مشخصات کتاب

سرشناسه : بابایی، علی، ۱۳۴۲ آبان -

عنوان و نام پدیدآور : بصیرت افزایی رمز و راز ولایت پذیری و سعادت [کتاب]/ مولف علی بابایی؛ تدوین مجتبی بابایی.

مشخصات نشر : اصفهان: نشر دارخوین، ۱۳۹5.

مشخصات ظاهری : 195 ص.

شابک : 978-600-380-492-0

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه: ص. [۷۳] - ۷۴.

موضوع : بصیرت -- جنبه های مذهبی -- اسلام

موضوع : Insight -- Religious aspects -- Islam

موضوع : خامنه ای، علی ، رهبر جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۱۸ - -- دیدگاه درباره بصیرت

موضوع : Khamenei , Ali , Leader of IRI , 1939 - -- Views on insight

موضوع : بصیرت -- جنبه های قرآنی

موضوع : Insight -- Qur'anic teaching

موضوع : بصیرت -- احادیث

موضوع : Insight -- Hadiths

موضوع : ولایت فقیه

موضوع : Wilayat al-faqih

شناسه افزوده : بابایی، مجتبی، ۱۳۶۵ -، [ دکتر ]، گردآورنده

رده بندی کنگره : BP۲۸۶/۲/ب۱۶ب۶ ۱۳۹۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۸۳

شماره کتابشناسی ملی : ۴۶۶۶۸۲۱

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

بصیرت افزایی رمز و راز ولایت پذیری وسعادت

(مقاله برگزیده کشوری)

جلد پانزدهم: فریاد خاموش درون

مولف،سخنران و شاعر: دکترعلی بابایی خورزوقی

باهمکاری:

دکترمجتبی بابایی خورزوقی (عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی )

چاپ سوم 1397

عزیزانی که طالب انتخاب مسیر درست برای رسیدن به آرامش سعادت واقعی در دنیا اخرت می باشند حتما این کتاب را بخوانند

(کلیه اشعار این کتاب توسط مولف با تخلص حقیر سروده شده است)

تصویر

مقالات برگزیده کنگره علمی پیامبر اعظم(ص)

یکشنبه, 16 بهمن1390 ساعت 14:29

مطالب این کتاب با تغییراتی همان مطالب مقاله برگزیده کنگره علمی پیامبر اعظم(ص) است که توسط مولف ارائه شده و در تاریخ شانزدهم بهمن ماه سال نود به صورت برگزیده کشوری انتخاب و معرفی شده است.

فهرست

بصیرت تنها راه ولایت پذیری وسعادت.. .......8

چکیده ........9

مقدمه ......10

معنای لغوی «بصیرت» چیست؟. ....... 17

تعاریف و کاربردهای اصطلاحی واژه «بصیرت» در آیات و روایات چگونه است؟ ........18

اهمیت بصیرت و دیدگاه بصیرتی به خاطر چیست؟. ...24

پیامبر اعظم(ص)، ولایت و بصیرت ! ....26

وظائف یک انسان بصیر در برابر ولایت الهی در طول تاریخ چیست؟. ........29

ابزارها و عواملی که باعث رویش و ایجاد بصیرت در انسان می شود، کدام است؟. ........51

موانع بصیرت چیست؟.......136

آثار و مزایای بصیرت کدام است؟. ......155

تنها راه سعادت در پرتو بهترین نوع ولایت و مدیریت کدام است؟. ......169

انتخاب بزرگ و سرنوشت ساز در ولایتمداری کدام است؟. .......175

با توجه به شرایط موجود در جهان وظیفه ما نسبت به ولایت چیست؟. .........181

جمع بندی و نتیجه گیری.. ...191

منابع: .....

اشاره: در آغاز کتاب جا دارد جهت استحضار حضرتعالی به موارد مهم زیر اشاره شود:

3)کلیه اشعار این کتاب توسط مولف با تخلص حقیر در قالبهای مختلف سروده شده است که یک بیت یا قسمتی از قالبهای مزبور به مناسبت موضوع در این مجموعه آورده شده است و بعضا اصل آنها بصورت کامل دریکی ازکتابهای مولف تحت

عنوان "دیوان حقیر"موجود می باشد و نیزبرخی از ابیات هم فی البداهه به مناسبت موضوع توسط مولف سروده شده است .

4)مولف در اوایل دهه شصت اراده نموده که به حول و قوه الهی دهها جلد کتاب در مجموعه ای تحت عنوان" فریاد خاموش درون" در جهت خنثی سازی اندیشه های روانشناسان و فلاسفه معاصر و آراء تربیتی غرب که متاسفانه بر خلاف فطرت بشری و فریاد خاموش آدمی بوده و به نوعی با دین ستیزی و معنویت زدایی؛ مسیر انسانیت و رستگاری را به انحراف کشیده؛ با رویکرد معنوی با استفاده از آیات و روایات منتشر نماید. البته بخاطر مسئولیتهای اداری تا کنون تعدادی از آنها بیشتر منتشر نشده است؛ که عناوین حدود بیست جلد آنها در انتهای کتاب آمده است. انشاا... مابقی بر اساس فیش برداریها در صورت حیات و توفیق الهی منتشر خواهد شد. همچنین دهها مقاله در مجلات تخصصی دانشگاهی و روزنامه های داخلی و بین المللی در این راستا منتشر کرده است. در ضمن امتیاز همه کتابهای ایشاندر این است که به مناسبت موضوع همراه با اشعاری از مولف؛ تدوین شده که در نوع خود کم نظیر است.

تصویر

ایشان درخرداد 42 در اصفهان متولّد ودر شهریور64 ازدواج و دارای یک پسر و دو دختر می باشد و... سوابق علمی و اجتماعی وی عبارت است از:تلمّذ درس خارج فقه (معادل دکترا) در حوزه و تحصیل در دو رشته متفاوت دانشگاهی و ادامه آن در مقطع دکترای تخصصی PHD در رشته فلسفه تعلیم و تربیت. همچنین گذراندن دوره­های متعدد تخصصی وفوق تخصصی مدیریت، برنامه ریزی و تربیتی، کامپیوتر و...در بیش از دو هزار ساعت – سخنرانی در محافل عمومی، دانشگاهی، مدیریتی و...-استاد دوره های ارتقای مدیریت- مدرس آموزش خانواده-داور مسابقات قرآنی-دبیرواستاد دانشگاه- هجرت داوطلبانه به کردستان و داشتن مسئولیتهای مختلف رزمی درجبهه ها- دریافت بیش از ده حکم قهرمانی در مسابقات ورزشی- داشتن مسئولیتهای متفاوت انقلابی، اجتماعی واداری- کسب عناوین برتر و موفق کشوری و استانی در زمینه های مختلف مدیریتی،فرماندهی و... درضمن دربیش از بیست سال مسئولیت اداری بنابر اعتراف دیگران به همه قولها مخصوصا مالی وتجهیزاتی که داده؛ بصورت کامل عمل نموده است.

