مشخصات کتاب

سرشناسه : حکیمی، محمدرضا، 1314-1400.

عنوان و نام پدیدآور : امواج غدیر/ برگرفته از آثار محمدرضا حکیمی.

مشخصات نشر : قم: موسسه معارف اسلامی امام رضا (ع)، 1390.

مشخصات ظاهری : 76 ص.؛ 14×14 س م.

شابک : 10000 ریال: 978-600-90351-2-0

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا

موضوع : علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق -- اثبات خلافت

موضوع : غدیر خم

رده بندی کنگره : BP223/54/ح77الف8 1389

رده بندی دیویی : 297/452

خیراندیش دیجیتالی : جناب آقای سید علی بحرینی به نیابت از مرحومه حاجیه خانم کسایی _گروه هم پیمانان موعود غدیر.

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

السَلام عَلَی المَهدی ....

الذی یَملَأُ الأرض قِسطَاً و عَدلاً .....

درود بر مهدی

زنده کننده قران

و نجات دهنده انسان .

... و در تاریخ جهان موجی نوسان خیز افکند؛ موجی که از سرچشمه الهام به دست او به حرکت در آمد، و کشتیی را که بادبان عدل و دادگستری و شجاعت و ایمان رهبریش می کرد، بر اقیانوس بیکران زمان، به سوی سواحل خوشبختی و سعادت روان ساخت ...

سطح آب از نوازش نسیم می لرزید؛ نسیمی که آهسته از روی ریگها می گذشت و از لابلای سنگها عبور می کرد.

کرانه برکه از هجوم موج طراوتی یافته بود. گاهی برگی نیز دستخوش لرزش آب می شد.

صخره ها با اندک سایه ای که افکنده بودند، شکوه و جلال طبیعت را مجسم می کردند. تپه ها ... سر به درون یکدیگر نهاده در کرانه های ابهام آمیز صحرا ناپدید می گشتند. قطعه ابری در افق دوردست دیده می شد، و پرندگانی برفراز ریگزارهای وسیع در پرواز بودند.

سکوتی عمیق همه چیز را فرا گرفته بود. آسمان نیز عکسی از آرامش صحرا بود. جز زمزمه هستی ، آوایی به گوش نمی رسید.

زمان منتظر حادثه ای شورانگیز بود؛ و طبیعت به استقبال آهنگی خوشنوا می شتافت ...

لحظاتی دقیق گذشت ...

ارتعاشات صوتی ، سینه فضا را شکافت ؛ در دل کوهسار طنین افکند؛ با اشعه آفتاب درآمیخت و به روی برکه فرود آمد ...

آب می لرزید، و امواج دلپذیرش را گسترش می داد؛ امواجی جاوید و همیشگی ...

مسیر این امواج تنها آن برکه نبود، فضای صحرا تا آخرین چشم انداز دشتها، تا درون دره های عمیق و فراز بیابانهای خاموش، قبه نیلگون سپهر تا سراپرده های افلاک که جایگاه فرشتگان است، زوایای اندیشه ها، اعماق

روانها، و در یک سخن امتداد تاریخ انسان دستخوش این امواج گشت ...

چه تأثیری!

چه نفوذ عمیق و پردامنه ای !

چه فروغ رخشنده ای!

چه انعکاس تابناک و بی پایانی !

نغمه های پاک و الفاظ جذابی که در آن روز، در آن دشت ساکت ، و در آن اجتماع پهناور صحرایی ، چون روحی مصفا با جانها در آمیخت؛ و چون فروغی گسترده، در دلها پرتو افکند.

گفتاری که در تاریخ هدایت و تربیت ، فروزانترین سطرهای برنامه رهبران بود. مآل اندیشیی که به سود حقوق انسان ، از دلی آکنده از عشق به هدایت ، سرچشمه می گرفت . کلماتی که مبانی اصلاح و سعادت جاوید را

در خود نهفته داشت و فروغی بود که از ملکوت اعلی جدا گردید و از کرانه آسمان وحی بدرخشید، تا مسیر بی پایان هستی را به تلألؤ درآورد.

