جلسه 41 ـ یمانی

بسم الله الرحمن الرحیم


يماني



ما به این نکته اشاره
کردیم به این روایت ما به سندش گیرندهیم متنش
خیلی مؤید طرف مقابل نیست.طرف می خواهد بگوید
که این شخصیت مثبت است وما دربرابر اوتکلیف داریم، خوب
ازاین کاسرعینه، چه استفاده می شود؟ این روایت
یا به این معنا است که بالاخره چشمش نیمه بازاست، یاحالت
تحقیراست، یا غضب.بالاخره این روایت نه صراحت درمدح دارد
نه ظهور، سندش هم محکم باشد مشکلی را حل نمی کند.
برگردیم سراغ بحث خودمان.عرض شد
که درروایات مهدویت درارتباط با یمانی، حسنی،
سفیانی، به روایات امثال نعیم بن حماد یا
روایات کعب الاحبار یا روایات ارطات استناد می شود.اینها
را برای یک بارهم که شده بررسی کنیم.نسبت به نعیم
بن حماد، دیروز اشاره کردیم، خود اهل سنت نسبت به خصوص کتاب فتنش،
گفته اند اعتمادی براین کتاب نیست.و نسبت به شخصش هم گفته اند
مختلف فیه، وبعضی ها اورا تضعیف کرده اند. اما در کتابهای
خودمان ترجمه نشده است.لا اقل این مقداری که من مراجعه کردم.
مرحوم علامة مجلسی که لا اقل
ازششصد تا کتاب نقل می کند. شما منابعش رادرجلد اول نگاه کنید.منابع
حدیثی، منابع تفسیری، منابع تاریخی، منابع
فقهی، اینها همه را ارزیابی می کند.ازشیعه
هست، ازاهل سنت هم هست، اما اصلا ازاین کتاب نقل نمی کند، و حرفش را
هم نمی زند.و یکی دوجا آنهم فقط درسند شیخ طوسی
بودآن هم روایاتی بود که متنش قوی است.که ما اصلا
نیازی به توثیق یا تضعیف نداریم.مرحوم
نمازی درکتاب شریفشان دوتا نکته می فرمایند و نتیجة
این دوتا نکته کانه اعتماد برابن حماد است.نکتة اولشان این است که ابن
طاووس دراقبال ازایشان روایتی را نقل می کند.این
مطلب اول.مطلب دوم این است که درفتن یعنی درفتن ابن طاووس
ازکتابش زیاد نقل می کند.بعد نتیجه گیری می کند.علی
وجه ظاهره الاعتماد علیه، یعنی ابن طاووس برابن حماد اعتماد
دارد.ما می خواهیم این دو تا نکته را بررسی
کنیم.نکتة اول نقل روایت دراقبال.این اقبال ابن طاووس است.نقل
هم که می فرمایدجلد 3، صفحة 22، مراجعه کنید.دراینجا بحث
می کند که این تاریخ هجری را کی وضع کرد.خود من
یک نظرخاصی دارم، نظرات مختلف است.یک عده می گویند
زمان خلیفة دوم بود سال 16به اشاره امیرالمؤمنین علیه السلام
بود.یک عده اسم حضرت علیه السلام را هم حذف می کنند، می گویند
خود خلیفة دوم این کار را کرده.وجزء نقاط مثبت خلیفة دوم نقل
می کنند.نظر حقیر این است که اصلا این حرفها درست
نیست.تاریخ زمان خود پیامبر اکرم صل الله علیه وآله وسلم
بوده.آیاوقتی پیامبر صل الله علیه وآله وسلم اکرم نامه ها
رامی نوشته بدون تاریخ می نوشته! نامه های که
ازپیامبر اکرم صل الله علیه وآله وسلم رسیده تاریخ
دارد.حالا این بحث است که باید یک وقتی مطرح بشود.مرحوم
ابن طاووس کانه به این نظر قبلی تمایل دارند که زمان
خلیفة دوم بوده به اشارة مولا علیه السلام یعنی
مشورتی شد، حضرت علیه السلام این نظررا دادند آنها هم
پذیرفتند.خوب، رویت بعدة اسانید قد ذکرته فی کتاب
الإجازات، الی الطبری.خوب برای تثبیت فرمایششان
روایتی راازطبری نقل می کنند.که طبری قصه را نقل