مجتبی بابایی

به نام خدا

بصیرت افزایی رمز و راز ولایت پذیری وسعادت

مسیر ناب بشری که بی بصیر نمی شود *** سفیرشوق نبوی که بی بصیر نمی شود

مرام عشق سر مدی، بصر دهد به جان و سر *** غلام کوی علوی، که بی بصیر نمی شود

تصویر

چکیده

الهی فتنه ها را بر ملا کن *** مرابا راه مولا آشنا کن

همی دانم بصیرت در دو دنیا *** دهدجان رابها،غیرش رها کن

نعمت بصیرت که خدای متعال به وسیله جمیع الخصال محمد مصطفی (ص) و ائمه معصومین(ع) همراه با قرآن بر بشریت عرضه داشت. در حقیقت لوح نوشته ای است که انسان با آن می تواند برنامه کار خود را دریابد تا به سر منزل مقصود که همان لقا ی حق است نائل آید. در این راه پستی و بلندیهایی وجود دارد که قرآن راه را برای افراد بصیر ترسیم کرده است. اگر چه برای نیل به مقام رفیع بصیرت باید با الطاف خداوندی به بازسازی و اصلاح نفس خویش پرداخت. مجاهده با هوای نفسانی و تهذیب روح از زنگارهای گناه، و لطیف و شفاف ساختن آیینه دل به نور توحید، تنها صراط مستقیمی است که حجاب دیدگان دل را میگشاید وآدمی را در معرض الهامات غیبی و مقام کشف و شهود قرار میدهد. در این راستا بعد از مقدمه و بحث لغوی بصیرت مطالبی در خصوص کمّ و کیف بصیرت دینی در طول تاریخ مخصوصا در زمان غیبت؛ با استفاده از آیات قرآن کریم و سنّت پیامبر اعظم مطرح خواهد شد.انشاالله

تصویر

مقدمه

گر که گشتی از ولایت پیش و سر *** می شوی خوار و ذلیل و دربدر

باولی کن تو عبور از هر گذر *** تا رسی راحت به مقصد در سفر

کر چنین کردی شوی اهل ظفر *** چون که این داد درون است بر بشر

کر بشر خواهد شود اقای دهر *** یا که گردد پیروز و دور از خطر

بی شک و تردید ولایت چون سپر *** می کند محفوظ تو را از هر شرر

دان بشر باهرنوعی دید و نظر *** وفق داد دختر و هم هر پسر

در زمان غیبت صاحب امر *** با فقاهت می رود سوی قمر

با ظهور معصوم و خورشید و زر *** کن ز غیر ان عزیز من حذر

گرزعصمت گردی دور با هر نگر *** می زنی بر نفس و جان خود ضرر

راه مولا بوده مملو از گوهر *** بهر شیعه با دو صد داد دگر

هر چه دیر آیی بسوی این خبر *** ظلم وافر کرده ای بر جان و سر

از ولایت جان و دل گیرد اثر *** چون که ان باشد عظیم و پرثمر

این همان خواست حقیر است تا به سر *** از من و ما تا همان جدّ و پدر

خداوند انسان را مختار آفریده و به همین جهت، انسان همیشه در مسیر زندگی، بر سر دو راهه قرار می گیرد. بدون تردید ای عزیز بزرگوار، سعادت دنیا و آخرت انسان، در گرو تصمیماتی است که او بر سر این دو راهی اتخاذ می کند. در چنین شرایطی شناخت حق و باطل، نیک و بد، دوست و دشمن اهمیت فراوانی دارد. برای این مسائل نیز، بصیرت و روشن بینی فوق العاده ای لازم است. تاریخ غمباراسلام گواه روشنی است بر این که عامل اصلی ذلت و بدبختی مسلمانان، نداشتن بصیرت و شناخت کافی در دین داری و ولایت پذیری بوده است. مع الوصف

الگو قرار دادن شخصیت جامع پیامبر اکرم (ص) با بصیرت لازم در ابعاد مختلف اندیشه،گفتار، رفتار و وظایف فردی و اجتماعی یک ضرورت ثابت و نیاز همیشگی است که همة طوایف مسلمان و جوامع اسلامی مؤظف به پیروی از آن هستند؛ تا در پرتو انوار تابان سیره و روش آن حضرت، با بصیرت کامل به سوی رستگاری و بهبودی در تمام ابعاد زندگی مخصوصا ولایت پذیری راه درست را برگزینند و با قدم گذاشتن در آن، به تدریج افکار، رفتار، اخلاق و آرزوهای شان عطر و بوی ولایت الهی و خُلق عظیم آن حضرت را پیدا نماید. که در این خصوص خداوند متعال، پیامبر اکرم (ص) را اُسوه­ حسنه و آینة تمام نمای همة زیبائی­ها و خوبی­ها برای همة جوامع بشری معرفی کرده است: «لَقَد کانَ َلکُم فِی رَسُولِ اللهِ اسوهٌ حَسَنَهٌ لِمَن کانَ یَرجُوا اللهَوَالیَومَ الآخَر وَذَکَراللهَ کَثیِراً»؛(احزاب 33) حقیقتاً رسول خدا برای شما نمونه ی نیکویی است برای هر کس که امید به خدا و روز جزا دارد و بسیار یاد خدا می کند.

از طرفی بصیرت از صفات شایسته و ستوده ای است که هر انسانی مخصوصا یک مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی خویش باید از آن برخوردار باشد. در مبارزات و فعالیت های سیاسی و اجتماعی و موضع گیری ها جایگاه بصیرت روشن تر می گردد. بدون بصیرت، عبادات، مبارزات و جنگ انسان نیز نتیجه و ثمر مطلوب را ندارد و گاهی پس از سال ها عبادت و ریاضت و یا مبارزه با دشمن، انسان بی بصیرت در مسیر باطل و در برابر حق قرار می گیرد چنان که در تاریخ نمونه های فراوانی دیده می شود.

مکتب حیات بخش اسلام به انسان می آموزد که در صحنه های زندگی، پیروی ها، حمایت ها، دوستی ها، دشمنی ها و موضع گیری ها باید براساس شناخت عمیق و بصیرت عمل نماید و با یقین و اطمینان به درستی کار و حقانیت مسیر و شناخت خودی و بیگانه و حق و باطل گام بردارد.

