جلسه 1398/10/18

بسم الله الرحمن الرحیم



تفسير سوره انشقاق/تفسير آيات10 تا23

موضوع: تفسیر سوره انشقاق/تفسیر آیات10 تا23
﴿وَ اَمَّا مَنْ اُوتِیَ کِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ (10) فَسَوْفَ یَدْعُوا ثُبُوراً (11) وَ یَصْلی سَعیراً (12) اِنَّهُ کانَ فی اَهْلِهِ مَسْرُوراً (13) اِنَّهُ ظَنَّ اَنْ لَنْ یَحُورَ (14) بَلی اِنَّ رَبَّهُ کانَ بِهِ بَصیراً (15) فَلا اُقْسِمُ بِالشَّفَقِ (16) وَ اللَّیْلِ وَ ما وَسَقَ (17) وَ الْقَمَرِ اِذَا اتَّسَقَ (18) لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ (19) فَما لَهُمْ لا یُؤْمِنُونَ (20) وَ اِذا قُرِئَ عَلَیْهِمُ الْقُرْآنُ لا یَسْجُدُونَ (21) بَلِ الَّذینَ کَفَرُوا یُکَذِّبُونَ (22) وَ اللَّهُ اَعْلَمُ بِما یُوعُونَ (23) فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ اَلیمٍ (24) اِلاَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ اَجْرٌ غَیْرُ مَمْنُونٍ (25) ﴾.
سوره مبارکه «انشقاق» که در مکه نازل شد همان طوری که در آغاز خلقت سخن از گسترش زمین و تحکیم زمین و جبال است در پایان دنیا سخن از جمع کردن این سفره پهن شده است که فرمود: ﴿یَوْمَ نَطْوِی السَّماءَ کَطَیِّ السِّجِلِّ لِلْکُتُب ﴾[1]
پهن کردن زمین برای نظام آخرت تا ﴿اِنَّ الاوَّلِینَ وَ الآخِرِینَ ٭ لَمَجْمُوعُونَ﴾[2]
باشد اینها کارهای جسمانی و ظاهری مسئله معاد است. یک کار عمیقی را ذات اقدس الهی در قرآن کریم بیان کرد که این از قدرت هیچ قادری برنمی آید و آن این است که تمام زوایای اعتقاد درونی، اخلاق درونی، نیت های درونی، اوصاف درونی را این تجزیه و تحلیل می کند آن باطنش را صاف نشان می دهد به همه و به انسان می گوید تو این هستی! خیلی از کارها است که انسان در اثر آن ملکات بد انجام می دهد و خودش غافل است اول آگاهانه انجام می دهد بعد بر اثر اعتیاد، بعد بر اثر غفلت در درون او یک سلسله خاطراتی است نیت هایی است اوصافی است عقایدی است همه اینها در می آورد به انسان نشان می دهد می گوید تو این هستی؛ لذا برخی ها احتمال دادند که ضمیر ﴿فَمُلاَقِیهِ﴾ در ﴿یَا اَیُّهَا الْاِنسَانُ اِنَّکَ کَادِحٌ اِلَی رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاَقِیهِ﴾ این ضمیر به آن «کَدح» برگردد نه به «الله» یعنی انسان در قیامت تمام عقاید و درون خودش را کاملاً می بیند؛ هیچ علمی در دنیا نیست که درون انسان را باطن انسان را عقیده انسان را آن سرشت انسان را خوب ارزیابی کند به انسان نشان بدهد؛ این از دقیق ترین کارهای خدا درباره قیامت است. البته این منافات ندارد که به لقای الهی هم برگردد چون وقتی به مشهد، به محضر و به محل ملاقات الهی می رسند این صحنه را می بینند؛ لذا ﴿فَمُلاَقِیهِ﴾ منافات ندارد که به «لقاء الله» تماس داشته باشد؛ اما ضمیر به «کَدح» برمی گردد؛ یعنی ای انسان تمام عصاره اعمالتان را در حضور خدا می بینید.