می کند.باسند درسند آن قصه کی هست؟ ابن حماد.خوب حالا آنوقت می شود
که روایت ابن طاووس ازابن حماد.این طوری می شود؟ نه.بعد
قصه را این طوری نقل می کنندو می گوید: الی
الطبری من تاریخه، می گوید سال 16را نگاه کنید.ما
هذا لفظه، می گوید فیها، یعنی سال 16هجری،
کتب التاریخ فی شهر ربیع الاول، ماهم درربیع الاول
هستیم.بعد فرقش این است.می گوید قال حدثنی ابن سبرة عن عثمان بن
عبیدالله بن ابي رافع عن ابن المسیب.بعد می گویدقال اول
من کتب التاریخ خلیفة دوم، لسنتین و نصف من خلافته،
دو سال ونیم ازخلافتش گذشته بودکه، کتبت لستة عشر من الهجرة بمشورة علی ابن ابی طالب
علیه السلام .بعد می گوید
حدثنی عبدالرحمان بن عبدالله بن حکم قال حدثنی نعیم بن حماد قال
حدثنا الدراوردی، عن عثمان بعد این قصه را نقل می کند.[1]
پس آقای نمازی شما که می فرماید اقبال ازایشان نقل
کرده درحقیقت ایشان نقل نکرده.روایت ازطبری آورده و
طبری سند می دهد، خوب امااین که فرموده اید درکتاب ملاحم
اگر آورده باشد بله درکتاب ملاحم ازایشان زیاد نقل می کند
ودلالت براعتماد اوست.دراین کتاب ملاحم دقت کنید می فرماید:
ثم انقل کلما وقفت علیه و جست یسیرا من کثیر مما اعتقدت
اننی احتاج الیه و رأیت بالله جل جلاله لاقل ان اذکر ثلاث
تصانیف، ثلاث تصانیف منها، سه تا ازاین کتابها را من نقل
می کنم که لا غنی لمن یحتاج الیها، کسی که به
این بحث نیازدارد ازاین کتاب بی نیاز
نیست.یک احدها کتاب الفتن، تألیف نعیم بن حماد.خوب چرا
شما ازاین نقل می کنید؟ لانه اقرب عهد بالصحابة والتابعین.خوب
دقت کنید یعنی قدیمی ترین کتاب
است.شخصی است که به صحابه و تابعین نزدیک تراست.چون 228 سال
مرگش بوده.درزندان بوده وازبین رفته.خوب شما نظرتان چیست؟ شما که نقل
کردید می گویید فقط به خاطر اقرب بودنش آیا اعتماد
هم دارید؟ می گوید: وقد زکاه جماعة من المفسرین،
عده ای ازمفسرین این را تزکیه اش کرده اند. اسم برده
می گوید درتاریخ بغداد ازیحیی بن معین
ازاحمد بن منصوررمادی وازبخاری وبالاخره این سه تاکه ما اسم
بردیم، ازاین آقا روایت نقل کرده اند. خوب بعد گفته کان
نعیم یسکن مصر، ساکن مصر بوده.ازیحیی بن معین
سؤال کردم قال ثقة
باز از یک جای دیگر پرسیدند از ابوزکریا خوب
همین است.گفته که حماد ثقة
صدوق رجل صدق، پس یحیی بن معین یک جا گفته ثقة،
یک جا گفته ثقة لصدوق.بعد
می گوید من ازهمه به ایشان آشنا ترهستم.انا اعرف الناس
به.این را که می گوید؟ زکریا، چرا می گوید؟
کان رفیقی بالبصره، دربصره باهم بودیم.کتب عن روح بن عبادة
خمسین الف حدیث، پنجاه هزارتا حدیث.نعیم بن حماد ازروح بن
عبادة
نقل کرده است.خوب این خلاصة مطالبی که مرحوم ابن طاووس نقل کرده
است.از کجای این عبارت استفاده می شود اعتمادی که
ایشان تصریح می کند ومی گوید چون ازاصول قدیم
است و قریب العهد است به صحابه وتابعین.اما آیا خود ایشان
تزکیه اش می کند؟ نه اهل سنت هم تزکیه اش نکردند.آنها هم مختلف اند.
خوب تازه کسی را که دیدید اهل سنت همه تزکیه اش کردند
روی او تأمل کنید.این چه بوده که همه توثیقش کرده اند.
