینکه آقای آنیلی(Gianni Agnelli)⁽¹⁾

شهید (مهدی) ادواردو آنیلی فرزند سناتور جیانی آنیلی،در 6 ژوئن 1954 در نیویورک به دنیا آمد. پدرش میلیاردر ایتالیایی است و صاحب کارخانه های ماشین سازی فیات، فراری، اوبکو، لامبورگینی، لانچیا، آلفارمو، چندین کارخانه صنعتی، بانک های خصوصی، شرکت های طراحی مد و لباس، روزنامه های لاستامپا، کوریره، دلاسرا و باشگاه فوتبال یوونتوس بود. پدر ادواردو کاتولیک و مادرش یک پرنسس یهودی است.

... اجداد ادواردو با راه اندازی کارخانه فیات در ایتالیا این صنعت عظیم را در آن جا بنا گذاشتند که امروزه بستگانش سهامدار عمده شرکت فیات، صاحب بانک ها و بیمه ها، باشگاه یوونتوس و... هستند.

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان

http://www.yjc.ir/00Ph1z

که بزرگ ترین سرمایه دار کشور ایتالیا بود و بیش از 50 درصد مردم ایتالیا کارگر او بودند، در بین راه از یک کارخانه به کارخانه دیگر خود، به نخست وزیر ایتالیا وقت ملاقات داده بود. چرا؟ چون تولید کشور به دست او بود. ایران هم اینطور خواهد شد.

اگر شما ایده تولید غیرمتمرکز را جدی نگیرید، در همه حوزه ها بخش خصوصی دست بالا را می گیرد؛ لذا "نظام سیاسی" هم باید با او همراهی کند؛ چون هم دارد کارگران کشور را تأمین مالی می کند، هم دارد غذای کشور و اقلام اساسی کشور را تأمین می کند. لذا [سپردن تولید و توزیع به نحو متمرکز به

دست سرمایه داران علاوه بر ابعاد اقتصادی و ایجاد چالش برای رفاه مردم] "ابعاد امنیتی" هم دارد. من دارم به تثبیت جمهوری اسلامی فکر می کنم! با اجرای بعضی از طرح هایی که لیبرال ها دارند، در آینده "ولایت فقیه" هم فرمایشی خواهد شد! و سرمایه دار است که حرف اصلی را می زند! البته در دولت های گذشته گام هایی در جهت قدرت گرفتن سرمایه دارها برداشته شده است که مهم ترین آنها تشکیل "اتاق بازرگانی" است. شما می دانید کهاتاق بازرگانی خودش یک مجلس است! یعنی: قدرت قانون گذاری دارد!⁽¹⁾

ماده 1 - به منظور کمک به فراهم آوردن موجبات رشد و توسعه اقتصاد کشور، تبادل افکار و بیان آراء و عقاید مدیران صنعتی، معدنی، کشاورزی و بازرگانی به موجب وظایف و اختیارات این قانون اتاق بازرگانی و صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران تأسیس می شود.

ماده 2 - اتاق بازرگانی و صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران مؤسسه ای غیر انتفاعی است که دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی می باشد.

ماده 3 - مرکز اتاق بازرگانی و صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران که در این قانون "اتاق ایران" نامیده می شود، در تهران می باشد.

ماده 4 - حوزه فعالیت اتاق شهرستان محدود به حدود تعیین شده در قانون تقسیمات کشوری است و اتاق شهرستانها دارای شخصیت حقوقی بوده و در امور اداری و مالی خود بر اساس مقررات مربوطه مستقل می باشد.

... تبصره 3 - نحوه و میزان کمک مالی اتاق ایران با اتاق شهرستانها طبق دستورالعمل مصوب هیأت رئیسه اتاق ایران است.

... ماده 9 - وظایف شورای عالی نظارت عبارت است از:

الف - بررسی و تصویب آیین نامه مربوط به نحوه عضویت در هر یک از اتاقها و تعیین حدود آن به پیشنهاد هیأت رئیسه.

ب - سیاستگزاری و تعیین خط مشی های کلی اتاق ها و نظارت عالی بر اجرای صحیح آنها در قالب قوانین و مقررات مربوطه.

... ماده 17 - وظایف و اختیارات هیأت نمایندگان اتاق ایران عبارت است از:

الف - انتخاب اعضای هیأت رئیسه.

ب - بررسی و تصویب بودجه اتاق و تفریغ بودجه.

ج - بررسی و اظهار نظر نسبت به گزارشات و پیشنهادات کمیسیونها و سایر واحدهای اتاق و اتخاذ تصمیم نسبت به آنها در محدوده اختیارات محوله.

د - تشکیل کمیسیون های مشورتی به تعداد مورد نیاز و نیز انتخاب اعضای آنها از بین خود.

... ماده 19 - هیأت رئیسه هر یک از اتاقهای ایران و شهرستانها در اولین جلسه از بین خود یک رئیس، دو نایب رئیس و یک منشی و یک خزانه دار انتخاب می نمایند.

... ماده 20 - وظایف و اختیارات هیأت رئیسه اتاق ایران عبارت است از:

الف - اجرای مصوبات شورای عالی نظارت و هیأت نمایندگان.

ب - بررسی و تأیید پیشنهادات و گزارشات کمیسیونهای اتاق و گزارش آن به هیأت نمایندگان و شورای عالی نظارت حسب مورد.

ج - انتخاب نمایندگان اتاق برای شرکت در مجامع رسمی داخلی یا بین المللی و تعیین حدود کار و فعالیت های آنها و هزینه های مربوطه.

د - بررسی و تأیید بودجه و تفریق بودجه سالیانه که از طرف دبیر کل تهیه می گردد و پیشنهاد آن به هیأت نمایندگان جهت تصویب.

ه - انتخاب دبیر کل و نظارت بر اجرای وظائف و اختیارات قانونی او.

و - عزل دبیر کل در مواردی که قادر به انجام وظایف قانونی خود نباشد.

... قانون فوق مشتمل بر سی و دو ماده و نوزده تبصره در جلسه علنی روز چهارشنبه پانزدهم اسفند ماه یک هزار و سیصد و شصت و نه مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 1370.1.6 به تأیید شورای نگهبان رسیده است.

رئیس مجلس شورای اسلامی - مهدی کروبی

منبع: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی- تاریخ تصویب : 1369/12/15

https://rc.majlis.ir/fa/law/show/91879

اما اینها خودشان را به این مقدار محدود نخواهند کرد، بلکه در آینده سرمایه دارها برای کشور خط و مشی سیاسی هم پیشنهاد خواهند داد.

به گمان بنده آن صحبتی که مرحوم آقای هاشمی [رفسنجانی] گفت که: «ایران در آینده موشک نمی خواهد و بودجه نظامیِ آن باید حذف شود»؛ القای جریان سرمایه داری ایران بود که به ایشان القاء و تفهیم شده بود و ایشان چون مبنای فقهی مستحکمی نداشت، این بحث را پذیرفته بود. پس این یک محور [از تدابیر برای مهار تورّم].

2/1/3. غیرمتمرکزکردنِ الگوی توزیع به محوریت بازارهای موقّت (و در نتیجه: تقویت طرف عرضه)؛ دوّمین تدبیر برای مهار تورّم

اشاره

محور دوم عبارت است از: الگوی توزیع غیر متمرکز به محوریت بازارهای موقت. شما بخوانید: "شکستن انحصار توزیع".⁽¹⁾

انتقال ا ز متن

سوال این است که آیا عرضه [و بازار] کشور در دست شرکت های زنجیره ای و مال(Mall)ها⁽²⁾و چند سرمایه دار باشد؟ و یا به دست مردم (مثلاً در یک شهر به دست ده هزار نفر) باشد؟ کدام یک بهتر است؟ می خواهیم [به کمک تحلیل های شارع] درک خودمان از تبادل بین بایع و مشتری را ارتقاء بدهیم دیگر. یکی از عواملی که تبادل بین بایع و مشتری را دچار اختلال می کند [و باعث ایجاد تورّم می شود] همین است که در کشور "انحصار توزیعی" را حاکم کرده ایم. خب؛ این [انحصار توزیعی و توزیع متمرکز در ایران] از کجا اتفاق افتاد [و شروع شد]؟ اولین بار از طریق احداث "فروشگاه شهروند" توسط شهرداری تهران در دوره شهرداری غلامحسین کرباسچی اتفاق افتاد.⁽³⁾

[1] - آقای هاشمی ایجاد فروشگاه های زنجیره ای رفاه را حرکتی اساسی و ضروری که جایش در نظام توزیع کشور خالی بود، خواند و گفت: اگر در ازای یکصد هزار نفر شهروند ایرانی، یک فروشگاه زنجیره ای رفاه تأسیس شود، آن وقت سیستم توزیع و عرضه کالا با امروز خیلی تفاوت خواهد داشت. البته ما بدون داشتن تولید خوب مشکل بود که توزیع خوبی را به سامان برسانیم. اکنون به نظر می رسد، اولین قدم توزیع برداشته شده و کشور نیز به تولید خوبی دست یافته است. به نظر ما کار توزیع آسان تر است، زیرا نیاز به سرمایه گذاری مهمی در این زمینه نیست، ولی در عین حال کاری پیچیده و فنی است و استفاده از تجارب دیگران ضروری و نیاز به یک تصمیم لازم دارد. مشارکت بخش خصوصی در ایجاد فروشگاه های زنجیره ای رفاه مثمر ثمر است. بخش خصوصی با امکاناتی که در اختیار دارد در ایجاد این فروشگاه ها و عرضه کالا می تواند مشارکت داشته باشد».

رجوع کنید← کتاب «هاشمی رفسنجانی، سخنرانی های 1373، دفتر نشر معارف انقلاب، 1395

(پنج شنبه 11 اسفند 1373 /30 رمضان 1415/ 2 مارس 1995)

https://rafsanjani.ir/index.php/records/%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B3%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1373-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D8%A8%D8%B1-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-346/print

ایشان "سیستم های توزیعیِ متمرکز" را راه انداخت و بعد هم تا همین امروز ادامه دارد؛ به طوری که شرکت های دولتی و بخش خصوصی سعی می کنند که سیستم توزیع را به دست بگیرند.

باز وقتی سیستم توزیع، متمرکز شد چه اتفاقی می افتد؟ "عرضه" تحت مدیریت سرمایه دارها قرار می گیرد. یعنی عرضه، مشروط به سود سرمایه دار می شود که توزیع را به دست گرفته است و باز قیمت ها بالا می رود [و تورّم ایجاد می شود.] بنابراین شما حتماً باید سعی کنید که عرضه را غیر متمرکز کنید.

در جلسه گذشته [(در مورد دلار)] هم عرض کردم که مطالعات ما نشان می دهد اگر شهر قم در وضعیت فعلی بخواهد عرضه غیرمتمرکز را راه بیندازد، نیازمند احداث 10 بازار موقّت است. ما مرحله رایزنی با تُجّار و سرمایه داران مُتدیّن شهر قم را شروع کرده ایم تا آنها "بازار وقفی موقّت" بسازند تا "سیستم توزیع" از این حالت انحصار خارج شود. جانمایی 5 بازار را هم انجام داده ایم که یکی از آنها کنار حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) است. یعنی ما باید برویم به این سمت که "سیستم توزیع" را غیرمتمرکز کنیم.

اگر می خواهید قیمت ها و تورّمِ قیمت ها شکسته شود، باید "سیستم عرضه" را غیرمتمرکز کنید. ما همین بازارهای موقّتی که تحت عنوانشنبه بازار، دوشنبه بازار، سه شنبه بازار و ... وجود دارد را مکرراً مطالعه کرده ایم؛ [قیمت اجناس در این بازارها] گاهی اوقات نصف قیمت

بازار و گاهی اوقات یک سوّم قیمت بازار و گاهی اوقات دو سوّم قیمت بازار است. دلیل اصلی [این ارزانیِ نسبی] هم این است که توزیع کننده دیگر هزینه محل فروش را پرداخت نمی کند؛ بنابراین قیمت پایین می آید که بحث مهمی است.

1/2/1/3. راه اندازی توزیع غیرمتمرکز و محله ای، ساخت بازارهای موقّت رایگان، و عمومی سازی تجارت؛ نمونه هایی از راه حل های فقه المکاسب برای مردمی شدنِ اقتصاد

حالا من باز در اینجا نقدی نسبت به وزیر محترم اقتصاد داشته باشم؛ ایشان دیروز در مصاحبه خود اینطور گفتند که: «ما برای مردمی شدن اقتصاد چند کار انجام داده ایم: یکی اینکه کسب و کار را تسهیل کرده ایم. دوم اینکه مُجوّز برای راه اندازی کسب و کار را تسهیل کرده ایم. سوم اینکه در 36 شرکت مرتبط با سهام عدالت، نمایندگان سهام عدالت را جایگزین نمایندگان دولت کرده ایم.» و قِس علی هذا... از این حرف ها زده است.⁽¹⁾

وی یادآور شد: رهبر معظم انقلاب در دیدار پانزدهم فروردین 1402 با کارگزاران کشور داشتند به این مساله اشاره کردند به عنوان یکی از نقاط ضعفی که باید در مورد آن چاره اندیشی شود؛ اولین گامی که برداشته شده است که از 36 شرکت سهام عدالت کشور که شرکت های ارزنده بورسی کشور هستند و در اقتصاد و نقش آفرینی ویژه ای دارند در بیش از نیمی از آنها، امروز نمایندگان کانون سهام عدالت جایگزین نمایندگان دولت شدند و آرام آرام زمینه برای اینکه نقش آفرینی شرکتهای سهام عدالت بیشتر شود فراهم می شود.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی دولت - 19 اردیبهشت 1402 - (تشریح جزئیات بسته 10 بندی دولت برای مهار تورم و رشد تولید)

https://dolat.ir/detail/411912

ببینید! درک یک وزیر در جمهوری اسلامی از "مردمی شدن" این است که مثلاً 36شرکت داریم که در نصف آنها نمایندگان دولت حضور ندارند؛ بلکه نمایندگان سهام عدالت حضور دارند. یا درکش این است که ما از طریق پنجره الکترونیک، دادن مجوز به مردم را تسهیل کرده ایم. یا اقتصاددان های دیگری می گفتند که:«مشارکت در "بورس" یعنی مردمی کردن اقتصاد.» اقتصاددان های دانشگاه امام صادق(علیه السلام) این را می گفتند و اینطور بحث می کردند! یعنی: اصل تولید و توزیع در اختیار سرمایه دارهاست و از طریق بورس می خواهند مردم را در سرمایه های خُرد مشارکت بدهند. یعنی یک درک حداقلی از مردمی شدن دارند.

حالا شما می توانید درک وزارت اقتصاد از مردمی شدن را با پیشنهاد "فقه المکاسب" برای مردمی شدن مقایسه کنید. مردمی شدن یعنی: راه اندازی الگوی تولید غیرمتمرکز. مردمی شدن یعنی: ساخت بازارهای موقّت. مردمی شدن یعنی: ایجاد پدیده مبارک و مترقّی تجارت عمومی. ما در فقه المکاسب

5 دسته دلیل برای لزوم تحقق "تجارت عمومی" اقامه کرده ایم.⁽¹⁾یکی از آن دلایل این است که: «اگر مردم تجارت کنند عقلشان افزایش پیدا می کند»؛⁽²⁾

امام صادق(علیه السلام): «تجارت کردن، عقل را زیاد می کند.»