مطلب دیگر این است که بعضی ها نمی دانند که این نشاط و این خوشحالی و این خنده ای که دارند می گویند درونش گریه است این را خیلی ها نمی دانند. ذات اقدس الهی می فرماید که این خنده، خنده کاذب است این نشاط، نشاط کاذب است، چون اینها به دین دارند می خندند به حق دارند می خندند، آن که به دین دارد می خندد ظاهر او خنده است باطن او گریه، ما این گریه را درمی آوریم، در قیامت ناله می کنند و این ناله از عمل خودشان است جای دیگر نیست می گویند این کجا بود؟ می گویند این درون کارتان بود ما کاری دیگر نکردیم هیچ جای جدایی نیست وقتی اینها سؤال می کنند که این صحنه ها کجا بود می گویند اگر سمّی باشد یک شربت سمّی باشد یا یک نان سمّی باشد یک مقدار عسل روی آن بریزند و به خورد کسی بدهند این جز هلاکت چیزی دیگر که نیست این ظاهرش عسل است باطنش سمّ است، می فرماید این ظاهرش خنده و نشاط است شما دارید به دین می خندید.
یک وقت است که کسی طنزی می گوید یک کار خوبی می کند یک کار شیرینی می کند می خندید جای خنده است؛ اما وقتی ﴿اِنَّ الَّذینَ اَجْرَمُوا کانُوا مِنَ الَّذینَ آمَنُوا یَضْحَکُونَ﴾[3]
دارید به دین می خندید، اینکه به دین می خندید باطن آن گریه است ظاهر آن خنده است تنها کسی که می تواند باطن این اعمال را در بیاورد خداست؛ لذا همان طوری که در جریان هیزم نفرمود ما از جنگل هیزم می آوریم خود این ظالم گُر می گیرد ﴿وَ اَمَّا الْقَاسِطُونَ فَکَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً﴾[4]
از جای دیگر هم ذغال نمی آورند همین است؛ می فرماید اینکه شما دارید به دین می خندید «ظاهره ضحک، باطنه بکاء»، ما این «بکاء» را درمی آوریم این چه کاری است از چه کسی برمی آید نمونه آن چیست ما در دنیا نداریم، فرمود ما در قیامت این کارها را می کنیم.
ملاحظه بفرمایید در همین سوره «انشقاق» استدلال می کند ﴿فَاَمَّا مَنْ اُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمینِهِ ٭ فَسَوْفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسیراً ٭ وَ یَنْقَلِبُ اِلی اَهْلِهِ مَسْرُوراً ٭ وَ اَمَّا مَنْ اُوتِیَ کِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ ٭ فَسَوْفَ یَدْعُوا ثُبُوراً﴾ «ثبور» یعنی هلاک. کسی که به ستوه آمده تقاضای مرگ می کند ﴿فَسَوْفَ یَدْعُوا ثُبُوراً﴾، بعد هم به آن آتش گداخته گرفتار می شود اول «صَلی» است بعد «تصلیه» است که بحث آن گذشت. ﴿وَ یَصْلی سَعیراً﴾ چرا ناله می زند؟ برای اینکه قبلاً خوشحال بود، قبلاً که خوشحال بود چرا الآن باید ناله بزند؟ برای اینکه این سرور، سرور کاذب است سرور کاذب مثل اینکه یک نان سمّی را شما یک مقدار عسل روی آن بریزید همین! این در فضای دهن به حسب ظاهر شیرین است تا فضای دهن است یک لذت کاذب دارد، اما وقتی به دستگاه گوارش رسید ناله او در می آید دلیلی که قرآن ذکر می کند می گوید اینها خوشحال بودند؛ حالا چرا انسان خوشحال باید جهنّمی بشود؟ برای اینکه خوشحالی کاذب دو معنا دارد: ظاهر آن نشاط است، باطن آن اشک و این باطل را درمی آید عمل این طور است.
استدلال قرآن این است که چرا گرفتار شعله می شود؟ می فرماید برای اینکه خوشحال بود، خوشحالی که شعله ندارد! می فرماید بله، اگر خوشحالی صادق باشد بله؛ اما اینها دارند به دین می خندند وقتی به دین می خندند این ظاهری دارد به نام سرور، باطنی دارد به نام «صَلیِ نار»، به نام سمّ؛ ما آن باطن را در می آوریم. می فرماید که ﴿وَ یَصْلی سَعیراً﴾ چرا؟ چون ﴿اِنَّهُ﴾ استدلال است برای اینکه قبلاً خوشحال بود؛ قبلاً خوشحال بود چرا امروز باید بسوزد؟ فرمود خوشحالی او به این نبود که تولیدی کرده مشکل جامعه را حل کرده اینها که نبود به دین می خندید. این مسخره کردن به دین، نشاط کاذب، «ظاهره ضحک و باطنه بکاء»، باطن در قیامت ظهور می کند.