اینهای که ازامام کاظم وامام رضا نمی دانم امام جواد، امام
هادی وامام عسکری، اصلا روایت نقل نمی کنند اگر هم بشنوند
ناراحت می شوند.چرا یک شخصی را این طوری
توثیقش می کنند.این یک بحث.یک بحث دیگر
این است که به اصطلاح یظهر منه الاعتماد علیه، این
ازکجاست؟ خود ابن طاووس هم درخود این کتاب تصریحی به اعتماد بر
ابن حماد ندارد.این عبارت را مرحوم نمازی می فرماید که له
کتاب الفتن نقل الشیخ فی کتابه الملاحم کثیرا علی وجه
ظاهره الاعتماد علیه، آیا صرف نقل کتاب فتن دلیل
اعتماداست.حوادث را نقل می کند ازدو کتاب دیگر ازکلینی
نقل می کند.ازدیگری هم نقل می کند.عمده کلام همین
سه بزرگواراست.حرف اقبال وحرف فتن را نقل کردیم.تصریحی
براین که اعتماد باشدپیدانکردیم.خودش گفته زکّاه جماعة من المفسرین.و
اسم مفسرین را هم نمی برد می گوید بخاری، و
یحیی بن معین، وازیکی دیگریش
روایت بیشتراز این نیست.اما مسئلة اعتماد و این
حرفها را من نمی دانم فقط یک نکتة دیگر هم هست رواه عن روح بن
عبادة،
چند حدیث؟ پنجاه هزار حدیث، خوب روح بن عبادة
کیست؟ جلد 9، سیر صفحة 404 را نگاه کنید آیا این
روح بن عبادة
مطلق است.بفرمایید عبدالرحمن بن مهدی این شاگرد
یحیی بن سعید قطان است.رتبه بندی کنید رجال
را یعنی رتبة دو.عبد الرحمن ابن مهدی کان ینکر علیه
احادیث ابن ابی ذبح عن الزهری بازیحیی بن
سعید کان یتکلم فی الروح عفان بن مسلم کان لا یرضاه عن
روح بن عبادة،
یعقوب می گوید: احسب عن عفان لو کان عنده حجة مما یسکت بها روح بن عبادة لاحتج
الی آخر قواریری لا یحدث عن روح، حدیث
ازاین نمی گوید.بعد می گوید: اکثر ما انکرعلیه تسع
مائة الحدیث، نهصد تا حدیث
است که ازاو اشکال کردند.خوب ابو حاتم رازی گفته: لایحتج به، لذا هم
گفته لیس بالقلیل یعنی اعتماد ابن حماد برروح بن عبادة
است روح بن عبادة
هم بالاخره مطلق نیست.اوهم مشکل دارد.خوب این نسبت به کی بوده؟
این شخص نعیم بن حماد است که بیشتر روایات در قضیة
فتن به ایشان برمی گردد.ذهبی هم که نقل می کند می گوید
فلانی وفلانی وفلانی می دانندتنها مشکلی که وجود
دارد خود کتاب فتن را قبول نمی کند.این وجه قبول نکردنش ازطرف اهل سنت
چیست؟ یک تحلیلی وجود داشت می گفتند که این
شخص عثمانی نبوده، عثمانی ها و کسانی که پیرو عثمان محسوب
می شدند بابحث مهدویت خیلی جدال ویژه ای
داشتند که این بحث را ازشیعیان می دانند، عمدة او با
نعیم درکتاب فتن است.نعیم بن حماد سلفی است.یعنی
درخط احمد بن حنبل است.و کیست که نداند که سلفیین پیرو
معاویه هستند و طرفدار خط آل امیه هستند.وتلاش می کنند که آنها
را زنده کنند.می خواهم عرض کنم که خود این مدرک مورد بحث ومورد حرف
است.بازیکی ازروایات که اینها بهش اعتماد می کنند
من دوست دارم چون من بنا ندارم همة روایات یمانی را مطرح
کنم.فقط آن روایاتی که دانه درشت است.آن روایاتی که دال
برمثبت بودن است روایات دیگر هم نقل کردیم به نظر من هرچه
دراین زمینه هست شما بیاورید ما
ببینیم.می توانیم مشکلش را حل کنیم یا نه؟
روایت بعدی ازکعب الاحبار است.معجم جلد 1 چاپ قدیم چاپ پنج
جلدی صفحة 483 حدیث این است، یعنی که چه عرض کنم
یعنی اثر کعب الاحبار می گوید لابد من نزول
عیسی الی الارض ولابدان یظهر بین یدیه
العلامات والفتن فاول ما یخرج و یغلب علی البلاد الاذهب، فتنه هایی
هست.اولیش فتنة اذهب است.این ظاهر می شودو همه جا را تصرف
می کند.ازکجا خارج می شود یخرج من بلاد الجزیرة،
جزیره را باید حل کردکه کجاست؟ پنج شش تا جزیره درمعجم البلدان
آمده، پنج شش مورد، آن همه را ببینید بعد تطبیق
بدهید.خلاصه یخرج من بلد الجزیرة
ثم یخرج من بعده جرهمی من الشام، یعنی اوهم ازشام خارج
می شود.و یخرج القحطانی من بلاد الیمن این
روایت هیچ دلالت برمدحش نیست.اماچون آقا ودیگران اصرار
دارند که یمانی ازکجاست؟ خروج یمانی ازیمن ما
می خواهیم این روایت را بررسی کنیم که
بالاخره آن روایتی که تأکید دارد ازیمن است، اعتبارش چه