چنان که برای حرکت از نقطه ای به نقطه دیگر چشم ظاهر لازم است تا در چاه نیفتد و یا گرفتار راهزنان و دزدان نگردد؛ برای رسیدن به اهداف متعالی و سیر الی اللَّه و حرکت در مسیر حق چشم بصیرت لازم است تا در دام باطل و شیاطین انس و جن نیفتد. چه زیبا است تعبیر رهبر فرزانه انقلاب درباره بصیرت: «بصیرت قطب نمای حرکت صحیح در اوضاع اجتماعی پیچیده امروز است، به گونه ای که اگر کسی این قطب نما را نداشته باشد و نقشه خوانی را بلد نباشد ممکن است ناگهان خود را در محاصره دشمن ببیند. اگر بصیرت نباشد انسان حتی با نیت خوب ممکن است گمراه شود و در راه بد قدم بگذارد.»⁽¹⁾چنان که خوارج نهروان به علت نداشتن بصیرت در مقابل امیرمؤمنان علی علیه السلام ایستادند، با آن حضرت جنگیدند و ابن ملجم که از آنان بود، آن حضرت را بهشهادت رساند. سپاه عمرسعد با شعار «یا خَیلَ اللَّهِ اَرکبِی فَابْشِرِی بِالجَنَّة» (ای سربازان خدا سوار شوید و بجنگید که بشارت بهشت باد بر شما!) با امام حسین علیه السلام جنگیدند و آن حضرت و فرزندان و برادران و یارانش را به شهادت رساندند و کودکان و زنانش را به اسارت گرفتند. در زمان ما نیز برخی گروه ها و

افراد در مقابل نظام اسلامی و ولی فقیه می ایستند و این نشان از نداشتن بصیرت سیاسی آنان است.

و از آن جایی که از طرفی جامعه اسلامی، از قومیتها، نژاد، رنگ، سلایق، مذاهب، مناطق و کشورهای مختلف تشکیل شده است و از طرفی دشمنان اسلام و مسلمین نیز هر یک از موارد مزبور را پر رنگ می کنند تا با تحریک مسلمانان و ایجاد تفرقه و اختلاف، به اهداف شوم خود دست یابند. مع الوصف در صورت نبود بصیرت لازم و عدم هوشیاری افراد مسلمان، عوامل یاد شده می­توانند منشأ اختلافات و نزاع های ویرانگری شوند. به یقین این گونه درگیری ها علاوه بر تضییع سرمایه های مادی و معنوی مسلمانان، بدون شک تسلط دشمنان بر قلمرو ممالک اسلامی را در پی خواهد داشت. از این رو با نهادینه کردن بصیرت دینی می توان در راستای انسجام اسلامی، تقویت همدلی، برادری ، وحدت و صمیمیت گام برداشت و نقشه های دشمنان را خنثی و رشد و بالندگی را در همة ابعاد مادی و معنوی، در جوامع اسلامی ایجاد کرد. بر این اساس بصیرت دینی یک ضرورت است. یعنی ولایت پذیری و پیروی از سیرة نبوی (ص) که در اثر بصیرت دینی بوجود می آید؛ در ایجاد و تثبیت انسجام اسلامی و همدلی بین مسلمانان بدون تردید موثر و راه گشا خواهد بود .

این کتاب به دنبال بررسی کمّ و کیف بصیرت دینی در جهت ولایت پذیری؛ ولایت پیامبر اعظم(ص) و آل او بویژه دردوران غیبت می باشد؛ که در این راستا، بررسی ها نشان می دهد که دین داری صحیح و ولایت پذیری راستین جز با بصیرت و آگاهی کافی به دست نمی آید. آری ای عزیز، «بصیرت» آموزه ای راهبردی، اصیل و

اسلامی است که مقام معظم رهبری به اقتضای شرایط زمان، حیاتی دوباره به آن بخشیدند و جهت مقابله با هجمه های فرهنگی و جنگ نرم دشمن، از طریق تکرار و تذکر؛ آن را به گفتمانی رهگشا و پویا در سطوح مختلف جامعه مبدل نمودند. «بصیرت» روح زندگی و اکسیری است که سعادت ابدی و لذت جاودانه حق شناسی وحق مداری را در پرتو ولایت پذیری درست، به انسان می بخشد؛ کیمیایی است که مس وجود آدمی را در هم نشینی با حق و همراهی همیشگی با ولایت، به طلای درخشان کمال مبدل می سازد؛ همان طور که مقام معظم رهبری می فرمایند: «بصیرت» قطب نمایی است که در بیابان غبارآلود فتنه و گمراهی ها، راه و مقصد را روشن می نماید. آری ای عزیز:

در غدیر دست علی (ع) بالابرفت *** دین حق کامل شد و مولا برفت

اندکی بعد از غدیر در کربلا *** بهر چه رأس حسین (ع) بالا برفت

با بصیرت می شود دید ای خدا *** رمز و راز آنچه بر دنیا برفت

لحظه های کربلا تا ماورا *** بهر ترفیع است و عاشورا برفت

در مسیر دین حق با صد ردا *** شبهه ها ایجاد و معناها برفت

فتنه ها بهر فریب در هر کجا *** انحراف پیدا و با غوغا برفت

بی بصیرت ها همی کردند جفا *** ظلم آنها دان که تا عقبا برفت

داد خاموش حسین در نینوا *** تا ابد باقی و باقی ها برفت

گر که خواهی تو شوی اهل وفا *** با بصیرت شو که بی تقوی برفت

می شوی تو امتحان در این سرا *** امتحان سخت است وآزمونها برفت

در زمان ما همی آید ندا *** داد عاشورا ز جان ما برفت

عبرتی گیر ای عزیز از آن فضا *** تا نگردی عبرت وعبرت ها برفت

این حقیر گوید بدون هر خطا *** با ولایت سوز و آه ما برفت

معنای لغوی «بصیرت» چیست؟

بصیرت از ماده (بصر) است و بصر به معانی بینایی، دیدن، مشاهده حسّی اشیاء و دیدن قلبی و نظر کردن آمده است و بصیرت به معانی عقیده قلبی، معرفت قلبی، زیرکی، هوشمندی، علم، آگاهی، شناخت و مانند آن می باشد. «احمدبن فارس»⁽¹⁾این لغت را به دو شاخه معنایی اصلی تقسیم کرده است: 1- علم، برهان، سپر، روشن بودن 2- درشتی و زمختی؛ و نیز«ابن منظور»⁽²⁾در زیر مدخل «بصر» تعدادی معنی برای بصیرت آورده است: حجت و برهان، عقیده قلبی، هوش، عبرت، شناخت، یقین، زیرکی. همچنین «راغب اصفهانی»⁽³⁾در تشریح معانی «بصر» و «بصیرت» این گونه نوشته است: نیروی ادراک قلب، دیدن همراه با رؤیت قلبی، در لغت نامه دهخدا نیز واژه «بصیرت» این طور معنا شده است: بینایی، دانایی، هوشیاری و....