اگر تعلیل نبود این تحلیل ها را به همراه نداشت؛ یک وقت می فرماید: ﴿وَ یَصْلی سَعیراً﴾ و «یعذّب کذا و کذا» بله، اما برهان اقامه می کند، می گوید چرا می سوزد؟ برای اینکه خوشحال بود، این دلیل بر آن نیست که کسی خوشحال باشد بسوزد! بله، خودش فرمود: ﴿یَوْمَئِذٍ یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ﴾[5]
درست است، ﴿قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا﴾[6]
این درست است؛ اما حالا به دین کسی بخندد معنایش چیست؟ معنای آن این است که ظاهرش خنده و نشاط است باطنش سمّ است، این باطن در قیامت ظهور می کند. ﴿اِنَّهُ کانَ فی اَهْلِهِ مَسْرُوراً ٭ اِنَّهُ ظَنَّ اَنْ لَنْ یَحُورَ﴾، «حارَ» یعنی «رَجَعَ»؛ این حائر حسینی (صلوات الله و سلام الله علیه) می گویند، برای اینکه آب آمد و دور زد و به خود قبر مطهر کار نداشت می گویند حائر حسینی، حائر حسینی! منظور از این گمان در اینجا به معنی یقین است، او یقین داشت که حور و رجوعی ندارد و می پوسد نه از پوست به در بیاید مرگ آخر راه است این نگاهش این بود.
بعد می فرماید: ﴿بَلی اِنَّ رَبَّهُ کانَ بِهِ بَصیراً﴾ ذات اقدس الهی به تمام ذرّاتش آگاه بود که او دارد به چه چیزی می خندد؟ این خنده از چه نوعی است؟ درون او چیست؟ اگر کسی، یک مال حرامی را بگیرد می بینید اوایل سوره مبارکه «نساء» چه می فرمود؟ می فرماید مال حرام برای همیشه حرام است و برای همه حرام است اما یک کسی که هیچ پناهگاهی ندارد مثل یتیم، مال او زود اثر می گذارد. بعد از اینکه فرمود: ﴿وَ لْیَخْشَ الَّذینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللَّهَ﴾[7]
این دو اصل را که گفت، فرمود مال یتیم خوردن ـ «حوب» یعنی گناه ـ گناه بزرگی است، یک. دو: کسی که به ایتام دیگران رحم نکرده و غارتگری کرده است مواظب باشد که بعد از مرگ او برای بچه های او هم همین خطر پیش می آید، بعد از این دو خطر فرمود: ﴿اِنَّ الَّذینَ یَاْکُلُونَ اَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً اِنَّما یَاْکُلُونَ فی بُطُونِهِمْ ناراً﴾[8]
البته مال یتیم اثرش بیشتر است، «بیت المال» هم همین است اختلاسی هم همین است. فرمود این کسی که دارد مال حرام می خورد نه اینکه در قیامت، الآن دارد آتش می خورد ﴿اِنَّما یَاْکُلُونَ فی بُطُونِهِمْ ناراً﴾؛ اما ﴿وَ سَیَصْلَوْنَ سَعیراً﴾ ناری هم در قیامت است اما الآن دارد آتش می خورد؛ منتها قدری عسل روی این سمّ گذاشتند متوجه نیست، همین! این کار خداست و در قیامت این چیزها با هیچ علمی کشف نمی شود، تمام آزمایشگاه های دنیا را بیاورید بگویید مال یتیم و غیر یتیم را آزمایش بکنند فرقی ندارد. چیزهایی است که ذات اقدس الهی فرمود ما می دانیم اینها نمی دانند اینها یک مختصر علم آزمایشگاهی دارند به همین خوشحال اند ﴿فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ﴾[9]
