جلسه 3 ـ سيد حسني

بسم الله الرحمن الرحیم


سيد حسني


در جلسه قبل روايت ديگري نقل شد راجع
به حسني، روايتي بود مفصل و عرض کردم در کتب اهل سنت اولين کسي که آن را نقل کرده
بود عقد الدرر سلمي قرن هفت و از شيعه فقط يک نفر، يعني اولين کسي که آن را نقل
کرده است، از معاصرين است، او مرحوم حائري يزدي صاحب الزام الناصب از علماي
قرن چهاردهم است، ايشان اين روايت را نقل فرمودند و ربطش دادند به خطبة البيان.
ما دراينجا بايد يک
بحثي راجع به اصل خطبة البيان داشته باشيم. يک بحثي هم راجع به سند اين روايتي که
نقلش کردند و به خطبه البيان ربطش دادند.
يكي از آقايان
فرمودند که همين روايت را مرحوم مجلسي در بحار الانوار نقل کردند. عرض مي کنيم که
همان روايت نيست، بلكه دو تا روايت است. و بنده الان براي شما نقل مي کنم و خواهيد
ديد که دو روايت است و از دو معصوم است و مضامينش هم فرق مي کند.
آن روايتي که من از
عقد الدرر سلمي نقل کردم، روايت اين است: (اين نسخه اي که بنده الان دارم ص 152،
باب هفتم است) ببينيد
عن امير المومنين
(عليه السلام): (معجم جلد 4، ص 140) آغاز از اينجاست:
تختلف ثلاث رايات، راية بالمغرب ويل
لمصر و ما يحل بها منهم و راية بالجزيره و راية
بالشام[1](حديث 8 صفحه است) در لابه لاي اين روايت جريان حسني
را نقل مي کند. مي فرمايد که و تسير الجيوش حتي تصير
بوادي القری[2](گفتيم که وادی القری از توابع مدينه
است) في هدوء و رفق و يلحقه هناك ابن عمه الحسني،
در وادي القری به امام ملحق مي شود.
في اثني عشر الف فارس
مدرک حديث: از عقد الدرر. بعد از آقاي سلمي، متقي هندي در برهان ص 76. دو کتاب
ديگر هم بعد از اين نقل کرده است. اما از شيعه اولين کسي که نقل کرده الزام
الناصب است. و ما برخورد نکرديم به کتابي که قبل از الزام باشد. بعد از آن
مرحوم نوري در کشف الاستار ص178 اين روايت را با اندک مقداري تفاوت از عقد
الدرر نقل مي کند. بعد از او مرحوم والدم در کتاب الشيعة
و
الرجعة نقل كرده است.[3] بعد از آن ملحقات
احقاق الحق ج 29 ص 448 آن هم از عقد الدرر نقل مي کند. در چند جاي
ملحقات آمده و بعد از آن هم آقاي صافي حفظه الله در منتخب الاثر ص 154
روايتش را نقل مي کند از متقي هندي. که گفتيم خود متقي از عقد الدرر مي آورد.
بعد هم موسوعه احاديث امير المومنين[4] ج 1 ص 221
همان نص عقد الدرر را مي آورد. مي بينيد قبل از الزام الناصب کسي اين را نقل نکرده
است. هر کس نقل کرده متاخر از مرحوم يزدي بوده است.
اما روايت مرحوم مجلسي:
اجازه بدهيد بنده اولا نص روايت را بخوانم که اين است:
اقول[5] :روي في بعض مؤلفات أصحابنا، عن الحسين بن حمدان، عن محمد ابن
إسماعيل وعلي بن عبدالله الحسني، عن ابي شعيب [ و ] محمد بن نصير، عن عمر بن
الفرات، عن محمد بن المفضل، عن المفضل بن عمر قال : سألت سيدي الصادق (علیه السلام) هل للمأمور المنتظر المهدي (علیه السلام) من وقت موقت يعلمه الناس؟
در کتابهاي اصحاب ما
از حسين بن حمدان عن محمد بن اسماعيل و علي بن عبد الله حسني) يعني ابن حمدان دو
طريق دارد، يکي محمد بن اسماعيل، و ديگري علي بن عبد الله حسني است. هر دوي اينها
عن ابي شعيب، و محمد بن نصير،( اگر واو را حذف کنيد، محمد بن نصير اسم مي شود براي
شعيب، اگر واو باشد مي شود دو تا طريق). عن عمر ابن الفرات. عن محمد بن المفضل، عن
المفضل بن عمر مفضل بن عمر مي گويد: سألت سيدي الصادق (علیه السلام) . راجع
به امام زمان و اوضاع آينده از امام سوال مي کنند تا اينجا كه امام فرمود: ثم يخرج الحسني، الفتي الصبيح[6]،
