مشخصات کتاب

سرشناسه :محمد شفیعی، ارشیا، 1388-

عنوان و نام پدیدآور :آلودگی نفتی/ گردآورندگان ارشیا محمد شفیعی، رایان مهدویان.

مشخصات نشر :اصفهان:انتشارات ا میرفدک ، 1397.

مشخصات ظاهری :70 ص.

شابک :978-622-6446-21-1

وضعیت فهرست نویسی :فیپا

موضوع :نفت -- مهندسی -- جنبه های زیست محیطی

موضوع :Petroleum engineering -- Environmental aspects

موضوع :آلودگی

موضوع :Pollution

موضوع :آلودگی نفتی دریاها -- جنبه های زیست محیطی

موضوع :Oil pollution of the sea -- Environmental aspects

موضوع :آلودگی نفتی آب -- جنبه های زیست محیطی

موضوع :Oil pollution of water -- Environmental aspects

شناسه افزوده :مهدویان، رایان، 1387-

رده بندی کنگره :1397 318م/TD195

رده بندی دیویی :665/6

شماره کتابشناسی ملی :5491657

اشاره

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

آلودگی نفتی

گردآورندگان:

ارشیا محمد شفیعی

دانش آموز پایه چهارم دبستان دکتر محمد شفیعی

رایان مهدویان

دانش آموز پایه ی چهارم دبستان دکتر محمد شفیعی

انتشارات ا میر فدک: اصفهان-خیابان هشت بهشت غربی نبش تقاطع ملک ساختمان فدک

تلفن: 32730360-031 - همراه 09133135694 کد پستی: 8154643151

Fadak.mansori@gmail.com

آلودگی نفتی

ارشیا محمد شفیعی 88 - رایان مهدویان 87

آماده سازی :انتشارات ا میر فدک

مدیر مسئول: دکتر محمدرضا محمد شفیعی

مدیر تولید: سیدمحمدرضامنصوری تهرانی

مدیر فنی: مهسا صالحیان - س میه مظفری

ویراستار ادبی :راضیه جوهریان

ویراستار عل می :مهسا صالحیان- س میه مظفری - سروش نکوئی

صفحه آرا :عابدی کاویانی

طراح جلد: کاویانی

•لیتوگرافی:طاها • :چاپ:ملت • صحافی:ملت

• چاپ اول 1397 • تعداد: 1000 • قیمت: 40000 تومان

© حق :چاپ 1397، انتشارات ا میر فدک

شابک: 1-644621-622-978 1-21-6446-622-978 :ISBN

هر گونه استفاده از مطالب این کتاب اعم از بازنویسی خلاصه سازی، نقل مطالب آموزشی برداشت به صورت دست نویس، کپی، تکثیر و هر گونه چاپ سنتی و دیجیتال استفاده به صورت کتاب الکترونیکی، لوح فشرده قرار دادن مطالب بر روی اینترنت و وب سایت ها و هر گونه شبکه ی کامپیوتری دیگر و به طور کل هر گونه استفاده ی اشخاص حقیقی و حقوقی در جهت منافع مادی و معنوی خود بدون اجازه ی کتبی ناشر ممنوع و بر اساس بنده ماده ی 23 قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و قوانین مربوط به جرایم رایانه ای کشور قابل پیگیری در محاکم قضایی است.

تقدیم به :

پدر و مادر عزیز و مهربانم

که در سختی ها و دشواری های زندگی همواره یاوری دلسوز و فداکار

و پشتیبانی محکم و مطمئن برایم بوده اند.

ارشیا محمد شفیعی

تقدیم به :

پدر و مادرم

که از نگاهشان صلابت

از رفتارشان محبت

و از صبرشان ایستادگی را آموختم

رایان مهدویان

پیشگفتار:

در مرکز تحقیقات و فنآوری های نوین دمش سپاهان دکتر محمدشفیعی آموزش پژوهش محور را نهادینه کردیم چراکه ایمان داریم گسترش مرز های علم و فنآوری در جهت پیشرفت کشور در گرو کوشش پژوهشگران است و پژوهشگر با ذهن پرسش گرش از لایه های ابر گرفته آسمان دانش می گذرد تا به افق های جدیدی دست یابد روح پژوهشگر، پویا و جوینده است و پوسته های جهل را شکافته، به قنات جاری علم دست می یابد و تا چشمه جوشان آن را بر کویر تشنه خویش جاری نسازد آرام ن می گیرد در مراکز پژوهش محور دکتر محمد شفیعی اعتقاد داریم؛ پژوهش هزینه نیست، سرمایه است. در اقدامات پژوهشی این مراکز پژوهشی پژوهشگران کوچک ما تلاش میکنند وضعیت نامطلوب را به وضعیت مطلوب تغییر دهند و یاد می گیرند درست توجه کنند و بدانچه که آموخته اند عمل کنند.

دانش آموزان پژوهنده ی ما میفهمند که هیچگاه شکست در مسیر کسب دانش وجود ندارد لذا از ناملایمات عل می و بن بست های مقطعی هراسی نداشته و راه غلبه بر سد های مجازی پیش روی کسب دانش و ارتقای عل می را خوب یاد بگیرند. علاوه براین اصول و مبنای کار گروهی را فرا گرفته تا بتوانند بر اساس خرد جمعی کار کنند. با بیش از 25 سال سابقه آموزشی - پژوهشی و مدیریتی دریافته ایم که پژوهش و تحقیق مثل حروف الفبا باید از سال های نخست آموزش شروع شده و نهادینه شود و این امر مهم را در طرح آموزش پژوهش محور انجام داده و به نتایج شگرفی دست یافته ایم و با علم به اینکه میدانستیم دانش آموزان در مقاطع پایین تر توانایی های بزرگی دارند و در عمل تجربه نمودیم و نهادینه کردیم و مصمم هستیم که این امر مهم در کل کشور اجرایی شود .انشاا...

محمدرضا محمد شفیعی

مدیر مجتمع فرهنگی آموزشی تحقیقاتی دکتر محمدشفیعی

فهرست مطالب

آلودگی نفتی ...9

فصل اول: محیط زیست و آلودگی ...10

محیط زیست ...10

زیستگاه های جهان...10

آلودگی...11

عوامل آلودگی محیط زیست ...12

آلودگی هوا...13

عوامل اصلی آلودگی هوا ...14

آلودگی هوا باعث ایجاد عفونت های تنفسی ...16

برخی از راه کار های کاهش آلودگی هوا...16

مبانی شی می سبز ...17

آلودگی هوا در ایران و جهان ...18

10 شهر آلوده جهان در سال 2017 ...19

آلودگی آب ...19

عوامل آلودگی آب...21

شایع ترین منابع آلاینده صنعتی ...21

چند راه حل برای کاهش آلودگی آب ...21

آلودگی خاک...22

منابع آلوده کننده خاک ...22

راه حل های پیشنهادی جهت کاهش آلودگی خاک ...23

آلودگی صوتی ...23

راه حل های کاهش آلودگی صوتی ...23

فصل دوم آلودگی نفتی ...25

نفت چیست؟ ...26

نفت خام چیست؟...26

نفت چگونه به وجود می آید؟ ...26

کاربرد های نفت ...30

آلودگی نفتی ...33

آلودگی های نفتی در آب ...34

آلودگی نفتی در خاک... 34

آثار زبان بار نشت نفت بر انسان ...35

خطرات ناشی از نشت نفت ...35

راه های انتشار نفت ...41

انواع تیپ نفت انتشار یافته ...42

سرنوشت نفت ...43

آلودگی های نفتی بزرگ جهان46

فصل سوم آلودگی دریا 54

نگاهی گذرا به آلودگی های زیست محیطی دریا های ایران ...55

آلودگی نفتی بزرگترین دریاچه جهان را تهدید میکند ...57

مهم ترین منابع تهدید کننده دریای خزر فعالیت های نفتی است ...58

تاثیر سکو های نفتی در بافت زیستی ...59

آلودگی های نفتی چرخه طبیعی جانوران دریایی را نابود میکند 60

آلودگی های نفتی خلیج فارس ...61

آلودگی نفتی سد کارون و رودخانه های اطراف 63

از کشتی سانچی تا پهنه خلیج فارس؛ بزرگترین آلودگی های نفتی در دریا ...64

منابع ...66

فصل اول :محیط زیست و آلودگی

اشاره

محیط زیست

محیط زیست به همه محیط هایی که در آنها زندگی جریان دارد، گفته می شود. مجموعه ای از عوامل فیزیکی خارجی و موجودات زنده که با هم در کنش هستند محیط زیست را تشکیل میدهند و بر رشد و نمو و رفتار موجودات تأثیر می گذارند.

