جلسه 13 ـ سيد حسني

بسم الله الرحمن الرحیم


سيد حسني


سيد ابن طاووس مي فرمايد که من
تضمين نمي کنم صحت روايت را، صحت اين کتاب و مطالبي که در اين کتاب است،اين را
اضافه کنيد:
مي فرمايد و انا من بري من خطره
لانني احکي ما اجده بلفظه و معناه؛ يعني ما آنچه را پيدا کرديم نقل مي کنيم اما
تضمين نمي کنيم و تعهد نمي دهيم که اين منقولات صحيح باشد.
ظاهرا يک همچون حرفي را ايشان
نسبت به کتاب رجال ابن الغضائري دارند مي فرمايند: که من از رجال شيخ،فهرست شيخ،
از نجاشي و از ابن الغضائري نقل مي کنم اما صحت كتاب ابن الغضائري را تضمين نمي کنم.

سوال: آيا ابوخالد كابلي از اهل
سنت است چون برخي ايشان را از اهل سنت دانسته اند؟
ما اهل سنت موثق داريم غياث بن
ابراهيم حفص بن غياث که اهل سنت هم از او نقل مي کنند و مقبول هست.اما اين سند، يک
سندي نيست که بشود به آن اعتماد کرد.
سوال: اين متني که اضافه دارد
شايد بعدا اضافه شده باشد؟
استاد: درست
دقت نکردم اما آن نسخه اي که چاپ نجف است من نگاه کردم.
من يک تتبعي کردم ابو خالد حلبي
دارد و کلبي هم دارد. من پيدا نکردم، اين شخص (كابلي) جزو کساني بوده که در
سخنراني امام حضور داشته است. من پيدانکردم. اما شما فرموديد که ممکن است ابو خالد
کابلي باشد. ابو خالد کابلي از اصحاب امام سجاد و امام باقر و امام صادق: مي باشد.
ايشان از اصحاب امام سجاد است و امام سجاد دو سال از عمر شريف امير المومنين
علیه السلام رادرک کردند. کسي که از اصحاب امام باشد و از اصحاب علي بن ابي
طالب علیه السلام باشد، بايد عمر طولاني داشته باشد.
بگذريم، من يک اشاره اي بکنم به
آقاي اصبغ بن نباته، شما ص 135جلد 11تنقيح چاپ جديد را مراجعه کنيد همان ابتدائا
بياييد آراء عامه را ببينيد که عامه نسبت به ايشان چه مي گويند، کمتر اتفاق مي افتد
که اين آقا را بپذيرند.
ابوبکر بن عياش مي گويد اصبغ بن نباته و ميثم بن تمار، هولاء الکذابون، اينها
نعوذبالله دروغگويان هستند. عباس دوري از يحيي بن معين نقل مي کند که شعبي رأي رشيدا، حبة العرني، اصبغ بن نباته.... اينها
ارزشش را ندارند نه اصبغ ارزشش را دارد نه حبه عرني نه رشيد حجري، يک جا ديگري مي گويد
ليس بثقه...
حالا مشکلش چيست؟ عقيلي مي گويد
کان يقول بالرجعه، تابعي است. و اعتقاد به رجعت داشت. حالا معلوم شد. ولي يک مشکل
ديگري هم دارد، ابن حبان مي گويد فتن بحب علي بن ابي طالب(عليه السلام). محو دوستي
امير المومنين بود. (اين مي شود نقطه ضعف) بعد مي گويد احاديث عجيب و غريب نقل
کرده است. فاستحق من اجلها الترک، دار قطني مي گويد منکر الحديث. ابن عدي مي گويد
من چيزي از احاديثش نمي آورم چرا؟ دليلي که مي آورد خيلي مهم است لان عامة مايرويه
عن علي، مطالبي که نقل مي کند از امير المومنين علیه السلام است، پس بايد
از چه کسي باشد تا تو بياوري؟ لايتابعه احد عليه هيچ اعتنايي به احاديث ايشان
ندارند چرا؟ چون يروي عن علي بن ابي طالب علیه السلام و هو بيّن الضعف.
مطالب ديگري هم در اين خصوص است.
پس اشكال اول يقول بالرجعة،
اشكال دوم: فُتِن بحب علي علیه السلام.
اما به نظر من نکات ديگري هم هست که کار دست ايشان داده است. يک نکته را من اشاره
کنم. بدنيست، مي گويد که اين آقا در جنگهاي امير المومنين علیه السلام شرکت
فعالي داشته است. بگونه اي که کان علي يضن به يعني چه؟ آقا دلش نمي خواست اين برود