از فراز منبری طبیعی ، از جهاز شتران ، از روی تخته سنگهای استوار، در هوای صاف ظهر بیابان، همراه نوایی آسمانی و دل انگیز، در دامان آرامش دهنده صحرا؛ جایی که سکوت مطلق طبیعت ، اندیشه ها را متمرکز می سازد و هدف وجود، بشر غافل را به خود می آورد؛ جایی که عظمت آفرینش از رازهای خود پرده می افکند، و شکوه کاینات و مظاهر هستی ، انسان سهل انگار را به تأمل و تدبر وامی دارد.

آنجا ... آنجا که از محیط محدود شهرها و آبادیها اثری نیست ؛ و از در و دیوارهای عمارتهای مأنوس یادی به جای نمانده است؛ و روان انسان چون صفحه ای سپید، آماده پذیرش هر حقیقتی است.

از زبان برگزیده کائنات ، که به گفته فیلسوف انگلیسی، توماس کارلایل ⁽¹⁾: « راز هستی برابر دو چشمش فروغ می کشید، و آوایش چنان بود که گویی از دل طبیعت برمی خاست » ⁽²⁾

از رهبری ملکوتی که عمری را در شور تربیت ، و رنج گرانبار تعلیم به سر آورده در تهذیب و تعدیل عواطف اجتماع، کوششهای فراوان کرده است، و سالها ..... محبت بی دریغش را بر همه مبذول داشته ، تا برنامه حیات بخش آسمانی را گسترش دهد.

از مصلحی مهربان ، از آموزگاری عزیزتر از جان .

آری، از محمد «صلی الله علیه وآله» ، از این رهنمای گرامی و کانون مهر و فضیلت ، از

این مربی رنجدیده و فداکار، که هم اکنون روزهای عمر پر انقلاب خود را پس از ادای وظایف پیامبری - به پایان می برد.

به یاران و اصحاب ، به مسلمانانی که مناسک حج را به جا آورده اند، و آن صحنه عبادت اجتماعی را برگزار کرده اند؛ و هنوز خاطرات حج را - که زایل کننده غرور و خودخواهی است - از یاد نبرده اند؛ و صفایی از پرستش و نیایش، روحشان را سرشار ساخته است.

و در چنان موقعیتی حساس، که برای ابد، جامعترین طرح قسط و عدل و تعالی اخلاقی ریخته می شود؛ و در دقایقی که راز بقای دین و تربیت، آشکار می گردد ؛ و نتیجه نهایی آفرینش ( حکومت دین کامل در جوامع بشر) در آشکارترین صورت، خودنمایی می کند؛ و هسته مرکزی سازمان هدایت یکجا به بشریت رو می آورد: زبان وحی سخن

می گوید و فروغ الهامی را که در سینه پاکش درخشیده است به صفحات افکار و روانها می تاباند؛ و زحمات طاقت فرسای پیامبران، همراه مجاهدات بیست و سه ساله او هم اکنون در این چند ساعت خلاصه می شود، و برنامه هدایت و سعادت بشر تا دامنه رستاخیز تنظیم می گردد .

پس ، تاریخ انسانیت است و این لحظات ...

و آسمان هدایت است و این تشعشع عالمگیر ...

و پیاپی رسیدن علل کائنات است و این دقایق تابناک ...

معرفی انسانی الاهی و برتر از انسانها ، دست در دست معلم انسانیت ، در گرمای سوزان غدیر، در منظر تودهای انبوه از انسانها، با حضور زبده مسلمانان، موضوعی ساده نبود. اینجا بود که نیروی انقلاب معنوی می رفت که مسیر تاریخ را دگرگون سازد، و مکتب یکتاپرستی و انساندوستی ، سراسر گیتی را زیر نفوذ تعلیمات خود گیرد ...

باری، در این وضع حساس و در این هنگامه شورانگیز تاریخ، پیامبر عظیم الشان اسلام، پیشوای سعادت جاوید را به آن اجتماع پهناور - در حالی که چند تن از مردان قوی الصوت گفتارش را تکرار می کردند - معرفی کرد. به طوری که هر کس در آن صحرا بود، حتی آنان که در گرداگرد جمعیت ایستاده بودند، یا از ازدحام و سوز گرما به خیمه های خود پناهنده شده بودند، آن گفتار را شنیدند، و علی « علیه السلام » را که رسول خدا دست او را گرفته و بلند کرده و نشان می داد دیدند .