(يعني خوش چهره) الذي نحو الديلم، يصيح بصوت (با
صداي رسا و فصيح مي گويد) يا آل احمد أجيبوا الملهوف
(به داد گرفتار برسيد) و المنادي من حول الضريح،
(يعني به داد من برسيد). فتجيبه كنوز الله يا لطالقان كنوز
وأي كنوز (اهل طالقان همه به کمکش مي روند)
علي البراذين الشهب بأيديهم الحراب سوار بر
اسبها مي شوند. و درگير مي شود.حتي يرد الکوفه (
مي آيد وارد کوفه مي شود) و قد صفا اکثر الارض اکثر
سرزمين ها فتح مي كند و آن سرزمين ها را دژ محکم قرار مي دهد براي فتوحات ديگر. و
تازه وقتي که فتوحاتي را انجام داد و با ظلمه درگير و وارد کوفه شد خبردار مي شود
امام زمان (علیه السلام) ظهور فرمودند.
و يقولون
يابن رسول الله من هذا الذي قد نزل بساحتنا، تازه نيروها
نمي دانند که اين آقايي که ظهور کرده و وارد قلمرو حکومت ما شده، اين آقا کيست. فيقول اخرجوا بنا إليه حتي ننظر من هو؟ و ما يريد؟ و هو و
الله يعلم انه المهدي، مي داند اين حضرت مهدي (علیه السلام) است. و
او را مي شناسد. و لم يرد بذلک الامر الا ليعرّف اصحابه
من هو؟ و اگر حسني از آقا سؤال مي پرسد براي اين است كه به لشكر خود
بفهماند كه اين شخص مهدي است. حسني خدمت آقا مي آيد و مي گويد: فيقول ان کنت مهدي آل محمد، فاين هراوة جدک؟
(هراوة:
چوپ دستي را مي گويند، از پيغمبر اکرم بوده)، يکي ديگرخاتم است، عمامه پيامبر و...
اگر تو امام زمان هستي بايد اين موارد همراهت باشد. فيخرج
له ذلک، ثم ياخذ هراوة،
چوپي که دستش است چوب تعليمي، که ميراث پيامبر اکرم بود، امام زمان، چوب را در سنگ
زمين پر از سنگلاخ فرو مي کند و فورا آن تبديل به درخت سبز مي شود. تمام نيروهاي
حسني بيعت مي کنند مگر چهل هزار نفر، اينها که هستند؟ اصحاب
المصاحف المعروفون بالزيديه[7]. عده اي از زيديه
هستند فانهم يقولون ما هذا إلا سحر عظيم ما نمي پذيريم.
حضرت با اينها از در مذاکره و نصيحت در مي آيند، سه روز با اينها صحبت مي کند، هيچ
اثري نمي کند، دستور مي دهد که اينها را پاکسازي کند همه آن ها کشته مي شوند.
(افراد دشمن) قرآن را به گردن انداخته بودند به آنها اصحاب المصاحف مي گويند. آقا
مي فرمايند بگذريد و برنداريد قرآنهايي که اينها به گردن انداخته اند. بگذاريد اين
قرآن ها برايشان حجت باشد.
شما مي فرماييد با اين روايت: از نظر
مضمون يکي است، اما اختلافات خيلي زياد است، در روايتي كه از امير المومنين
(علیه السلام) نقل شده اين تفصيلات نيست. حسني مي آيد وادي القری با
دوازده هزار نيرو، پس از آنکه معجزات ظاهر مي شود، نيروها مي پذيرند. اين روايت
سخن از عمليات و فتوحات و کشورگشايي است، يعني قبل از ظهور حضرت مهدي (علیه السلام)
است. پرچم و نداي او و شعار او عليه ظلمه است، مومنين به کمکش مي آيند و فتوحات
مي کند و بساط ظلمه را جمع مي کند، بخشي از سرزمين مي ماند و وارد عراق مي شود.
آنجا با حضرت روبرو مي شود و يک سري جريانات انجام مي شود.
تحرکات بتريه :
در روايات ببينيد، آخرين تحرکات ضد حکومت جهاني امام زمان (علیه السلام) تحرکات
بتريه، زيديه است. مي گويند که از هرجا که آمدي برگرد. لا حاجة لنا اليک يا بن فاطمه[8][9][10][11][12] برگرد.
بعد حضرت دستور مي دهند که اينها را بکشند. 16000هزار نفر را. عدد متمردين در
روايت اين است، در ابتداي ظهور هنوز حکومت هم تشکيل نشده است که اين درگيري حاصل
مي شود که چهل هزار نفر مخالفين هستند. خود لشکر چقدر است. طبق روايات خود لشکر
