جلسه 29 ـ حدیث معرفت امام

بسم الله الرحمن الرحیم


حديث معرفت امام


یک روایت دیگر فقط ما
ازاین چهارده، پانزده روایت کافی شریف را می خوانیم،
وپروندة این بحث را می بندیم. هرچند این بحث گسترده است.
درجلسات قبل اشاره شد، که ما باید حدیث من مات را ازطرق عامه
نیزبررسی کنیم. این یک محور. بعد باید
بیاییم توجیهات خود عامه را جمع کنیم. که آنها نسبت
به این روایت چه می گویند.، این هم یک بحث.
بعد باید دید کلمة امام، به چه معناست؟چون ما مرادازمعرفت را
بیان کردیم. میتة
الجاهلیة را نیز بیان
کردیم. ماند کلمة امام که این امام کیست؟ یک اشارة
مختصری امروز خواهد كرد. بعد یک بحث فقهی ما داریم، این
لازمة بحث است. که بالاخره مات
میتة الجاهلیة، نفاق است؟ کفراست؟
ضلالت است؟ و آیا اگر مراد کفر باشد، همین مفتی به است؟ خوب
ببینید این را ما خواسته باشیم این طوری بحث
بکنیم، خیلی گسترده می شود شاید تا آخرسال
این بحث را نتوانيم تمام کنیم. ازطرفی دوستان هم اصرار دارند که
به بحث های جزئی دیگر هم بپردازیم. لذا ما امروز
هرطوری شده این بحث را باید تمام کنیم، اما این
نکاتی که عرض شد باید پی گیری شود.
اما روایت ششم: از كافي
عدةّ من اصحابنا[1]
عن احمدبن محمد بن خالد، عن ابیه (یعنی محمد بن خالد) عمن ذکره،
عن محمد بن عبد الرحمن ابن ابی لیلي، عن ابی عبد الله، (ع)
ایشان می فرماید: این روایت ضعف دارد و این
ضعف یا به اعتبار عمن ذکره وارسال آن و یا به اعتبار محمد بن عبد
الرحمن است، ایشان می فرماید در کتاب کفر و ایمان
همین روایت با اختلاف اندکی اما با همین سند نقل شده است.
اما روایت این است: انکم لا تکونون صالحین حتی تعرفوا،
اصلا صالح بودن متوقف بر شناخت است. مرحوم مجلسی می فرماید: ای لا صلاح و لا نجاة و
لا قبول عند الله إلاّ بالمعرفة. اصلا آدم نمی تواند صالح باشد، نمی تواند اهل نجات باشد،
واعمالش اصلا قبول نیست، إلا بالمعرفة، خیلی مهم است. خوب این معرفت چیست؟ بعد مرحوم
مجلسی بیان می کند. إذ لا صلاح إلا بالعبادة، صالح بودن متوقف برعبادت است. عبادت چه كسي؟ عبادة من یستحق ان
یعبد، ولا عبادة إلا بالمعرفة، عبادت متوقف بر معرفت است. لذا امام
عليه السلام فرمودند انکم
لاتکونون صالحین حتی تعرفوا، خوب شناخت به چیست؟ و لا تعرفوا
حتی تصدقوا، اینجا مرحوم مجلسی می فرماید:
این «لاتعرفوا» صیغة نهی است. اما معنایش نفی است.
می گوید معرفت محقق نمی شود. مگر به تصدیق. و
معنایش این است که و لا تعرفون ای لا معرفة
إلا بالتصدیق لله و لرسوله و للحجج، بعد
امام می فرماید تصدیق هم حاصل نمی شود حتی تسلموا
ابوابا، مشکل اینجاست. این تسلموا ابوابا یعنی چه؟
اینجا بیاناتی مرحوم مجلسی دارد. می فرماید:
ولا تصدیق إلا بالتسلیم والرضاء بما من جانب المصدق مصدق به،
یعنی ابواب
اربعة، این ابواب
اربعة چه کسانی هستند؟ ایشان می فرماید که اولا
تسلیم یعنی چه؟ لا تصدقوا حتی تسلموا، این
تسلیم یعنی چه؟ این همان تسلیم معنای معرفت
است. المراد
بالتسلیم الانقیاد للائمة. عليه السلام دربرابر ائمة معصوم عليه السلام انقیاد و پذیرش و تبعیت، والرضاء بما
یصدر منهم، بدون هیچ تأمل و تردید، هرچه اینها گفتند.