جبهه، مي ترسيد که شهيد شود و ازدست برود. و اين حيف است و در چنين موقع اين شخص
بايد باشد. يضن به علي الحرب و القتال. روش او اين بود: و
کان القوم اذا لقي بعضهم بعضا، اگر درگيري بود جبهه ها داغ بود، او
کار نداشت، اگر يک خورده حس مي کرد که جبهه ها سرد شده است جنگ متوقف شده، برز وحده
تنها وارد ميدان مي شد فلا يرجع حتي يخوط سيفه و رماحه شمشيرش را خون آلود مي کرد
و بر مي گشت. اين روش ايشان بود.
مطالب زيادي نسبت به ايشان نقل
شده است. به نظر من عبارت را نگاه بکنيد، کان
من ثقات امير المومنين علیه السلام و من شرطة الخميس، گارد
ويژه بوده و کان فاضلا، حضرت هم به ايشان فرموده بود، تشرطوا، تشرطوا، بياييد
قرارداد ببنديم بين ما و شما، ما اشترطکم بالذهب والفضه قرارداد امتيازات مهمي
ندارم، شهريه بدهم، حقوق بدهم، زمين بدهم اين حرفها نيست.مااشترطکم الا الموت شما
بايد تا پاي جان بامن باشيد و من تعهد مي دهم که بدون شما بهشت نمي روم. ان قوما
من قبلکم من بني اسرائيل تشارطوا بينهم يک چنين تعهدهايي داشتند، فمامات احدهم حتي
کان نبي قوم او نبي قريته او نبي نفسه و انکم لبمنزلتهم شما هم به منزله من هستيد
الا انکم لست بانبياء.
شرح حال ايشان را مطالعه کنيد. اصلا
نمي توانيم از ايشان دست برداريم. عهدنامه مالک اشتر را ايشان نقل مي کند و اين
آقا در سندش است. وصيت امير المومنين علیه السلام به محمد حنفيه را ايشان
نقل مي کند. در جلسه قبل عرض کردم، ايشان اولين کسي است که مقتل نوشته است. عمرش
طولاني بوده است. حتي بعضي ها گفته اند دوران امام زين العابدين هم رسيده است و
درک کرده است. آقاي شيخ محيي الدين فرزند مرحوم مامقاني مي گويد: آقاي اصبغ بن
نباته از شخصيت هاي معروف و برازنده شيعه است، در اينجا والذي يظهر ان المترجم بقي
الي زمان السجاد علیه السلام، تا آن دوران ايشان بوده اند. مسائلي هم در
اينجا است، ببينيد آقاي مامقاني در تعليقه مي فرمايد:لا ينقضي عجبي ممن عد المترجم
مشکورا، يک رتبه اي است. يعني، بدکش نيست يعني چه؟، مع تصريحه بانه کان من خاصة
امير المومنين علیه السلام ايشان از خواص امير المومنين علیه السلام
بوده است، مي فرمايد من از مناقشه بعضي از معاصرين هم در شگفت هستم، لان کونه من
خاصة امير المومنين علیه السلام و ممن کان يضن به امير المومنين علیه السلام
في الحرب انه کان شيخا ناسکا عابدا انه من ذخائر علي علیه السلام، کل ذلک
يويد ويقوي(سند روايت رسائل)فالحق الصريح والواقع الذي
لا محيص عنه ان المترجم من اوثق الثقات و کفي فخرا و جلالة
له عدّ امير المؤمنين علیه السلام له من ثقاته[1]،
حضرت فرمود ثقات مرا بياوريد، يکي از آنها همين آقا بود، فالرجل
ثقة ثقة ثقة بلا ريب هيچ جاي شک و شبهه نيست.
ولي آيا مشکل ما را حل ميکند، با
قطع نظر از اصبغ، سند به خاطر قبلي ها که مجهول هستندو بعضا هم گفته اند ضعيف است
مشکل دارد.
روايت پنجم
روايت ديگري را که ما دراين زمينه
مي خواهيم نقل کنيم روايت پنجم است مرحوم طوسي; درکتاب غيبت ص 469،اين روايت را نقل مي کند اين روايت اشاره به
حسني است. عن ابي جعفر، في حديث طويل خود شيخ طوسي; مي فرمايد که اين حديث طويل است که يدخل المهدي الکوفه و بها ثلاث
رايات قد اضطربت بينها، سه جريان است و شايد سه تفکر باشد، اينها با هم اختلاف نظر
دارند. فتصفوا له اختلافات را کنار مي گذارند و تابع آقا مي شوند.حتي ياتي المنبر