محمد « صلی الله علیه وآله » با این معرفی روشن و تعلیم زنده، کارنامه آموزش و پرورش را کامل ساخت. و وظیفه گران و نهایی خویش را به پایان برد. و در تاریخ جهان موجی نوسان خیز افکند؛ موجی که به دست او از سرچشمه الهام به حرکت درآمد و کشتیی را که بادبان عدل و دادگستری

و شجاعت و ایمان ، رهبرش می کرد بر اقیانوس بیکران زمان ، به سوی سواحل خوشبختی و سعادت ، روان ساخت.

کلمات و گفتار پیشوای بزرگ مسلمانان، درباره حضرت علی ، که در چنین شرایط بی سابقه و پراهمیتی ادا گشت ، ارواح و قلوب را به خود جذب کرد؛ و در اعماق روانها نقش گردید؛ مخصوصا با تأکید پیامبر، که به دیگران بگویند و ارمغان ولایت علی را به دیار خود باز رسانند ...

و همواره این سان اثر داشت، و روز به روز، به رغم عواملی که در کار بود، انعکاس آن افزون می گشت؛ و این امواج دامن گستر ، پیاپی به پیشروی خود ادامه می داد.

کاروان همسفر پیغمبر، پس از اقامت سه روزه، ⁽¹⁾از بیابان غدیر حرکت کرد و مردم را به وطنهای خود باز رسانید. مردم در انجمنها و محفلها نشستند؛ و حدیث غدیر را بازگو کردند، و به کوچک و بزرگ و قبایل و طوایف رساندند.

کاروانیان مدینه نیز به سر منزل خویش فرود آمدند. در این میان ، چند روز دیگر عمر پیغمبر سپری گشت . اشعه وحی گسستگی یافت ، و چهره منجی بزرگ جهان در خاکهای مدینه پاک پنهان شد. محمد جهان را بدرود گفت ؛ درود خدا بر او و خاندان او باد.

در اثر این حادثه سهمگین ، اوضاع مرکز اسلام بر آشفت. علی و آل هاشم به ضروری ترین وظیفه خود، یعنی برگزاری مراسم کفن و دفن بدن رسول الله،

اشتغال ورزیدند. در انظار عموم، خلافت و امامت علی جای تردید نداشت . و کسی فکر نمی کرد که عرب این امر را از خاندان نبوت بیرون برد؛ و از پرورش یافتگان دامن وحی، راهی جدا گیرد؛ و در مرکز حکومت اسلام و قرآن، شخصی مانند علی بن ابیطالب را یک ربع قرن خانه نشین سازد.

ما از اینجا می خواهیم گسترش «امواج غدیر» را بنگریم که چگونه سدها را می شکافت؛ و با نوسانات طبیعی و نفوذ معنوی خود به کرانه های تاریخ اسلام هجوم می آورد.

... امواج غدیر و تأثیر سخنان رسول الله ، خواص اصحاب را می خروشائد :

• حباب بن منذر، صحابی بدری بزرگ ، با شمشیری کشیده و با جملاتی تهدید آمیز شعار می داد.

• سعد بن عباده، رئیس قبیله خزرج و بزرگ انصار، فریاد می کشید :

تیرهایی که با خود دارم به سویتان می افکنم، و شمشیرم را به خونتان می آلایم.

• زبیر، شمشیر کشیده می گفت : این تیغ را در نیام نبرم تا با علی بیعت کنید.

• مقداد - نمونه عالی ایمان و استقامت - با جوش و خروشی فراوان از حقوق امام دفاع می کرد؛ و در برابر پیشامدها پای می فشرد.

• انصار، جبهه مسلمانان مجاهد، با این جمله مهیج شو رآور: «لا نبایع إلا علیا -- جز با علی بیعت نمی کنیم» ، شعارها می دادند.