12000هزار نفر هستند. نقاط اختلاف بين اين دو تا روايت مشهود است. در اينجا اصلا
سخن از عمليات ندارد. يک شروع است.
باز اختلافي که بين اين دو تا روايت
است. آن روايت از طريق امير المومنين (علیه السلام) است و طرقش هم عامي
است. و طبق نقل آقاي سلمي مرسل است.
سند اين روايت: علامه
مجلسي (رحمه الله) مي گويد روي في کتب بعض اصحابنا.
حالا ما از اين کلمه بعض اصحابنا صرف نظر مي کنيم. تمام سند را ما نديده مي گيريم.
ما مي خواهيم برسيم خدمت حسين بن حمدان، اين آقا کيست؟ حسين بن حمدان (الخصيبي).
اين آقا در سال 358 فوت [13]
کرده است.
نجاشي فرموده اند: مشکل عقيدتي دارد[14].
اسم چند تا کتاب را مي برد. بعد مي گويد شلوغ است. قاطي است. يا کتاب قاطي است يا
خودش. اين فرمايش مرحوم نجاشي است.
ابن الغضائري مي گويد:
اين فرد کذاب[15] است. (فاسد المذهب)
يک حرف لعنتي و زشتي زده است. اعتنائي به اين شخص نمي شود کرد.
ابن داود هم در قسم
دوم ايشان را آورده است.
خوب اين مطالب را
مرحوم آقاي خوئي نقل کرده است. بدون هيچ تغييري[16].
(معجم ج 5 ص 224)
مرحوم مامقاني: بعد از اينکه اين
حرفهاي نجاشي و ابن الغضائري را نقل کرده، اضافه مي فرمايد: و ضعفّه في الوجيزه که
از مرحوم مجلسي است. که اخيرا چاپ شده به نام رجال مجلسي. مرحوم مجلسي در وجيزه ص
150 تضعيف کرده است.
مرحوم جزايري هم نقل کرده و فرموده جزء
ضعفاء است.
منهج المقال چند تا تعليق دارد، از همه
تعاليق مهم تر تعليق بهبهاني است. مرحوم بهبهاني مي خواهد ايشان را توثيق کند
ايشان اشاره به يک مبنايي دارد: مي فرمايد که او از مشايخ اجازه است. يشير الي
الوثاقه. يعني چه؟ همين که اين آقا شيخ اجازه است. مورد وثوق است.
در اين
جا بالاخره بايد مبنايي صحبت کرد. آيا شيخ اجازه بودن موجب وثاقت طرف است؟ خيلي ها
قبول
ندارند، شايد مبناي مرحوم بهبهاني اين باشد که بله، ولي کلمه يشير جاي تامل دارد.
اين کبري است. اما صغري، واقعا ايشان شيخ اجازه است؟ برفرض اينکه شيخ اجازه باشد،
تصريح نجاشي دليل است. الاصل دليل حيث لا دليل است. لذا مرحوم مامقاني نمي پذيرد.
مي فرمايد که شيخوخة الاجازة کالاصل في الکشف عن الوثاقة[17][18]، کاشف اصل وثاقه است.
و لا تقاوم الدليل: اصل قدرت مقابله با دليل را ندارد. مي فرمايد: افساد مثل
النجاشي لمذهب الرجل دليل: نجاشي مذهبش را زير سوال مي برد.
نتيجه: مرحوم
مامقاني مي فرمايد: اين طريق نتوانست که مشکل آقاي حسين بن حمدان را حل کند.
پسر مرحوم مامقاني
که اخيرا فوت شدند. ايشان هم حرف پدر را تاييد مي کنند. مي فرمايند بعد از تصريح
نجاشي، آن شخص مشکل عقايدي دارد و كتابش شلوغ است. مرحوم نجاشي عقيده اش را زير
سوال مي برد و يک دليل ديگري که با دليل نجاشي معارضه کند نداريم. بايد بگوييم که
اين آقا ضعيف است. و قلم روي رواياتش بکشيد. رواياتش ضعيف است.
ضعيف غير از متروک
است، اصلا رواياتش را کنار گذاشتند. تا اينجا چه چيز دستگيرمان شد. آيا مي توانيم
به اين روايت که نقل کرديم عمل کنيم. مشکل اين راوي را چه طور مي توان حل کرد.
نجاشي ايشان را تضعيف کرده اند تا معاصرين فقط مرحوم بهبهاني متوفي 1205، ايشان يک
راهي را که خودشان ظاهرا نپذيرفتند يا تاملي دارند، بيان كرده اند اما باز مشکل حل
نمي شود. (تنقيح المقال ج 22، ص 27 شماره6060)
خدا رحمت کند مرحوم
تستري را، در قاموس نکاتي دارندج 3 ص 440، شماره2142. مي فرمايد که اين آقا از
فرماندهان ارتش بني العباس بوده انشقاقي شد در حکومت بني عباسي ها، در دوران حکومت