عکس

امروزه این تعریف غالباً به انسان و فعالیت های او مرتبط می شود و می توان محیط زیست را مجموعه ای از عوامل طبیعی کره ز مین همچون هوا، آب، اتمسفر صخره گیاهان و غیره که انسان را احاطه میکنند خلاصه کرد. تفاوت محیط زیست با طبیعت در این است که تعریف طبیعت شامل مجموعه عوامل طبیعی زیستی و غیر زیستی میشود که منحصراً در نظر گرفته میشوند، در حالی که عبارت محیط زیست با توجه به برهم کنش های میان انسان و طبیعت و از دیدگاه بشر توصیف میشود.

زیستگاه های جهان

سطح کره ز مین به طور کلی به 4 بخش تقسیم میشود که عبارتنداز: سنگ کره (لیتوسفر)، آب کره (هیدروسفر)، هواکره اتمسفر) بیوسفر، بعضی از دانشمندان یخ کره را نیز جزء این تقسیم بندی میدانند هر کدام این بخشها شامل اکوسیستم هایی گوناگون هستند که به طور کلی محیط زیست را تشکیل میدهند.

عکس

آلودگی

به ورود آلاینده ها به یک محیط که باعث ناپایداری، اختلال، آسیب یا ناراحتی در آن محیط برای موجودات زنده شود آلودگی گفته میشود.

آلودگی میتواند به شکل مواد شی میایی باشد یا در شکل انرژی برای نمونه صدا گرمایا نور محیط را آلوده کند. مواد آلوده کننده ای که در پی رویداد های طبیعی پدید می آیند زمانی به عنوان آلاینده شناخته میشوند که میزان آنها از حد طبیعی بگذرد.

عکس

عکس

آلودگی را اغلب در دو گونه دسته بندی میکنند آلودگی با منبع نقطه ای و آلودگی با منبع غیر نقطه ای نوع اول برای نمونه آلودگی آب است که در منبعی نقطه ای سرچشمه می گیرد نظیر مجرای خروجی یک فاضلاب نوع دوم، به آلودگی تغذیه شده از یک ناحیه وسیع و نه از یک محل ویژه اشاره دارد.

عوامل آلودگی محیط زیست

مسأله آلودگی یکی از مهمترین و حادترین مسائل ناشی از تمدن انسانی در جهان امروز به شمار می رود چرا که از اعماق چندهزار متری ز مین گرفته تا معادن، آب های زیر ز مینی ،بیوسفر تروپوسفر و حتی در داخل هواپیما های بلند پرواز و جو خارجی ز مین چرخه و سیستم حیات را مورد تهدید قرار داده است مولکول آلاینده ای که امروز از کارخانه یا منبع آلوده کننده دیگری مثلاً در اروپا وارد محیط می شود اگر تجزیه نشود یا تغییر شکل ندهد احتمالاً بعد از چندی میتواند در ریه انسان هایی که در قلب جنگل های آفریقا یا دشت های وسیع آسیا زندگی می کنند وارد شود.

عکس

آلودگی هوا

آلودگی هوا بیش از هر آلودگی دیگری دو سوم موارد مرگ ناشی از انواع آلودگی جان انسانها را گرفته است. پس از آن آلودگی آب دو مین عامل مرگ و میر است 8/1 میلیون مرگ در جایگاه سوم آلودگی محل کار جان هشتصد هزار نفر را گرفته است.

عکس

آلودگی هوا ممکن است طبیعی( مانند فعالیت آتشفشانها) یا مصنوعی ساخته دست انسان باشند بیشتر آلودگی های مصنوعی ناشی از فعالیت وسایل نقلیه و کارخانه ها هستند.