مصادر اصلی: الکافی، ج 5، ص 148 / من لایحضره الفقیه، ج3، ص191

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج 17، ص 12 / الوافی، ج17، ص121

3/1/3. اجرای طبقه بندی فقهی مشاغل؛ سوّمین تدبیر برای مهار تورّم

اشاره

محور سوم عبارت است از: اجرای طبقه بندی فقهی مشاغل. حمایت از "طبقه بندی فقهی مشاغل" سبب تقویت عرضه مواد غذایی [،دارویی و لباس] می شود. حتماً دیده اید که ما در بحث های فقه المکاسب آوردیم وحتی اگر خودتان هم به نحو اخباری روایات را مطالعه کرده باشید حتماً دیده اید که حضرات معصومین: فرموده اند که:«چهار شغل جزء مشاغل برتر هستند: کشاورزی، باغداری، دامداری⁽³⁾و خیاطی.» روایات متعدد [در این زمینه وجود] دارد و اگر مردم این مشاغل را انتخاب کنند، نتیجه اش این می شود که ما در غذا و لباس وابسته به خارج نخواهیم بود. در واقع اجرای طبقه بندی فقهی مشاغل به این معناست که غذا و لباس خودشان را تا می توانند خودشان تولید کنند. بحث تولید گیاهان دارویی هم [ذیل شغل کشاورزی و باغداری] مطرح می شود که زیرساخت سلامت است. این در حالی است که الآن 4 شغل برتر [در بین مردم عبارت است از] دکتری، مهندسی، خلبانی و واسطه گری. اینکه مردم دوست دارند این مشاغل را انتخاب کنند، یعنی چه؟

یعنی: مردم غذای خودشان را تولید نمی کنند. خب؛ وقتی مردم غذای خودشان را تولید نکردند، طرف عرضه دچار مشکل خواهد شد؛ و این سبب "تورّم" می شود.

1/3/1/3. تغییر نظام ارزشی مردم نسبت به مشاغل به وسیله آموزش "مشاغل برتر" در مدارس؛ اولین قدم برای اجرای طبقه بندی فقهی مشاغل

لذا ما باید از مشاغل برتر حمایت کنیم که ما در جلسه قبل [(در مور دلار)] طرح خودمان را برای این حمایت ارائه کردیم و گفتیم که می توان دانش آموزان دوره دوم متوسطه یا حتی دوره پایین تر را ظرف مدت 6 ماه به گونه ای آموزش داد که بتوانند این "مشاغل برتر" را اجرایی کنند. این آموزش از مدرسه شروع می شود و البته کارهای دیگری هم باید انجام شود که ما در جلسات دیگری اینها را گفته ایم. اما الآن شما طبقه بندی فقهی مشاغل را اجرایی نکرده اید و درنتیجه مردم تمایلی به اینکه طرف عرضه را بهینه کنند ندارند. لذا طرف عرضه همیشه دست سرمایه داران باقی خواهد ماند.من پیشنهاد می کنم از فرزندان خودمان شروع کنیم. آیا الآن فرزندان ما فکر می کنند که "کشاورزی" شغل برتر است؟ که در روایت فرمود: «کشاورزان کُنوز ارض(گنج های زمین) هستند.»⁽¹⁾

یزید بن هارون واسطی: از حضرت صادق علیه السلام درباره کشاورزان پرسیدم. فرمود: «آنان کشاورزان و گنج های خدا در زمینش هستند؛ و نزد خدا کاری دوست داشتنی تر از کشاورزی نیست؛ و خداوند هیچ پیامبری را برنینگیخت جز آن که کشاورز بود، مگر حضرت ادریس علیه السلام که خیّاط بود».

تهذیب الأحکام، ج 6، ص 384

وسائل الشیعة، ج 17، ص 42 / الوافی، ج 17، ص 133

عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یَزِیدَ بْنِ هَارُونَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ: الزَّارِعُونَ کُنُوزُ الْأَنَامِ یَزْرَعُونَ طَیِّباً أَخْرَجَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَحْسَنُ النَّاسِ مَقَاماً وَ أَقْرَبُهُمْ مَنْزِلَةً یُدْعَوْنَ الْمُبَارَکِینَ.

امام صادق علیه السلام: کشاورزان گنج های مردمند که آن پاکیزه را که خداوند برون آورده، کشت می کنند. ایشان در روز رستاخیز، نیک پایه ترین مردمند و از دیگران به خدا نزدیک تر و «مبارَک» خوانده می شوند.

الکافی، ج 5، ص 261 / الوافی، ج 17، ص 132

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان، 5 دی 1397

http://www.yjc.ir/00SPjE

میلیون رأس دام داشته باشیم و غذای 80 میلیون نفر را تأمین کنیم؟! آنوقت دولت محترم [برای تأمین غذای مردم] چه کار می کند؟ گوشت یخی از برزیل وارد می کند. می گوییم: آقا! ما نمی توانیم غذای خودمان را تولید کنیم.

الآن نیمی از گندم ما از خارج از کشور وارد می شود. در سال های گذشته رهبر انقلاب چند بار تلاش کردند استقلال و خودکفایی در تولید گندم را تأمین کنند.⁽¹⁾

بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت- 8/6/1401

https://farsi.khamenei.ir/newspart-print?tid=1678

4/1/3. خارج کردن زمین، باغ و خانه از سبد کالاهای تجاری؛ چهارمین تدبیر برای مهار تورّم

اشاره

چهارمین اقدام و تدبیر برای اینکه تورّم مدیریت شود، خارج شدن زمین، باغ و خانه از سبد کالاهای تجاری است. ببینید؛ ما می خواهیم تبادل بین بایع و مشتری را به نحو زیرساختی تنظیم کنیم.

جامعه ای که زمین، باغ و خانه را کالای تجاری تصور کند، این جامعه تولیدش راه نخواهد افتاد. در روایات ذیل کلمه "مَحق" اینگونه آمده است که: «تجارت زمین، باغ و خانه، عندالله و عندالتقدیرمحکوم به محق است.»⁽¹⁾

ابان بن عثمان می گوید: روزی امام باقر علیه السّلام مرا خواند و فرمود: فلانی زمینش را فروخته است؟ گفتم: بله. حضرت فرمود: در تورات آمده است که هر کس آب و زمین خویش را بفروشد و به جای آن زمین و آبی نخرد همه بهاء آن نابود خواهد شد.

مصادر اصلی: الکافی، ج 5، ص 91 / تهذیب الأحکام، ج 6، ص 388 / من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 170

منابع دیگر: الجواهر السنیة فی الأحادیث القدسیة، ص 103

عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ هِشَامِ بْنِ أَحْمَرَ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: ثَمَنُ الْعَقَارِ مَمْحُوقٌ إِلَّا أَنْ یُجْعَلَ فِی عَقَارٍ مِثْلِهِ.

امام کاظم (علیه السلام): بهاء خانه و زمین نابودشدنی است؛ مگر آنکه در خانه و یا زمینی مثل آن قرار داده شود. (خانه و یا زمین خریداری شود)

مصدر اصلی: الکافی، ج 5، ص 92

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج 17، ص 71

مسمع می گوید: «به امام صادق علیه السلام گفتم: زمینی دارم که درخواست خریدش از من می شود و مرا به فروش آن ترغیب و تشویق می کنند. امام فرمود: ای ابو سیار! آیا نمی دانی که هرکس آب و خاک را بفروشد (و پولش را در آب و خاک مصرف نکند) آن پول بر باد می رود؟ مسمع گفت: فدایت گردم! من آن را به قیمت زیادی می فروشم و با آن زمین بزرگ تری خریداری می کنم. امام علیه السلام فرمود: اشکال ندارد!»

مصادر اصلی: الکافی، ج 5، ص 92 / تهذیب الأحکام، ج 6، ص 388

جهت مشاهده روایات بیشتر در مورد «مذمّت شدید خرید و فروش خانه و زمین و باغ در روایات»؛ به پیوست شماره 13 مراجعه بفرمایید.

بنابراین ما باید در نظام ارزشی جامعه، هم "مشاغل برتر" و هم "مشاغل مکروه و نابودکننده"⁽¹⁾

مردی خدمت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آمدو به ایشان عرض کرد: من این فرزندم را سواد آموخته ام؛ حالا او را به چه شغلی بگمارم؟ حضرت فرمود : خدا پدرت را بیامرزد، او را در هر شغلی بگذار اما به پنج گروه مسپارش: سیّاء، زرگر، قصّاب، گندم فروش و برده فروش.

مرد عرض کرد: ای رسول خدا! سیّاء کیست؟ فرمود: کسی که کفن می فروشد و آرزوی مرگ افراد امّت مرا دارد، در حالی که یک نوزاد امّت خود را، از هر آنچه آفتاب بر آن می تابد بیشتر دوست دارم. اما زرگر؛ زیرا به فکر مغبون ساختن افراد امّت من است. اما قصاب؛ زیرا آنقدر حیوان می کشد که رحم از دلش رخت بر می بندد. اما گندم فروش؛ زیرا ارزاق امّت مرا احتکار می کند. اگر کسی با عنوان دزد، خدا را دیدار کند بهتر است از این که او را دیدار کند، در حالی که چهل روز خوراک مردم را احتکار کرده باشد. اما برده فروش؛ زیرا جبرئیل علیه السلام نزد من آمد و گفت: ای محمّد! بدترین افراد امّت تو، کسانی هستند که انسان خرید و فروش می کنند.

من لا یحضره الفقیه، ج3، ص158 / الخصال، ج1، ص287 / علل الشرایع، ج2، ص530 / معانی الأخبار، ج1، ص150

تهذیب الأحکام، ج6، ص362 / الإستبصار فیما اختلف من الأخبار ، ج3، ص63 / عوالی اللئالی، ج3، ص196

الوافی، ج17، ص187 / بحار الأنوار، ج100 ، ص77 / وسائل الشیعة، ج17، ص137

تجارت و کسب مکروه آن تجارت و کسبی است که مشتمل باشد بر وجهی مرجوح، و آن بر بیست و هشت قسم است: اوّل: فروختن گندم و جو. دوم: فروختن کفن. سوم: فروختن بنده، چه در حدیث وارد شده که: بدترین مردمان کسی است که بنده می فروشد. چهارم: قصّابی و سلّاخی کردن. پنجم: جولائی [پارچه بافی] کردن. ششم: حجامت کردن به شرط اجرت. هفتم: زایانیدنِ زنان به شرط اجرت. هشتم: معامله با ظالم کردن. نهم: معامله کردن با کُردان و سُفلگان و دونان و صاحب عیب، چون کسی که برص و جذام داشته باشد. دهم: معامله کردن با اهل کتاب چون یهودی و نصاری و مجوس. یازدهم: صرّافی کردن. دوازدهم: زرگری کردن. سیزدهم: ولیّ طفل به مالِ طفل تجارت کردن. و همچنین تجارت به مال کسی که از حرام پرهیز نکند مکروه است. چهاردهم: خَصیّ کردن و بریدن و کوفتنِ خُصیتین حیوان. و بعضی از مجتهدین این را حرام می دانند. پانزدهم: اجرت گرفتن برکتابت قرآن با شرط، و عشرهای آن را به طلا نوشتن. و بعضی از مجتهدین آن را حرام می دانند. شانزدهم: فروختن چیزی زیاده از آنچه خریده باشد به مؤمن با احتیاج. هفدهم: فروختن املاک، مگر آنکه به قیمت آن مِلکی بهتر از آن بخرند. هجدهم: فروختن کنیز حامله که او را خریده باشد و بعد از چهار ماه به او دخول کرده باشد. نوزدهم: خریداری نمودن خویشانی که به خریدن براو آزاد نشوند، چون برادر و عمّ و خال. بیستم: فروختن زره و خُود و کفش به اعدای دین در غیرحال صلح. بیست و یکم: فروختن انگور و چوب به شراب فروش و بت تراش، نه به قصد شراب ریختن و بت تراشیدن. بیست و دوم: نوحه کردن به باطل و اجرت گرفتن بر آن. امّا اجرت گرفتن بر نوحه کردن به حقّ جایزاست، زیرا که حضرت امام جعفرصادق علیه السلام وصیّت کرده بود که درهمی چند به نوحه گران دهند که در موسم حجّ در منیٰ فضائل ایشان را بخوانند. بیست و سوم: آرد خریدن جهت قوتِ خود، و کراهت خریدن نان از آن بیشتر است. بیست و چهارم: فروختن هریک ازکنیز وفرزند اورا تنها درمدّت دوسال. و بعضی از مجتهدین تا هفت سال گفته اند. و بعضی دیگر این را حرام می دانند. و همین حکم دارد تفرقه میان طفل و پدر و جدّ و برادر، و خواهر گاهی که مادر نداشته باشد. بیست و پنجم: فروختن هریک از دو جنس مختلف را به دیگری نسیه و اگرچه در قدر مساوی باشند هر گاه قابل کیل و وزن باشد. بیست و ششم: فروختن آب نهر مملوک و آبی که به آن احتیاج نداشته باشد. بیست و هفتم: فروختن فرزند کنیزی که از زنا حامله شده باشد و بعد از چهار ماه به او دخول کرده باشد. بیست و هشتم: سَلَم خریدن شیره انگور، چه احتمال دارد در وقتی که مشتری خواهد شراب شده باشد.

جامع عباسی و تکمیل آن (شیخ بهایی، 1031 ق) ص 476 الی 479

را معرفی کنیم.

1/4/1/3. عدم بهره گیری از جهاد تبیین (تغییر نظام ارزشی) و استفاده از جبر و قانون + هدایت اموال مردم به سمت تولید صنعتی و متمرکز؛ دو اشکال مهم بر "طرح مالیات بر سوداگریِ" دولت برای کنترل بازار مسکن

در این زمینه باز وزارت اقتصاد یک طرحی دارد که من باز تقاضا می کنم که جناب آقای دکتر خاندوزی استعفاء بدهند! ایشان یک طرحی تحت عنوان "مالیات بر سوداگری" دارند؛⁽¹⁾

وی تاکید کرد: مالیات بر سوداگری مالیاتی بازدارنده برای تغییر رفتار سوداگران مالیاتی است و مالیاتی برای تامین مالی درآمدی دولت نیست و به عبارت ساده تر مالیاتی برای نگرفتن است که هر قدر کارآمدتر اجرا شود و نرخها بازدارنده باشد و سوداگری کمتر ایجاد شود، منفعتش برای اقتصاد ملی بالاتر خواهد بود.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی دولت - 19 اردیبهشت 1402

https://dolat.ir/detail/411912

آقایان [در تبیین این طرح] می گویند: «بیایید برای کسانی که می خواهند سوداگری (به خصوص در مورد خانه) انجام دهند، مالیات وضع کنید؛ تا آنها پول خود را در صحنه های مُولِّد مصرف کنند و خانه هم ارزان شود.» این طرح دو تا اشکال دارد: اشکال اول این است که جامعه را با "تغییر نظام ارزشی" باید مدیریت کرد و نه با "جبرِ" محض.

بعد من دیدم آقای وزیر محترم (که من تقاضا می کنم استعفاء بدهند)، استدلال می کردند که: «100 کشور دنیا این را اجرایی کرده اند» من هر چه نگاه کردم ببینم ایشان استدلال عمیق تری بیاورد، [نیاورد!] بابا! [این] دولت، دولتی انقلابی است؛ [ولی] شما هم استدلالتان مثل دولت های قبل است و می گویید:100 کشور دنیا اجرایی کردند ما هم برویم همین کار را انجام بدهیم. خب؛ آمدیم 100 کشور دنیا رفتند در چاه! [ما هم برویم؟!] چطور شما در صحنه های سیاسی نمی گویید: «چون 100 کشور دنیا مثلاً از مسئله فلسطین حمایت نمی کنند،⁽²⁾

انتقال از متن

مبنا داریم اما اینجا دوباره مبنای ما تقلید شد؟! برای همین من می گویم آقای وزیر استعفاء بدهند. من خیلی از دست ایشان عصبانی هستم! (چون) دائماً دعوت به تقلید می کنند. حالا در این مورد هم دعوت به تقلید کرده اند. می گویند: چطور الآن مالیات بر سوداگری در 100 کشور دنیا قانونی است و ما عقب افتاده ایم؛ پس بیاییم از الآن قانون مالیات بر سوداگری را اجرا کنیم تا زمین و باغ و خانه از سبد کالاهای تجاری خارج شود.