آقا تشريف مياورند منبر و سخنراني مي کنند، و لا يدري الناس مايقول، من البکاء
مردم متوجه حرف آقا نمي شوند در اثر شدت گريه، شدت گريه چه کسي؟ خود آقا يامردم؟
گريه شوق است بالاخره ناراحتي فراق، هرچه هست در روايت نيامده است و هو قول رسول
الله کاني بالحسني و الحسيني و قد قاداها، اين دوتا رهبري مي کنند فيسلمها الي
الحسيني فيبايعونه، حسني پرچم را تحويل حسيني مي دهد و با او بيعت مي كنند، و اذا کانت الجمعه الثانية (جمعه دوم شد) قال الناس، يابن الرسول الله، الصلاةخلفک..الصلاة خلف رسول الله.
نماز پشت سر شما مساوي است با نماز پشت سر پيامبر اکرم صله الله و آله وسلم. و
المسجد لايسعنا مسجد کوفه جا نمي شود براي اين جمعيت. منظور چيست؟ يعني يک مسجد
ديگري براي مردم بسازيد، فيقول انا مرتاد لکم، تصميم به ساختن مسجد مي گيرند.
فيخرج الي الغري، تشريف مياورند به نجف اشرف فيخط مسجدا، يعني تصميم به طرح مسجد،
له الف باب، مسجدي که هزار تا درب دارد «يسع الناس» تا مسجد بتواند جمعيت را در بر
بگيرد و ظرفيت داشته باشد، عليه اصيص، يعني محكم و اساسي است؟ مراجعه کنيد. فيبعث
ويحفر من خلف قبر الحسين لهم نهراً يجري الي الغري، الان هم نجف آب ندارد از جايي
آب را به نجف اشرف سرازير مي کنند حتي ينبث في النجف...وکاني بالعجوز، خلاصه وضع
کشاورزي تغيير مي کند علي راسها مکتل فيه برّ حتي تطحنه بکربلاء شاهد سر همين کلمه
است، کاني بالحسني، و متن آن هم يک نص غريبي است.
تا اينجا رواياتي که مانقل کرديم
رواياتي بود که با محوريت حسني بود، يا در مکه کشته مي شود که نوبت به اين حرفها
نمي رسديا در مسير عراق به امام علیه السلام ملحق مي شود. اينجا در خود
عراق و کوفه است.
تعارض ندارد دو تا حسني داريم؟
استاد: همين ديگر، دو تا حسني، سه
تا حسني، اينها چيست؟ ما از اثبات يك حسني ناتوانيم
ما الان چهارتا روايت نقل کرديم،
ممكن است به نتيجه مرحوم خوئي برسيم، نظر بنده همان نظر مرحوم خوئي است منتها
ايشان در روايت ابن عباس،من در روايت حسني، حالا من عرض کنم روايات را، ببينيد اين
روايت پنجم کجا آمده است. اولين کسي که آن را نقل کرده است، مرحوم شيخ طوسي; است، م
468، بعد از ايشان مرحوم عاملي نباطي بياضي، در کتاب شريفشان، الصراط المستقيم[2]
در جلد 2 ص 264 همين رانقل مي کند، اما به اختصار. نيلي در منتخب الانوار المضيئه
ص 191، بعضي از آنرا نقل مي کند،، مرحوم حر عاملي، در اثبات الهداةج3، ص315، ح 364،
از غيبت نقل مي کند. البته سندش ظاهرامشکل دارد چون گاهي به عنوان احمد بن يحيي
معتمد نقل شده، اماشيخ طوسي سند را به عنوان احمد بن يحيي بن معتمد آورده، بحار
الانوار،ج 52 ص 303،در آخر هم بشارة الاسلام
کاظمي،ص 225.
ظاهرا اين مطلب را کشف الغمه هم
دارد اين را خودم مراجعه نکردم، بعضي از دوستان مراجعه کرده اند. ج 2 ص463 و روضه
الواعظين ابن فتال نيشابوري ص 263 اين رانقل کرده است. المستجاد هم آورده است.
اما از نظر سند اين مشکل دارد،
اشکال اول ابراهيم بن بنان خثعمي، اين شخص مهمل است، مهمل يعني چه؟ يعني درکتب
رجالي بحثش نشده است. البته مرحوم شيخ محيي الدين فرزند مرحوم مامقاني، ايشان مي پذيرد
که مهمل است ولي از طريق ديگر مي خواهد درستش کند مي فرمايد رواياتش سديد و قوي
است. رواياتي که نقل ميکند روايات مقبولي است.[3]