ما چیزهایی آوردیم که در آزمایشگاه شما جا ندارد شما به همین آزمایشگاه خوشحال هستید. فرمود وقتی انبیا (علیهم السّلام) فرمایشی دارند ﴿فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ﴾، اینها می گویند حلال و حرام یعنی چه؟ ما آزمایش می کنیم می بینیم خبری نیست فرمود آن مطلب را که آزمایشگاه شما نشان نمی دهد، شما به همین علم آزمایشگاهی خوشحال هستید این جایی را نشان نمی دهد؛ اما وحی می گوید این حقیقةً نار است، یک شربت شیرینی یا عسلی را روی آن گذاشتند همین! ولی وقتی که به هاضمه می خواهد برسد، فریاد او بلند است که ﴿یَدْعُوا ثُبُوراً﴾ می گوید مرگ مرگ مرگ! «ثبور» یعنی هلاک. این کار، کار خداست؛ لذا ذات اقدس الهی به پیغمبر فرمود: به مردم بگو خودت هم بدان ما یک حرف های تازه ای داریم ﴿وَ یُعَلِّمُکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ﴾[10]
نه «ما لا تعلمون»؛ فرمود ما از غیب حرف های تازه ای داریم، حرف هایی داریم که در هیچ جای عالم نیست، تمام علوم پیشرفت بکند همه انسان ها هم در کرات دیگر رفت و آمد داشته باشند ترمینال داشته باشند ﴿وَ هُوَ الَّذی فِی السَّماءِ اِله وَ فِی الْاَرْضِ اِله ﴾[11]
این حرف ها آن جاها نیست که حرام آتش است؛ ظاهر آن نان است میوه است، باطنش شعله است، روی این شعله مقداری عسل ریختند این شیرین نشان می دهد با «انّما» هم تعبیر کرده است ﴿اِنَّ الَّذینَ یَاْکُلُونَ اَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً اِنَّما یَاْکُلُونَ فی بُطُونِهِمْ ناراً﴾ این حرف ها را ما از کجا بفهمیم؟ کسی که ـ معاذالله ـ به این حرف ها می خندد برهان قرآن این است که اینها به دین می خندند امروز باید بگریند؛ کسی که بخواهد تحقیق کند وسیله تحقیق ندارد، ما از چه راه تحقیق بکنیم؟ کدام آزمایشگاه است که این را نشان می دهد؟ لذا به پیغمبر فرمود تو هم باهوش هستی هوشی به تو دادیم، اما تو هم نمی دانی تا ما نگوییم ﴿وَ عَلَّمَکَ مَا لَمْ تَکُن تَعْلَمُ﴾،[12]
«کان» منفی این اثر را دارد. یک وقت می گوییم: ﴿عَلَّمَ الْاِنسَانَ مَا لَمْ یَعْلَمْ﴾[13]
یک استاد می تواند به دیگری بگوید چیزهایی که نمی دانستی را من یادت دادم این خیلی مهم نیست؛ اما اگر بگوید که تو آن نیستی که زیر این آسمان یاد بگیری، اصلاً هیچ جای عالم نمی توانی یاد بگیری، این حرف را غیر از وحی نمی تواند بگوید. فرمود ﴿وَ عَلَّمَکَ﴾ تو ای پیامبر ﴿مَا لَمْ تَکُن تَعْلَمُ﴾ به ما هم فرمود: ﴿وَ یُعَلِّمُکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ﴾ شما کجا می خواهید این حرف ها را یاد بگیرید؟ هیچ جای عالم نیست برهان اقامه می کند نه اینکه بگوید اینها که کافرند در قیامت می سوزند می گوید اینهایی که کافر هستند چون خندان هستند امروز آتش را می بینند و آتش هم از جای دیگر نیست؛ معلوم می شود که این نشاط «ظاهره ضحک و باطنه بکاء»، باطن را در قیامت در می آورند. این هم که یک عده به صورت حیوان محشور می شوند این هم همین است، این هم از دقایق کار قرآن کریم است که این شخص به نام ترامپ ظاهرش انسان است باطنش را شما هر آزمایشگاهی بروید می گوید این انسان است.
یک بیان نورانی از حضرت امیر (سلام الله علیه) است که همه بیانات نورانی است در نهج است که «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ»،[14]
«لَا یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلِیلُ »[15]