عکس

عوامل اصلی آلودگی هوا

سوزاندن سوخت های فسیلی :

دی اکسید گوگردی که از احتراق سوخت های فسیلی مثل زغال سنگ، نفت و سایر انتشار میشود یکی از عوامل اصلی آلودگی هوا .است آلاینده های ناشی از وسایل نقلیه شامل ،کا میون اتومبیل ،قطار هواپیما باعث ایجاد آلودگی زیادی میشود. این سوختها ه میشه مضر هستند، اما ما از آنها استفاده میکنیم تا نیاز های اساسی حمل و نقل روزانه مان را بر آورده کنیم. اما استفاده بیش از حد آنها برای محیط زیست بسیار مضر است زیرا گاز های خطرناک ناشی از آنها باعث تخریب تدریجی آن میشود. مونوکسیدکربن ناشی از احتراق نامناسب یا ناقص سوختی که از وسایل نقلیه آزاد میشود یکی دیگر از آلاینده های مهم همراه با نیتروژن اکسید است، که از ه--ر دو فرآیند طبیعی و انسانی تولید میشود.

عکس

فعالیت های کشاورزی

آمونیاکی که توسط محصولات مرتبط با کشاورزی ساخته میشود بسیار شایع میباشد و یکی از گاز های خطرناک در جو است. استفاده از حشره کشها، آفت کشها و کود در فعالیت های کشاورزی بسیار زیاد است. آنها مواد شی میایی مضر را در هوا پخش میکنند و علاوه بر هوا میتوانند باعث آلودگی آب نیز شوند.

عکس

گاز های خروجی کارخانهها و صنایع :

صنایع تولیدی مقدار زیادی مونوکسیدکربن، هیدروکربن، ترکیبات آلی و مواد شی میایی را در هوا پخش میکنند و به ه مین دلیل کیفیت هوا را کاهش میدهند صنایع تولیدی را می توان در هر گوشه ای از ز مین یافت و هیچ منطقه ای نیست که تحت تأثیر آن قرار نگرفته باشد پالایشگاه های نفت نیز هیدروکربن و سایر مواد شی میایی آلوده دیگر را در هوا منتشر میکنند و همچنین باعث آلودگی ز مین میشوند.

عکس

عملیات معدن :

فعالیت های معادن فرآیندی است که در آن مواد معدنی زیر ز مینی با استفاده از تجهیزات بزرگ استخراج میشوند. در طول این فرآیند گرد و غبار و مواد شی میایی در هوا پخش میشود و باعث آلودگی هوا میشود. این یکی از دلایلی است که مسئول بدتر شدن شرایط بهداشتی کارگران و ساکنین نزدیک آن است.

عکس

آلودگی هوای داخل محیط بسته:

مواد پاک کننده خانگی و لوازم نقاشی مواد شی میایی س می در هوا را ایجاد میکنند و باعث آلودگی هوا می شوند. آیا تا به حال متوجه شده اید هنگا می که دیوار های خانه خود را رنگ می کنید، بویی به وجود می آید که به معنای واقعی کلمه تحملش غیر ممکن است؟ این همانی است که استفاده مکررش موجب بیماری های تنفسی میشود.

آلودگی هوا باعث ایجاد عفونت های تنفسی :

براساس نتایج به دست آمده درباره تأثیرات آلودگی هوا بر سلامتی آلودگی هوا میتواند باعث افزایش عفونت های تنفسی شود آلودگی هوا از مخلوط ذرات جامد و گاز های موجود در هوا که برای سلامت انسان ضرر دارد. گرچه آلودگی هوا بر پوست، چشم و یا دیگر سیستم های بدن اثر دارد اما مهم ترین اثرات آن بر سیستم تنفسی میباشد. طبق نتایج یک تحقیق جدید آلودگی هوا ممکن است موجب افزایش باکتری های شود که موجب افزایش عفونت های تنفسی شده و در مقابل درمان آنتی بیوتیکی مقاوم هستند.