من عرض می کنم این (خروج زمین و باغ و خانه از سبد کالاهای تجاری) را باید از طریق تغییر نظام ارزشی دنبال کنیم و ابزار اصلی تغییر نظام ارزشی ائمه جمعه و ائمه جماعات هستند. اگر ائمه جمعه و ائمه جماعات خطبه های خودشان را اقتصادی کنند و حرف های پیغمبر9 را تبلیغ کنند، بخش عظیمی از مردم به حرف های پیغمبر9 عمل خواهند کرد. بله؛ به عنوان "تعزیر"⁽¹⁾

«کتاب الحدود و تعزیرات» حدود جمع حد است. در لغت: منع کردن. و حد شرعی را از آن گرفته شده است، زیرا دستاویزی است برای جلوگیری از کاری که موجب حد می شود از ترس وقوع آن. و شرعاً: عقوبت خاصی که مربوط به بدن، بخاطر ارتکاب گناه خاص توسط مکلف، که شارع مقدار آن را در تمام اعضای آن مشخص کرده است. تعزیر در لغت: ادب کردن. و شرعاٌ: تنبیه یا تحقیر که مقدار آن (در غالب مصادیقش) در شرع مشخص نشده است. مبنای هر دوی حد و تعزیر، کتاب و سنت و اجماع است و تفصیل آن در آیات و روایات فراوان است.

مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام(شهید ثانی)؛ ج 14، ص 325

اشکال دومی که به این طرح وارد است این است که می خواهد پولی که دست مردم است را به سمت تولید صنعتی هدایت کند. ما در ابتدای کتاب "نظریه فقهی انفاق" که جلسه آن در اصفهان برگزار شد عرض کردیم که تقویت تولید صنعتی به چهار دلیل حرام است.⁽²⁾به دلیل ایجاد اختلال در محیط زیست و سلامت و دیگر دلایلی که آنجا بحث کردیم. بنابراین مالیات بر سوداگری از این دو حیث

اشکال دارد. یعنی (اولاً) هدایت پول باید به سمت تولید غیرمتمرکز باشد که در این طرح دیده نشده است و (ثانیاً) باید نظام ارزشی مردم توسط "جهاد تبیین" تغییر کند؛ نه اینکه ما به این سمت برویم که با "قانون" [و جبر] با مردممان حرف بزنیم و آنها احساس کنند که حاکمیت دارد "دیکتاتوریِ" حداکثری می کند. البته اگر این دو اشکال رفع بشود من با "تعزیر" هم موافق هستم که حالا در جلسه "الگوی فقهی تعزیر"، آن را بحث خواهیم کرد. پس این هم چهارمین اقدام [برای مهار تورّم].

حال سوال می پرسید که [با خروج زمین و باغ و خانه از کالاهای تجاری] چه اتفاقی می افتد [که تورّم کاهش می یابد]؟ می گوییم: الآن بخشی از تورّم مربوط به مسکن می باشد. هزینه مسکن در شهرهای بزرگ 70 درصد سبد خانوار و در شهرهای کوچک حدود 40 تا 50 درصد سبد خانوار است. یعنی: اگر ما بتوانیم [با تغییر نظام ارزشی،] مشاغل مکروه [مانند: خرید و فروش مسکن] را از کالاهای تجاری حذف کنیم، باز توانسته ایم تورّم را کاهش دهیم.

پس در جمع بندیِ این چهار تدبیر عرض کنم که: [در اقدام چهارم] با حذف کردن زمین، باغ و خانه از سبد کالاهای تجاری، بخشی از تورّم را کاهش می دهیم. [در اقدام سوم] با راه اندازی "طبقه بندی فقهی مشاغل"، تولید مواد غذایی [و لباس و داروهای گیاهی] را افزایش می دهیم و در نتیجه تورّم را کاهشخواهیم داد. [در اقدام دوم] با راه اندازی "الگوی توزیع غیرمتمرکز" باز تورّم کاهش می یابد. [و در نهایت در اقدام اول] با راه اندازی "الگوی تولید غیرمتمرکز" هم در تورّم کاهش ایجاد می شود. یعنی: [ما با اجرای این تدابیر،] چهار مرتبه به نحو ساختاری قیمت ها را کاهش خواهیم داد.

5/1/3. راه اندازی آموزش های فقهی مرتبط با مکاسب در قالب مسجد بازار؛ پنجمین تدبیر برای مهار تورّم

اشاره

اقدام پنجم این است که آموزش های فقهی مرتبط با مکاسب در قالب پدیده مترقّی "مسجد بازار" باید در ایران احیاء شوند. ما در ماه رجب که در مشهد بودیم، الگوی احیاء مساجد محله را بحث کردیم. الآن فهرست الگوی احیای مساجد بازار را آماده کرده ایم. اگر دولت محترم در "بسته مهار تورّمِ" خودشان، احیای "مسجدالسوق(مسجد بازار)"⁽¹⁾

امام صادق علیه السّلام از پدرانش علیهم السّلام روایت نموده که امام علی علیه السّلام فرمود: یک نماز در بیت المقدس برابر با هزار نماز و یک نماز در مسجد جامع برابر با صد نماز و یک نماز در مسجد قبیله برابر با بیست و پنج نماز و یک نماز در مسجد بازار برابر با دوازده نماز و نماز مرد در خانه اش به تنهایی یک نماز است.

تهذیب الأحکام، ج 3، ص 253/ ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 31

سند ثواب الاعمال: أَبِی ره قَالَ حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ الرَّازِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِی

جامع الأخبار(للشعیری)، ص 70 / روضة الواعظین، ج 2، ص 338 / فلاح السائل، ص 91

بحار الأنوار، ج 99، ص 270 / وسائل الشیعة، ج 5، ص 289 / الوافی، ج 7، ص 514

را در دستور کار خودشان قرار دهند، به محوریت مساجد بازار می توان آموزش های فقهی حوزه مکاسب را گسترش داد و کمک کرد به اینکه بازار به شکل نرم کنترل شود.

من اشاره کردم که الآن در کشور همه بار [برای مقابله با گران فروشی] را بر دوش "اداره تعزیرات" انداخته اند. حالا من در جلسه ای به دوستان خواهم گفت که: این نوع برخورد با گران فروشی اصلاً جواب نمی دهد. باید "تعزیر" را موضوعاً درست درک کرد؛ "تعزیر" این نیست که زیرساخت های اقتصاد خراب باشد، بعد ما برویم فقط بافروشنده خُرد برخورد کنیم. [اشکال کار در این است که:] ما "انحصار در توزیع" داریم [و باید جلوی این انحصار را بگیریم] ولی می رویم با "فروشنده خُرد" برخورد می کنیم. حالا این موارد را در جلسه تبیین "تعزیر" عرض خواهم کرد.

خلاصه اینکه اگر ما "مسجد بازار" را راه بیندازیم، ابزارهای نرم برای مدیریت بازار پیدا خواهیم کرد.

1/5/1/3. تغییر و تبیین معنای "سود" و "کنز(گنج)"در ذهن مردم؛ اولین و مهم ترین آموزش فقهی موردنیاز در مسجد بازار

حالا مسجد بازار چه کار انجام می دهد؟ در جلسه تفصیلی عرض خواهم کرد که مسجد بازار 40 اقدام را انجام می دهد؛ یعنی: شما امام جماعت هایی نیاز دارید که تخصصاً بروند و مسجد بازار راه بیندازند.

اولین [اقدامِ مسجد بازار برای مدیریت نرم بازار،] "تغییر معنای سود در ذهن مردم" است. باز در این زمینه ما در "نظریه فقهی انفاق" که در مدرسه حاجی کلباسی اصفهان ارائه شد بحث کردیم و گفتیم که یکی از کارهایی که شارع می کند این است که "مفهوم کنز" را در ذهن مردم تغییر می دهد. شما نمی تواند به انسانی که فقر ذاتی دارد بگویید که دنبال "کنز" نباش. این خیلی کار غلطی است! چون انسان ذاتاً فقیر است و فقیر حتماً دنبال "کنز" می رود. حالا شارع نگفته است که به دنبال "کنز" نروید؛ بلکه آمده و ده نوع "کنز" را جایگزین "درهم" و "دینار" کرده است. اینها را باید به مردم آموزش داد. یعنی "مفهوم سود" را باید در ذهن مردم تغییر داد. مثلاً حضرت می فرمایند: «حَیَّ عَلَی الفَلاح» در اذان به معنای «حَیَّ عَلَی الزکاة» است.⁽¹⁾

بحار الأنوار، ج 81، ص 170 (نقلاً عن کتاب العلل لمحمد بن علی بن ابراهیم بن هاشم)

مستدرک الوسائل، ج 4، ص 74 (نقلاً عن البحار)

امام باقر (علیه السلام): زکات علم آن است که به بندگان خدا آن را تعلیم دهی.

الکافی، ج 1، ص 41

وَ قَالَ الصادق ع: إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ زَکَاةٌ وَ زَکَاةُ الْعِلْمِ أَنْ یُعَلِّمَهُ أَهْلَهُ.

امام صادق(علیه السلام): برای هر چیزی زکاتی است و زکات علم آن است که آن را به اهلش بیاموزی.

تحف العقول، ص 364 / مشکاة الأنوار، ص 139

عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْآمِدِیُّ فِی الْغُرَرِ وَ الدُّرَرِ، عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: زَکَاةُ الْعِلْمِ نَشْرُهُ، زَکَاةُ الْجَاهِ بَذْلُهُ، زَکَاةُ الْحِلْمِ الِاحْتِمَالُ، زَکَاةُ الْمَالِ الْإِفْضَالُ، زَکَاةُ الْقُدْرَةِ الْإِنْصَافُ، زَکَاةُ الْجَمَالِ الْعَفَافُ، زَکَاةُ الظَّفَرِ الْإِحْسَانُ، زَکَاةُ الْبَدَنِ الْجِهَادُ وَ الصِّیَامُ، زَکَاةُ الْیَسَارِ بِرُّ الْجِیرَانِ وَ صِلَةُ الْأَرْحَامِ، زَکَاةُ الصِّحَّةِ السَّعْیُ فِی طَاعَةِ اللَّهِ، زَکَاةُ الشَّجَاعَةِ الْجِهَادُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ، زَکَاةُ السُّلْطَانِ إِغَاثَةُ الْمَلْهُوفِ، زَکَاةُ النِّعَمِ اصْطِنَاعُ الْمَعْرُوفِ، زَکَاةُ الْعِلْمِ بَذْلُهُ لِمُسْتَحِقِّهِ وَ إِجْهَادُ النَّفْسِ فِی الْعَمَلِ بِه.

امیرالمومنین (علیه السلام): زکات علم نشر آن است، ... زکات علم بخشیدن به مستحقِ آن و تلاش برای عمل به آن است.

مستدرک الوسائل، ج 7، ص 46

غرر الحکم و درر الکلم، ص 390

قال امیرالمومنین ع: زَکَاةُ الْعِلْمِ نَشْرُه.

امیرالمومنین (علیه السلام): زکات علم، نشر آن است.

تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص 44 / عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص 276 / غرر الحکم و درر الکلم، ص 390

زکات های مستحب⁽¹⁾

امام رضا (علیه السلام): همانا زکات بر نُه چیز است: گندم و جو و خرما و کشمش و شتر و گاو و گوسفند و طلا و نقره.

عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص 127

بحار الأنوار، ج 10، ص 360 / وسائل الشیعة، ج 9، ص 54

أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی الْعَطَّارُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الزَّکَاةِ فَقَالَ: وَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ ص الزَّکَاةَ عَلَی تِسْعَةٍ وَ عَفَا عَمَّا سِوَی ذَلِکَ الْحِنْطَةِ وَ الشَّعِیرِ وَ التَّمْرِ وَ الزَّبِیبِ وَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ وَ الْإِبِل.

ابو سعید قمّاط، از قول شخصی از امام صادق علیه السلام روایت نموده که از آن حضرت پرسیدند: چه چیز زکات دارد، فرمود: پیامبر خدا صلّی اللَّه علیه و آله زکات را در نه چیز مقرّر فرمود، و زکات در غیر از آنها را بخشود، که عبارتند از، گندم، جو، خرما، کشمش، طلا، نقره، گاو، گوسفند، و شتر.

معانی الأخبار، ص 154 / الخصال، ج 2، ص 421

سند خصال: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی الْعَطَّارُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّه

بحار الأنوار، ج 93، ص 30 / وسائل الشیعة، ج 9، ص 54 / الوافی، ج 10، ص 60

را در دستور کار خود قرار دهد، او به یک گنجی دست پیدا کرده است. پس می پرسید مسجد بازار چه کار می کند؟ می گویم اولین کارش این است که "مفهوم سود" را در ذهن مردم (خصوصاً بازاری ها) تصحیح می کند.من همینجا تبریک عرض می کنم إن شاءالله نور به قبر علمای صفویه و قاجاریه ببارد. ببینید؛ مسجد بازار در اصفهان کاری کرده است که مردم اصفهان نیمی از شهر را وقف کرده اند! می پرسید علمای صفویه چگونه این کار را انجام داده اند؟! می گویم: رفته اند مفهوم "کنز" را با اصفهانی ها تفاهم کرده اند. اصفهانی ها هم اهل محاسبه هستند و فهمیدند که "کنز" چیز دیگری است؛ "درهم" و "دینار" نیست. در نتیجه نیمی از اصفهان وقف شد.

ما در ایران 17 شهر وقفی داریم. چطور شده است که 17 شهر (مثل شهر ملایر) از پایه وقف است؟ همه به دلیل همین تغییر مفهوم "کنز" در ذهن مردم است. آنقدر این مسئله کارآمد است! مثلاً از 6 دانگ کرمانشاه 4دانگ آن وقف است؛ چون آنجا بر سر راه کربلا است، علما توانستند مردم را قانع کنند که وقف که یکی از منابع تأمین مالی اسلام است در دستور کار مردم کرمانشاه قرار بگیرد. حالا من در "الگوی تأمین مالی" این موارد را به صورت تفصیلی بیان می کنم.

این داستان را بگویم که در تاریخ نقل است فقهای بسیار مُدبّر اصفهان با شاه عباس و اعضای اصلی دربار تفاهم کردند که ابتدا آنها اموال خودشان را وقف کنند. به طوری که شاه عباس تمام اموال خود را وقف کردو با این کارنظام ارزشی تغییر کرد و علما هم تبیین می کردند؛⁽¹⁾

تاریخ اجتماعی ایران، ج 3، ص 338

رفتار شاه عباس نسبت به طبقه روحانیان کمابیش محبت آمیز بود: ملا عبد اللّه شوشتری وقتی بعلتی از شاه عباس وحشتی به هم رسانید و به آستانه قدس رضوی پناه جست. چون شاه در سال 1009 به مشهد مشرف شد، خود به ملاقات ملا عبد اللّه رفت و او را به تعظیم و احترام تمام به اصفهان آورد و ملا عبد اللّه در دستگاه شاه نفوذ کلمه و قدرت بسیار یافت؛ چنانکه شاه را واداشت تا در سال 1017، جمیع املاک شخصی خویش را به نام 14 معصوم وقف کند و حاصل سالیانه آنها را برای سادات مقرر دارد. و هم به اشاره او بود که شاه در اصفهان دو مدرسه در کنار میدان نقش جهان، یکی برای تدریس و اقامت ملا عبد اللّه، دیگری برای تدریس و اقامت شیخ لطف اللّه عاملی، ساخت. مدرسه ملا عبد اللّه در جنب سردر قیصریه در ضلع شمالی میدان نقش جهان، هنوز برپاست، لیکن مدرسه شیخ لطف اللّه، که به مسجد او چسبیده بود، اکنون از حال آبادی افتاده است.