به بیانی بصیرت به معنای آن است که انسان در گرد و غبار فتنه ها و تاریکی هایی که شیطان ایجاد می کند تا حق و باطل با هم مخلوط شود، حق را از باطل بازشناسد و راه را گم نکند. البته این منوط به این است که راه کلی اسلام که همان راه توحید و ولایت است را به درستی شناخته و بدان ایمان کامل داشته و عملا ملتزم به آن باشد.

تعاریف و کاربردهای اصطلاحی واژه «بصیرت» در آیات و روایات چگونه است؟

مشتقات «بصر» 48 بار و واژه «بصیرت» 2 بار در قرآن کریم تکرار شده است و در نوزده آیه قرآن نیز خداوند با صفت «بصیرت» توصیف شده است و در تفسیر طبرسی⁽¹⁾«بصیرت»

نیز به صورت «شاهد، حجت و برهان» معنی شده است و برخی نیز آن را «یقین و حکمت» معنا کرده اند. اغلب مفسران در تفسیر آیه 104 سوره انعام «قَدْ جَاءکُم بَصَآئِرُ مِن رَّبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِیَ فَعَلَیْهَا وَمَا أَنَاْ عَلَیْکُم بِحَفِیظٍ» به معنای «به راستی رهنمودهایی از جانب پروردگارتان برای شما آمده است پس هر که به دیده بصیرت بنگرد و حق را ببیند به سود خودش و هر کس از سر بصیرت ننگرد به زیان خود اوست و من بر شما نگهباننیستم» و آیه 203 سوره اعراف «وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآیَةٍ قَالُواْ لَوْلاَ اجْتَبَیْتَهَا قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا یِوحَی إِلَیَّ مِن رَّبِّی هَذَا بَصَآئِرُ مِن رَّبِّکُمْ وَهُدًی وَرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ» به معنای «و هر گاه برای آنان آیاتی نیاوری میگویند چرا آن را خود برنگزیدی بگو من فقط آنچه را که از پروردگارم به من وحی میشود پیروی میکنم این [قرآن] رهنمودی است از جانب پروردگار شما و برای گروهی که ایمان میآورند هدایت و رحمتی است».

از نظر ابوالفتح رازی که تفسیر «روض الجنان و روح الجنان» را تألیف کرده است. «بصیرت» در قرآن دلالتی است که موجب علم و آگاهی می شود به نحوی که گویی عالم، معلوم خود را مشاهده می کند. او در ادامه تفسیر آیه 104 سوره انعام می گوید: هر کس که بداند و اندیشه کند. برای خود کرده است؛ علامه طباطبایی ره)درتفسیر المیزان آورده است: کلمه بصائر جمع «بصیرت» است که به معنای وسیله دیدن است. گویا مراد از بصائر، حجت ها و ادله روشنی است که به وسیله آن ها، حق دیده می شود و میان حق و باطل تمیز داده می شود . در تفسیر نمونه ⁽¹⁾نیزدر ذیل آیه بیستم سوره جاثیه بیان شده است که: «قرآن عین بصیرت و هدایت و رحمت است ...».

در حقیقت «بصیرت» واژه پر کاربرد در منابع اسلامی است که در معانی اصطلاحی گوناگون اما غالبا مرتبط و متناسب به کار رفته است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود؛ در کتاب «موسوعه کشاف اصطلاحات الفنون» آمده است که «بصیرت» عبارت است از قوه ای که در قلب شخص. به نور قدسی منوّر است و به وسیله آن حقایق امور و اشیاء را درک می کند. همان گونه که شخص به وسیله چشم، صورت ها و ظواهر چیزها را می بیند و نیز در کتاب «ترتیب العین»⁽²⁾نیز آمده است که «بصیرت»، شناخت و معرفت و اعتقاد حاصل شده در قلب نسبت به امور دینی و حقایق امور است؛ برخی گفتهاند: شناخت

روشن و یقینی از دین، تکلیف، پیشوا، حجّت خدا، راه، دوست و دشمن، حق و باطل، «بصیرت » نام دارد.⁽¹⁾چنانچه حضرت امیر(ع) از رزمندگان راستین با این صفت یاد میکند که: حَمَلُوا بَصََائِرَهُمْ عَلیََ اسْیََافِهِمْ ⁽²⁾بصیرت های خویش را بر شمشیرهایشان سوار کردند. یعنی اگر در میدان نبرد تیغ میزدند از روی بصیرت بود. بنابراین «بصیرت» به عنوان یک قوه و استعداد، هم با نوع نگاه قرآن و احادیث، سازگار است و هم این نوید را به فرد می دهد که با فراهم آوردن شرایط و اقتضائات، می تواند این قوه را به فعل تبدیل کند.

میان بَصَر که تأمین کننده نور ظاهری، و بصیرت که آورنده نور باطنی است، تفاوت بسیار است؛ مانند:

در صورتی که درون کسی را روشن کرد، ساحت جانش چنان نورانی می شود، که هم صحنه های خوبی را در خواب و بیداری می بیند، هم آهنگهای خوبی را می شنود، هم رایحه های دل انگیزی را استشمام میکند و هم لطیفه های فراوانی را لمس می نماید.⁽¹⁾

صاحب جامع الاسرار می نویسد: معنای سخن خداوند (نور علی نور یهدی اللَّه لنوره من یشاء)⁽²⁾(... و من لم یجعل اللَّه له نوراً فماله من نور)⁽³⁾چیزی جز این نیست که تا نور حق حاصل نیاید و به دل و جان سالک نتابد،

بصیرت در او پدید نیاید. نور حق سرمه چشم بصیرت است و تمام تلاش اهل مجاهده برای آن است که مورد عنایت حق قرار گیرند و نور حق بر دل و بر جانشان پرتو افکن گردد.⁽⁴⁾