باز کسي که در سند است آقاي عمرو
بن ثابت است اگر ابو المقدام باشد مشکلي ندارد، اما اگر غير از آن باشد براي ما
مجهول است پس از نظر سند مبتلا به اشکال است حالا ببينيم از نظر دلالت.
اين روايت با چند تا روايتي که
قبلا نقل شده، همخواني ندارد، مخصوصا با روايت کافي شريف،در آن روايات صحبت حسني و
حسيني نبود، امااينجا دو نفر هستند. بعد هم محوريت مي شود با حسيني نه با حسني.
مگر اينكه بگوئيم مراد از حسيني همان حضرت مهديعجل الله تعالی فرجه الشریف
است.
دلالتشان
خيلي روشن نيست در اين روايت،و با روايات ديگر هم تقريبا منافات دارد. آن روايات در
مسير عراق دارد آن روايات خود مکه، اينجا خود عراق.
روايت ششم:
روايت ششم را مرحوم مجلسي نقل مي كند،
مراجعه کنيد ببينيد مرحوم مجلسي در بحارالانوار، ج 57 ص 215 [4]
اين روايت را از کجانقل مي کند آيا از تاريخ قم است يا خودشان از کتاب ديگري نقل
مي کند اگر از تاريخ قم باشدکه بايد بحث شود، من در کتاب تا ظهور مفصلا راجع به
تاريخ قم بحث کردم کتاب را داشته باشيد و اين مباحثي که در آن آمده است پيش مطالعه
داشته باشيد تا نياز نباشد که ما بعضي مطالب را اينجا مطرح کنيم مؤلف تاريخ قم مرد
جليل القدر، محترم، معاصر مرحوم صدوق بوده است، منتهي کتاب به دست ما نرسيده است،
ترجمه آن دست ما رسيده است. آن هم ظاهرا، چهارصد سال بعد ترجمه شده و به دست ما
رسيده است و اين که الان در دسترس است، همان ترجمه است و مرحوم مجلسي هم ظاهرا از
ترجمه نقل مي کند روايت اين است : في خطبه الملاحم،
هيچ قبل و بعدي هم ندارد، في خطبه الملاحم لامير المومنين علیه السلام، ما
در اين چند جلسه خطب را اشاره کرديم، خطبه بيان، خطبه افتخاريه، اينها همه خطبه هائي
هستند که ملاحم در آن هست ايشان اشاره نمي فرمايد که کدام يکي از اينهاست. في خطبه
الملاحم لامير المومنين علیه السلام التي خطب بها بعد وقعة الجمل بالبصره،
ببينيد مطابقت کرد با خطبه البيان، ولي نمي گويد که خطبة البيان
است، چون خطبه البيان را خودشان پنبه اش را زدند. فرمودند که اصلا اين خطبه را
صوفيه و غلات نقل مي کنند ولي در اينجا اسمي از خطبة البيان
نمي برند، مي فرمايند که در خطبه اي که بعد از پايان جمل در بصره ايراد
فرمودند،اين را فرموند:
يخرج الحسني صاحب طبرستان[5]،مع
جم کثير، نيروهاي زياد، کثير من خيله و رجله، باصطلاح پياده نظام سواره نظام حتي
ياتي نيسابور فيفتحهادرگير مي شود با نيشابور، شهر را فتح مي کندو يقسم ابوابها،
ثم ياتي اصفهان، مي آيد اصفهان ثم الي قم وارد قم مي شود فيقع بينه و بين اهل قم
وقعة عظيمة درگيري ميشود بين قمي ها و بين حسني، يک جنگ تمام عيار و يقتل فيها خلق
کثير از طرفين عده ي زيادي کشته مي شوند فينهزم اهل قم، قمي ها هم شکست مي خورند،
فينهب الحسني اموالهم، وارد شهر مي شود و غارت مي کند، حسني اموال قمي ها را غارت
مي کند، و يسبي ذراريهم، بچه هايشان را هم اسير مي برد، و نساءهم و يخرب دورهم،
خانه هاشان را هم خراب مي کند، فيفزع اهل قم الي جبل و از شهر مي گريزنند و پناه
ميبرندبه يک کوهي، به يک منطقه کوهستاني،يقال لها وراردهارکه الان مي گويند
اردهال، فيقيم الحسني ببلدهم اربعين يوما،40 روزشهر را اشغال مي کند، و يقتل عشرين
رجلا و دو نفر را حلق آويز ميکند. ثم يرتحل عنهم.
خوب چه شد؟ اين همان حسني است؟ قم
روايات متعددي دارد در حد استفاضه و يا حتي بيشتر که قم ان شاء الله مصون است،
ايران مصون است[6]، خلاصه از اين روايت
استفاده ميشود که حسني يک چهره منفي، خونريز و غارت گر است. آدمي است که با زمين و
زمان تشيع مخالف است. قلب تپنده شيعه است قم. القلب النابض للتشيع؛ قمي که زمينه
ساز است، سمي قم لانها اهله يقومون مع مهدي من آل محمد صله الله و آل وصلم، زمينه
ساز حکومت امام زمانعجل الله تعالی فرجه الشریف هستند، کار فرهنگي از
قم شروع مي شود. آن وقت حسني که ظهور كند با قم اينطوري برخورد کند اين حسني نيست؛
همان سفياني است. سفياني حدودش مشخص است. به اينجاها نمي رسد؛ جنوب ايران ودر يک
منطقه محدود.
حالا اين را مي توانيم جز روايات
حسني مطرح کنيم يا روايات معارض است؟ اين روايات معارض است نه روايات حسني اين را
نمي شود به حساب آورد. اين روايت از نظر سند مشکل دارد. اصلامرحوم مجلسي اشاره به
سند نمي کند. از کجا اين را نقل ميکند. اگر ملاحم همان خطبه البيان است. اين مطلب
در خطبه البيان نيست. تطنجيه است ؟ هرکدام هم است، اين مطلب در آن نيست. ايشان از
کجانقل مي کند، من نمي دانم. از نظر سند، از نظر دلالت احتمال مي رود (بايد دوباره
تاريخ قم را مراجعه کرد) مربوط به داعي الحق و قضاياي زيدي ها است زيدي ها درگيري
شديدي، حالا الان يک مقدار رويكرد و وضع آنان تغيير کرده و ما دعا مي کنيم خداوند
عزوجل شيعه هاي يمن را نصرت دهد و حفظشان کند از بليات، اين ها را مصون نگه داردو
در برابر هجمات وهابي ها و دشمنان حفظ کند ولي قبلا زيدي ها با شيعه مشکل داشتند
باخودامام مشکل داشتند بينيد در بحار الانوار رو مي کند به امام صادق علیه السلام
(استغفر الله) و مي گويد تو حسود هستي به امام اينگونه برخورد مي كند (ديگر چرا
اين را تاييد کنيم) مرحوم صدوق در كمال الدين مي فرمايد: هم اعدي عدو لنا؟ نسبت به
زيدي ها در آن دوران احتمال مي رود که جراياناتي بوده و گذشته نميدانم بالاخره
داعي الحق يک برنامه هايي داشته مراجعه کنيد حسني را به مازندران و اين جريان ربط
ندهيد و الا همه قم از او متنفر مي شوند.