تاریخ اجتماعی ایران، ج 3، ص 484

بنابراین اولین کاری که علما باید در مسجد بازار انجام دهند، گفتگو در مورد مفهوم "کنز" است. ما هو الکنز؟ باید با مردم بحث شود. حالا عرض کرده ایم که طبق آن چیزی که ما جمع بندی کرده ایم از

نظر تفکر انبیا ده چیز "سود" است، ده چیز "کنز" است؛⁽¹⁾یکی از آنها "وقف" است. البته درک فقهی بنده (بر خلاف تصور رایج) این است که: "وقف خاص" و "وقف برای خانواده" از جهاتی بر "وقف عمومی" اَولی است [و برتری دارد].گرچه وقف عمومی هم اعلا است؛ اما باید انسان ها را تحریک کنیم که برای خانواده های خودشانوقف کنند؛ یعنی منابع مالی برای نسل خودشان بگذارند که اسرار این مباحث را در "الگوی تأمین مالی" طرح خواهیم کرد.

2/5/1/3. تبیین معنا و حدود تعزیر؛ یکی دیگر از آموزش های مهم فقهی موردنیاز در مسجد بازار

از دیگر چیزهایی که باید در مسجد بازار تبیین شود این است که تعزیر مُحتکِر چگونه باشد؟ تعزیر کم فروش چگونه باشد؟ مقابله با کم فروشی چطور باید انجام شود؟ الآن شما آن شرکت پنیر فروشِ معروف را که کم فروشی کرده بود را جریمه کردید و پولش را در حساب دولت ریختید؛ آیا با این کار جلوی کم فروشی گرفته می شود؟

3/5/1/3. رعایت عقود؛ یکی دیگر از آموزش های مهم فقهی موردنیاز در مسجد بازار

رعایت عقود [سوّمین آموزش مورد نیاز در مسجد بازار است]. الآن بیشترین عقدی که در بانک ها اجرایی می شود، "عقد مُرابحه"⁽²⁾

و دوم آن ها این است که ملاحظه شود آیا معامله سودآور است یا زیان آور یا نه سودآور و نه زیان آور و از این جهت، بیع به «مرابحه» و «مواضعه» و «تولیه» تقسیم می شود. پس اوّلی عبارت است از فروختن به اصل مال با زیاده و دومی فروختن با نقیصه و سومی فروختن بدون زیاده یا نقیصه است. و حتماً در تحقق این عناوین باید عقدش را طوری واقع ساخت که یکی از آن ها را بفهماند. و در اوّلی تعیین مقدار سود و در دومی تعیین مقدار نقیصه (ضرر)، لازم است؛ پس در اوّلی گفته می شود: فروختم به تو به آنچه خریدم با این قدر سود. و مشتری قبول می کند. و در دومی می گوید: فروختم به تو به آنچه خریدم با این قدر کمتر. و در سومی می گوید: فروختم به تو به آنچه خریده ام.

ترجمه تحریر الوسیلة(امام خمینی ره)، ج 2، ص 441

سایت پرتال امام خمینی ، کتاب بیع (مرابحه و مواضعه و تولیه)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_113215

و به نام «قراض» نامیده می شود. و عقدی است که بین دو نفر واقع می شود بر این اساس که سرمایه تجارت از یکی از آن ها و کار از دیگری باشد و اگر سودی پیدا شود بین هر دو مشترک باشد. و اگر تمام سود برای مالک قرار داده شود به آن «بضاعه» گفته می شود. و از آن جایی که مضاربه عقد است، احتیاج به ایجاب از مالک و قبول از عامل دارد. و در ایجاب هر لفظی که این معنی را به ظهور عرفی بفهماند، مانند قول مالک: «مضاربه می کنم با تو» یا «قرار قراض می بندم با تو» یا «قرار کارکردن می بندم با تو بر چنین...» و در قبول، «قبول کردم» و مانند آن کفایت می کند.

ترجمه تحریر الوسیلة(امام خمینی ره)، ج 2، ص 553

منبع: سایت پرتال امام خمینی ، کتاب مضاربه

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_113204

تعطیل است، "مُساقات"⁽¹⁾

ترجمه تحریر الوسیلة(امام خمینی ره)، ج 2، ص 617

منبع: سایت پرتال امام خمینی ، کتاب مساقات

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_113200

تعطیل است، "مُزارعه"⁽²⁾

ترجمه تحریر الوسیلة(امام خمینی ره)، ج 2، ص 605

منبع: سایت پرتال امام خمینی ، کتاب مزارعه

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_113201

تعطیل است، "عقد شرکت"⁽³⁾

ترجمه تحریر الوسیلة(امام خمینی ره)، ج 2، ص 581

منبع: سایت پرتال امام خمینی، کتاب شرکت

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_113203

تقریباً تعطیل است. یعنی این عقود روی کاغذ هست؛ اما مردم در تفاهم با بانک ها بیشتر "مرابحه" را اجرایی می کنند. الآن عقود تعطیل است؛ مسجد بازار باید عقود را احیاء کند.

4/5/1/3. حرمت تسعیر و راه اندازی تسعیر اختیاری؛ یکی دیگر از آموزش های مهم فقهی موردنیاز در مسجد بازار

"حرمت تسعیر"⁽¹⁾

امام سجاد (علیه السلام): پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از کنار محتکرین عبور کرد پس به آنان امر فرمودند که آنچه احتکار کرده اید را به بازار ببرید و چون چشم مردم به آن کالاها افتاد به پیامبر(صلی الله علیه و آله) گفته شد: ای کاش بر اینها قیمت گذاری می کردید! پس حضرت ناراحت شدند به حدی که غضب در چهره ایشان نمایان شد و [با تعجب] فرمودند: من بر اینها قیمت گذاری کنم؟! همانا قیمت با خداوند است هرگاه بخواهد بالا می برد و هرگاه بخواهد پایین می آورد. گفته شد: کاش یک قیمتی برای ما مشخص می کردید؛ زیرا قیمت ها بالا و پایین می آیند! فرمود: من چنان نیستم که خدا را دیدار کنم در حالی که بدعتی نهاده ام که او مرا در آن مُجاز نفرموده است! پس اجازه دهید که بندگان خدا از [داد و ستد با] یکدیگر روزی بخورند.

التوحید (للصدوق)، ص 388

جهت مطالعه بیشتر در مورد «حُرمت تسعیر(قیمت گذاری) توسط حاکمیت در روایات و کلام فقهاء»؛ به پیوست شماره 16 مراجعه بفرمایید.

فرآیند و دلایل شکل گیری شورای رقابت: یکی از مهمترین الزامات توسعه پایدار و پیش شرط اساسی حصول رشد با ثبات اقتصادی در عصر دانش بنیان شدن فعالیت ها و جهانی شدن فرآیندها، وجود ساختار سالم و کارآمد اقتصادی و همچنین ثبات شاخص های کلان اقتصادی است. تشکیل و تاسیس نهادها و مراجع تنظیم کننده بازار و وجود فضای رقابتی در اکثر کشورهای توسعه یافته صنعتی و تازه صنعتی شده، کمک بسیار موثری به تداوم سلامت ساختار بازار و بنیان های اساسی اقتصاد نموده است. ... چنانچه عملکرد بازار از علائم صحیح اقتصادی و ... منشاء نگرفته باشد ... حتی تحقق سیاست هایی که ماهیت اقصاد کلانی دارند نظیر اشتغال، تورم و رشد نیز بعضا دور از دسترس خواهند ماند. ... در واقع نظامهای اقتصادی رقابتی تر معمولا از توانایی تولید درآمد بالاتری برای شهروندان خود برخوردار هستند. در نقطه مقابلِ رقابت پذیری، پدیده تمرکز وانحصار قرار دارد که ماهیتا مانع بهره وری و کارآمدی و بعضا مروج فساد در اقتصادهای غیر شفاف و غیر رقابتی است به همین دلیل در بسیاری از کشورها، اصلی ترین راهکار مبارزه با انحصار وتبعات منفی ناشی از آن را صرفا در استقرار نهادها و قوانین ساختاری مرتبط با توسعه رقابت پذیری می دانند. ...

وظایف و اختیارات شورای رقابت : شورای رقابت دارای اختیارات و وظایف گسترده ای است و به طور خلاصه، عناوین این موارد را که در مواد گوناگون قانون به آن ها اشاره شده است، می توان به نحو زیر برشمرد:

بند 1 ماده 58: تشخیص مصادیق رویه های ضدرقابتی.

بند 2 ماده 58: ارزیابی وضعیت و تعیین محدوده بازار کالا و خدمات .

بند 3 ماده 58: ابلاغ دستور العمل و راهنماهای تسهیل رقابت و منع انحصار.

بند 4 ماده 58: ارایه نظر مشورتی به دولت برای تنظیم لوایح مورد نظر.

بند 5 ماده 58: تصویب دستورالعمل های تنظیم قیمت، مقدار و شرایط دسترسی به بازار کالاها و خدمات انحصاری. ...

منبع: سایت رسمی مرکز ملی رقابت

https://www.nicc.gov.ir/center/about-center.html

5/5/1/3. اِقاله و انصاف؛ یکی دیگر از آموزش های مهم فقهی موردنیاز در مسجد بازار

اقاله و انصاف⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام فرمودند که رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «کسی که با مال خود به یاری تهیدستان می رود و با تمام مردم بر اساس انصاف رفتار می کند او مومن حقیقی است.»

الکافی ج 2، ص 147

الوافی ج 4، ص 474 / وسائل الشیعة، ج 15، ص 284 / بحار الأنوار، ج 72، ص 25

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ اَلنَّوْفَلِیِّ عَنِ اَلسَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : سَیِّدُ اَلْأَعْمَالِ إِنْصَافُ اَلنَّاسِ مِنْ نَفْسِکَ وَ مُوَاسَاةُ اَلْأَخِ فِی اَللَّهِ وَ ذِکْرُ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی کُلِّ حَالٍ .

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): برترین اعمال سه چیز است: رعایت انصاف در حق مردم نسبت به خویشتن و مواسات با برادر دینی در مال و ذکر خدا در هر حال».

الکافی ج 2، ص 145 / الأمالی (للطوسی) ج 1، ص 577

الوافی ج 4، ص 474 / وسائل الشیعة، ج 15، ص 283 / بحار الأنوار، ج 66، ص 404

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَرَفَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ اَلنَّبِیُّ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : أَ لاَ أُخْبِرُکُمْ بِأَشْبَهِکُمْ بِی؟ قَالُوا: بَلَی یَا رَسُولَ اَللَّهِ. قَالَ: أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً وَ أَلْیَنُکُمْ کَنَفاً وَ أَبَرُّکُمْ بِقَرَابَتِهِ وَ أَشَدُّکُمْ حُبّاً لِإِخْوَانِهِ فِی دِینِهِ وَ أَصْبَرُکُمْ عَلَی اَلْحَقِّ وَ أَکْظَمُکُمْ لِلْغَیْظِ وَ أَحْسَنُکُمْ عَفْواً وَ أَشَدُّکُمْ مِنْ نَفْسِهِ إِنْصَافاً فِی اَلرِّضَا وَ اَلْغَضَبِ.

امام صادق علیه السلام فرمودند که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرمایند: آیا شما را از شبیه ترینتان به خودم با خبر نسازم؟ گفتند: آری ای رسول خدا! فرمودند: هر کس خوش اخلاق تر، نرم خوتر، به خویشانش نیکوکارتر، نسبت به برادراندینی اش دوست دارتر، بر حق شکیباتر، خشم را فروخورنده تر و با گذشت تر و درخرسندی و خشم با انصاف تر باشد.

الکافی ج 2، ص 240

الوافی ج 4، ص 167 / وسائل الشیعة، ج 15، ص 193 / بحار الأنوار، ج 66، ص 306

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ اِبْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: مَنْ أَنْصَفَ اَلنَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ رُضِیَ بِهِ حَکَماً لِغَیْرِهِ.

امام صادق علیه السلام : هر کس با مردم با انصاف باشد، به داوری او میان دیگران رضایت داده شود.

الکافی ج 2، ص 146 / من لا یحضره الفقیه ج 3، ص 13 / الخصال ج 1، ص 8 / تحف العقول، ج 1، ص 357

الوافی ج 16، ص 904 / وسائل الشیعة، ج 15، ص 283

این مواردی که من شمردم، عوامل بسیار موثر بر عرضه و تقاضا یا تبادل بایع و مشتری هستند. پس این مورد پنجم[(یعنی: آموزش های فقهی مرتبط با مکاسب در قالب مسجد بازار)]، آموزش محور بود ولی به محوریت مساجد. دوباره الآن فکر نکنید که شما باید بروید رشته اقتصاد راه بیندازید و متخصص اقتصادی تربیت کنید. نه؛ بلکه کتاب های آن باید در حوزه نوشته شود و ما امام جماعت مسجد بازار تربیت کنیم [و تعالیم اقتصادی اسلام را به محوریت مساجد (خصوصاً مساجد بازار) تعلیم و گسترش دهیم].

الآن مثلاً با وجود همین بضاعت کمی که مدرسه ما دارد، برای همین ده بازار موقتی که عرض کردم در قم باید احداث شود؛ الآن داریم سرمایه گذاری می کنیم که در دو سه سال آینده ده امام جماعت بازار تربیت کنیم. برای اینکه امام جماعت بازار بتواند به صورت نرم مردم و بازاری ها را به سمت تفکرات مکاسبی هدایت کند.

پس پنج اقدام [برای مهار تورّم بیان] شد که من عرض می کنم این 5 اقدام، تبادل بین بایع و مشتری را جامع تر [از مکاتب اقتصادیِ موجود، تحلیل و] بحث می کند.

ببینید آقایان! اختلال یا عدم اختلال در عرضه و تقاضا وابسته است به 1) تولید متمرکز یا غیر متمرکز، 2) توزیع انحصاری یا توزیع غیرانحصاری، 3) طبقه بندی مشاغل برتر یا طبقه بندی مدرن از مشاغل، 4) خارج شدن زمین و باغ و مسکن از سبد کالاهای تجاری و 5) راه اندازی آموزش های حوزه مکاسب.

من از دولت و شخصِ آقای رئیسی (که انسانی فقیه هستند) تقاضا می کنم که تحلیل های برآمده از "اقتصاد کلان" را فقط در این دو سال باقیمانده از دولت اول شان کنار بگذارند و بیایند از این تحلیل ها استفاده کنند، [در این صورت] قطعاً تورّمِ قیمت ها خواهد شکست. چرا؟ چون پدیده تبادل، یک پدیده ای است که 10عامل بر آن موثر است و "اقتصاد کلان" نمی تواند همه این 10عامل را تحلیل کند و نگاه بخشی دارد.