اما ای انسان متدین، بصیرت دینی یا به بیانی دیگر، بصیرت در دین، نوع خاصی از آگاهی و شناخت است که صرفا معرفت و شناخت نظری و فکری را به دنبال ندارد. بلکه نوعی معرفت قلبی و شناخت درونی است که از راه های معنوی از جمله بوسیله عبادت و تقوا حاصل می شود.⁽¹⁾مقام معظم رهبری دو سطح تحلیل را برای مفهوم بصیرت درنظر می گیرند: یکی سطح اصولی و لایه ی زیرین بصیرت است که به بصیرت در انتخاب جهان بینی و فهم اساسی مفاهیم توحیدی مربوط می شود. اما سطح دیگر که بیشتر مدنظر رهبر معظم انقلاب قرار دارد، بصیرت در برخورد با حوادث اجتماعی است. بصیرت داشتن در این سطح عبارت است از تدبر کردن، درست نگاه کردن و درست سنجیدنِ حوادث به هنگاممواجهه با آنها و پرهیز از نگاه های عامیانه و سطحی. بصیرت در آیات قرآن کریم در سه معنی بکار برده شده است :

1ـ به معنی بینائی دل؛ چنانکه در آیه 19سوره مبارکه فاطر میفرماید:«هرگز کوردل و روشن ضمیر یکسان نیستند.» وَ مََا یَسْتَوِی الْأَعْمیََ وَ الْبَصِیر

2ـ به معنی بینائی چشم؛ در آیه 2سوره مبارکه میفرماید: «(بدین جهت) او را شنوا و بینا قرار دادیم!» «فَجَعَلْنََاهُ سَمِیعاً بَصِیراً»

3ـ به معنی بینائی با برهان و دلیل؛ در آیه 125سوره مبارکه طه میفرماید:که بدون شک اعمال و رفتار انسان باعث این بی بصیرتی گشته است . «انسان

غافل در روز قیامت میگوید خدایا چرا مرا نابینا محشور کردی و حال آنکه من در دنیا بینا و آگاه بودم؟» «قََالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِی أَعْمیََ وَ قَدْ کُنْتُ بَصِیراً»

به بیانی دیگر مفسران سه معنا برای واژه بصیرت در قرآن برشمرده اند:

یابد. بصیرت به مثابه بَصَر (چشم) است برای نفس»⁽¹⁾. در حقیقت نیرویی نهانی و قوّه ای قلبی است که در شناخت حقایق تا عمق وجود و باطن ذات آن رسوخ می کند.

اهمیت بصیرت و دیدگاه بصیرتی به خاطر چیست؟

بر من و تو بوده تکلیفی به حق *** چونکه تکلیف ، جان ما احیا کند

پس عزیزم کن بصیرت اختیار *** چون بصیرت ، فتنه ها افشا کن

درمورد اهمیت و ارزش بصیرت و اینکه منظور از بصیرت کدام قسم آن است نظر جنابعالی به چند حدیث معطوف می گردد. پیامبر خدا(ص) می­فرماید: «کور آن نیست که چشمش نابینا باشد بلکه کور [واقعی] آن کسی است که دیده بصیرتش کور باشد.»⁽²⁾و نیز حضرت امام علی(ع) می­فرماید: «اگر دیده بصیرت کور باشد نگریستن چشم سودی نمی­دهد.»⁽³⁾همچنین می­فرماید: «با بصیرت

کسی است که بشنود و بیندیشد، نگاه کند و ببیند، از عبرتها بهره گیرد آنگاه راه روشنی را بپیماید که در آن از افتادن در پرتگاهها به دور ماند.»⁽¹⁾

همانطور که از احادیث فوق استفاده می­شود بینش و آگاهی، در مورد کارهایی که انسان انجام می­دهد، بخصوص اعمال فردی و اجتماعی، حائز اهمیت فوق العاده بوده و در صورت نبود بینش کافی مخصوصا در برهه­های حساس زندگی، آدمی را تا مرحله افتادن در پرتگاهها و خروج از صراط مستقیم الهی پیش می­برد.

به طور کلی در متون اسلامی ، بصر هم در بینایی ظاهری و حسی و هم درباره بینایی باطنی و عقلی به کار می رود. به تعبیر دیگر مردم از نظر بینش به دو دسته تقسیم می شوند:

دسته اول ،دیده عقل آن ها نزدیک بین است ، آینده خود و جهان را نمی بینند و ادراکات آن ها در محسوسات خلاصه می شود و به تعبیر زیبای قرآن :َعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِّنَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ⁽²⁾از زندگی دنیا ظاهری را می شناسند و حال آنکه از آخرتغافلند .این دسته هر چند به ظاهر بینا هستند ولی در فرهنگ قرآنی کور محسوب می شوند .امام علی علیه السلام می فرماید:

نه هر که دلی دارد خردمند است و نه هر که گوشی دارد نیک شنونده است و نه هر که دیده ای دارد بیننده است .

دسته دوم ، جامع نگر و واقع نگرند ؛ هم نزدیک را خوب می بینند و هم دور را ، ادراک آن ها در محسوسات خلاصه نمی شود ؛ هم خانه دنیا را می بینند و هم خانه آخرت را ، در فرهنگ قرآن و حدیث ، این دسته از مردم بصیر نامیده می شوند .علی علیه السلام می فرماید: همانا دنیا واپسین دیدرس انسان کور دل است و در فراسوی آن چیزی نمی بیند ؛ اما انسان آگاه و بصیر نگاهش از دنیا فراتر می رود و می داند که سرای حقیقی در ورای این دنیاست .پس از دنیا دل و دیده بر می گیرد و کور دل به آن می نگرد .بصیر از آن توشه بر می گیرد و کور دل برای آن توشه فراهم می آورد .

بنا بر این بصیرت و هشیاری در فرهنگ قرآنی به معنای جامع نگری و آینده نگری علمی و عملی است و کسانی بصیر نامیده می شوند که در پرتو بینش صحیح ، در جهت تأمین منافع مادی و معنوی و دنیا و آخرت خود حرکت کنند.

پیامبر اعظم(ص)، ولایت و بصیرت !