هرچه ازایشان صادرشد. وهردستوری که دادند، این معنای
معرفت است. می فرماید الزموا رادرتقدیر بگیرید،
یأخذوا رادرتقدیربگیرید، یا اعلموا رادرتقدیر
بگیرید، الزموا ابوابا، این ابواب را ملازم باشید. خوب
این ابواب یعنی چه؟ یک بار دیگر بخوانم: انکم لا
تکونون صالحین حتی تعرفوا، صلاحیت بستگی به عرفان دارد،
ولا تعرفوا حتی تصدقوا، معرفت هم درمدار تصدیق، و تصدیق هم
درمدار تسلیم، تسلیم هم به معنای چه بود؟ انقیاد و اطاعت
محض ازائمة طاهرین. عليه السلام خوب بعد تسلموا ابوابا، این ابواب یعنی
چه؟ پنج تا معنی می کند مرحوم مجلسی، می فرماید:
معنای اول ابواب
اربعة، حتی تسلموا ابوابا اربعة
لا یصلح اولها إلا بالآخرها، یعنی چه؟ آن چهارتا باب که ما گفتیم، سه تایش
راهم اگر داشته باشید، چهارمی را نداشته باشید مثل این که
سه تا را هم ندارید. ضل اصحاب الثلاثة و تا هو تيهاً بعيداً، آنهایی که تابع سه تا
هستند، اینها گمراه هستند. خیلی ازنقطة مرکزی دورشدند.
حالا شاهد این کلمه است. که معرفت بستگی به تسلیم،
انقیاد، اطاعت ازابواب. البته اینجا ایشان ابواب را منصوب
می خواند. به تقدیر الزموا، الزموا ابوابا، می فرماید که
پنج تا توجیه شده است.
توجیه اول:. مرحوم
مجلسی می فرماید توجیه اول توجیه پدرم است، سمعته
من الوالد[2]، که فرمودند این ابواب
اربعة اشاره به آن آیه است که: من تاب وآمن وعمل صالحا ثم اهتدی. ای
التوبة والایمان و العمل الصالح والاهتداء،
اهتداء به چه؟ بولایة اهل
البیت. عليه السلام اصحاب الثلاثة هم التارکون للرابعه.
ولایت را گذاشته اند کنار. خوب پس اینها می شوند اصحاب الثلاثة.
آنوقت این لفظ به دو معنا است. می فرماید: ایشان اصحاب
ثلاثة به این معنا هستند فقط سه تا را گرفته اند و به معنای
پیروی ازاون سه نفر هستند. مع انهم اصحاب الثلاثة علی وجه آخرلقولهم بخلافة خلفاء الثلاثة.
وقتی که ازاهل بیت عليه السلام پیروی نمی کنند،
ازدیگران پیروی می کنند[3]. این
توجیه اول است. که مراد ازابواب چه شد؟ همان چهارتا که مهم آنها چهارمی
است. معرفت یعنی تسلیم و پیروی ازامام. عليه السلام
این معنای اول.
معنای دوم مراد از اربعة همان
چهارتایی که درکنار پیامبر اکرم صل الله عليه و اله وسلم
درقضیة کساء بودند. معلوم شد. یعنی پیرو کی
باشید؟ اهل بیت، عليه السلام بازمعنا همان است. مجلسی می فرماید
که طبق توجیه دوم تتمة فرمایش امام ضل اصحاب الثلاثة
باز یعنی خلفاء. یعنی ضل پیروان آن سه نفر. بعد
آنوقت می گویند این انسب است. این توجیه دوم.
توجیه سوم مراد از اربعة همان اصول پنج
گانة ما است. عدل را داخل درتوحید قرار دادندچون ازصفات خداست.
یعنی شما باید تابع توحید، نبوت، امامت و معاد، و بالثلاثة
یعنی غیرازامامت، توحید ونبوت ومعاد. مراد این است.