اصلاً اگر یک وقتی خواستید مصاحبه کنید و به حرف های امروز ما یک تیتر بزنید؛ [اینطور بحث را مطرح کنید که:] من اینطور به نظرم می آید از وقتی که "اقتصاد کلان" درست شد، پای یک بازیگر سوم [به اسم "دولت"] به اقتصاد باز شد. می دانید که "اقتصاد کلان" در مجموع چه کار می کند؟ "دولت" را به بازیگر برتر میادین اقتصادی تبدیل می کند. قبلاً خانواده ها و بنگاه های اقتصادی بازیگر بودند، اما الآن دولت تعیین کننده است. در حالی که اگر شما مفاهیم "اقتصاد کلان" را کنار بگذارید و بیایید بر

مبنای مفاهیم "فقه المکاسب" کار کنید، "اقتصاد مردمی" شروع به شکل گیری خواهد کرد. در اقتصادِ مردمی، دولت [فقط] تنظیم گر است. [یعنی:] برای حضور حداکثری مردم [در اقتصاد]، زیرساخت آماده می کند نه اینکه خودش تبدیل به بازیگر برترِ [اقتصادی] شود. مشکل، همین "اقتصاد کلان" است. اگر یک وقتی خواستید یک خدمتی به دین نبیّ اکرم9 و انقلاب اسلامی انجام بدهید، بیایید این تقسیم اقتصاد به "اقتصاد کلان" و "اقتصاد خُرد"⁽¹⁾

اقتصاد خُرد علم اجتماعی است که پیامدهای انگیزه ها و تصمیم ها را مطالعه می کند، به ویژه اینکه چگونه آن ها بر استفاده و توزیع منابع تأثیر می گذارند. اقتصاد خرد نشان می دهد که چگونه و چرا کالاهای مختلف ارزش های متفاوتی دارند، چگونه افراد و کسب وکارها تولید و مبادله کارآمد را انجام می دهند و از آن سود می برند، و چگونه افراد به بهترین نحو با یکدیگر هماهنگ و همکاری می کنند. به طور کلی، اقتصاد خرد درک کاملتر و دقیق تری نسبت به اقتصاد کلان ارائه می دهد. اقتصاد خرد تصمیمات افراد و شرکت ها را برای تخصیص منابع تولید، مبادله و مصرف مطالعه می کند. اقتصاد خرد با قیمت ها و تولید در بازارهای واحد و تعامل بین بازارهای مختلف سر و کار دارد، اما مطالعه کل اقتصاد را به اقتصاد کلان واگذار می کند. اقتصاددانان خرد انواع مختلفی از مدل ها را بر اساس منطق و رفتار انسان مشاهده شده فرموله می کنند و مدل ها را در برابر مشاهدات دنیای واقعی آزمایش می کنند.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/m/microeconomics.asp

"اقتصاد خرد: نظریه و کاربردها، قسمت 2"، صفحه 224. آموزش PHI، S. P. S. Chauhan 2009.

books.google.nl/books?id=sPUcxAQ05t8C&printsec=frontcover&redir_esc=yv=onepage&q&f=false

اقتصاد توسعه شاخه ای از علم اقتصاد است که بر بهبود شرایط مالی، اقتصادی و اجتماعی در کشورهای در حال توسعه تمرکز دارد. اقتصاد توسعه عواملی مانند بهداشت، آموزش، شرایط کار، سیاست های داخلی و بین المللی و شرایط بازار را با تمرکز بر بهبود شرایط در فقیرترین کشورهای جهان در نظر می گیرد. چهار نظریه رایج در اقتصاد توسعه عبارتند از: مرکانتیلیسم، ناسیونالیسم(ملی گرایی)، مراحل خطی مدل رشد و نظریه تغییر ساختاری.

منبع: دانشنامه مالی Investopedia

investopedia.com/terms/d/development-economics.asp

صندوق بین المللی پول "افراد در اقتصاد"

imf.org/external/pubs/ft/fandd/people/index.htm

نشریه آکادمیک World Scientific Publishing "مرکانتیلیسم در چشم انداز: مروری تاریخی"

worldscientific.com/doi/epdf/10.1142/S2194565921500019

اداره امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحده"از "تغییر ساختاری" تا "تغییر تحول آفرین": منطق و پیامدها"

un.org/development/desa/publications/working-paper/wp155:~:text=It%20shows%20that%20while%20structural,all%20three%20dimensions%20of%20sustainable

را در ذهن ها

بشکنید (خصوصاً مفاهیم اقتصاد کلان را). اصلاً همین مفاهیم هستند که چالش ایجاد می کنند؛ چون دولت را به بازیگر اصلی اقتصاد تبدیل می کنند. حالا [منظورمان از] دولت یا دولت به معنای "بخش خصوصی" است، و یا دولت به معنای "دولت های مدرن". به هر حال هر دو دولت هستند. خب؛ این سرفصل هم به اتمام رسید.

4. سرفصل چهارم: تصمیمات زیرساختی فقه المکاسب برای مهار تورّم کدام است؟

اشاره

آخرین سرفصل این است که: برای اینکه تبادل، متعادل شود و اختلالات ساختاری بین مبادله بایع و مشتری برطرف گردد [و در نتیجه تورّم مهار گردد]، دولت باید 4 اقدام را انجام بدهد:

1/4. گسترش گفتگو و تدریس موضوعی و همه جانبه مباحث فقه المکاسب به جای مفاهیم معیوب اقتصاد کلان، اقتصاد خُرد و اقتصاد توسعه؛ اوّلین تصمیم زیرساختیِ فقه المکاسب برای مهار تورّم

اولین اقدام، تدریس و تدارُس موضوعی و همه جانبه مباحث فقه المکاسب به جای مباحثه مفاهیم معیوب اقتصاد کلان، اقتصاد خُرد و اقتصاد توسعه می باشد. مشکل ما ذهنیت های تورّم یافته به وسیله مفاهیم بخشی است. اول باید ذهنیت ها را اصلاح کرد؛ همان طور که رهبر انقلاب فرمودند: «مشکل کشور، بحث جهاد تبیین است.» و یک بخش مهم جهاد تبیین، بحث های تمدنی است.⁽¹⁾

بیانات مقام معظم رهبری حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در دیدار میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی و جمعی از مسئولان نظام - 2/8/1400

... ائمّه جهاد نظامی که نمی کردند؛ جز معدودی -فقط حضرت امیرالمؤمنین، امام حسن مجتبیٰ و حضرت امام حسین با شمشیر جنگیدند- بقیّه ی ائمّه که با شمشیر نجنگیدند؛ جهادشان چه بود؟ «جهاد تبیین»؛ همین که بنده مکرّر تکرار میکنم تبیین یا جهاد تبیین، تبیین کنید، روشنگری کنید.

بیانات مقام معظم رهبری حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در دیدار مداحان اهل بیت علیهم السلام ، به مناسبت سالروز ولادت حضرت زهرا (سلام الله علیها) – 3/11/1400

نمونه از جهاد تبیین در مباحث تمدنی این است که] بروید مکاسب درس بدهید. منتظر دولت هم نمانید. چرا با وجود اینکه الآن کتاب مکاسب وجود دارد دوستان شروع به تدریس آن نمی کنند؟! [برخی فوائد تدریس مباحث فقه المکاسب این خواهد بود که] در آینده هم فهرست کتاب مکاسب قوی تر خواهد شد و هم اینکه ما از الان شروع خواهیم کرد به تربیت یک سری اقتصاددان هایی که تبادل [بین بایع و مشتری] را جامع می بینند، نه بخشی. پس این اقدام اول.

حالا شما در این اقدام اول می توانید صدا و سیما را هم وارد کنید. چرا طرفین تحلیل تورّم در [گفتگوها و مناظراتی که] صدا و سیما [برگزار می کند] اقتصادخوانده های غرب زده هستند؟! (حالا بعضی کمتر غرب زده اند و بعضی بیشتر) برخی از کسانی که اقتصاد غربی خوانده اند نماز هم می خوانند؛ بعضی (که من نمی خواهم اسم آنها را بیاورم) گفته اند: «ما با آمریکا از حیث تولید صنعتی مشکلی نداریم؛ [بلکه] با نظام سیاسی آمریکا مشکل داریم.»! ولی نماز هم می خوانند! بله؛ مشکل، همین تحلیل هاست. بعضی آمده اند مصاحبه کرده اند و گفته اند: «95 درصد اقتصاد اسلامی و اقتصاد غربی یکی است.»! چقدر هم دقیق محاسبه کرده اند! به این نتیجه رسیده اند که دقیقاً 95درصد امام صادق7 با کینز مشترک حرف می زند! کینز یهودی با امام صادق7 که اِشراف کامل به همه عوالم دارند، یک جور اقتصاد را می فهمند! و فقط 5 درصد اختلاف دارند! اینقدر سخیف حرف می زنند! مشکل، همین هاست. با اینها باید به صورت نرم وارد گفتگو شد. گفتگوی نرم هم [به معنای] دعوا[کردن] نیست؛ [بلکه] گفتگوی نرم این است که [به این اقتصاددان های غرب زده کشور] بگوییم: بیایید روایت بخوانید، بیایید کافی بخوانید، گفتگوی نرم همین است و هیچکس هم نمی تواند به شما اشکال بگیرد.چطور نظام سیاسی، اسلامی باشد اما نظام اقتصادی، اسلامی نباشد؟ اگر می خواهید نظام اقتصادی، اسلامی بشود؛ اسلامیت اش به این است که بیایید وارد بهشتِ

"[روایات کتاب شریف] کافی" بشوید و از تحلیل های معیوب دیگران دست بردارید. این پس اقدام اول.

این را اولاً به دوستان مدرسه هدایت در سرتاسر کشور عرض می کنم: همه دوستان کتاب "مکاسب" را چاپ کنند و بروند از یک تا ده نفر شروع کنند به تدریس کردن. امیدی به اقتصاددان های لیبرال و مفاهیم اقتصاد کلان نیست.

2/4. ساخت گسترده بازارهای موقّت (با جانمایی درست) و احیاء مفهوم مسجد بازار برای مدیریت نرم بازار؛ دوّمین تصمیم زیرساختیِ فقه المکاسب برای مهار تورّم

اقدام دوم عبارت است از ساخت بازار موقت در کشور و احیاء مفهوم مسجد بازار. مسجد بازار و بازار در اسلام 5 رکن دارد که الآن وقت نیست شرح بدهم. اگرچه ما نقشه بازار و مسجد بازارِ قم را آماده کرده ایم؛ من به دوستان مشهد، به دوستان اصفهان، به دوستان شیراز و بقیه دوستانی که با مدرسه ما مرتبط هستند توصیه می کنم قبلاً هم توصیه کرده ام که بروید جانمایی این بازارها را معین کنید و سعی کنید بعد از آن مطالبه گری را از دستگاه های ذی ربط شروع کنید. همان طور که عرض کردم ما برای شهر قم نیاز به ده بازار موقّت داریم که این ده بازار را باید ده امام جماعتِ مکاسب خوانده مدیریت کنند. ببینید؛ نظام سازی در اسلام اینطوری است. ما نمی خواهیم سیستم سازی کنیم.

3/4. حمایت از طبقه بندی جدید مشاغل برتر؛ سوّمین تصمیم زیرساختیِ فقه المکاسب برای مهار تورّم

سومین اقدام، حمایت از طبقه بندی جدید مشاغل برتر است؛ که عرض کردیم مشاغل برتر مشاغلی هستند که غذا، لباس و دارو را برای ما تأمین می کنند و ما را در آنها به خودکفایی می رسانند. ریز برنامه حمایت [از این مشاغل] را بعداً شرح خواهیم داد. من ناظر به صحبت های آقای دکتر خاندوزی دارم عرض می کنم (که اگر ایشان خیر مردم ایران را می خواهند همین امروز استعفا بدهند!) ایشان در برنامه مهار تورّمِ خودشان این نکات را نگنجانده اند و من ندیده ام؛ بنابراین تورّم حل نخواهد

شد. بله؛ایشان می گوید: «ما بسته "حمایت از تولید" داریم»؛ ولی مرادشان "حمایت از تولید صنعتی" است.⁽¹⁾

... وزیر اقتصاد همچنین درباره برنامه دولت برای تامین مالی تولید از طریق بازار سرمایه با بیان اینکه مفیدترین کارکرد بازار سرمایه، تامین مالی تولید است، افزود: این کار مستلزم این است که اولا بازار سرمایه از ثبات و کارایی برخوردار باشد و ثانیا ابزارهای تامین مالی در اختیار تولیدکنندگان باشد.

خاندوزی تاکید کرد: بنای دولت در سال جاری این است که از این ظرفیت با حفظ قواعد ثبات و کارآمدی بازار استفاده کند هم از طریق افزایش عرضه اولیه شرکت ها که از سال گذشته با ورود شرکت های دانش بنیان خوشنام و بخش صنعتی آغاز شد و هم با سایر ابزارها از جمله انتشار اوراق بدهی که درخواست خود شرکت هاست، انجام خواهد شد.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی دولت - سه شنبه 19 اردیبهشت - تشریح جزئیات بسته 10 بندی دولت برای مهار تورم و رشد تولید

https://dolat.ir/detail/411912

4/4. طراحی کالبدی جدید محله ای برای ایجاد زیست بوم مشاغل مستقل و تولید غیرمتمرکز؛ چهارمین تصمیم زیرساختیِ فقه المکاسب برای مهار تورّم

چهارمین اقدام زیرساختی: طراحی کالبدی برای ایجاد زیست بوم مشاغل مستقل و تولید غیرمتمرکز. ببینید؛ باید در طرح های جامع شهری تصرف [و تغییر ایجاد] کرد.

من باید این را عرض کنم که: «متأسفانه! من باخبر شدم که در طرح تفصیلی شهر قم، 7درصد از مساجد فعلیِ شهر قم را در آینده حذف خواهند کرد!» این را گفتم که شما در جریان این طرح قرار بگیرد. این طرح های تفصیلی را باید تغییر بدهیم. در طرح های تفصیلی آینده شهر قم باید جای "مشاغل مستقل" را در نظر گرفته شود. یعنی: ما نباید مثلاً "شهرک شکوهیه" بسازیم [یعنی: نباید] مشاغل ما خارج از شهر باشد. در روایاتِ ما هست که: «از سعادت های مرد این است که شغل او

نزدیک خانه اش باشد»؛⁽¹⁾

امام صادق(علیه السلام) فرمود: سه چیز از سعادت و خوشبختی اند: زن موافق و فرمان بردار، فرزندان نیکوکار و این که کسب و کارش در سرزمین خودش باشد که صبح و شام نزد خانواده اش رفت و آمد کند.

تهذیب الأحکام، ج7، ص236

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ اَلتَّیْمِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَکْرٍ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ أَبِی سَهْلٍ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ عَبْدِ اَلْکَرِیمِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ(علیه السلام): ثَلاَثَةٌ مِنَ اَلسَّعَادَةِ اَلزَّوْجَةُ اَلْمُؤَاتِیَةُ وَ اَلْأَوْلاَدُ اَلْبَارُّونَ وَ اَلرَّجُلُ یُرْزَقُ مَعِیشَتَهُ بِبَلَدِهِ یَغْدُو إِلَی أَهْلِهِ وَ یَرُوحُ.

عبد اللّه بن عبد الکریم گوید: امام صادق(علیه السلام) فرمود: سه چیز از سعادت و خوشبختی اند: زن موافق و فرمان بردار، فرزندان نیکوکار و این که کسب و کارش مرد در سرزمین خودش باشد که صبح و شام نزد خانواده اش رفت و آمد کند.

الکافی، ج5، ص258

ما الآن داریم نقشه تفصیلی منطقه (یا محله) حرم حضرت معصومه (علیها السلام)، محله امام رضا7 و محله جمکران را داریم از این حیث آماده می کنیم. این روزها که ما و دوستان مان بسیار پرکار هستیم، داریم این کارها را انجام می دهیم؛ چون آن روزی که قرار است اختیارات اجتماعی به دست معتقدین به الگوی پیشرفت اسلامی سپرده شود، آن روز دیگر روز پژوهش نیست! بلکه ما باید تا سطح بسیار بالایی تمام تصمیمات خودمان را به نحو تفصیلی آماده کرده باشیم؛ از جمله اینکه باید نقشه ها آماده باشد.

این یک دهه ای که ما به محضر حضرت رضا7 می رسیدیم، من به جای اینکه بروم این زیارت نامه ها را بخوانم، رفتم بازارهای اطراف مشهد و کالبد اطراف حرم را به طور دقیق بررسی کردم. نتیجه این

شده است که الآن می توانیم نقشه تفصیلی "منطقه ثامن"⁽¹⁾را تا حد بالایی با آقایان تفاهم کنیم. با آقای دکتر سقاییان نژاد⁽²⁾و شورای شهر قم هم داریم کارها را شروع می کنیم. آقایان! محله حضرت معصومه (سلام الله علیها) هفته ای دو میلیون زائر دارد؛ ما می توانیم از همین جا، ارائه ی نقشه تفصیلی جدید [برای شهر قم] را شروع کنیم.اگر شما به فکر شهر قم هستید، "طرح تفصیلی شهر قم" را بگیرید⁽³⁾

دریافت طرح جامع شهر قم سال 84 : https://datakadeh.com/Product/ShowProduct/1573

پس [ما تا اینجا] چهار اقدام برای اینکه تبادل، متعادل شود را پیشنهاد دادیم.