می شود روزی بصیرت در درون *** آنکه غالب بوده بر نفس زبون

راه پیغمبر رود با علم و هوش *** در مسیر حجّت حق در برون

از آنجا که همیشه حق و باطل درمقابل هم قرار دارند و برای هرکدام طرفدارانی هست ، برای اینکه جویندگان حق بتوانند حق را تشخیص دهند و گرفتار باطل نشوند ، نیاز به بصیرت دارند. بصیرت به قدری اهمیت دارد و دارای جایگاه رفیع و بلندی است که طلب کردن آن بعد از هر نمازی از امور راجح و مطلوب دینی می باشد: «و اجعل النور فی بصری و البصیرة فی دینی»

آری ای عزیز بزرگوار، در پیمودن مسیر ترقی و پیشرفت ، بصیرت است که انسان را از نیل به مسیرهای انحرافی و سقوط به دره های نادانی حفظ می کند و نبود بصیرت باعث انحرافاتی در مسیر تعالی فردی و اجتماعی انسان خواهد شد. با بصیرت است که می توان از انحراف ولو بصورت جزئی، جلوگیری نمود.شخص بصیر همیشه مراقب است که کوچکترین انحرافی در مسیرش پیش نیاید، چون انحراف جزئی ، در طولانی مدت تبدیل به انحراف کلی و تقابل صددرصدی خواهد شد. امام صادق (علیه السلام) در اهمیت بصیرت فرموده اند : «العامل علی غیر بصیرة کالسائر علی غیر الطریق، لایزیده سرعة السیر الابعداً»⁽¹⁾با توجه به اهمیت بصیرت در تمام مراحل زندگی و در تمام حوادث ، اعم از سیاسی ، اجتماعی ، دینی و ... که می­تواند انسان را سعادتمند کند و نبود بصیرت باعث

گمراهی و بد بختی انسان می شود و شخصی که بصیرت ندارد نمی تواند در مواقع حساس تصمیم بگیرد و به وظیفه خود عمل کند.

با عنایت به آنچه گذشت، اجمالا بصیرت به معنای آن است که انسان در گرد و غبار فتنه ها و تاریکی هایی که شیاطین ایجاد می کنند تا حق و باطل با هم مخلوط شود، حق را از باطل بازشناسد و راه را گم نکند. البته این منوط به این است که راه کلی اسلام که همان راه توحید و ولایت است را به درستی شناخته باشد . أو من کان میتا فأحییناه وجعلنا له نورا یمشی به فی الناس کمن مثله فی الظلمات لیس بخارج منها کذلک زین للکافرین ما کانوا یعملون⁽¹⁾قرآن کریم و امامان معصوم (ع) دو منبع پرفروغ بصیرتند که پیامبر اسلام(ص) از خویش به یادگار گذاشت و همگان را برای یافتن حقیقت و در امان ماندن از گمراهی به تمسّک به آن دو فرمان داد.

خداوند منان، تلاش در مقام بندگی و بصیرت را از ویژگی های مهم انبیای بزرگ می شمارد و پیامبراکرم(ص) را به یادآوری آن در سوره ص آیه 45 فرمان می دهد: "وَاذْکُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِیمَ وَإِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ أُولِی الْأَیْدِی وَالْأَبصَار"ِ و بندگان ما ابراهیم و اسحاق و یعقوب را که نیرومند و با بصیرت بودند یاد نما. زندگی پیامبر(ص) سرشار از موارد و مصادیقی است که نشان می دهد که آن حضرت(ص) تا چه اندازه از بصیرت الهی بهره مند بوده اند. اصولا ازمعجزات الهی به سبب آن که چشم دل آدمی را روشن ساخته و پرده های ظاهری قوانین مادی و دنیوی را فرو می ریزند به عنوان بصائر یاد می کنند. قرآن نیز به عنوان معجزه، بسیاری از حقایق هستی را آشکار کرده است. در هر حال ای عزیز،

پیروی از آموزه های پیامبر و سیره و سنت آن حضرت(ص) می تواند موجبات رسیدن به بصیرت را به طور کامل برای آدمی فراهم نماید.

از سوی دیگر، هر عمل پیامبر(ص) موجب بصیرت زایی مؤمنان می باشد؛ مثلا در داستان صلح حدیبیهبرخلاف ظاهر رخداد، پیامبر(ص) نشان دادند که فراتر از لحظه ها می بینند و در دام مکان و زمان گرفتار نیستند. همچنین مسئله بصیرت پیامبر(ص) را می توان در امور جانشینی امیرمؤمنان(ع) و فتنه های پس از آن بیان کرد. آن حضرت(ص) بارها تاکید فرمودند که همراهی با قرآن و عترت می تواند زمینه ساز پیروزی امت و سربلندی در دنیا و آخرت شود و مخالفت با این فرمان می تواند تباهی به دنبال آورد. در هر صورت پیروان آن حضرت می توانند به بصیرت جامع و کامل دست یابند به شرط آن که به تمام و کمال از سیره و سنت آن حضرت(ص) پیروی کرده و فرمان اهل بیت وی را که نور واحد هستند. به جان بخرند و دمی از آن گام فراتر نگذارند.

وظائف یک انسان بصیر در برابر ولایت الهی در طول تاریخ چیست؟

ما عاشق و هم پیرو راه خداییم *** ماراه حق را با ولایت می شناسیم

درراه حق باکی ز جان دادن نداریم *** ما با ولی، فرمانده کل قواییم

از مسائلی که قرآن به آن اهمیت خاصی داده است؛ وظیفه یک انسان بصیر نسبت به پیامبر گرامی و ولایت الهی است. که در اینجا نظر آن عزیز را فقط به کمّ و کیف اطاعت از پیامبر (ص) و ولایت الهی در طول تاریخ مخصوصا در دوران غیبت معطوف می نماید.

اگر قرآن در قلمرو رسالت، برای رسول حق، اطاعت قائل میشود و میفرماید: «و ما ارسلنا من رسول الا لیطاع باذن الله⁽¹⁾: هیچ رسولی را اعزام نکردیم مگر اینکه به فرمان خدا، از او اطاعت شود». یعنی به پیامهای او گوش فرا دهند و به گفتههای او مانند انجام نماز و پرداخت زکات و... جامه عمل بپوشانند. انجام چنین وظائفی در حقیقت، اطاعت از فرمان خدا است، نه اطاعت از پیامبر. هر چند به صورت ظاهر اطاعت پیامبر نیز به شمار میرود و قرآن ماهیت این نوع اطاعتها را در آیه دیگر به صورت روشن بیان میکند و میفرماید: «من یطع الرسول فقد اطاع الله⁽²⁾: هر کس رسول را فرمان برد، خدا را فرمان برده است». «اطیعو الله و اطیعوا الرسول و اولی الامرمنکم⁽³⁾: خدا را اطاعت کنید و رسول و صاحبان امر را اطاعت کنید». شکی نیست که {رسول} در آیه، خود از افراد «اولی الامرمنکم» میباشد و به خاطر احترام بیشتر، جداگانه از او نام برده شده و اولی الامر زمامداران واقعی جامعه اسلامی هستند که از جانب خدا به این مقام نائل شدهاند و به خاطر داشتن چنین مقامی، دارای امر و نهی واقعی بوده اند.«النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم⁽⁴⁾: پیامبر به مؤمنان از خود آنان اولی است» این نوع اولویت که در هیچ تشریعی در جهان نظیر آن دیده نشده است. از جانب «مالک النفوس» به

پیامبر افاضه شده که از آن در مصالح جامعه اسلامی بهره بگیرد و افراد به فرمانهای او گوش فرا دهند و خواست او را بر خواست خود مقدم بدارند .