در اینجا سخن را ادامه نمی دهیم ؛ و با نقل چند جمله از نویسنده مشهور مصری ، «عبدالفتاح عبد المقصود»، استاد دانشگاه اسکندریه ، میگذریم :

دسته دسته اصحاب ، گاه پنهان و گاه آشکار ، گرد هم جمع می شدند و مردم را به طرف فرزند ابوطالب دعوت می کردند؛

زیرا او را سزاوارتر از همه به تصرف در امور خلافت دیده بودند. بعد گرداگرد خانه علی اجتماع کردند. به نام او شعار می دادند و می خواستند بیرون آید تا میراث گرفته شده اش را به او بازگردانند. این امور زمینه ساز شد که مسلمین در برابر این پیشامد، پارهای مددگار شدند، و برخی سر مخالفت برداشتند ؛ و ناگاه در مدینه دو دستگی برپا شد و آن وحدت و یگانگی که محل امید بود شکاف برداشت ؛ بطوری که نزدیک بود مدینه از هم بپاشد؛ و جز خدا کسی نمی دانست عاقبت این اوضاع چه خواهد بود... ⁽¹⁾

باز امواج طوفانی غدیر بود که روزی خاندان پیامبر را به دفاع از حقوق امامت برانگیخت و برای اصلاح مبانی اقتصادی و سیاسی به قیام واداشت. آن روز که بانوی بزرگ ، حضرت فاطمه « سلام الله علیها » ، به مسجد پیغمبر درآمد ؛ و در پس پرده ای که در زاویه مسجد آویخته بودند، با شکوهی که خاص نوامیس نبوت است ، میان زنان آل هاشم به پاخاست؛ و خطبه شورانگیز مسجد مدینه را بر اجتماع مسلمین فرو خواند. او در خلال آن کلمات سوزان ، که ارکان مدینه را لرزاند و در تار و پود تاریخ زمزمه ای غم انگیز افکند، خطاب به جوانان غیور مسلمان چنین فرمود:

ای گروه جوانان!

ای بازوان ملت و یاوران اسلام !

ای انصار!

این چه سستی است درباره یاری من ؟

بدانید ! من درست درک کردم که شما به طرف خوشگذرانی رو آوردید، و از محدودیت وظایف ( و حکومت دقیق علی) شانه تهی کردید! آنچه را فرا گرفته بودید ( اشاره به بیعت روز غدیر ) ، کنار گذاشتید؛

و روزی دیگر، در بستر بیماری ، به وسیله بانوانی که به عیادتش آمده بودند، پیامی آتشین به مسلمانان فرستاد و در آن پیام فرمود:

شگفتا از اینان!

خلافت را از مراکز استوار رسالت و پایگاههای عالی نبوت به کجا انتقال دادند؟ بدانید که زیان روشن و نمایان، خود همین است ...

آیندگان ، نتیجه این کار را که اینک انجام گرفت، خواهند دانست. اکنون بروید و دل خوش دارید! ولیکن برای فتنه آماده باشید! و به شمشیر بران و آشوب پیاپی و استیلای هر

متجاوز بیدادگر و استبداد ظالمان ، به خود مژده دهید !... اندوخته شما نابود گردد و کشته شما را دیگران درو کنند و برای شما حسرت و افسوس بماند و بس ... ⁽¹⁾

بانوی اسلام از آزادی و مرز عالی حقوق انسان این گونه دفاع کرد، و برای جلوگیری از انحراف برنامه هدایت بپا یستاد. و معنی دفاع از آزادی واقعی انسان را ، که آرزوی مقدس جامعه شناسان ⁽²⁾و انسان دوستان است ، به ثبوت رسانید. و به گفته استاد عقاد مصری : « شخصیت مستقل

خویش را، که جامعه اسلام حسابش را ساده نمی گرفت ، در راه تأمین امور اجتماعی و سیاست مالی و اقتصادی به کار برد...» ⁽¹⁾

باز امواج پر تلاطم غدیر را، که به صورت «احتجاج » طغیان می کرد، می نگریم. زیرا، اصحاب و خاندان رسول، پس از آن چشم پوشی نسبت به « واقعه غدیر»، صحنه مهیج غدیر را همراه سایر مناقب علی «علیه السلام» به یاد مردم می آوردند. و بدین وسیله، نبی اکرم «صلی الله علیه وآله» و خواسته هایش را از خلال کلمات و احادیث ، در نظر جامعه مجسم می کردند.