[1]. تنقيح المقال، ج11، ص140.



[2]. اگر قضيه اي از مرحوم آقاي اميني شنيده ايد که کتابي که دنبالش
بودند و با معجزه با توسل کتاب را پيدا کردند همين کتاب است کتاب نباطي است کتاب
الصراط المستقيم خيلي دنبال آن بود. بالاخره يک نفراين کتاب را داشت. مرحوم شيخ
اميني آمد در خانه شان و گفت يک هفته به من بده امانت، قبول نکرد، گفت درکتابخانه
ات مي نشينم استفاده ميکنم گفت نمي گذارم شکلش را هم ببينيد خلاصه متوسل شد به
امير المومنين علیه السلام، به ذهنش آمد که کليد اين مشکل به دست فرزندش
ابوالفضل است بر خلاف معهود نجف اشرف،که طي هفته کربلا نمي روند معمولا پنج شنبه ها
مي روند مي رود براي زيارت کربلا و امام حسين و قمر بني هاشم و ميايد بيرون، بعد
يک آقايي به ايشان مي رسد، آقا حالا کجا مي خواهي بروي، هوا گرم است برويم خانه،
به منزل او مي رود، ايشان عرض مي کند تا من غذا آماده کنم پدرم تازه فوت شده است و
يک مقداري کتاب دارد، مي خواهم بريزم داخل رودخانه، نگاه کن اگر چيزي به دردت مي خورد
بردار. ايشان بقچه را باز مي کند. اولين کتابي را که بر مي دارد، مي بيند همان
کتاب نباطي است. الصراط المستقيم الي مستحقي التقديم نوشته مرحوم علامه شيخ زين
الدين ابي محمدعلي بن يونس عاملي النباطي البياضي متوفاي877.