همه این بیانات نورانی است؛ سنگ را از هر جا آمد برگردان، امروز اگر دیدید و شنیدید موشکی زدند این سنگی بود که عزیزان ما برگرداندند. ذات اقدس الهی به برکت قرآن و عترت به فرد فرد شما و همه عزیزان ایران اسلامی را خیر دنیا و آخرت بدهد و این عزیزان هم کاری کردند که نیروی انسانی کشته نشود همان تجهیزاتشان باشد. این بیان نورانی حضرت امیر است که فرمود: «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ» کسی به شما سنگ زد شما هم برگردان و بزن! همین جا بنشینی تا سنگ بخوری؟ اگر این حرف های از جای دیگر بود می گفتیم بوی سیاست عادی می دهد، این حرف ها بوی دیانت است، دیانت ما عین سیاست ماست به تعبیر مدرّس (رضوان الله تعالی علیه). این بیان صریح حضرت است در نهج البلاغه فرمود: «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ»، «لَا یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلِیلُ ». این برهان قرآن کریم است فرمود کسی که باطن او حیوان است شما تمام آزمایشگاه های دنیا را بگردید عکس برداری بکنید می گوید این آقا انسان است، اما کسی که بگوید: ﴿اِنْ هُمْ اِلاَّ کَالْاَنْعامِ﴾[16]
این وحی الهی است، اینکه نمی خواهد مسخره کند یا هجو کند. یک وقت شاعری ادیبی کسی را می گوید این حیوان است شعری می گوید درباره او، این در حقیقت یک طعن ادبی است این درست است؛ اما ذات اقدس الهی که فرمود: ﴿اِنْ هُمْ اِلاَّ کَالْاَنْعامِ﴾ یعنی حقیقةً حیوان هستند اینکه نمی خواهد ـ معاذالله ـ شاعرانه حرف بزند.
این بیان نورانی امام سجاد،[17]
(«قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلَام وَ هُوَ وَاقِفٌ بِعَرَفَاتٍ لِلزُّهْرِیِّ کَمْ تُقَدِّرُ هَاهُنَا مِنَ النَّاسِ قَالَ اُقَدِّرُ اَرْبَعَةَ آلَافِ اَلْفٍ وَ خَمْسَمِائَةِ اَلْفٍ کُلُّهُمْ حُجَّاجٌ قَصَدُوا اللَّهَ بِآمَالِهِمْ وَ یَدْعُونَهُ بِضَجِیجِ اَصْوَاتِهِمْ فَقَالَ لَهُ یَا زُهْرِیُ مَا اَکْثَرَ الضَّجِیجَ وَ اَقَلَّ الْحَجِیجَ فَقَالَ الزُّهْرِیُّ کُلُّهُمْ حُجَّاجٌ اَ فَهُمْ قَلِیلٌ فَقَالَ لَهُ یَا زُهْرِیُّ اَدْنِ لِی وَجْهَکَ فَاَدْنَاهُ اِلَیْهِ فَمَسَحَ بِیَدِهِ وَجْهَهُ ثُمَّ قَالَ انْظُرْ[فَنَظَرَ] اِلَی النَّاسِ قَالَ الزُّهْرِیُّ فَرَاَیْتُ اُولَئِکَ الْخَلْقَ کُلَّهُمْ قِرَدَةً لَا اَرَی فِیهِمْ اِنْسَاناً اِلَّا فِی کُلِّ عَشَرَةِ آلَافٍ وَاحِداً مِنَ النَّاسِ...» .) یک؛ امام باقر ( (سلام الله علیها) ا)، [18]
(«قَالَ اَبُو بَصِیرٍ لِلْبَاقِرِ (عَلَیْهِ السَّلَام) مَا اَکْثَرَ الْحَجِیجَ وَ اَعْظَمَ الضَّجِیجِ فَقَالَ بَلْ مَا اَکْثَرَ الضَّجِیجَ وَ اَقَلَّ الْحَجِیجَ اَ تُحِبُّ اَنْ تَعْلَمَ صِدْقَ مَا اَقُولُهُ وَ تَرَاهُ عِیَاناً فَمَسَحَ عَلَی عَیْنَیْهِ وَ دَعَا بِدَعَوَاتٍ فَعَادَ بَصِیراً فَقَالَ انْظُرْ یَا اَبَا بَصِیرٍ اِلَی الْحَجِیجِ قَالَ فَنَظَرْتُ فَاِذَا اَکْثَرُ النَّاسِ قِرَدَةٌ وَ خَنَازِیرُ وَ الْمُؤْمِنُ بَیْنَهُمْ کَالْکَوْکَبِ اللَّامِعِ فِی الظَّلْمَاءِ...» .) دو؛ هر دو در صحنه عرفات این کار را کردند یا نکردند؟! جریان «مَا اَکْثَرَ الضَّجِیجَ وَ اَقَلَّ الْحَجِیج» هر دو در سرزمین عرفات به شاگردانشان به بعضی از خواص اصحابشان نشان دادند یا ندادند؟! این در هیچ جا پیدا نمی شود این در آزمایشگاه ها و در عکس برداری ها در هیچ جای عالم نیست. این است که خدا می فرماید ما حرف های تازه داریم عمل این چنین است خود شخص این چنین است عقیده این چنین است رفتار این چنین است؛ لذا ﴿کَادِحٌ اِلَی رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاَقِیهِ﴾ آن «کَدح» را در مشهد خدا. بیان قرآن این نیست کسی که کافر است جهنم می رود، آن تعبیرات سرجایش محفوظ است؛ می فرماید چرا آتش می خورد؟ چرا آتش می بیند؟ برای اینکه در دنیا می خندید خنده دنیا و نشاط دنیا و سرور دنیا چه کار به شعله قیامت دارد؟ می خواهد بفرماید این ظاهرش سرور است باطنش سمّ است، به همان دلیلی که در اول سوره مبارکه «نساء» دارد که اینها دارند آتش می خورند ولی متوجه نیستند؛ یعنی این ظاهرش اختلاس و نجومی و مانند آن است باطنش شعله است ﴿اِنَّ الَّذینَ یَاْکُلُونَ اَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً اِنَّما یَاْکُلُونَ فی بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعیراً﴾ نه اینکه در قیامت آتش می خورد، آنکه جمله بعد است، جمله بعد ﴿وَ سَیَصْلَوْنَ سَعیراً﴾ مربوط به قیامت است؛ اما الآن نمی فهمد. این حرف ها حرف هایی است که فقط ایمان به غیب می خواهد.
پرسش: ...
پاسخ: بله وجود مبارک حضرت طوری بود که کسی حرف می زد می فهمید که منافق است یا مؤمن؛ این را شما با چه چیزی می فهمید؟ الآن کسی که پشت این دیوار باشد حرف بزند ما می فهمیم زن است یا مرد است، بچه است یا بزرگ است، اینها را کاملاً می فهمیم که امر حسی است؛ اما مؤمن است یا کافر است را از کجا بفهمیم، راست می گوید یا دروغ می گوید را از کجا بفهمیم؟ فرمود آن علمی که ما بخواهیم به تو بدهیم همان طوری که در لحن قول، می فهمی که این زن است یا مرد است ولو پشت پرده باشد نامه بنویسد، در حضور شما هم نباشد، می فهمد که منافق است یا مؤمن، این را از کجا می فهمد؟ این علمی نیست که در آزمایشگاه ها مشخص بشود این طور است.
عمده برهان مسئله است؛ غرض این است که در آنجا می فرماید او فقط دارد آتش می خورد آتش قیامت هم سرجایش محفوظ است. اگر این جمله ﴿وَ سَیَصْلَوْنَ سَعیراً﴾ نبود ممکن بود بعضی ها توجیه بکنند که مال حرام در دنیا باعث می شود که در قیامت گرفتار آتش می شود، اما مرزها را جدا کرده فرمود: ﴿اِنَّ الَّذینَ یَاْکُلُونَ اَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً اِنَّما یَاْکُلُونَ فی بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعیراً﴾ این جداست، این اولی جز از راه وحی کسی نمی تواند بفهمد. یک وقت کسی آمده به محضر پیغمبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) عرض کرد که فلان کس مُرد، ما به شما تبریک بگوییم یا تهنیت بگوییم، مثلاً مدتی زحمت کشید؟ فرمود به من تسلیت بگویید تبریک نگویید، چرا؟ برای اینکه وقتی که غنایم خیبر را می آوردند دست او آلوده شد مقداری از مال غنایم خیبر را گرفت «اِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِی اَخَذَهَا یَوْمَ خَیْبَرَ مِنَ الْغَنَائِمِ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ لَتَشْتَعِلُ عَلَیْهِ نَارًا»[19]
[20]