قدراست؟ ما در این اوصاف را می خواهیم بحث کنیم.نه اصل
یمانی را.خوب البته دو تا روایت هم هست که ازیمن
است.ازطرف ما یکی ازامام صادق علیه السلام است یکی
ازامام باقر علیه السلام است.اینها راهم نقل می کنیم و
بحث می کنیم.اما فعلا این روایات که ایشان
ازیمن است، این را یادداشت کنید[2]
این روایت را فقط عقد الدررنقل[3]
می کند.احدی نقل نکرده است.نه شیعه نه سنی. او هم
می گوید عن قصص الانبیاء محمد بن عبید کسائی اصلا
کتابش هم در دسترس نیست.پس فعلا دو تا مدرک است. احاديث الامام المهدي
علیه السلام ازکتاب عقدالدرر و خود کعب الاحبار.بعد ازآن این نکته را
می گوید، که بین ما هؤلاء الثلاثة اذهب و جرهمی وقحطانی قد
تغلبوا علی مواضعهم بالظلم.اگر
شما اعتماد به کعب دارید کعب می گوید هر سة اینها ظالم
هستند.پس این روایت ربطی به یمانی ندارد.وحال آنکه
تطبیق می دهند قحطانی را بریمانی تطبیق
می دهند.می گویند اصلا قحطانی خود یمانی است.
اجازه بدهید من کعب الاحبار را
برای یک دفعه پرونده اش را بررسی کنیم.ببینیم
کیست ایشان؟ اهل سنت قبولش دارند شیعه قبولش دارند؟ مرحوم
آقای تستری درکتاب قاموس، جلد 8، صفحة 576، راجع به ایشان
مطالبی دارند.قبل ازاین که مطالب را بگوییم یک
استدراکی هم بکنم.استدراک ما راجع به کتابهای فتن است.اعم ازابن حماد
و سلیلی وزکریا.این استدراکی است مربوط به بحث قبل
و مربوط به نعیم بن حماد.مراجعه کنید کتاب لسان المیزان.خوب مال
کیست؟ ابن حجر عسقلانی جلد 1، صفحة 106، دار الکتاب العلمیه،
یک حرف عجیبی ازاحمد بن حنبل نقلی می کند، ثلاثة کتب لیس لها اصول،
سه تا کتاب است که ریشه ندارد یعنی به آن اعتماد نمی شود
کرد.یک مغازی، یعنی جنگ نامه، دو کتب تفسیر، سه کتب
ملاحم، خوب دیگر چه تهش ماند.می گوید این سه تا کتاب
نمی شود بهش اعتماد کرد.عسقلانی اضافه می کند، می گوید
قلت ینبغی ان یضاف الیها الفضائل می گوید
فضائل هم ریشه ندارد چرا؟ می گوید فهذه اودیه ألاحادیث الضعیفة و موضوعة، می گوید این
وادی و دشت پهناور احادیث موضوعه است.هرکس حدیث می خواهد
وضع کند.می آید اینجا وضع می کند.البته حرفی
می خواهم اینجا بزنم که علیه او تمام می شود.حالا چرا؟
می گوید اذکانت العمدة
فی المغازی علی مثل الواقدی، عمدة مغازی و جنگ ها
را ازکجا می گیرند ازواقدی می گیرند.وصف
التفسیر علی مثل مقاتل والکلبی، حالا خدمتش می رسیم
مقاتل را، ازمقاتل هم خیلی نقل می کند.خوب مقاتل و کلبی
هم ازاصحاب تفسیرهستند.و فی الملاحم، می گوید ملاحم هم
عمدتا اسرائلیات است.خوب ببینید وقتی که ذهبی، به
حساب عسقلانی این طور می گوید لااقل کتابهای خودشان
دارد می گوید، و ابن حماد ازخودشان است.می گوید
ریشه ندارد.اما الفضائل ببینید اینجا چه کارمی
کند.چرا فضائل بی اساس است.می گوید فلا تحصی کم وضع الرافضة فی فضل اهل البیتعلیه السلام
شیعه ها درفضیلت اهل بیت
احادیث حصل كرده اند گذاشته اند.وعارضهم جُهّالُ اهل السنة،
می گوید جهال اهل سنت هم با آنها معارضه کردند.بفضائل معاویة و بدؤ بفضائل الشیخیناین
خیلی
حرف است یعنی آقای ابن حجر عسقلانی قبول دارد که
بسیاری ازفضائل شیخین جعلی است.قبول دارد که
روایت درفضیلت معاویه جعلی است.من جایزه
تعیین می کنم اگر کسی یک دانه روایت
صحیح، یک روایت صحیح ولو ازطریق خود اهل سنت درفضل
معاویه بیاورد.فلا اشبع الله بطنه، خدا شکمش را سیر نکند.خوب
ولی اینجا خوب بازی کرده درعبارات می گوید:
شیعه ها درفضیلت اهل بیت حدیث جعل کرده اند.نه خیر
جهال نبوده علماءشان وضع کردند.آنهم نه دربرابر شیعه.چون شیعه
احادیث صحیح درفضیلت اهل بیت: داردرا نتوانستند منکرشوند.چه کار کردند؟ شبهه سازی
کردند.فرمایش آقایمان امام جواد علیه السلام است.می فرماید:
روایت الحسن و
الحسین سیدی اهل الجنة،
خوب چه کار کنم.زیرآبش را بزنم نمی توانم، شبیه اش را می سازم،
فلانی و فلانی سیدی کول الجنة، گويا بهشت دارالعجزه است.