امام فرمودند حتی تسلموا ابوابا اربعة،
یعنی این چهارتا را باید داشته باشید. امامت هم
باید جزءش باشد. ولی اینها سه تا را فقط گرفتند.
توجیه چهارم یکی
ازچهارتا، معرفت خداست وتصدیق او، دومی تصدیق رسول است صل الله
علیه و آله وسلم، سومی موالاة
ولی امراست، از اهل بیت پیامبر اکرم، صل الله عليه و اله وسلم
وچهارمی برائت ازاعداء شان است. این مراد از اربعة است. با
این حساب دیگر این ضل اصحاب الثلاثة
دیگر بخلفاء بر نمی گردد، باید یک توجیه دیگر
پیداکرد. ایشان دیگر اشاره هم نمی کند.
توجیه پنجم مراد، المذکورات
فی اول الخبر، خود روایت را بخوانم برایتان. امام صادق فرمود:
انکم لا تکونون صالحین حتی تعرفوا ولا تعرفوا حتی تصدقوا ولا
تصدقوا حتی تسلموا، مراد اینها است. صلاح، معرفت، تصدیق
وتسلیم. صلاح، معرفت، تصدیق بدون تسلیم فایده ندارد.
تسلیم دربرابر چه كسي؟ مرحوم مجلسی می فرماید: والمراد بالتسلیم الانقیاد بالائمة
والرضاء بما یصدرمنهم، توجیه پنجم
این است. نه توجیه اول والد مرحوم مجلسی اول. ونه مراد اصحاب
کساء، و نه مراد توحید ونبوت ومعاد وامامت. مراد این است. همین
که درخود روایت آمده است. بعد می فرماید: ان یکون المراد مذکور فی اول الخبر من
الصلاح معرفة، معرفت خدا تصدیق رسول الله والتسلیم،
یعنی رضاء والاطاعة،
یعنی انقیاد. لا یصلح اولها
این فرمایش امام عليه السلام است. درتتمة روایت. لا یصلح
اولها إلا بالآخرها، یعنی چه؟ لا یصلح اولها، یعنی
صلاح ومعرفت بدون امامت. عليه السلام وتسلیم
وانقیاد. می فرماید: اینجا مراد ازاول
وآخریاحقیقی است، یا اعم ازحقیقی
واضافی بگیریم. یعنی لا یتم کل سابق إلا
بالله، اینها مکمل هم دیگر هستند. بعد می فرماید: وتطبیقها علی کل من المعانی ظاهر.
بعد این مطلب را بیان می کند. که ضل
اصحاب الثلاثة، یعنی چه؟ طبق
این بیان امام عليه السلام می فرماید یعنی
کسانی که یرون الاکتفاء
بالثلاثة، سه تای اول یعنی
صلاح و معرفت و تصدیق اما بدون تسلیم دربرابر ائمه، امام عليه السلام
فرمود: اینها گمراه هستند. والغناء عن الرابع، اینها گمراه هستند. ای
ضلوا تیهاً عن الحق، یا ازحق دورشدند، یا ازعقل دورشدند. چون
خداوند عزوجل لایقبل إلاّ العمل الصالح، وعمل صالح همین اعمالی
است که این طوری باشد. تکونون صالحین الی آخر. بعد
می فرماید که ازاین ما استفاده می کنیم. که
دلیلا علی ان المراد باولی الامر، که تسلیم دربرابرآنها،
واجب است امرای سرایا نیستند[4]. همین که
امام فرمودند اینهایی که فاصله گرفتند ازما می گویند
قافیه چو تنگ آید، شاعر به جفنگ آید. اینها که فاصله
گرفتندازاهل بیت عليه السلام به همین مشکلات افتاده اند. امام عليه السلام
می فرماید که اینها اشتباه می روند. چون به چهارم توجه
نکردند. خوب حالا من این بیانی را که مرحوم ملاصالح دارد وقت
اجازه نمی دهد. نکتة دیگر هم می خواستم اشاره کنم، درارتباط با
معنای امام. حالا که اصرار داريد من ناچار هستم. معنای امام را بيان
كنيم و محور اين بحثمان است إن شاء الله که این امام را که شما خودتان هم
می گویید من مات و لم یعرف امام یا امام زمانه
این امام را برایمان بیان بکنید. این همان
اثنی عشراست. که خودتان هم نقل می کنید. این اثنی
عشر چه كساني هستند. اگر توانستید برای ما توضیح بدهيد که
این اثنی عشری که خودتان، نه اثنی عشر خلیفة،
نه امام، اثنی عشرامیر، هرچه که خودتان می گویید.