در مواردی خود امام علی بن ابیطالب به حدیث غدیر احتجاج و استدلال کرده است؛ از آن جمله در مسجد مدینه ، پس از درگذشت پیامبر؛

و روزی که خلیفه سوم به وسیله عبدالرحمان عوف خلیفه گشت ؛ و در میدانگاه وسیع کوفه ( رحبه ) که محل اجتماع همگان بود و ... ⁽¹⁾

دانشمندان اهل تسنن روایت کرده اند که یکی از موارد استدلال امام، روزی بود که در کوفه خطبه ای خواند، و پس از ستایش آفریدگار هستی فرمود:

من شما را به خدا سوگند میدهم، هر کس در غدیر حاضر بوده بایستد. تنها کسانی بایستند که به گوش خود شنیدند و فراگرفتند؛ نه آنان که می گویند: به ما خبر رسیده و دانسته ایم ...

آنگاه جمعی از بزرگان اصحاب به پاخاستند؛ که احمد حنبل

امام حسن مجتبی « علیه السلام » نیز غدیر را یاداورگشت؛ و در ضمن خطبه ای فرمود.

همین امت از جدم شنیدند که می گفت : « مردمی که امرشان را به شخصی بسپارند که داناتر از او هم در میانشان باشد ، همواره روزگارشان به پستی و سفلگی گراید».. و نیز شنیدند هنگامی که دست پدرم را در غدیر خم گرفت و گفت : « مَن کُنتُ مَولاهُ فَهَذا عَلِیُّ مَولاهُ ... » ؛ و فرمود تا هر کس شاهد آن مراسم بود به دیگران ابلاغ کند .⁽²⁾

امام حسین «علیه السلام» نیز، هنگامی که در اجتماع اسلامی مکه سخنرانی کرد، حدیث غدیر را در میان گذارد. امام دو سال پیش از مرگ معاویه حج گزارد؛ عبدالله بن عباس و عبدالله بن جعفر ⁽¹⁾نیز همراهش بودند . در مکه بنی هاشم و شیعیان و انصار و زهاد و صلحای اصحاب و تابعان ⁽²⁾را گرد آورد، تا افزون از هفتصد نفر از تابعان در منی در خیمه امام حضور یافتند ؛ و دویست نفر از اصحاب پیغمبر نیز بودند. آنگاه در میان آنان به پاخاست و خطبه خواند و پس از ستایش خداوند فرمود:

کارهایی که این مرد سرکش (معاویه ) نسبت به ما و شیعیانمان انجام داده است، همه را مشاهده کرده اید؛

شنیده اید ؛ و میدانید. من اکنون می خواهم چیزی بپرسم، شما در تصدیق و تکذیب من به حقیقت موضوع نگاه کنید ! گفتارم را بشنوید! سخنم را بنویسید. سپس به شهرها و قبایل خود که رسیدید و مردمی را که مورد اعتمادند ملاقات کردید، آنان را به حق ما فراخوانید! زیرا ما بیم داریم که این حق (حکومت عادل قرآنی )، پایمال گشته از میان برود، اگرچه خداوند تجلی فروغ خود را کامل می کند ...

سپس هر آیه که درباره اهل بیت رسول بود خواند و تفسیر کرد؛ و هر چه پیغمبر درباره پدر و مادر و خودش و خاندانش گفته بود نقل کرد، و همه می گفتند : « بار خدایا ، شنیده ایم و حضور داشته ایم»؛ و تابعان می گفتند : « اصحاب راستین به ما خبر داده اند.» تا آنجا که امام فرمود:

شما را به خدا سوگند میدهم، آیا میدانید که در غدیر خم

علی را به خلافت نصب کرد و به ولایت او ندا در داد، و فرمود تا حاضران به کسانی که نبودند برسانند ؟

همه گفتند: خدا گواه است که چنین بوده است ... ⁽¹⁾

بجز علی - علیه السلام - و خاندان علی ، سایر شخصیتهای برجسته اسلام نیز به داستان غدیر استدلال کرده اند، و در فرصتهای مناسب ، افکار را به این واقعه و اهمیتی که از نظر دینی و اجتماعی دارد توجه داده اند. دانشمندان اهل تسنن، آن احتجاجات را نقل کرده اند. علامه امینی، نیز در نخستین جلد «الغدیر»، فصلی را در 54 صفحه، به این عنوان ( استدلال به حدیث غدیر ) اختصاص داده است .