5. خاتمه: نکاتی در مورد تولید فهرست فقهی مبتنی بر ظرفیت مخاطب

1/5. نکته اول: لزوم بازطراحی فهرست های فقهی ناظر به موضوعات عصر

یک نکته دیگر هم بگویم و عرائض خود را تمام کنم. ببینید آقایان! تولیدِ "فهرست فقهی" تابعِ "ظرفیت" است. بله؛ شما می توانید بروید با [استفاده از] فهرست های کتاب کافی شروع به بحث کردن کنید. اما بعداً خواهید دید که دغدغه مدیرانِ ما "کتاب العقل" و "کتاب الحجة" [(که بخشی از فهرست کتاب کافی هستند)] نیست و [لذا] ارتباط کمی [با آنها] برقرار خواهد شد. پس بیایید فهرست کتاب کافی را عوض کنید. یعنی مثلاً 16هزار روایتیکه ما در بهشت کافی داریم را براساس "زیرساخت های نُه گانه هدایت"⁽¹⁾

&128076;به عنوان مثال: مسئله امامت، مدیریت تحقق همه زیرساخت های دیگر را به عهده دارد. مسئله تزکیه، آماده سازی فرد برای پذیرش و درونی سازی سایر زیر ساخت ها را متکفل است. مسئله علم به دنبال توصیف سایر زیر ساخت ها و البته توصیف مسائل مرتبط با علم است. مسئله بیان، کیفیت تفاهم و انتقال مفاهیم زیرساختی را تبیین می کند. مسئله فرقان، ارزیابی سایر زیرساخت ها و چیستی شاخص های ارزیابی را بحث می کند. مسئله عبرت، تجربه های منفی و مثبت درباره زیرساخت ها را برجسته سازی می کند. مسئله نظم، زاییده تحقق سایر زیر ساخت ها است و توصیف نظم بدون تصور این زیر ساخت ها ممکن نیست. مسئله مکاسب، خروجی همه زیرساخت های دیگر محسوب می شود و مسئله نفی سبیل به عنوان سپر و حفاظت از سایر زیر ساخت ها تلقی می شود.&128076;

فهم کارکردهای درونی زیر ساخت ها و فهم تاثیر زیرساخت ها بر یکدیگر، اساس نظام فکری فقهی محسوب می شود و می توان آن را با نظام فکری فلسفی مقایسه کرد.

حجت الاسلام علی کشوری - تبیین معنای انعکاس زیرساختی در فقه نظام - بامداد شنبه 5 شهریور 1401 - قم مبارک

منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی در ایتا

https://eitaa.com/olgou4/4574

2/5. نکته دوم: شروع بحث از نقطه حساسیت مخاطب و ارائه راهکار برای آن از آیات و روایات

یک نکته دیگر هم در مورد "اصل تولید فهرست مبتنی بر ظرفیت" اضافه کنم: از زمانی که دولت پهلوی بر ایران حاکم شده است (من این را تأکید می کنم که مشاور اصلی دولت پهلوی، محمد علی فروغی است و محمد علی فروغی هم گماشته سفارت انگلستان است)؛⁽¹⁾

دست انگلیس در ایران: فروغی مخالفان و موافقان بسیار دارد؛ بسیاری او را اغلب به دلیل فعالیت هایش در حوزه ادبیات ستوده اند و بسیاری از او به ویژه به دلیل همراهی قاطع با حکومت پهلوی و برخی اقداماتش در دوره نخست وزیری و البته همکاری و دوستی با خارجی ها انتقاد کرده اند. در این میان پهلوی دوستی و غرب گرایی اش از وجهه ملی او به شدت کاسته است.

«حسین مکی» فعال سیاسی و مورخ معاصر در کتاب «تاریخ بیست ساله ایران» می نویسد: «فروغی از بدو پیداش رضاخان یا از جهت هوش فطری و یا از لحاظ آگاهی از سیاست انگلستان در مورد تمرکز حکومت و قدرت و ایجاد دیکتاتوری همواره او را تقویت می کرد و در بسیاری بازی های سیاسی مبتکر و در حقیقت یکی از تعزیه گردان های اصلی بود».

«خان ملک ساسانی» مورخ و ادیب هم دوره فروغی نیز از وی خاطره ای ثبت کرده است که وضعیت این زیرک الدوله تاریخ ایران را روشن می کند: «خوب به خاطر دارم یک روز درس تاریخ داشتیم و گفت و گو از مستعمره های انگلیس بود، که آیا خود اهالی قادر به اداره کردن ممالک خود هستند یا نه؟ میرزا محمدعلی ذکاءالملک گفت: آقایان شما هیچ وقت سرداری [لباس مرسوم در دوره قاجار] برای دوختن به خیاط داده اید؟ همه گفتند: آری. گفت خیاط برای سرداری شما آستین گذارده؟ همه گفتند: البته. گفت: وقتی سرداری را از مغازه خیاطی به خانه آوردید آستین هایش تکان می خورد؟ همه گفتند: نه! گفت پس چه چیزی لازم بود که آستین ها را به حرکت درآورد؟ شاگردها گفتند: لازم بود دستی توی آستین باشد تا تکان بخورد. جناب فروغی فرمودند: مقصود من هم همین بود که بدانید ایران شما مثل آستین بی حرکت است که تا دست دولت انگلیس در آن نباشد، ممکن نیست تکان بخورد!».

منبع: خبرگزاری فارس

https://www.farsnews.ir/news/14000803000753

محمد علی فروغی فرزند محمد حسین ذکاء الملک در سال 1257 ه. ش. در تهران متولد شد. وی نزد پدر و استادان دیگر علوم متداول و زبانهای خارجی را فراگرفت و در جوانی در روزنامه تربیت که پدرش آن را منتشر می کرد، مقالاتی نوشت. وی در انتخابات دوره دوم مجلس شورای ملی که بعد از خلع محمد علی شاه از سلطنت انجام گرفت، از تهران به نمایندگی مجلس انتخاب شد و در سال 1289 ه. ش.

در 35 سالگی به جای مستشار الدوله صادق به ریاست مجلس شورای ملی انتخاب گردید. اما در سالهای بعد، از این سمت کنار رفت و در 7 آذر 1290 وزیر مالیه کابینه صمصام السلطنه شد.

محمد علی فروغی (ذکاء الملک) در انتخابات دوره سوم از تهران به نمایندگی مجلس انتخاب شد و بعد از تأسیس دیوان عالی تمیز به ریاست آن برگزیده شد و قانون محاکمات حقوقی را در دیوان تمیز به جریان انداخت و با قبول این سمت، از نمایندگی مجلس استعفا داد.

فروغی در کابینه های مستوفی الممالک (در 26 مرداد 1292) و مشیر الدوله (در 22 اسفند 1293) سمت وزیر عدلیه داشت.

کابینه های دیگری که فروغی در آنها به سمت وزارت رسید عبارت بودند از:

وزارت خارجه در کابینه های مستوفی الممالک (در 26 بهمن 1301)، سردار سپه (در 6 آبان 1302) و مهدیقلی هدایت (در 23 اردیبهشت 1309)، وزارت مالیه در کابینه های مشیر الدوله (در 26 خرداد 1302) و سردار سپه (در 7 شهریور 1303)، وزارت اقتصاد ملی در کابینه های مشیر الدوله (در 26 خرداد 1302) و سردار سپه (در 7 شهریور 1303)، وزارت اقتصاد ملی در کابینه مهدیقلی هدایت (در 17 فروردین 1309) و وزارت جنگ در کابینه هایی که مستوفی الممالک بعد از تیر ماه 1305 تشکیل داد. وی از سال 1307 تا 1309 ه. ش. سفیر ایران در ترکیه بود. فروغی از سال 1304 ه. ش. تا هفتم اسفندماه 1320 متناوبا به نخست وزیری انتخاب شد. وی هفت بار به ترتیب در 28 آذر 1304، 26 شهریور 1312، 27 خرداد 1314 (فروغی از آذر 1314 تا شهریور 1320 به علت واقعه مسجد گوهرشاد و نقشی که محمد ولی اسدی، پدر داماد فروغی، در جریان آن داشت، گوشه نشین شد.)، 6 شهریور 1320، 30 شهریور 1320، 13 آذر 1320 و 11 اسفند 1320 به نخست وزیری رسید. فروغی نه تنها اولین و آخرین رئیس الوزرای رضا شاه بود، بلکه نخستین نخست وزیر محمد رضا نیز به شمار می رود.

... از جمله مهمترین وقایع زمان صدارت فروغی عبارتند از: حمله وهابیها در مدینه منوره به قبه و ضرایح مقدسه ائمه بقیع و تخریب این اماکن، قتل مرموز عبد الحسین تیمور تاش (وزیر دربار رضا خان) در زندان قصر، قتل سردار اسعد بختیاری (وزیر سابق جنگ) در زندان قصر توسط پزشک احمدی، تصویب قانون تأسیس دانشگاه تهران، سفر رضا شاه به ترکیه، تبدیل تاریخ قمری به شمسی، کشف حجاب، اشغال ایران توسط متفقین، استعفای رضا شاه و آغاز سلطنت محمد رضا پهلوی، تأسیس حزب توده و انعقاد پیمان اتحاد سه گانه بین ایران، شوروی و انگلستان.

فرهنگ جامع تاریخ ایران(عباس قدیانی، معاصر)، ج 2،

ص: 638

با اینکه «رضا شاه» به ادبیّات عنایت چندانی نداشت، با توجهی که نخست وزیر وقت محمّد علی فروغی و بعضی از وزرا و رجال فرهنگی مانند علی اکبر دهخدا و علی اصغر حکمت به فرهنگ و ادب ایرانی داشتند و با عنایتی که شرق شناسان فرانسوی، انگلیسی، آلمانی، ایتالیایی، روسی و امریکایی به فرهنگ کهنسال ایران ابراز می کردند، تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران مورد توجه غربیان قرار گرفت.

تاریخ اجتماعی ایران، بحش 2ج 8، ص 506

سلطنت محمد رضا شاه: صبح روز 25 شهریور اعلیحضرت محمد رضا شاه بر سر سلطنت مستقر شدند و فروغی بادامه خدمت مفتخر گشت. عصر روز 26 شهریور شاه جوانبخت بمجلس تشریف فرما شده رسم تحلیف بجا آوردند. قابل توجه است که فروغی در بدایت و نهایت دست اندرکار بود هم در تاجگذاری هم درموقع استعفا و سوگواری!

خاطرات و خطرات( مهدیقلی هدایت، مخبر السلطنه، 1334 ش)، ص 425

دانش های نزدیک به دانش های انبباء در ایران کاملاً حذف شده است! و دانش های مدرن دائماً در اینجا دارد تکرار می شود. حتی در حوزه های علمیه (در دانشگاه ها که به وفور) شما آدم هایی را مشاهده می کنید که طبق فهرست های اقتصاددان های موجود، جامعه شناس های موجود، روانشناس های موجود و علوم سیاسی موجود بحث می کنند.

مثلاً در رشته علوم سیاسی: یک دانشجوی علوم سیاسی، بحث را از مفهوم "حزب" شروع می کند و می گوید: «حزب را چه کار کنیم؟» یا مثلاً وقتی در حوزه پزشکی می آییم، می گویند: «عمل های جراحی را چه کار کنیم؟؛ اصلاً الآن بدون عمل جراحی نمی توان سلامت مردم را به آنها برگرداند!» یک بخش عمده ذهنیت [پزشکیِ] امروز در بحث سلامت، مفهوم "جراحی" است. در بخش سیاست هم یک بخش عمده آن مفهوم "حزب" است. در اقتصاد هم مفاهیم "اقتصاد کلان" (از جمله همین تحلیل تورّم) در تمام ذهن ها رسوب کرده است!

شما وقتی با چنین مردمانی روبرو می شوید [که ذهنیت های آنان براساس دانش های مدرن شکل گرفته است]، باید فهرست را از نقطه حساسیت او شروع کنید. [بر همین اساس] الآن چند جلسه است که ما داریم بر خلاف فهرست فقهی "کتاب فقه المکاسب" جلسه می گذاریم. مثلاً می آییم موضوع جلسه را "تحلیل تورّم" قرار می دهیم، یا مثلاً با موضوع "مقابله با سلطه دلار" جلسه برگزار می کنیم. یعنی: سعی می کنیم برای موضوعاتی که جامعه بر روی آن حساسیت دارد، بر اساس آیات و روایات تحلیل و راهکار ارائه بدهیم. این دست فرمان که من به آن "بیان مبتنی بر ظرفیت" می گویم، در هر جای دیگری هم که بروید حاکم است و باید به همین نحو بحث را مطرح کرد.از جمله نتایج اینگونه بحث کردن این است که: "شبهه ما لا نصّ فیه" برداشته می شود، "شبهه منطقة الفراغ" برداشته می شود، شبهه اینکه عده ای فکر می کنند که کلمات شارع "جامع" نیست⁽¹⁾

انتقال از متن

3/5. نکته سوم: اصالت داشتنِ عناوین و اصطلاحات امام7 در کنار توجه به ظرفیت و نقطه حساسیت مخاطب

اما آقایان! این را بدانید که اگر ما از این شبهات متراکم آخرالزمان عبور کردیم؛ اگر خواستیم مشکلات جامعه را حل کنیم، دیگر نمی آییم با موضوع "الگوی تحلیل تورّم"، جلسه برگزار کنیم؛ بلکه همان عناوین امام7 را بحث [و زنده] می کنیم؛ مثلاً برای احیاء "اقاله" جلسه خواهیم گذاشت. واقعاً اگر

"اقاله" را اجرایی کنیم، "تورّم" برداشته خواهد شد، بدون اینکه نیاز به آوردنِ لفظِ "تورّم" داشته باشیم. آن روز می رسد إن شاءالله. اصطلاحات شارع تا روز قیامت تغییر نخواهد کرد.

البته ما در فقه المکاسب هم همین کار را انجام داده ایم. اساساً ما همیشه سعی می کنیم دو [نوع] فهرست [یکی با ادبیات شارع، و دیگری مبتنی بر ظرفیت و حساسیت مخاطب و موضوعات مبتلابه در جامعه] طراحی کنیم. به یاد دارم که ما در اصفهان که بحث می کردیم مثلاً یک جلسه ای با موضوع "صلوات و نظام سازی" بحث کردیم و "صلوات" را به گونه ای شرح دادیم که مخاطب متوجه شود که: صلوات چگونه نظم اجتماعی را می سازد. این برای زمانی است که مخاطب قبول کند که درباره صلوات نشست تخصصی برگزار کند. ولی الآن شما بروید [در باب تحلیل تورّم] به اقتصاددان ها بگویید که یک اقتصاددان از حوزه علمیه آمده است و می خواهد در مورد "اقاله" بحث کند؛ او [با شما ارتباط نمی گیرد چون] می گوید الآن مسئله ما "تورّم" است. در حالی که اگر شما "اقاله" را راه بیندازید، "تورّم" هم کنترل خواهد شد؛ اما او متوجه نمی شود.