آیا مراد آنها هستند؟ اگر مراد آنها هستند برای ماهم بیان
بکنید که آنها چه كساني هستند. تحویل ما بدهید.






[1]. اگرمراداز عدة من اصحابنا که مرحوم کليني مي فرمايد را خواسته
باشيدبايد مراجعه کنيدبه آخر خلاصة الاقوال آنجا بيان مي کند. که عدّة من اصحابنا،
چه کساني هستند گاهي پنج نفر هستند، گاهي چهار نفر هستند، اينها را مراجعه بکنيد.



[2] خيلي مرحوم مجلسي براي پدربزرگوارش احترام قائل
است. تعبيرات را ببينيد. مخصوصا درکتاب ملاذ الأخيار،.



[3][3] به مناسبت يادم آمد مطلبي را
ازکامل بن عدي الکامل في الضعفاء جرجاني، کامل الضعفاء ازکتابهاي قديمي شان است.
هشت،نه جلد است. آنجا ميرسد به يکي ازروات، حالا زيادبن منذراست، يکي ازرواتي است
که شيعه است. مي گويد اين ضعيف است. چرا ضعيف است؟ نمونه ي رواياتش را که دال بر
ضعف است مي آورد، چون يکي از مبناي قدماي اهل سنت درتضعيف ياتقويت روات بررسي
روايتشان است. ازطريق روايات، اشخاص را ارزيابي مي کنندکه چه سنخ رواياتي دارند.
اين روايات دال برعدالتش است يا دال برضعفش؟ متأخرينشان هم همين مبنارا پيش مي کشند.
مثل ابن حجر وذهبي و... همين مبنارا پيش مي کشند. لذا اگر کسي فرض کنيد که توثيق
نداشته باشد. اينها رواياتش را نگاه مي کنند. جرجاني که الکامل في الضعفاء رانوشته
خودش هم ازقدما است. مي آيد ضعفاء را مي آورد ونمونه ي روايتشان را هم مي آورد. به
نظرم زياد بن منذراست، مي گويد اين ضعيف است. چرا؟لان عامة رواياته في اهل البيت. عليه السلام الله اکبر، مي گويد
غالب روايتش درفضائل اهل بيت است. (الكامل في الضعفاء: 3/82 رقم الترجمه 635 ذيل
ترجمه داودبن ابي عوف حجاف.آيا اين ضعف است. بعد نمونه مي آورد، همين آيه رامي
گويد ببينيد چه مي گويد؟ لمن تاب وآمن وعمل صالحا ثم اهتدي الي ولايتنا اهل البيت. عليه السلام ببينيد چه مي گويد
اين نمونه ي روايتش است. لذا عملا مبنايشان همين است. که راوياني که رواياتشان مدح
اهل بيت عليه السلام باشد، موجب تضعيف
راوي است. به چه بهانه است؟ مي گويند اين قبيل روات بدعت گذارند.يعني اعتقاد به
اين که اهل بيت عليه السلام احق
هستند، اين را مي گويند بدعت، و اين راوي مي شود بدعت گذار. چون اعتقادش به اين
است که اهل بيت عليه السلام اولي
هستند. آن وقت بدعت گذار اگرروايات درترويج بدعتش باشد، يعني درفضائل اهل بيت. عليه السلام اين را مي گويند
ترويج بدعت. اين ديگر روايتش قبول نيست. خودش هم ضعيف است. البته مي دانيد که اساس
اين کارواساس اين حرف ازامويين است. بعد ديگر مکتوب شد وچاپي شد وجوزجاني ها آمدند
جلوو جوزجاني ها ديگرغيرازجرجاني است. او يک أعجوبه اي است. مي گويند اصلا اين آقا
اين مبنا را آورد دررجال. وبه اصطلاح شد قانون و قانونش کرد. و مقصودش ازاين
کاراين بود که فضائل اهل بيت عليه السلام را قيچي کند. وقيچي کرد. بعد که يکي ازخود اهل سنت مي گويد در پاسخ جزجاني
اين بي حيا، اشاره به جوزجاني، مي گويد اين بي حيا کاري کرد که نتيجه اش اين شد که
بگوييم علي بن ابي طالب عليه السلام يک
فضيلت هم ندارد. چرا؟ چون همين طورقيچي کردند ديگر. روات و راويان و هرکه اين طوري
بود پالايشش کردند، و ريختند بيرون. ضعيف، ضعيف، ضعيف،اينها نقل مي کردند روايت را
خودشان که نقل نمي کردند. اينها نقل مي کردند که جلوي شان راهم گرفتند. خوب بعد
کتاب را بازمي کنيم چه دارد؟ فضائل عمروعاص، فضائل معاويه، فضائل مغيرة بن شعبة،
فضائل علي عليه السلام چه؟ علي
عليه السلام فضيلت ندارد. اين کاراينها بود.
