جلسه 34 ـ يماني

بسم الله الرحمن الرحیم


يماني


بحث سندی اولین
روایت یمانی منتهی شد به بررسی شخصی به نام
احمد بن یوسف بن یعقوب جعفی.این شخص مهمل است
یعنی ترجمة مستقلی ندارد نه درفهرست ونه در سایر کتابهای
رجالی اشاره ای به او نشده است.ولی درسند روایات آمده
است.درطرق نجاشی هم در رجالش و هم درفهرستش آمده است.چندتا روایت هم
دارند.حالا آیاما راهی برای توثیق این شخص
داریم؟
مرحوم مامقانی می فرماید:
لم اقف علی ترجمة الرجل[1]
به چند نکته اشاره می کنیم
شاید ازطریق این چند نکته بتوانیم علی سبیل
منع الخلو، توثیقش را درست کنیم:
یک: نقل احمد بن محمد بن
سعید یعنی ابن عقده، ومحمد بن عبدالله هاشمی از
ایشان.
اما نسبت به ابن عقده با اینکه
زیدی مذهب است درجلالت او و در وثاقت او، هیچ حرفی
نداریم.ولی کسی نگفته است که این جلیل
القدرهمیشه ازثقه نقل می کند.حتی درمورد ابن ابی
عمیرو و صفوان واصحاب اجماع بعضی حرف ونظردارند.
اما درمورد محمد بن عبد الله
هاشمی باید گفت ظاهرا درنقل هاشمی از احمد بن یوسف بحث
است.مراجعه کنیدکتاب (قاموس جلد 1، صفحة 683) ایشان اشکال می کند
به مرحوم مامقانی که
اولا: معلوم نیست محمد بن عبد
الله هاشمی ازابن یوسف نقل کرده باشد،
ثانیا: برفرض که نقل هم کند،
این نقل چه مقدار می تواند معادله را تغییر
دهد.درنتیجه روایت این دونفر ازاحمدبن یوسف مشکل را حل
نمی کند، مگر برمبنای اهل سنت.ببینید ما یک مجهول
عینی داریم یک مجهول وصفی(ثقه بودن یا نبودن)
نظر مشهور اهل سنت در اینجا این است که اگر دوتا ثقة ازشخصی
مجهول نقل کردند ازجهالت عین بیرون آمده ولی ازجهالت وصفی
بیرون نمی آید.لکن ابن حبان صاحب الثقات مبنایش این
است، می گوید اگر یک ثقة ازشخصی که مجهول باشد نقل
کرداوازجهالت وصفی هم بیرون آمده وثقه می شود.حالا تفصیل
این بحث را اگر شما می خواهید مراجعه کنید به کتاب
لکنوی (الرفع والتکمیل) دریکی ازفوائدش این مطلب را
نقل می کند. لذا توثیقات ابن حبان را خیلی ها درآن تأمل
دارند.می گویند اُوسِعِة مشرب دارد، یعنی به اصطلاح
متساهل است.خوب این مبنای غیرمشهوراهل سنت یعنی
مبنای ابن حبان بودآیا با این مبنا مشکل حل می شود، و
آیا روایت ثقات ازشخصی دلیل برثقه بودن آن شخص است
یاخیر؟ این جای بحث دارد.
دو: راه دیگری برای
توثیق احمد بن یوسف کلام مرحوم بهبهانی در حاشیة منهج
المقال است، آنجا ایشان این مطلب را می فرمایند: راه
توثیق ایشان این است که ایشان ازشخصی به نام محمدبن
اسماعیل زعفرانی نقل می کندواز طرفی نجاشی فرموده
که زعفرانی هم خودش ازثقات نقل می کند و هم ثقات ازاو نقل می کنند.به
عبارتی دریک قیاس به این شکل(شکل دوم) گفته می شود:

صغری: احمد بن یوسف
روی عن الزعفرانی.
کبری: الثقاة
یروون عن الزعفرانی.(کل من روی عن الزعفرانی فهو ثقة)