الآن در قبر است کنار قبر او هم شعله است برای اینکه این را از غنیمت گرفته است؛ حالا حضرت اینجا در مسجد نشسته آنها هم در قبرستان دفن کردند فرمود این مالی را که ایشان از «بیت المال» گرفته الآن کنار قبر او آتش است. «اِنَّ الشَّمْلَةَ» یعنی پارچه «اِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِی اَخَذَهَا یَوْمَ خَیْبَرَ مِنَ الْغَنَائِمِ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ لَتَشْتَعِلُ عَلَیْهِ نَارًا» این را از کجا می گوید؟! اینها چیزهایی است که فرمود مشرق بروید مغرب بروید اینها از جای دیگر نمی آید فقط از اخبار است. ذات اقدس الهی است که باطن را در قیامت علنی نشان می دهد، در آن وقت آدم هیچ راهی برای تکذیب آن ندارد. الآن آقایی که از تمام ریشه هایش مالی را فراهم کرده، آن مال را مخلوط کرده خورده، این را که نمی تواند انکار کند چون هیچ راهی برای این کار نیست بخواهد انکار کند دستش شهادت می دهد دهنش شهادت می دهد دستگاه گوارش او شهادت می دهد کجا می تواند انکار بکند؟ راهی نیست برای انکار کردن.
نکته اساسی قرآن این است که اینها را عطف نکرده است نگفت کسی که گناه کرده در قیامت کیفر می بیند فرمود چون می خندید الآن شعله در کنار اوست، ﴿اِنَّهُ کانَ فی اَهْلِهِ مَسْرُوراً﴾ مثل اینکه یک پزشک بگوید، این آقا الآن دستگاه گوارش او درد دارد چرا؟ برای اینکه ناپرهیزی کرده است این برهان دارد.
پرسش: اگر کفاری باشند که اهل خنده نباشند تمسخر کنند.
پاسخ: نشاط، این نشاطی که دارد سخن از ضحک نیست خیلی مسرور است که وضع مالی اش خوب است از این راه درآورده. حالا کفار مستضعف که دسترسی به دین ندارند، آنها را ذات اقدس الهی مستثنا کرده است. بحث های صبح ما هم همین طور بود! الآن مثلاً در بعضی از روستاهای اطراف چین، خدا حفظ کند بعضی از دوستان ما را که اوایل انقلاب پیام امام (رضوان الله تعالی علیه) را به آن قسمت ها بردند، آنها همین که شنیدند کسی از طرف امام آمده یک روستای دورافتاده چین بود، تمام زن و بچه از آن خانه هایشان آمدند به استقبال فقط می گفتند «لا اله الا الله، لا اله الا الله»! هیچ یعنی هیچ! ـ به نحو سالبه کلیه ـ از اسلام هیچ خبری نداشتند فقط «لا اله الا الله» اصلاً نماز را نمی دانستند چیست؛ چون سالیان متمادی بود آبا و اجدادشان را که با کمونیستی از بین بردند اینها که اصلاً دین را نشنیدند هیچ! فقط «لا اله الا الله» را به ارث بردند اینها کافرند، این کفار مستضعف را که ذات اقدس الهی نمی سوزاند؛ حالا یا اعراف است یا جای دیگر است. الآن بخش هایی از شوروی سابق هم همین طور است این روستاهای دورافتاده که وسایل اخبار جمعی و اینها که در اختیارشان نیست و هیچ چیزی هم نشنیدند پیغمبر را نشنیدند علی بن ابیطالب و اهل بیت (علیهم السّلام) را نشنیدند، اینها مستضعفی هستند که مستثنا می باشند.
اما کسی که نه، همین کارهای ولید و مغیره و مانند آنها، در صدر اسلام کارهایشان همین بود. در سوره مبارکه «مطفّفین» که فرمود آنها مؤمنین را که می دیدند مسخره می کردند می خندیدند پیغمبر را که می دیدند ـ معاذالله ـ مسخره می کردند می خندیدند اینها ظاهرش سرور است باطنش اشک و قیامت این باطن را در می آورند حالا چه مال حرام باشد چه حیله باشد چه مکر باشد هر چه «او ما شئت فسمّه»؛ اگر چیزی ظاهرش مطابق با واقع نبود آن واقع را ذات اقدس الهی در می آورد و به آدم نشان می دهد می گوید این است. عمده آن استدلال های قرآن کریم است اگر قرآن کریم بفرماید کسانی که در دنیا از راه حرام مسرور هستند در قیامت جهنم می بینند؛ این راه استدلال ما نداریم که بگوییم این باطن آن است یا نه! اما وقتی استدلال می کند می فرماید چون مسرور هستند ﴿وَ یَصْلی سَعیراً﴾؛ یا در سوره «نساء» می فرماید اینکه