بنابراین شما باید دو فهرست بحثی تدوین کنید: یک فهرست باید از حساسیت عرف و مخاطب خود به سمت اصطلاحات شارع، و یک فهرست هم از اصطلاحات شارع به سمت رفع مشکلات جامعه باید تدوین کنید. الآن متأسفانه طلبه های ما قدرت تولید این فهرست ها را ندارند؛ برای همین است که "تحلیل های دینی" نمی تواند با"تحلیل های سرمایه داری" موازنه [و مقابله] کند. برای همین است که حتی انقلابی های ما باورشان نمی شود که ما الان در حوزه علمیه [جلسه ای در مورد] "تحلیل تورّم" داریم! چرا؟ چون هر چه آمده "مکاسب" خوانده است، دیده که در آن فقط بحث از "اقاله" و "احتکار" و "انصاف" و "کم فروشی" و ... است و [آن طلبه هم] نتوانسته است بین این مفاهیم و آن فهرستی که غربی ها از طریق کتاب های خود برای ما جا انداخته اند ارتباط برقرار کند. پس شما باید دو فهرست بزنید. من این را می گویم برای اینکه اگر یک وقتی ما در دنیا نبودیم [همه توجه داشته باشند که] فهرست های فرعیِ ما جای فهرست های اصلی را نگیرد. البته ما معمولاً با دوستان مدرسه خودمان که انسان های روایت خوانده ای هستند، مشکلی نداریم.

الآن مثلاً ما یک کتابی تحت عنوان "قلب و عروق" نوشته ایم؛⁽¹⁾

دریافت متن کامل برنامه فقهی سلامت قلب و عروق از پیام رسان ایتا:

https://eitaa.com/olgou4/4219

حالا اینجا استثنائاً لفظ "قلب" را تغییر نمی دهیم و همان اصطلاحی که خداوند متعال [در قرآن] در مورد قلب به کار برده است را استفاده می کنیم. چون بعضی از اصطلاحات مدرنیته تغییر داده نشده است [و همان اصطلاح انبیاء استفاده شده است.]

مثلاً: بعداً در بحث نجوم و "نظریه فقهی کُرسی" بحث می کنیم که لفظ "مشتری" همان اسمی است که نبی اکرم9 بر آن ستاره گذاشته اند. "مشتری"، "زحل" و "عطارد" همان [الفاظی] هستند که در روایات از آنها بحث شده است. مثلاً در روایات است که جناب عطارد ستاره امیرالمومنین7 است که حالا بعدا بحث خواهیم کرد، بنابراین برخی از اسم ها در مدرنیته تغییر پیدا نکرده است ولی اکثراً تغییر پیدا کرده است.

بنابراین ما در بحث قلب و عروق، به "تنقیح لفظی" احتیاج نداریم؛ نه در کلمه "قلب"، نه در کلمه "عروق" لفظ را تغییر نمی دهیم؛ چون لفظ، لفظ صحیحی است؛ [چرا که] "قلب" لفظاً به معنای امری است که ثابت نیست و دائما در تغییر است. بله؛ این کلمه(قلب) دقیقاً به این دلیل انتخاب شده که دائماً اراده می کند و اتفاقات و تغییرات در آن اتفاق می افتد. بنابراین لفظ را تغییر نمی دهیم. هرجا لفظ درست باشد، می پذیریم. البته بعداً خواهم گفت که در بیماری های قلب، الفاظ غلط و نادرستی استفاده شده است [که آنها را تغییر خواهیم داد]. ولی اصل کلمه "قلب" را می پذیریم.

حجت الاسلام کشوری، مکتوب نشست تخصصی قلب و عروق (تبیین مفاهیم و تدابیر فقهی مرتبط با سلامت قلب و عروق)

پس [خلاصه اینکه] این فهرست های اصیل را باید احیاء کرد؛ اما یک جایی هم مجبور می شویم [از اصطلاحات و الفاظ آنها استفاده کنیم.] مثلاً امسال [به "سال مهار تورّم" نامگذاری شده است؛ لذا]سال تحلیل تورّم است و همه دارند در مورد تحلیل تورّم صحبت می کنند و شما [به عنوان یک طلبه و فقیه] نمی توانید بگویید که من درباره تورّم تحلیلی ندارم؛ [بلکه] باید [در مورد تحلیل فقهی تورّم] بحث کنید. اما اصالت با آن تحلیل ها [و فهرست های اصیل] است. لذا حضرت ولیعصر7که تشریف بیاورند، هیچ کلمه ای به قرآن اضافه نمی شود و هیچ کلمه ای از روایات کم نمی شود.⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام): خدا حلال و حرامی نیافریده جز آنکه برای آن مرزی مانند مرز خانه هست. و همانا حلال محمد تا روز قیامت حلال است و حرام او تا روز قیامت حرام است. و بخاطر اینکه نزد ما صحیفه ای هست که طول آن هفتاد ذراع است و خداوند هیچ حلال و حرامی را نیافریده مگر اینکه در آن وجود دارد. پس آنچه از جاده است جزء جاده محسوب شود و آنچه از خانه است بخانه تعلق دارد تا آنجا که جریمه خراش و غیر خراش و یک تازیانه و نصف تازیانه (در حلال و حرام خدا) معین شده است.

بصائر الدرجات، ج 1، ص 148

مستدرک الوسائل، ج 18، ص 11 / بحار الأنوار، ج 26، ص 35

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- عَنِ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ؟ فَقَالَ: حَلَالُ مُحَمَّدٍ حَلَالٌ أَبَداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ أَبَداً إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ لَا یَکُونُ غَیْرُهُ وَ لَا یَجِی ءُ غَیْرُهُ وَ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع: مَا أَحَدٌ ابْتَدَعَ بِدْعَةً إِلَّا تَرَکَ بِهَا سُنَّةً.

به نقل از زُراره-: از امام صادق علیه السلام در باره حلال و حرام پرسیدم؟ فرمود: «حلالِ محمّد برای همیشه، تا روز قیامت، حلال است و حرام او برای همیشه، تا روز قیامت، حرام است. جز آن، حلال و حرامی نیست و جز آن، حلال و حرامی نمی آید». و فرمود که: علی (علیه السلام) فرمود: هیچ کس بدعتی را اختراع نکرد، مگر آن که سنتی را ترک کرد».

الکافی، ج 1، ص 58 / الوافی، ج 1، ص 260

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ جَعْفَرٍ النُّعْمَانِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ فِی کِتَابِهِ فِی تَفْسِیرِ الْقُرْآنِ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ ابْنُ عُقْدَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ یُوسُفَ بْنِ یَعْقُوبَ الْجُعْفِیُّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الصَّادِقَ ع یَقُولُ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی بَعَثَ مُحَمَّداً فَخَتَمَ بِهِ الْأَنْبِیَاءَ فَلَا نَبِیَّ بَعْدَهُ وَ أَنْزَلَ عَلَیْهِ کِتَاباً فَخَتَمَ بِهِ الْکُتُبَ فَلَا کِتَابَ بَعْدَهُ أَحَلَّ فِیهِ حَلَالًا وَ حَرَّمَ حَرَاماً فَحَلَالُهُ حَلَالٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ فِیهِ شَرْعُکُمْ وَ خَبَرُ مَنْ قَبْلَکُمْ وَ بَعْدَکُمْ.

امام صادق علیه السلام: خداوند- تبارک و تعالی- محمّد صلی الله علیه و آله را فرستاد و سلسله پیامبران را به او ختم کرد. بنا بر این، بعد از او پیامبری نیست. نیز کتابی را بر او فرو فرستاد و آن را پایان بخشِ همه کتاب ها [ی آسمانی] قرار داد. بنا بر این، پس از آن دیگر کتابی نمی آید. در این کتاب، حلالی قرار داد و حرامی وضع کرد. پس حلال آن، تا قیام قیامت، حلال است و حرامش، تا قیام قیامت، حرام. شریعتِ (احکام و مقرّراتِ) شما در این کتاب است و اخبار پیشینیان و پسینیانِ شما در آن آمده است.

بحار الأنوار، ج 90، ص 3 (نقلاً عن تفسیر النعمانی)

وسائل الشیعة، ج 27، ص 200 (نقلاً عن عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ النُّعْمَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ عَنِ الصَّادِق) / تفسیر الصافی، ج 1، ص 38

ما نیازی به اصطلاحات دیگران نداریم. ولی چون در زمانِ ما این مسائل درک نمی شود، فلاسفه یک مُشت اصطلاح در ظرف تحلیل های دینی می ریزند، پوزیتیویست ها یک مُشت می ریزند و آخوندها هم یک مُشت! لذا الان هر کس تحلیلی را ارائه می کند مَلقمه ای⁽¹⁾از دستگاه های فکری مختلف است!

خلاصه مباحث نشست:

پس [خلاصه] عرائض بنده این بود که: 1) ما می خواهیم روش تحقیق فقهی در حوزه اقتصاد را احیاء کنیم. این کار اول بود. 2) کار دوم این است که: با تحلیل های ناقص و بخشی در مسئله تورّم و اقتصاد (خصوصاً تحلیل ناقص در مورد تبادل بایع و مشتری) باید مقابله کرد. 3) کار سوم این است: شما می پرسید که آن اقتصاددانی که روایت خوانده است، [برای مهار تورّم] چه کار می کند؟ می گویم: تکامل درک از تبادل را در ذهن مخاطب خود ایجاد می کند. [یعنی: به مخاطبِ خود] اجازه ندهید که به نحو ناقص به تبادل بین بایع و مشتری نگاه کند؛ لذا ما فرآیند ارتقاء درک از مفهوم تبادل را در پنج رکن بحث کردیم. 4) و اقدام چهارم [این بود که:] چهار تصمیم زیرساختی برای مدیریت تورّم را هم به دولت محترم جمهوری اسلامی پیشنهاد دادم.⁽²⁾

الف: وقوع اختلال شدید در تحقق طبقه بندی صحیح از مشاغل و دور شدن مردم از مشاغل صحیح 1- کشاورزی، 2- باغداری، 3- دامداری، 4- خیاطی و 5- تجارت عمومی (عدم تحقق مشاغل برتر، ایران را از حیث تأمین غذا و لباس در حد 22 میلیون تن در سال به خارج وابسته نموده است.)

ب: ترجیح الگوی تولید صنعتی و کارخانه ای به الگوی تولید محله ای و خانواده محور -خصوصاً در حوزه غذا- به افزایش تورم مصرف کننده انجامیده است. در الگوی تولید صنعتی قیمت ها به عنوان تابعی از سود سرمایه دار تعریف می شود و افسانه رقابت و شورای معیوب رقابت، قدرت رقابت با سود کلان سرمایه دارها را ندارد. (اجرای قانون مترقی احیای موات و توزیع عمومی زمین رایگان میان مردم و ساخت دار واسعه از زیرساخت های مهم تولید غیر متمرکز و بالتبع کاهش قیمت ها است.)

ج: توزیع متمرکز و مگامال های معیوب یکی از علت های اصلی تورم و گرانی و احتکار در کشور است. برای حل مشکل افزایش قیمت ها، دولت و واقفین باید هزینه توزیع کالا در کشور را از طریق ساخت بازارهای موقت صفر کنند. بازار موقت مکانی ثابت دارد ولی بهره برداری از آن به صورت روزانه و رایگان است و براساس تحقیقات میدانی مدرسه فقهی هدایت، زمینه ساز توزیع ارزان حدود 500 قلم از کالاهای مرتبط با معیشت خانوار است!

د: عدم جریان عقود اسلامی در مبادلات مردمی و تسعیرهای متعدد حکومتی و استفاده از پول اعتباری، از دلایل مهم غلاء السعر و تورم محسوب می شود. البته از منظر تحقیقات مدرسه فقهی هدایت، "موضوعات ثلاثه بند د از بسته فقهی مهار تورم" در شرایط تولید و توزیع متمرکز و تحقق طبقه بندی مدرن از مشاغل قابلیت اجرای حداقلی دارد. (مدیریت غلاء السعر از منظر فقه، راه حل های تکمیلی دیگری هم دارد.)

مکرراً گفته ایم: دو اقدام واگذاری 10 میلیون قطعه زمین رایگان 1000 متری و ساخت گسترده بازارهای موقت در محل های ثابت، در یک دوره زمانی 2 ماهه، ضمن توسعه امیدواری در مردم ایران، اژدهای هفت سر تورم در ایران را به صورت جدی مدیریت خواهد کرد! به عبارت بهتر: مدیریت تورم از مدیریت انتظارات تورمی (بخوانید: امیدوار کردن مردم به حل مشکلات اقتصادی) آغاز می گردد و هیچ اقدامی مانند اجرای قانون مترقی احیای موات و ساخت دار واسعه و ساخت بازارهای موقت، قدرت امید آفرینی و مدیریت سریع انتظارات تورمی را ندارد.

&128076;متأسفانه برخی از طلاب و اساتید مانند آقای علوی بروجردی به جای عبرت گیری از اجرای نظریات اقتصاد کلان در ایران و پذیرش استنباط های ضابطه مند جدید در حوزه مکاسب و اقتصاد، مردم و مسئولین را به اجرای نظریات و استدلال های معیوب اقتصاددان های بی سواد غربی (مانند فریدمن) ارجاع می دهند.

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی )- بازخوانی بسته فقهی تحلیل و مهار تورم - بامداد پنج شنبه 18 خرداد 1402- قم مبارک

منبع: کانال رسمی الگوی پیشرفت اسلامی در پیام رسان ایتا

https://eitaa.com/olgou4/5344

و الحمد للّه ربّ العالمین.

پیوست ها:

اشاره

پیوست شماره 1: آیات و روایاتی در مورد اِشراف و جامعیتِ روش تحقیق فقهی

آیات:

لَقَدْ کانَ فی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِی الْأَلْبابِ ما کانَ حَدیثاً یُفْتَری وَ لکنْ تَصْدیقَ الَّذی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ تَفْصیلَ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُدیً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ یُؤْمِنُون.(سوره مبارکه یوسف، آیه 111)

به راستی در سرگذشت آنان عبرتی برای خردمندان است. [قرآن] سخنی نیست که به دروغ بافته شده باشد، بلکه تصدیق کننده کتاب های آسمانی پیش از خود است و بیان گر هر چیز است و برای مردمی که ایمان دارند، سراسر هدایت و رحمت است.

روایات:

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ مُثَنًّی عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: کُنتُ عِندَ أبی جَعفَرٍ علیه السلام فَقالَ لَهُ رَجُلٌ مِن أهلِ الکوفَةِ یَسأَلُهُ عَن قَولِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام: «سَلونی عَمّا شِئتُم، فَلا تَسأَلونی عَن شَی ءٍ إلّاأنبَأتُکُم بِهِ» .قالَ: إنَّهُ لَیسَ أحَدٌ عِندَهُ عِلمُ شَی ءٍ إلّا خَرَجَ مِن عِندِ أمیرِالمُؤمِنینَ علیه السلام، فَلیَذهَبِ النّاسُ حَیثُ شاؤوا، فَوَاللَّهِ لَیسَ الأَمرُ إلّامِن هاهُنا- وأشارَ بِیَدِهِ إلی بَیتِهِ-.

زراره نقل می کند که: نزد امام باقر )علیه السلام( بودم. مردی از اهل کوفه از ایشان در باره این سخن امیر مؤمنان علیه السلام که: «در باره هر چه می خواهید، از من بپرسید. شما در باره نکته ای از من نخواهید پرسید، مگر آن که شما را از آن آگاه می کنم» پرسش کرد. فرمود: «هیچ کس به علمی دست نیافته است، مگر این که آن علمْ از سوی امیر مؤمنان علیه السلام صادر شده باشد. مردم هر کجا می خواهند بروند. به خدا سوگند، امر نیست، مگر از این جا» و با دست به خانه اش اشاره کرد.