نتیجه: فاحمد بن یوسف
ثقة.این نکته رامرحوم بهبهانی فرموده است.لذا آقای
مامقانی می فرماید: و فیه اشعار بوثاقته،اشعار داردنه
دلالت، حرف نجاشی را در(صفحة 927، شمارة 444، چاپ جامعة مدرسین) نگاه
کنید.ایشان این مطلب رابیان می کند که
زعفرانی ثقة عین روی عن الثقاة و روی عنه.
آیا بااین راه مشکل حل
می شود؟ خیر.من یک مثال عرفی می زنم.وقتی
می گویند طلبه های فاضل درس فلان آقا می روند می توانید
بگویید پس هرکس که درسش می رود.فاضل است؟ خیر، ثقات
اززعفرانی نقل می کنند.پس هرکس که نقل کرد ثقة
است؟ خیر، لذا این راه نیزنتیجه نمی دهد[2].علی
ای حال فضلاء، ومجتهدین دردرسش حاضربودند، ولی معنایش
این نیست که همه آنها مجتهد بودند[3].خلاصه
شما نمی توانید توثیق این شخص را از این راه درست
کنید.
ببینید فرزند مرحوم
مامقانی(شیخ محیی الدین) نیزهمین عرض
ما را تایید می کند یا ماهم ازایشان و
ازدیگران استفاده کردیم، ایشان می فرماید:
لیست
العبارة (عبارت نجاشی) لیست العبارة ما یدل علی حصر
روایته عن الثقاة ولذا لا یأتی جزم بوثاقته،
همین مطلب را مرحوم آقای خوئی هم نسبت به احمد بن یوسف
دارد، ایشان در(جلد 2،صفحة 365) چند نفر را به این نام آورده می فرماید:
وحید بهبهانی فرموده که نجاشی هم نسبت به زعفرانی
این کبری را فرموده اند[4].بعد
مرحوم خوئی نظر داده ومی فرماید:
لکن لا
دلالة لهذا الکلام علی أن کل من روی عن الزعفرانی ثقة، حرف
نجاشی این کبری کلی رابرای ما محقق نمی کند
که هرکس از اونقل کرد، پس ثقة
است، کما هو الظاهر، پس این هم درست نشد.آقای خوئی سه یا
چهارنفر به نام احمدبن یوسف می آورد که یکی ازآنها احمدبن
یوسف، مولی بنی تیم الله که ثقه است، بعد هم می فرماید:
ان الظاهر اتحاده مع احمد بن یوسف متقدم[5]،
یعنی جعفی.خوب اگر متحد باشد باجعفی، توثیقی
برایش پیدا می شود، ولی:
اولا: اتحاد ثابت نیست،
ثانیا: احمد بن عقده 249 به
دنیا آمده، درحالی که 209ازاو روایت نقل می کند،
واین محال است یعنی چهل سال قبل از ولادت ابن عقده، مگر در
عبارت سقط یا تحریف صورت گرفته باشد، خوب دقت کنید.
سه: بعضی ازطریق
دیگر وارد شده، می گویند ایشان(احمد بن یوسف) کتاب
دارد، آیا کتاب داشتن واصل داشتن اینها وثاقت آوراست؟ خیر، لذا
از این طریق هم نمی شودوثاقت او را ثابت کرد.
چهارم: راه دیگر اینکه
برخی گفته اند: من المشایخ، وبا این عبارت می خواهند
بفهماندکه ایشان جزء اساتید و مشایخ است.آیا اینها
کفایت می کند؟
به هرصورت، هیچ یک از
اینها توثیقی برای احمد بن یوسف درست نمی کند.خود
مرحوم مامقانی نتوانست، نظر نهایی بدهد.ولی فرزند
ایشان می خواهد حسن بودنش را درست کند، می فرماید: الانصاف، ان المعنون (یعنی
احمد بن یوسف) لما کان ذاکتاب وذا اصل، وشیخ الروایة،
وروایة الثقاة الاجلاء عنه، ان لم یفد ذلک کله فی وثاقته، فلا
اقل من استفادة حسنه وجلالته،
اول شما برای ما ثابت کنید اجلاء ازاو نقل کرده اند.چون آندونفر(ابن
عقده وهاشمی) را که اسم بردید، اولا هاشمی که اصلا معلوم
نیست ازایشان نقل کرده باشد.وچه قدرهم اعتماد داشته است. می گوید
پس مرحوم شیخ محی الدین مامقانی استناد می کندبه
ذااصل بودن ذاکتاب بودن، شیخ
الروایة بودن.
آیا با این امور می شود
وثاقت رادرست کردیاخیر؟ باز دوباره ایشان روایاتش را نقل
می کند.دقت کنید.ازطریق روایات می خواهد وارد
شود.درآخر می فرماید: تأمل در روایات معنون ومضمون
روایاتش وبعضی قرائن، ازاینها استفاده می کنیم که:
لا مساغ من الجزم بانه امامی، می گوید: او شیعه است، وعد
روایته من جهته حسان[6]،
همین مطلب را ایشان درباره ابن جلا معروف به عزرم می فرماید
اگر بگوییم با او یکی است.علی ای نجل
مامقانی حسنش رادرست کرد.اما وثاقتش برای ما درست نشد.
بعدازاین
شخص، حسن بن علی بن ابی حمزة بطائنی است، آیا این
شخص را می توانید توثیق کنید؟ ایشان نه فقط کذاب
است.بلکه مطالبی ازایشان نقل شده است که این شخص سوای
اینکه گفته اند کذاب است، ظاهرا گفته اند که ایشان ملاحم و این
چیزها راهم دارد.کتاب ملاحم وکتاب فتن هم دارد آیااحتمال نمی دهید
که این کتب را اوخودش دراسناد و درمتن، زیاد و کم کرده باشد! حالا
مراجعه کنید، درمورد این شخص نسبت به پدرش تأمل نداریم بلکه
نسبت به خودش تأمل داریم.
ابن الغضائری می گوید:
ضعیف فی نفسه ابوه اوثق منه، ازعلی ابن حسن فضال نقل می کنند
که می گوید من حیا می کنم ازخدا که ازاین شخص
روایت نقل کنم.مطلبی را ازنجاشی نقل می کنند که فرموده
است:
رأیت
شیوخنا، یذکرون انه کان من وجوه الواقفة، له کتب، منها کتاب الفتن و
هو الملاحم[7]،