عکس

برخی از راه کار های کاهش آلودگی هوا

1 - استفاده از حمل و نقل عمو می به جای ماشین شخصی

2- صرفه جویی در مصرف انرژی

3- از دستگاه های کارآمد انرژی استفاده کنید چراغ های کم مصرف نسبت به لامپ های قدی می بسیار بهینه تر هستند برق کمتری مصرف می کنند، عمرشان طولانی تر است و به کاهش مصرف انرژی کمک میکنند از همه مهمتر از پنل های خورشیدی میتوانید استفاده کنید همچنین استفاده از توربین در نقاط مختلف کشور.

4- عدم قطع بی رویه درختان

5- خودروسازان ، خودرو هایی با استاندارد های اتحادیه جهانی متناسب با محیط زیست ارائه دهند.

6- شی می سبز، شی می سازگار با محیط زیست جایگزین سیستم های ناکار آمد فعلی گردد.

7- مراکز معاینه فنی در رابطه با دود های مضر خروجی از خودروها با جدیت بیشتری برخورد نماید.

8- پالایشگاهها و مراکز مرتبط با نفت تا حد امکان خروجی های مضر را کاهش دهند و با استفاده از علم و تکنولوژی روز دنیا در جهت استفاده مجدد از آنها از طریق تبدیل به مواد جدید بر آیند.

عکس

9 - در صنعت کشاورزی، شوینده ها، تولید بنزین و... ک-ه مستقیماً با آلودگ-ی ه-وا در ارتباط هستند، نظارت بیشتری صورت گیرد و بازرسان محیط زیست به هر نحوی که شده استفاده از مواد اولیه سالم تر و سازگار با محیط زیست را برای آنها اجباری نمایند. در پالایش و پتروشی می بنزینها را با حذف گوگرد ارائه نمایند.

عکس

مبانی شی می سبز

در توسعه فناوری های شی میایی ،سبز ملاحظه و عمل به دوازده اصل که به عنوان اصول اساسی در این ز مینه مورد اشاره قرار گرفته اند، مدنظر قرار می گیرد. این اصول

اولین بار در سال 1999 میلادی توسط دکتر آناستاز مطرح گردید و در سال های بعد از آن نیز توسط محققین مورد استناد قرار گرفت. اصول مطرح شده به شرح ذیل است:

-1 پیش گیری از تولید فراورده های بیهوده

-2- افزایش بهره وری از انرژی هسته ای

3- طراحی فرایند های شی میایی کم آسیب

4- طراحی مواد و فراورده های شیمایی سالم تر

5- بهره گیری از حلالها و شرایط واکنشی سالم تر

6- افزایش بهره انرژی

7 -بهره گیری از مواد اولیه قابل بازیافت.

8-پرهیز از مشتق های شی میایی.

9- بهره گیری از کاتالیزگرها

10 - طراحی برای تخریب پذیر بودن محصولات

11- تخ مین زمان واقعی یک واکنش برای پیش گیری از آلودگی.

12- کاهش احتمالی رویداد های ناگوار

عکس

آلودگی هوا در ایران و جهان

در سال 2015، 9 میلیون نفر در جهان به دلیل بیماری های غیر عفونی ناشی از آلودگی هوا مثل بیماری های قلبی، سکته مغزی و سرطان ریه جان خود را از دست داده اند که تقریباً تمام (92 درصد) این مرگها در کشور های کم درآمد یا با درآمد متوسط رخ داده است.

در میان کشور های جهان برونئی سوئد و فنلاند کمترین میزان مرگ ناشی از آلودگی و بنگلادش، سومالی و چاد بالاترین میزان را آلودگی دارند. در آمریکا 155

هزار مورد (5٫8 درصد) در بریتانیا پنجاه هزار مورد هشت درصد و در ایران 48 هزار مورد مرگ 12٫5 درصد ناشی از آلودگی است ماهانه 227 نفر در تهران بر اثر آلودگی هوا می میرند.

عکس

0 شهر آلوده جهان در سال 2017

زابل ،ایران گوالیور هند الله آباد هند ریاض عربستان سعودی، الجبیل عربستان سعودی پتنه ،هند رای پور هند بامندا کامرون شینگتای ،چین بائودینگ چین .