مقتدر،يک سري مسلح شدند و نيرو تشکيل دادند عليه مقتدر و براي روي کار آمدن معتز
عباسي. اين آقا جزء اين نيروها بود(معتز) اما به نتيجه هم نرسيدند. شکست خوردند. جزري
در کامل في التاريخ چيز عجيبي را نقل مي کند: مي گويدمن تعجب مي کنم، چون در جبهه
مخالف يک مطلبي است که براي ما قابل فهم نيست. چطور ؟ مي گويد: ابن حمدان ضمن
اينکه شيعه پرو پا قرص بوده و تمايل به امير المومنين و اهل بيت داشته است. اين
آقا با اين عقيده، به اصطلاح اصول گراي به تمام معنا بوده است. زير پرچم ابن
المعتز، که مخالف اميرالمؤمنين و ناصبي و غالي در نصب بوده است. جزري مي گويد من
نفهميدم، که چگونه اين متعصب در تشيع زير پرچم نصب قرار گرفته است. تو چه طور زير
پرچم اينها قرار مي گيري. اين مطالبي است که مرحوم تستري در ج 3 ص 440 شماره 2142
نقل مي کند.
جمع بندي:
سند
روايت بحار الانوار به اين آقا بر مي گردد، آيا اين آقا مورد وثوق و اعتماد است؟
گفتيم مشکل دارد. مگر اينکه يک مبناي ديگري اتخاذ کنيم كه ملاک وثوق به خبر است.
نه وثوق به مخبر.
اين بحثي است که
بالاخره در اجتهاد و تقليد مطرحش کردند که آيا مجتهد چه متجزي چه مطلق، پيش
نيازهايش چيست؟ علم رجال، آيا واقعا علم رجال پيش نياز اجتهاد است. بر همين مبنا، اگر
گفتيم ملاک وثوق است به خود خبر. ممكن است گفته شود: ما ديگر نياز به علم رجال
نداريم. ولي اگر گفتيم وثوق مخبر بايد باشد. معروف همين است. مخبر مورد وثوق و
وثاقت باشد. مرحوم بهبهاني در كتاب فوائد[19]
پنجاه مورد از امارات قبول روايات نقل مي كند، اگر مشکل است طرق ديگري ما داريم.
فعلا با قطع نظر از
آن طرق و با قطع نظر از آن مبنا که کفايت وثوق به خبر است. اين روايت مشکل دارد و
ما نمي توانيم اين روايت را بپذيريم. مگر اينکه از طرق ديگر وارد شويم.
فعلا ما سه روايت نقل
کرديم. اگر توانستيم سه تا ديگر پيدا کنيم و از مجموع اينها اگر توانستيم استفاضه
يا تواتر بدست آوريم!! ما را از بررسي سندي بي نياز مي كند. آقاي خوئي در شرح حال
عبدالله بن عباس، مي فرمايد که روايات در مدحش بسيار است. ولي حتي يک روايتش صحيح
سند نيست. تمامش مشکل سندي دارد. اما استفاضه اين روايات ما را از بررسي بي نياز
مي كند.[20] شما پيدا کنيد به حد
استفاضه برسد آن وقت اين مساله را بفرمائيد.
نتیجه:
اشتباه نشود من نمي خواهم حسني را رد کنم يا تاييد کنم. من مي خواهم ببينم آن کس
که رد مي کند دليلش چيست، آن کسي که مي پذيرد دليلش چيست؟ و اصولا اين باورها ريشه
اش به کجا منتهي مي شود؟ اين روايت که مفادش اين است که آقاي حسني چهره اي صددرصد
مثبت دارد، اما مشکل، مشکل سندي است و ما نتوانستيم حلش کنيم.
(در کتاب الهدايه
الکبري، روايت در اين کتاب با اين متن فرق مي کند، آن جا مي گويد شعيب بن صالح به
کمک حسني مي آيد، و بعد لشکري را تشکيل مي دهند آن وقت به حضرت مهدي (علیه السلام)
با چهل هزار نفر،حتي از لشکر شعيب جدا ميشود، از لشکر طالقان که نيرو مي گيرد،
بعد مي روند خدمت حضرت مهدي (علیه السلام) .با اينکه سند از حمدان است) اگر
اين روايت را مرحوم مجلسي از کتاب الهدايه الکبري نقل کند، مشکلش صددرصد است. خود مرحوم
مجلسي به اين کتاب توجه نمي کند. به چند تا کتاب توجه نمي کند در بعضي جاها علتش
را نيز نقل مي کند. ولي در بحار الانوار از کتاب هدايه، فرموده اند از مفضل بن
عمر، ولي طريقش ابن حمدان است. چه از کتاب باشد چه در طريقش اين شخص باشد مشکل
سندي حل نمي شود.