مصادر اصلی: الکافی، ج 1، ص 399 / بصائر الدرجات، ج 1، ص 12

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج 27، ص 69 / الوافی، ج 3، ص 610 / بحار الأنوار، ج 2، ص 94

أَبُو مُحَمَّدٍ الْقَاسِمُ بْنُ الْعَلَاءِ رَحِمَهُ اللَّهُ رَفَعَهُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ مُسْلِمٍ عن الرضا (علیه السلام): ... إنَّ الأَنبِیاءَ وَالأَئِمَّةَ- صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیهِم- یُوَفِّقُهُمُ اللَّهُ و یُؤتیهِم مِن مَخزونِ عِلمِهِ وحُکمِهِ ما لا یُؤتیهِ غَیرَهُم، فَیَکونُ عِلمُهُم فَوقَ

عِلمِ أهلِ الزَّمانِ فی قَولِهِ تَعالی: «أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لا یَهِدِّی إِلَّا أَنْ یُهْدی فَما لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ» وقَولِهِ تَبارَکَ وتَعالی: «وَ مَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً» وقَولِهِ فی طالوتَ: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاهُ عَلَیْکُمْ وَ زادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ وَ اللَّهُ یُؤْتِی مُلْکَهُ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِیمٌ».

امام رضا علیه السلام: خداوند، پیامبران و امامان را- که درودهای خداوند بر آنان باد- توفیق داده است و به ایشان از گنجینه علم و حکمت خود، آن بخشیده که به دیگران نبخشیده است. علم آنها، برتر از علم مردم زمانشان است در این سخن خداوند متعال: «آیا آن که به سوی حق هدایت می کند، برای پیروی، سزاوارتر است یا کسی که هدایت نمی کند، مگر خود هدایت شود؟ پس شما را چه شده؟! چگونه داوری می کنید» و این سخن خدای- تبارک و تعالی-: «هر که حکمتْ داده شده، خیر فراوانی بدو داده شده است» و سخن او در باره طالوت: «خداوند، او را بر شما برگزیده و به دانش و توان او افزوده است و خداوند، مُلک خویش را به هر کس بخواهد، می بخشد و خداوند، گشایشگری داناست».

مصادر اصلی: الکافی، ج 1، ص 202 / کمال الدین، ص 680 / عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 1، ص 221 / الاحتجاج، ج 2، ص 445

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج ،25 ص 127

کِتَابُ الْمُحْتَضَرِ لِلْحَسَنِ بْنِ سُلَیْمَانَ، نَقْلًا مِنْ کِتَابِ السَّیِّدِ حَسَنِ بْنِ کَبْشٍ بِإِسْنَادِهِ إِلَی یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عنه علیه السلام- لِیُونَسَ بنِ ظَبیان-: یا یونُسُ، إذا أرَدتَ العِلمَ الصَّحیحَ فَخُذ عَن أهلِ البَیتِ، فَإِنّا رُویناهُ، و اوتینا شَرحَ الحِکمَةِ و فَصلَ الخِطابِ، إنَّ اللَّهَ اصطَفانا و آتانا ما لَم یُؤتِ أحَداً مِنَ العالَمینَ.

امام صادق علیه السلام- به یونس بن ظبیان-: ای یونس! هر گاه طالب علمِ صحیح بودی، آن را از اهل بیت اخذ کن؛ زیرا آن برای ما روایت شده است و به ما شرح حکمت و سخنِ فصل داده اند. خداوند، ما را برگزیده است و به ما آن داده که به هیچ یک از جهانیان نداده است.

مصادر اصلی: مختصر بصائر الدرجات، ص 122 / کفایة الأثر(خزاز رازی)، ص 254

سند کفایه الاثر: عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَلِیٍّ الْعَبْدِیِّ عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ الرَّقِّیِّ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَان

منابع دیگر: بحار الأنوار ج 26 ص 158مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی الْعَطَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی زَاهِرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ: نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ وَ خَزَنَةُ عِلْمِ اللَّهِ وَ عَیْبَةُ وَحْیِ اللَّه.

امام صادق علیه السلام: ما، والیان امر الهی و خزینه های دانش خدا و ظرف وحی خداوندیم.

مصادر اصلی: الکافی، ج 1، ص 192 / بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، ج 1، ص 105

سند بصائر: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُوسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّه

منابع دیگر: الوافی، ج 3، ص 504 / بحار الأنوار، ج 26، ص 106

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی وَ عُبَیْدَةَ بْنِ بَشِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع: ابْتِدَاءً مِنْهُ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأَعْلَمُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ وَ مَا فِی الْجَنَّةِ وَ مَا فِی النَّارِ وَ مَا کَانَ وَ مَا یَکُونُ إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ. ثُمَّ قَالَ: أَعْلَمُهُ مِنْ کِتَابِ [اللَّهِ] أَنْظُرُ إِلَیْهِ هَکَذَا ثُمَّ بَسَطَ کَفَّیْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الْکِتَابَ «فِیهِ تِبْیَانُ کُلِّ شَیْ ءٍ».

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «بدون تردید، من به آنچه در آسمان ها و زمین و بهشت و دوزخ است و آنچه تحقّق یافته و تحقّق خواهد یافت، آگاهی دارم». ایشان سپس لحظه ای درنگ کرد و چون دید این سخن بر شنوندگان گران آمده، فرمود: «این را من از کتاب خداوند عز و جل یافته ام؛ چرا که خداوند می فرماید: در آن، بیان هر چیزی هست».

الکافی، ج ،1 ص 261 / بصائرالدرجات، ص 128 / المناقب(لابن شهرآشوب)، ج 4، ص، 249 / تأویل الآیات الظاهرة، ج 1، ص 103

بحار الأنوار، ج 26، ص 111

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِیهِ أَسْبَاطٍ عَنْ سَوْرَةَ بْنِ کُلَیْبٍ قَالَ قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع: وَ اللَّهِ! إِنَّا لَخُزَّانُ اللَّهِ فِی سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ لَا عَلَی ذَهَبٍ وَ لَا عَلَی فِضَّةٍ إِلَّا عَلَی عِلْمِهِ.

امام باقر علیه السلام: به خدا سوگند! ما خزینه های خدا در آسمان و زمین هستیم، نه بر طلا و نقره، که خزینه های علم اوییم.مصادر اصلی: الکافی، ج ،1 ص 192 / بصائر الدرجات، ص 104 / إعلام الوری(طبرسی)، ج ،1 ص 509

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج 26، ص 105

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْمُؤْمِنِ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ: وَ اللَّهِ إِنِّی لَأَعْلَمُ کِتَابَ اللَّهِ مِنْ أَوَّلِهِ إِلَی آخِرِهِ کَأَنَّهُ فِی کَفِّی فِیهِ خَبَرُ السَّمَاءِ وَ خَبَرُ الْأَرْضِ وَ خَبَرُ مَا کَانَ وَ خَبَرُ مَا هُوَ کَائِنٌ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ تِبْیَانُ کُلِّ شَیْ ء.

امام صادق (علیه السلام): «به خدا سوگند! که من به کتاب خدا، از اوّل تا آخرش عالم هستم، چنان که گویی در مشت من است. خبر آسمان و خبر زمین، و خبر گذشته و آینده و حال، [همه] در قرآن هست. خداوند عز و جل فرموده: «در قرآن، بیان هر چیزی وجود دارد».

الکافی، ج 1، ص 229

بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، ج 1، ص 194

سند بصائر: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْمُؤْمِنِ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّه

تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص 243 / الوافی، ج 3، ص 561 / بحار الأنوار، ج 89، ص 89

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَی عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: اللَّهُمَّ یَا مَنْ أَعْطَانَا عِلْمَ مَا مَضَی وَ مَا بَقِیَ وَ جَعَلَنَا وَرَثَةَ الْأَنْبِیَاءِ وَ خَتَمَ بِنَا الْأُمَمَ السَّالِفَةَ وَ خَصَّنَا بِالْوَصِیَّةِ.

امام صادق (علیه السلام): بار خدایا! ای کسی که آگاهی از گذشته و آینده را به ما بخشیده و ما را وارثان پیامبران قرار داده و امّت های گذشته را با ما به پایان برده و ما را به جانشینی، اختصاص داده است!

بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، ج 1، ص 129مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی وَ غَیْرُهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ جَمِیعاً عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ غَسَّانَ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ وَ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: اسْتَأْذَنْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقِیلَ لِی ادْخُلْ فَدَخَلْتُ فَوَجَدْتُهُ فِی مُصَلَّاهُ فِی بَیْتِهِ فَجَلَسْتُ حَتَّی قَضَی صَلَاتَهُ فَسَمِعْتُهُ وَ هُوَ یُنَاجِی رَبَّهُ وَ یَقُولُ: یَا مَنْ خَصَّنَا بِالْکَرَامَةِ وَ خَصَّنَا بِالْوَصِیَّةِ وَ وَعَدَنَا الشَّفَاعَةَ وَ أَعْطَانَا عِلْمَ مَا مَضَی وَ مَا بَقِیَ وَ جَعَلَ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا اغْفِرْ لِی وَ لِإِخْوَانِی وَ لِزُوَّارِ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ ع...

الکافی، ج 4، ص 582

ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 95

سند ثواب الاعمال: أَبِی ره قَالَ حَدَّثَنِی سَعْدُ بْنُ عَبْدِاللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِاللَّه

کامل الزیارات، ص 116

سند کامل الزیارات: وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ (حَدَّثَنِی أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رَحِمَهُمُ اللَّهُ جَمِیعاً عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِی) عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ حَسَّانَ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: اسْتَأْذَنْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِاللَّه

المزار الکبیر (لابن المشهدی)، ص 334

سند المزار: وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ، عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِاللَّه

بحار الأنوار، ج 26، ص 112 / مستدرک الوسائل، ج 10، ص 231 / الوافی، ج 14، ص 1464 / وسائل الشیعة، ج 14، ص 412

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ سَیْفٍ التَّمَّارِ قَالَ: کُنَّا مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جَمَاعَةً مِنَ الشِّیعَةِ فِی الْحِجْرِ فَقَالَ عَلَیْنَا عَیْنٌ فَالْتَفَتْنَا یَمْنَةً وَ یَسْرَةً فَلَمْ نَرَ أَحَداً فَقُلْنَا لَیْسَ عَلَیْنَا عَیْنٌ فَقَالَ: وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ وَ رَبِّ الْبَنِیَّةِ! ثَلَاثَ مَرَّاتٍ لَوْ کُنْتُ بَیْنَ مُوسَی وَ الْخَضِرِ لَأَخْبَرْتُهُمَا أَنِّی أَعْلَمُ مِنْهُمَا وَ لَأَنْبَأْتُهُمَا بِمَا لَیْسَ فِی أَیْدِیهِمَا لِأَنَّ مُوسَی وَ الْخَضِرَ ع أُعْطِیَا عِلْمَ مَا کَانَ وَ لَمْ یُعْطَیَا عِلْمَ مَا یَکُونُ وَ مَا هُوَ کَائِنٌ حَتَّی تَقُومَ السَّاعَةُ وَ قَدْ وَرِثْنَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وِرَاثَةً.

به نقل از سیف تمّار-: در حِجر با گروهی از شیعیان، همراه امام صادق (علیه السلام) بودیم ... که فرمود: «به پروردگار کعبه و پروردگار خانه خدا سوگند (سه بار)، اگرمیان موسی علیه السلام و خضر علیه السلام بودم، به آندو می گفتم که از ایشان داناترم و آنها را از چیزهایی می آگاهاندم که آنها بدان دسترس نداشتند؛ چرا که به موسی و خضر، آگاهیِ از گذشته داده شده بود و آگاهی از وضع موجود و آینده تا روز رستاخیز نیافته بودند، در حالی که ما آن را به کمال از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) به ارث برده ایم».

الکافی، ج 1، ص 261 / بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، ج 1، ص 129

سند بصائر: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ سَیْفٍ التَّمَّارِ قَالَ: کُنَّا مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّه...

الوافی، ج 3، ص 600 / بحار الأنوار، ج 13، ص 300

تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص 110 / دلائل الإمامة (طبری آملی، قرن 5)، ص 280

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی بْنِ أَعْیَنَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ: قَدْ وَلَدَنِی رَسُولُ اللَّهِ ص وَ أَنَا أَعْلَمُ کِتَابَ اللَّهِ وَ فِیهِ بَدْءُ الْخَلْقِ وَ مَا هُوَ کَائِنٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ فِیهِ خَبَرُ السَّمَاءِ وَ خَبَرُ الْأَرْضِ وَ خَبَرُ الْجَنَّةِ وَ خَبَرُ النَّارِ وَ خَبَرُ مَا کَانَ وَ خَبَرُ مَا هُوَ کَائِنٌ أَعْلَمُ ذَلِکَ کَمَا أَنْظُرُ إِلَی کَفِّی إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فِیهِ تِبْیَانُ کُلِّ شَیْ ءٍ.

امام صادق (علیه السلام): من، فرزند پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) هستم. من از کتاب خدا آگاهی دارم؛ کتابی که آغاز آفرینش و آنچه تا روز رستاخیز وجود می یابد و خبر آسمان ها و زمین و بهشت و دوزخ و خبر گذشته

و حال، در آن نهفته است. اینها را مانندِ کف دستم می شناسم. خداوند می فرماید: در آن (قرآن)، بیان هر چیزی هست.

الکافی، ج 1، ص 61

بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، ج 1، ص 197

سند بصائر: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی بْنِ أَعْیَنَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْداللَّه

الوافی، ج 1، ص: 272مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَنْزَلَ فِی الْقُرْآنِ تِبْیَانَ کُلِّ شَیْ ءٍ حَتَّی وَ اللَّهِ مَا تَرَکَ اللَّهُ شَیْئاً یَحْتَاجُ إِلَیْهِ الْعِبَادُ حَتَّی لَا یَسْتَطِیعَ عَبْدٌ یَقُولُ لَوْ کَانَ هَذَا أُنْزِلَ فِی الْقُرْآنِ- إِلَّا وَ قَدْ أَنْزَلَهُ اللَّهُ فِیهِ.

امام صادق (علیه السلام): خداوند- تبارک و تعالی-، بیان هر چیزی را در قرآن، فرو فرستاد، چندان که- به خدا سوگند- هیچ چیزی را که بندگان، بدان نیاز دارند، فروگذار نکرد، مگر آن که خداوند، آن را در قرآن، نازل کرده است، به طوری که هیچ بنده ای نمی تواند بگوید: کاش این چیز، در قرآن، فرو فرستاده شده بود! جز آن که خدا [حکمی در باره آن] فرو فرستاده است.

الکافی، ج 1، ص 59 (بَابُ الرَّدِّ إِلَی الْکِتَابِ وَ السُّنَّةِ وَ أَنَّهُ لَیْسَ شَیْ ءٌ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ جَمِیعِ مَا یَحْتَاجُ النَّاسُ إِلَیْهِ إِلَّا وَ قَدْ جَاءَ فِیهِ کِتَابٌ أَوْ سُنَّة)

تفسیر القمی، ج 2، ص 451

سند قمی: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّه

الوافی، ج 1، ص 265 / الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، ج 1، ص 482 / بحار الأنوار، ج 65، ص 237

عَلِیٌّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ قَیْسٍ الْمَاصِرِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَمْ یَدَعْ شَیْئاً تَحْتَاجُ إِلَیْهِ الْأُمَّةُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ إِلَّا أَنْزَلَهُ فِی کِتَابِهِ وَ بَیَّنَهُ لِرَسُولِهِ ص وَ جَعَلَ لِکُلِّ شَیْ ءٍ حَدّاً وَ جَعَلَ عَلَیْهِ دَلِیلًا یَدُلُّ عَلَیْهِ وَ جَعَلَ عَلَی مَنْ تَعَدَّی الْحَدَّ حَدّاً.

امام باقر (علیه السلام): خداوند- تبارک و تعالی- چیزی را که امّت تا روز قیامت به آن نیاز دارند، فرو ننهاده و [حکم آن را] در کتابش نازل کرده و برای پیامبرش صلی الله علیه و آله بیان فرموده است و برای هر چیزی، حدّی