الناس علي دين ملوکهم. معاويه نسلي را تربيت کرد. نمي خواهم وارد جزئيات بشوم.
معاويه فرهنگ سازي کرد. صحبت شست و شوي مغزي نبود، حرف ذهبي است، ذهب الله بنور
بصره وبصيرته را ببينيد درشرح حال معاويه، مي گويد معاويه ربا جيلا من المنافقين،
ربا يعني چه؟ اصلا نسلي را تربيت کرد. خودش مي گويدازصفر بااينها کارکرد. چهل سال
هم کم نيست. چند تا نسل است چهل سال؟ سه نسل است، چهارنسل است، چه قدراست؟ پنج نسل
است. ازصفر شروع کرد. ازمهد کودک شروع کرد. کتاتيب، همان مکتب خانه ها است. كتاب
احتجاج را، نگاه کنيد. مي گويد ازمهد کودک دستور داد کارکنند بااينها، آن وقت
اينها بزرگ شدند. آمدند دبيرستان، براي خودشان کارمي کردند. درمدارس دردانشگاه ها.
خوب اينها را استخدام کردند. لشکري، کشوري، حوزه ها، امام جمعه، امام جماعت،
بالاخره مراکز فرهنگي، ازاينها بکارگرفت. آن وقت ببينيد چه مي شود. فلاني روستا به
روستا مي رفت ومي گفت مردم استغفرالله علي عليه السلام كافر، روستا به روستا مي رفت و تبليغات مي کرد عليه
مولا. امام جمعه بود، امام جمعه است. نه امام جماعت. ولي روزي نبود که صد وچهل
مرتبه مولا را لعن نکنند. جلوي مأمومين. خطبه مي خواند، انت مني بمنزلة قارون من
موسي. اين قضيه ي معاويه و شبيخون فرهنگي معاويه و شبيخون امويين راخيلي مطالعه
کنيد. خواب معصوم حجت است. خواب پيامبر اکرم (ص) را همه نقل مي کنند شيعه وسني.
ذيل اين آيه مراجعه کنيد. والشجرة الملعونة في القرآن، ذيل اين نگاه کنيد. همه مي گويند.
پيامبر چه خواب ديد؟ که بعد ازخودش کي منبر مي رود؟ ميمونها. ديگرتا آخر کسي
پيامبر را خندان نديد. عجب ميمونها مي روند منبر. آنوقت ميمونها را درآيه ي قرآن
ببينيد. کونوا قردة خاسئين، به کي مي گويد؟ به يهود. اينها يهود هستند. امويين
يهود هستند، وبدتر ازيهود هستند. اما قيافه هاي اسلامي و ظاهر اسلامي و... اينها
خودشان هم مي دانند. الان اين وهابيها اينها نسل همان ها هستند. اما چه؟ ظاهر
اسلامي. به نظر من روي قضيه ي امويين مطالعه درست نشده است،تحقيق درست نشده است،
کاربه جايي مي رسد که مثلا بعضي ها ازخودي ها مي گويند: امويين اسلام را مخلصانه
اسلام را به اروپا منتقل کردند. کدام اسلام را منتقل کردند؟ اسلامي که اهل بيت.