علی بن حسن
بن ابی حمزة بطائنی دروغ گواست، ضعیف است و کتاب فتن و ملاحم
دارد.واین قصة یمانی مربوط به چیست؟ مربوط به کتاب ملاحم
اکنون احتمال نمی دهید که این روایت راخودش جعل کرده باشد
وبه ثقات نسبت می دهد.
من نمی خواهم
منکر یمانی شوم، یمانی ازمسلمات است.هیچ جای
بحث نیست.من تأمل درویژگیها ودر اوصاف او دارم، من می گویم
آن مطالبی که می گویند در مورد یمانی که مثلا رایته حق
واهدی رایة،
من می گویم اینها را برایم ثابت کنید.
این متن را(اهدی
رایت بودن یمانی) فقط نعمانی نقل می کند[8]
وبعد از نعمانی تنها کسی که آنرا نقل می کند شیخ
طوسی است[9]
وبعد از ایندوتا اول قرن دوازده کسی آنرانقل نکرده است.نسبت به
این شخص کشی از محمد بن مسعود(صاحب تفسیر) نقل می کند که
صاحب تفسیر می گوید: حسن ابن علی ابن ابی حمزة رجل
سوء سپس ابن مسعود می گوید: ازابن فضال سؤال کردم راجع به این
شخص، فرمود: کذاب ملعون[10]
و[11].






[1].تنقيح
المقال8: 266، شماره 1728.



[2]. خدا رحمت کند والدين شما را مرحوم پدرم مي فرمودند که ازمرحوم
قوچاني شنيده بود، مرحوم قوچاني و مرحوم آقا ضياء عراقي (اين دو تا ازشاگردان خوب
مرحوم آخوندبودند) که ما ايستاديم شمرديم، طلبه هاي درس 1700نفر بودند. و معروف
بود که شاگرد هاي درس آخوند همه مجتهد بودند. پس اين جمله قلم به اينجا رسيد وسر
بشکست اشاره به کي بود وچه شد؟ يک طلبه برخاست و اشکال کردو گفت کفربالله الرجل،
اشاره به آخوند کرد که کافر شدي.