[1] معجم
أحاديث الإمام المهدي، الشيخ علي الكوراني العاملي،ج3، ص91.



[2] معجم
أحاديث الإمام المهدي، الشيخ علي الكوراني العاملي،ج3، ص95.



[3]. الشيعة و الرجعة 146 فصل في الخطب و مايتعلق بالمهدي (علیه السلام)
و خطبة البيان.



[4] موسوعة أحاديث أمير المؤمنين علي
(عليه السلام)، اللجنة العليا للتحقيق في مؤسسة نهج البلاغة، ج1، ص221.



[5].بحار
الأنوار - ط مؤسسةالوفاء، العلامة المجلسي، ج53، ص1.



[6].بحار
الأنوار - ط مؤسسةالوفاء، العلامة المجلسي، ج53، ص15.



[7].بحار
الأنوار - ط مؤسسةالوفاء، العلامة المجلسي، ج53، ص16.



[8]. الغيبة، طوسي، ص283 ـ .



[9]. في رحاب حكومة المهدي (علیه السلام)، ص178.



[10]
دلائل الإمامة، محمد بن جرير الطبري الشيعي،
ج1، ص456.



[11]
أعيان الشيعة، السيد محسن الأمين، ج2، ص82.



[12] سرور أهل الإيمان، بهاء الدين
علي بن عبد الكريم النيلي النجفي، ج1،ص68.



[13]
أعيان الشيعة، السيد محسن الأمين، ج5، ص490.



[14] رجال النجاشي، النجاشي، ج1، ص67.



[15] الرجال لابن الغضائري، ابن الغضائری
(ت محمّد كاظم رحمان ستايش)، ج1، ص54.



[16] معجم رجال الحديث، السيد أبوالقاسم
الخوئي، ج6، ص244.



[17] معجم رجال الحديث، السيد أبوالقاسم
الخوئي، ج1، ص73.



[18] معجم رجال الحديث، السيد أبوالقاسم
الخوئي، ج1، ص73.



[19]. الفوائد الحائرية، چاپ معجم الفكر الاسلامي، قم.



[20]. معجم رجال الحديث، ج10، ص229، 6943.
الحسين
بن حمدان... كان فاسد المذهب... صاحب مقالة ملعونة...
قلت
(ابطحي): رواية التكعبري عنع مع أنه كان وجها في اصحابنا ثقة معتمدا لا يطعن عليه
ـ كما ذكره المأتن ـ تنافي كونه كذاباً صاحب مقالة ملعونة علي ماذكر ابن الغضائري.
(تهذيب المقال في تنقيح كتاب رجال النجاشي، ج2/ ص253/ رقم157).
قابل
ذكر است كه اكثر علماي شيعه ايشان را تضعيف كردند. موافقاً النجاشي و ابن الغضائري
و... اما آقاي نمازي در مستدركات علم رجال و محمد امين در اعيان الشيعه به دفاع از
ايشان پرداخته و تضعيفات علما را نپذيرفتند، ابن حجر در لسان الميزان ايشان را جزء
فقهاي اماميه مي داند. مستدركات علم رجال حديث، 3/ 121 رقم 4316؛ اعيان الشيعه 5/
490 رقم 1131؛ لسان الميزان 2/ 279 رقم 1164.