عليه السلام در آن نباشد. مي بينيم دربعضي
مجله ها و روزنامه ها تعجب مي کنيم. ازامويين دفاع مي کنند. ازعباسيين دفاع مي کنند.
لعنت خدا برعباسيين و امويين. چي براي ما اينها چه گذاشتند. حالا روي اين قضيه
مطالعه شود. من عقيده ام اين است اينها نفوذي هستند. امويين نفوذي هستند، وهابي ها
هم الان نفوذي هستند. وبراي هدم اسلام آمده اند. آنها هم براي هدم اسلام آمده
بودند وکوتاهي هم نکردند. هرکاري هم که مي بينيد نکرده اند چون نتوانسته اند. چون
هرچه درتوانشان بود انجام دادند. روي اين قضيه مطالعه بشود.
ذهبي مي گويد: خلف معاوية خلق كثير يحبونه و يتغالون فيه و
يفضلونه إما قد ملكهم بالكرم و الحلم و العطاء و اما قد ولدوا في الشام علي حبه و
تربي اولادهم علي ذلك. سير اعلام النبلاء، ج3، ص119، الرقم25



[4] کوچک نکنيد سطح را. آنقدراينها مي آيند سطح را
مي آورند پايين که مطابقت بکند با آن کساني که مورد نظر خوشان است. حاضرنيست امامت
را بياورد بالا که متناسب با نبوت باشد. نه، نبوت را مي آورد پايين. يک اشتباهي
فلاني کرده متعه ي حج ر اممنوع کرده، متعه ي نساء را ممنوع کرده، حي علي خير العمل
را ممنوع کرده، خوب شما که اعتقاد به عصمت شان نداريد، چه اصرار است که توجيه
کنيد. ما اعتقاد به عصمت داريم. توجيه مي کنيم. شما که نمي گوييد معصوم هستند. خوب
بگو اشتباه است. من نديده ام جايي بگويند اشتباه کرد فلاني. بلکه دائره ي عصمت را
ازما خيلي وسيع تر مي دانند، ما مي گوييم چهارده نفر، آنها مي گويند صدو بيست
هزارنفر. آنها مي گويند همه ي اصحاب اما خودش را بياور ولي اسمش را نياور. اسمش را
عوض کرده اند نمي گويند عصمت مي گويند چه؟ عدالت. خوب بگوييد اشتباه کرديم، ابدا،
ابدا. ابن تيميه رانگاه بکنيد،همين ابن تيميه که همين طور هتاکي مي کند به اهل بيت
عصمت، يک جا به خليفه ي دوم جسارت کرد. چه بود جسارتش؟ گفت أخطأواي واي قامت
الدنيا ولم تقعد ـ آسمان به زمين آمد... اين کلمه ي أخطأ را که گفت احضارش کردند.
گفتند تو گفته اي فلاني أخطأ! گفت ببخشيد. اشتباه کردم، توبه مي کنم. توبه کرد،
نسبت به دومي. اما ببين در کتابهايش أخطأ علي في سبعة عشر مسئلة، خالف علي نص کتاب
الله، با قرآن مخالفت کرده است. چند جا الي آخر. بگذريم ما مي خواهيم بگوييم شما
اينجا را بگوييد اشتباه است. نه ايشان مجتهد است. پيامبرچه؟ پيامبرهم مجتهد است.
خوب مخالفت مجتهد لمجتهد ضرري ندارد. پيامبر روي اجتهادش فرمود حلال است. فلاني هم
روي اجتهادش فرمود حرام است. حرف قوشجي است. که مرحوم اميني مي فرمايد که إقراء ثم
اضحک ثم ابک،نگاه کنيد. بخوان بعدش هم بخند وبعدش هم گريه کن. که ببين مقام نبوت
را چه قدر تنزل دادند که به نظراتشان بخورد. مراة العقول، ج2، ص302، ح6، باب معرفة
الامام.