عکس

آلودگی آب

منظور از آلودگی آب آلودگی شی میایی یا میکروبی و آلودگی با مواد زاید آب دریاچه ها، رودخانه ها، اقیانوسها و آب های زیرز مینی است. هنگا می که آلودگی ها به طور مستقیم یا غیر مستقیم بدون تصفیه از مواد ترکیبی مضر در آبها تخلیه میشوند آلودگی آبها بیشتر میشوند. آلودگی آبها بر گیاهان و ارگانیسم های

زنده ی درون این آبها اثر میگذارند تقریباً در همه موارد این اثرات گروه های زیستی طبیعی را نیز تخریب میکند.

عکس

از نظر مقدار و حجم 97/2 درصد از آب های موجود در سیاره ز مین در اقیانوسها و دریاها انباشته شده اند. حجم آب های شیرین در جهان بسیار کم است، مقدار زیادی به شکل یخ در یخچال های قطبی و کوهستانی و آب های زیر ز مینی قرار دارد.

عکس

آب هرگز به طور خالص در هیچ کجای دنیا یافت ن میشود. حتی آب بارانی که در مناطق غیر آلوده نواحی جغرافیایی ز مین می بارد، شامل گاز های اکسیژن، نیتروژن وکربن دی اکسید محلول در آن است و همچنین گرد و غبار یا ذرات معلق در اتمسفر به صورت تعلیق در آب حمل میشوند. آب سرچشمه ها نیز معمولا دارای ترکیباتی حمل شده از فلزاتی مثل ،منیزیم، سدیم آهن و کلسیم است. حتی آب نوشیدنی ما

هم از نظر شی میایی خالص نیست و درست است که ذرات جامد معلق و باکتری های مضر آن از بین رفته اند اما باز هم از نظر شی میایی خالص نیست. اصولاً آب خالص برای نوشیدن نامطلوب و نامطبوع است. استفاده های طبیعی آب عبارت اند از: زیبایی و تفریحی، ذخیره آب مصرفی عمو می مردم محیط زیست آبی جانوارن آبزی، کشاورزی صنعتی.

عوامل آلودگی آب

در بحث آلودگی های آب ابتدا بایستی عوامل ایجاد آلودگی در آب را شناخت و در مرحله ی بعد نسبت به رفع آنها اقدام نمود در ادامه به بررسی چند عامل آلوده کننده آب پرداخته میشود.

1 - فضولات انسانی و حیوانی حاوی باکتری و نیترات.

2- فلزات سنگین.

3-کودها و آفت کشها

4- مواد و فاضلاب های صنعتی

شایع ترین منابع آلاینده صنعتی

•کارخانه های محلی

• نشت تانکها و لوله های زیر ز مینی

• محل های جمع آوری فاضلاب

• فاضلاب های خانگی

چند راه حل برای کاهش آلودگی آب

1 - حذف فلزات سنگین و خطرناک از آب

2- استفاده از جاذبها و نانو جاذب های مدرن در بحث تصفیه ی آب

3- عدم ورود فاضلاب های خانگی و پساب های صنعتی به آب و هدایت آنها به نقطه ای دیگر برای بحث جداسازی فلزات گرانبها

4- استفاده از تکنولوژی های مدرن و به روز دنیا در صنعت کشاورزی و حذف سیستم های سنتی

5- فرهنگ سازی در جامعه

6- استفاده از تصفیه خانه های بزرگ و مجهز

7 - شن مخصوصی که آب روان در سطح شهرها و جوی ها را آشا میدنی می کند، دانشمندان دانشگاه کالیفرنیا دانه هایی به اندازه شن با پوشش منگنز اکسید ابداع کرده اند که میتواند آب های جاری در خیابانها را قابل آشا میدن کند.

عکس

آلودگی خاک

یکی از انواع مهم آلودگی های محیط زیست آلودگی خاک است. آلودگی خاک عبارت است از وجود پخش یا آ میختن یک یا چند ماده خارجی به خاک به مقدار و مدتی که کیفیت فیزیکی شی میایی و بیولوژیکی آن را به طوری که برای انسان یا سایر موجودات زنده یا گیاهان و یا آثار و ساختمانها زیان آور باشد، تغییر دهد.

عکس

منابع آلوده کننده خاک

آلاینده های صنعتی

آلاینده های نفتی

آلاینده های شهری

آلاینده های کشاورزی