[3].من
اين را ازآقاي نجفي رحمة
الله شنيدم يک طلبه اي مي آمد درس مرحوم آخوند ظاهرا معمم بود يک
عمامه ي بزرگ خودش هم کوتاه قد بود، کوتاه قد عمامه ي بزرگ وسط درس مي نشست گاهي
هم اشکال مي کرد. آخوند خوب تکه مي انداخت. قبل ازاين مزاح مي کرد توي درس ايشان
هم که ساکت شوي اي استکان زير نعلبکي، اين را هم اضافه اش بکن اين هم شأن نزول
است.



[4]. أحمد بن يوسف بن يعقوب الجعفي، روي: عن محمد بن إسماعيل
الزعفراني، و فيه إشعار بوثاقته أقول: نظر في تلك إلي ما ذكره النجاشي، في ترجمة
محمد بن إسماعيل بن ميمون الزعفراني، من أنه روي عنه الثقات، لكن لا دلالة لهذا
الكلام علي أن كل من روي عن محمد بن إسماعيل، ثقة كما هو الظاهر.معجم الرجال
ج2ص365.



[5]. أحمد بن يوسف: مولي بني تيم الله: كوفي، كان منزله بالبصرة، و
مات ببغداد، ثقة، رجال الشيخ، في أصحاب الرضا (11).
أقول:
الظاهر: اتحاده مع أحمد بن يوسف المتقدم، الذي ذكر الشيخ، أن له روايات و مع أحمد
بن يوسف الجعفي، الذي ذكره في ترجمة الأصبغ، و إلا لذكرهما في رجاله، فإن موضوعه
أعم، و أوسع، و كونه جعفيا لا ينافي كونه مولي بني تيم.
فإن
منزله كان بالبصرة، فجاز ولاؤه فيها لبني تيم و علي ذلك فهو من المعمرين، لا
محالة، فإن أحمد بن محمد بن سعيد المولود سنة 249. قد روي عنه، و هو من أصحاب
الرضا ع. نعم يبقي هنا شي ء، و هو أن النجاشي، ذكر رواية أحمد بن محمد بن سعيد،
عنه سنة 209، و هذا أمر غير ممكن، و لا بد أن في العبارة سقطا أو تحريفا. و الله
العالم. معجم الرجال ج2ص367.



[6].تنقيح
المقال ج8ص268.



[7].مصّرهستند
بعضي ها که بگويند روابط حسنه بوده بين ائمه ي طاهرين: وبين حکومت، يکي ازدلائلشان شرکت امام حسن وامام حسين: درجنگ هايشان بود. خوب ما مي گوييم درمکاسب هم متأسفانه آمده اين
مطلب. خوب شرکت درجنگها را شما دليل برحسن روابط مي دانيد. سندش را مراجعه کرديد
توي کتابهاي ما آمده؟ اين مطالب ازخودشان است. طبري نقل مي کند. طبري را ببينيد
ازکي نقل مي کند. ازعلي بن مجاهد، علي بن مجاهد شرح حالش را نگاه بکنيد. کذاب له
کتاب في المغازي، دروغ گو است وکتاب جنگ نامه دارد. خوب احتمال نمي رود اينها
راخودش جعل کرده باشد.



[8].الغيبة للنعماني ص253
باب14، ح13.



[9].غيبة الطوسي. ص446



[10]. دراين باره مراجعه کنيد به کتاب مرحوم کشي، درآنجا قصه ي نسبت به
ابن فضال هست که آدم مبهوت مي ماند، که يعني همچنين شخصيتهايي ما درتاريخ داشته ايم،
اوگاهي دربيابان مي آمد به عبادت مي پرداخت. کبوترها، پرنده ها مي آمدند روي
سرش... کان هيچ توجهي به اين چيزها ندارد ومعروف بود درکوفه، بين خاص وعام، شيعه
وسني، زبانزد بود. رجال كشي، 515، رقم 993.



[11] . رجال كشي، 404، رقم 756، قال بن مسعود.