[3]. تنقيح المقال، چاپ مؤسسه ال البيت.:، لإحياء التراث (چاپ جديد).



[4] وَ فِي خُطْبَةِ الْمَلَاحِمِ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع الَّتِي
خَطَبَ بِهَا بَعْدَ وَقْعَةِ الْجَمَلِ بِالْبَصْرَةِ قَالَ يَخْرُجُ
الْحَسَنِيُّ صَاحِبُ طَبَرِسْتَانَ مَعَ جَمٍّ كَثِيرٍ مِنْ خَيْلِهِ وَ رَجِلِهِ
حَتَّى يَأْتِيَ نَيْسَابُورَ فَيَفْتَحُهَا وَ يَقْسِمُ أَبْوَابَهَا ثُمَّ
يَأْتِي أَصْبَهَانَ ثُمَّ إِلَى قُمَّ فَيَقَعُ بَيْنَهُ وَ بَيْنِ أَهْلِ قُمَّ
وَقْعَةٌ عَظِيمَةٌ يُقْتَلُ فِيهَا خَلْقٌ كَثِيرٌ فَيَنْهَزِمُ أَهْلُ قُمَّ
فَيَنْهَبُ الْحَسَنِيُّ أَمْوَالَهُمْ وَ يَسْبِي ذَرَارِيَّهُمْ وَ نِسَاءَهُمْ
وَ يُخَرِّبُ دُورَهُمْ فَيَفْزَعُ أَهْلُ قُمَّ إِلَى جَبَلٍ يُقَالُ لَهَا
وراردهار فَيُقِيمُ الْحَسَنِيُّ بِبَلَدِهِمْ أَرْبَعِينَ يَوْماً وَ يَقْتُلُ
مِنْهُمْ عِشْرِينَ رَجُلًا وَ يَصْلِبُ مِنْهُمْ رَجُلَيْنِ ثُمَّ يَرْحَلُ
عَنْهُمْ .



[5] طبرستان يعني مازندران امروز، چرا مي گويند
طبرستان. مراجعه کنيد معجم البلدان را. آنجا بيان مفصلي دارد که چرا مي گويند
طبرستان.



[6] دو نفر مثل آقاي بهجت در قم باشند کافي است که
قم و ايران را از عذاب مصون بدارد، ما اميدواريم که آرزو را دشمن به گور ببرد، اين
کشور سرافراز، دربست در اختيار آقا ولي عصر است. تا ظهور خود آقا محفوظ باشد.