دارد مال یتیم می خورد دارد آتش می خورد، نه اینکه در قیامت آتش بشود چون این را با جمله بعد ذکر کرده است که ﴿وَ سَیَصْلَوْنَ سَعیراً﴾ این معلوم می شود که «ظاهره خُبز و باطنه سمّ»، این هم همین طور است. فرمود: ﴿اِنَّهُ کانَ فی اَهْلِهِ مَسْرُوراً ٭ اِنَّهُ ظَنَّ اَنْ لَنْ یَحُورَ﴾ ـ معاذالله ـ فکر می کرد که قیامتی نیست ﴿بَلی ﴾ قیامتی هست ﴿اِنَّ رَبَّهُ کانَ بِهِ بَصیراً﴾. آن وقت «لقاء الله» این چیزها را به همراه دارد و «ثبور» هم به معنی هلاکت است این برهان تنها در این سوره نیست، در سوره مبارکه «مطفّفین» هم بود که ﴿اِنَّ الَّذینَ اَجْرَمُوا کانُوا مِنَ الَّذینَ آمَنُوا یَضْحَکُونَ ٭ وَ اِذا مَرُّوا بِهِمْ یَتَغامَزُونَ ٭ وَ اِذَا انْقَلَبُوا اِلی اَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَکِهینَ﴾ اینها وقتی می رفتند به خانه یا مرکز کارشان، می خندند که ما مسخره کردیم چه کسی را مسخره می کردند؟ این قهقهه ظاهرش نشاط است باطنش شعله است. استدلال قرآن را ببینید دلیل می آورد می گوید اینها وقتی به خانه هایشان می رفتند می خندیدند چون می خندیدند حالا باید شعله ببینند.
تعبیرات دیگری هم در سوره مبارکه «فرقان» هم مشابه این تعبیر آمده که اینها در دنیا که بودند مثلاً انبیا و اولیای الهی را مسخره می کردند و در قیامت به همان وضع دیگران مبتلا می شوند و در سوره «فرقان» دارد: ﴿وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلی یَدَیْهِ یَقُولُ یا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبیلاً ٭ یا وَیْلَتی لَیْتَنی لَمْ اَتَّخِذْ فُلاناً خَلیلاً ٭ لَقَدْ اَضَلَّنی عَنِ الذِّکْرِ بَعْدَ اِذْ جاءَنی ﴾.[21]
«ثبوراً» را هم که در این آیه است، در سوره مبارکه «فرقان» به این صورت آمده در آیه سیزده و چهارده: ﴿وَ اِذا اُلْقُوا مِنْها مَکاناً ضَیِّقاً مُقَرَّنینَ دَعَوْا هُنالِکَ ثُبُوراً ٭ لا تَدْعُوا الْیَوْمَ ثُبُوراً واحِداً وَ ادْعُوا ثُبُوراً کَثیراً﴾ برای اینکه شما آنجا می خندید؛ یعنی این نشاط، نشاط کاذب است و آن درد، درد صادق یک انسان مَست ظاهراً عربده ای می کشد ظاهرش عربده است باطنش فریاد، برای اینکه وقتی به حالت عادی برگشت درد آن شروع می شود این است، این طور نیست که یک چیز بیگانه ای باشد.
بنابراین این استدلال های سوره مبارکه «انشقاق» شبیه استدلال های سوره مبارکه «مطفّفین» است. امیدواریم ذات اقدس الهی این نظام را این مردم را و شما را مشمول دعای ویژه ولیّ عصر قرار بدهد.

 

[1] انبیاء/سوره21، آیه104.

[2] واقعه/سوره56، آیه49 -50.

[3] مطففین/سوره83، آیه29.

[4] جن/سوره72، آیه15.

[5] روم/سوره30، آیه4.

[6] یونس/سوره10، آیه58.

[7] نساء/سوره4، آیه9.

[8] نساء/سوره4، آیه10.

[9] غافر/سوره40، آیه83.

[10] بقره/سوره2، آیه151.

[11] زخرف/سوره43، آیه84.

[12] نساء/سوره4، آیه113.

[13] علق/سوره96، آیه5.

[14] نهج البلاغة، الدشتي، محمد، ج1، ص365.

[15] نهج البلاغة، الدشتي، محمد، ج1، ص29.

[16] فرقان/سوره25، آیه44.

[17] التفسیر المنسوب الی الامام الحسن العسکری (عَلَیْهِ السَّلَام)، ص606 - 607.

[18] المناقب لابن شهرآشوب ، ابن شهرآشوب، ج4، ص184.

[19] الجامع لاحکام القرآن، ج4، ص258.

[20] صحيح البخاري، البخاري، ج8، ص143.

[21] فرقان/سوره25، آیه27-29.