بهشت عینک و عصا و سمعک واینها شأن دارالعجزه و خانه سال مندان است.
ولی خوب دیگر چاره نیست.بلهانا مدینة العلم و علی بابها.حالا
چه بگوییم علی بابها این که نمی شود هم روایت
متنش قوی است، هم سندش، پس چه کارکنیم، ازرویش بسازیم
یک طبقة دیگر بسازیم، علی بابها فلانی سقفها
وفلانی حائطها، در حالي كه شهر سقف ندارد.فلانی حلقتها
ببینید این بازی کردن با عبارات.روایات درباب اهل
بیت است.احمد بن حنبل می گوید لم یرد فی فضل احد من الصحابة بالأسناد الجیاد ما
ورد فی شأن علی بن ابی طالب علیه السلام، این
را خود احمد بن حنبل می گوید.آنوقت بیایید
توجیهاتش را ببینید.خود احمد کسی است که هفتصد هزار
حدیث بیشتر می گوید به سند صحیح.آنقدر که درفضائل
مولا علی علیه السلام آمده درفضائل هیچ کس نیامده
است.خوب این هست من اين جمله را از علامة مجلسی بزرگوار دیدم
راستي راستي که تعجب کردم و تأسف خوردم.درکتاب شریف روضة المتقین
می فرماید خودم صد هزارحدیث درفضائل اهل بیت: دیده ام.
اين احاديث کجا شد الان چه قدراست.صدهزارهست الان؟[4]
چه شد کجا رفت.ابن حجر عسقلانی با الفاظ بازی می کند.اولا جهلة السنة
نبوده است.بلکه علمای اهل سنت بودند.و ببینید چه می گوید.کمیته
بودند.توی کاخ خود معاویه، کمیتة جعل حدیث، وضع
حدیث، خوب اعضای این کمیته کی بودند؟ دیگر
افشا گری نکنم.چند تایشان صحابه بودند، چندتایشان تابعین
بودند.عروة
بن زبیرنقش داشت.اوهم ازارکان آقایان است.یکی ازآنها
بود.اسم می برم.شش، هفت تا بودندا مثال ابوهریرة
که اینها کارشان جعل حدیث بود، دیگر چاپش هم با خود حکومت
بود.فقط شما بنویسید، جعل کنید.پخشش هم با ما درهمة مراکز
دولتی و فرهنگی، نظامی، لشکری، کشوری، اگر جهله
آنها هستند پس عالمی ندارید.اگر جهله آنها بودند وضع می کردند،
قال رسول الله صل الله علیه وآله وسلم ببینید چه کار می کنند
انت منی بمنزلة قارون من موسی. ای بابا آقا قارون من موسی
نفرمود.شاهد شما چیست؟ آقای ابوهریرة،
قال عبد الملک بن مروان می گویند، به او گفتند شنیدیم تو
شراب می خوری؟ گفت نه اشتباه کردید.من خون سرمی کشم، شراب
نمی خورم.این آقا این حدیث را نقل کرده است.وآقا جهلة اهل سنت است
تا برسیم به بحث کعب الاحبار.






[1] . تاريخ طبري، 4/38، سنة 16، ذكر وقعة قرقيسياء.



[2] . معجم احاديث الامام المهدي، ج1، ص483.



[3] . عقد الدرر، ص79.



[4] . روضة المتقين، 8/649، باب تأديب الولد و امتحانه بالمحبة و
العداوة.