دادن چنین قدرت و موقعیتی به پیامبر(ص) نشانه دعوت به حکومت فردی و استبدادی نیست؛ زیرا اگر پیامبر خدا (ص) یک فرد عادی بود، طبعاً دادن چنین قدرتی به او، جز استبداد و حکومت فرد بر جمع، چیز دیگری نبود. در حالی که او چنین نیست، او یک فرد وارسته از هر نوع خودخواهی است که جز رضای خدا؛ خواهان چیزی نیست. او در رفتار و گفتار خود، به وسیله «روح القدس» تأیید شده و از هر لغزشی مصون میباشد در این صورت امر و فرمان او مظهر فرمان خداست که از زبان او به مردم ابلاغ میگردد.

آری کسانی که اهل بصیرتند همواره به یاری خدا و رسول و ولی او می شتابند. آنها با هر وسیله ای که اقتضا کند طبق شرایط زمان و مکان یاوران راستین خدا و رسول خدا و ولی خدا هستند و این یاری بدون هیچ چشم داشت و طمع، بلکه با یقین کامل به حقانیت خدا و رسولش و تنها به جهت رضایت خداوند و قرب به او می باشد. پیامبر اسلام صلی الله وعلیه وآله بصیرت را از ویژگی های حواریون حضرت عیسی علیه السلام برمی شمارد: حواری عیسی علیه السلام از برگزیدگان و بهترین ها بودند و آنها دوازده نفر مجرد بودند که در یاری خدا و رسولش پیشی می گرفتند. در آنها خود بزرگ بینی و سستی و شک دیده نمی شد. آنها عیسی علیه السلام را با بصیرت و عمق وجود و جدیت و سختی یاری می کردند. در پایان همین کلام از پیامبرصلی الله وعلیه وآله سؤال می شود حواریون شما چه کسانی هستند، ایشان می فرماید: امامان پس از من دوازده

نفرند از صلب علی و فاطمه علیهماالسلام آنها حواریون و یاران دین من هستند، بر آنها از خدا تحیت و سلام باد!⁽¹⁾

همان گونه که حواریون حضرت عیسی علیه السلام در یاری خدا و رسولش و دین او از بصیرت کامل برخوردار بودند؛ امامان پس از پیامبرصلی الله وعلیه وآله نیز که به منزلهحواریون آن حضرتند با بصیرتی کامل تر از حواریون عیسی علیه السلام به یاری خدا و رسول و دینش پرداختند و در این راه جان خویش را نثار نمودند.

با توجه به آیاتی که در زمینه اطاعت رسول گرامی(ص)وارد شده؛ پیامبر گرامی(ص)علاوه بر مقام تبلیغ احکام، رهبر سیاسی و مرجع قضائی و فرمانده کل قوا بوده است و در این زمینهها «نافذ القول» و مطاع میباشد. این آیات، پیامبر(ص)را یگانه رهبر سیاسی و مرجع قضائی معرفی میکند و مسلمانان را موظف میدارد که حتماً به او مراجعه کنند و از مراجعه به غیر که همگی مظاهر طاغوت و حکام باطل و خودکامهاند، خود داری نمایند و فرمانهای او را هم در زمان حیات و هم در طول تاریخ محترم بشمارند.

لذا به نظر می رسد که شایسته است، در ادامه به خاطر اهمیت موضوع در باره نقش بصیرت و اهمیت آن در پذیرش بهترین نوع ولایت و مدیریت(ولایت پذیری)در طول تاریخ مخصوصا در دوران غیبت به صورت مفصل تر مطالبی بطور درد و دل گونه با زبانی دیگر خدمت آن عزیز مطرح شود.

همانگونه که مستحضر هستی نوع نگرش و بینش هر فردی، شاکله شخصیتی و

عظمت وجودی وی را در زمینه­های مختلف تشکیل می­دهد. بنابر این هرچه بینش فرد عمیق­تر و نگرش وی ژرف­تر و اندیشه­اش همراه با بصیرت لازم باشد راحت­تر می­تواند حقایق عالم وجود را بخصوص در زمانهایی که فتنه ایجاد می شود؛درک و به تبع آن جامع­ترین مدیریت و ولایت را برای پاسخ به عالی­ترین نیاز خود کشف و انتخاب کند.

مع الوصف ای اندیشمند عزیز، بصیرت لازم و بینش کافی برای هر صاحب اندیشه­ای مخصوصا زمانی که حق و باطل مشتبه شده و تشخیص حق در ظاهر مشکل به نظر می رسد یعنی دردوران فتنه؛ می­تواند زمینه موضع­گیری اصولی و سالم را در برخورد اندیشه­های مختلف مدیریتی فراهم کند و بهترین نوع مدیریت و ولایت را جهت آرامش روح و روان و رسیدن به سعادت واقعی انتخاب نماید.به شرط اینکه به این دوبیت توجه داشته باشد:

نمی دانم چرا باور نداری *** که فتنه می دهد جان را فراری

درون حق کند لانه چو ماری *** زند نیشی به قلب هر شکاری

انتخاب ولایت و مدیریتی که حقیر در کتابی تحت عنوان"تنها راه سعادت در پرتو بهترین نوع ولایت و مدیریت" بصورت عقلی دلایل پذیرش بهترین نوع ولایت و مدیریت را ارائه و نیز بیش از چهل شبهه پیرامون آن را بطور علمی تحلیل و بررسی و در نهایت بر ابناء بشر ضمن اتمام حجت، اثبات نموده که بشریت جهت

سعادتمند شدن و به آرامش واقعی رسیدن راهی جز پذیرش ولایت و مدیریت مزبور را نداشته و هرچه دیرتر زیر چتر آن قرار گیرد به خود و جامعه ظلم و ستمی کرده که جبران آن تحت هیچ عنوان امکان پذیر نخواهد بود واین همان نیاز فطرت بشر است که:

درونتزند بهر عقبا صدا *** بگوش و بجان گیرو برخیز ز جا

چو فطرت رود راه و رسم ولی *** بصیرت دهد روح و معنا به ما

بنابراین هر فردی باید استراتژی خود را در خصوص مدیریت­ها و ولایت­های مختلف با بصیرت کامل و بینش جامع، شفاف و مشخص کند تا جزء استراتژی دیگران قرار نگیرد.آری«الوین تافلر» می گوید:« اگر شما یک استراتژی مخصوص به خودتان نداشته باشید؛ حتماً بخشی از استراتژی افراد دیگر خواهید شد.» بد نیست باهم در خصوص اینکه استراتژی چیست؟ بصیر کیست؟ و بصیرت از چه جایگاه و اهمیتی برخوردار است کمی درد و دل کنیم؟

استراتژی یا راهبرد به مجموعه ای از خط مشی های کلی گفته می شود که راه رسیدن به هدف نهایی را که هر فردی به خاطر آن خلق شده معلوم و مشخص می نماید. در حقیقت استراتژی جریان جهت داری است که مجموعه اقدامات و حرکتهای یک فرد یا یک سازمان را به طور آگاهانه جهت نیل به هدف های معین شده، هدایت می کند. هنگامی که فرد بدون هدف گذاری

مشخص و برنامه ریزی صحیح و بصیرت لازم حرکت نماید؛ قطعاً دچار مشکل خواهد شد و از هدفی که به خاطر آن آفریده شده، فاصله خواهد گرفت.

بله فردی که برای خود هدف و برنامه مشخص نداشته باشد؛ مانند ناخدایی است که به مقصد نمی اندیشد. لذا هیچ بادی برای وی موافق نخواهد بود و به ناچار به هر سمت وسویی حرکت خواهد کرد. ولی فردی که با بصیرت و آگاهی لازم دارای هدف و برنامه باشد. خودش را به جریان باد نمی سپارد و به هر کجا و هر سمتی که باد می وزد حرکت نمی کند. چون می داند در چه جایگاهی قرار دارد و به کجا می خواهد برود و چگونه باید به آنجا برود. لذا دچار تزلزل و اسیر وسواس نمی شود و با اطمینان کامل و بدون هرگونه تردید در مسیری که پیامبرعظم(ص) ترسیم فرموده اند و به خاطرش خلق شده حرکت می کند.آری ای عزیز بزرگوار:

می شود روزی همه افراد ما *** تابع محض ولیّ در هر کجا

با ولایت روح و جان بیمه کنند *** در مسیری که روند با ناخدا

با همان داد عیان در این فضا

حال آیا استراتژی مناسب را انتخاب کرده ای؟! آیا در راستای هدف گذاری مشخص با برنامه ریزی دقیق حرکت نموده ای؟! آیا با بصیرت لازم موضع گیری

اصولی داشته ای؟! آیامعنا و مفهوم بصیرت را می دانی و اطلاع داری که به چه کسی بصیر گفته می شود؟!

خوب است از زبان پیامبر اعظم(ص)که در آیه 108 سوره یوسف بیان گردیده است، اندکی تأمل نمایی که می فرمایند:«بگو این راه من است که من و پیروانم با بصیرت، همه مردم را به سوی خدا دعوت می کنیم» از این آیه استفاده می شود که هم رهبر جامعه و هم پیروان وی باید دارای بصیرت، بینایی و آگاهی کافی، نسبت به هدف و رسالت خود باشند تا بتوانند در مسیر حق با معرفت حرکت کنند.

همچنین حضرت امام صادق(ع) در صفحه 206 جلد اول بحارمی فرمایند:«آن کس که بدون بینش و بصیرت عمل کند هماندکسی می ماند، که از بیراهه برود که هر چه سریعتر برود از راه دورتر گردد.» در این روایت، بینش و بصیرت شرط اساسی برای عمل درست و صحیح دانسته شده و تلاش و کوشش بدون روشن بینی و بصیرت، مایه انحراف و موجب دور شدن از هدف معرفی گردیده است. یعنی عمل بدون بصیرت علاوه بر آنکه هیچ گونه ارزشی ندارد تازه باعث انحراف و باز خواست خواهد شد.

حال، بهتر است کمی صادقانه تر موضوع بصیرت را با هم مرور کنیم. شاید خسته شده و حوصله نداشته باشی. اما به لحاظ اهمیت و حساسیت بحث، شایسته است در خصوص درد و دلهای حضرت علی(ع) با حضرت کمیل که در حکمت147 نهج البلاغه آمده است کمی تأمل و تفکر نمائیم که می فرمایند: «مردم سه دسته اند: یک دسته؛ عالم ربانی هستند. دسته دیگر؛ شاگردانی که از

این عالم ربانی می آموزند و آخرین دسته؛ مثل مگس های کوچک و ناتوانی هستند که هر بادی می وزد و هر صدای آوازی که می آید، به آن طرف، کشیده می شوند. تابع شایعات و تحت تأثیر القائات و.... وجودهایی که نسبت به بصیرت منفعل هستند. فعالیتی آگاهانه در جهت حق، در وجودشان نمی بینی و شدیداً، از جریانات مختلف که بروجودشان وارد می شود متأثرند.

حال تو خود قضاوت کن جزء کدامیک از این سه گروه هستی؟ خدا نکند که جزء گروه سوم باشی! چرا که برای گروه سوم هیچ گونه خیر، آرامش و سعادتی نخواهد بود. خوبدرچه زمانی می توانی جز گروه سوم نباشی؟ قطعاً زمانی جزء گروه سوم نخواهی شد که نسبت به موضع و موقف خود آگاهی و بصیرت لازم را داشته باشی. آگاه باش و بدان که بینایی و بصیرت هنگامی حاصل می شود که به تفکر و تعقل بنشینی. بدین جهت در کتاب عقل و جهل اصول کافی آمده است «کسی که تعقل نمی کند. دین ندارد. بنابراین مدیریت فقهی بر اساس شیوه انبیاء و ائمه به دنبال این است تا مردم، اهل تفکر و تعقل شوند. چرا که نتیجه طبیعی تفکر و تعقل، دین دار شدن و نتیجه حتمی آن، اطاعت از امر خدا و تبعیت از اولیاء الله بر مبنای بصیرت و آگاهی خواهد بود.

می شود روزی همه افکار ما *** ذوب حق گردیده و گوید خدا

روح آرام من و تو در نهان *** بهر معبود و رود راه ولا

همان داد قوی در قلب ما

آری خالق هستی، در آیات متعدد تو را بصیر می داند و می گوید باید با بصیرت، طیطریق نمایی. مثلاً در آیه دو م سوره انسان می فرماید:« ما انسان را از نطفه آمیخته ای خلق کردیم، برای اینکه او را امتحان کنیم و بیآزمائیم؛ و به جهت این آزمایش، او را سمیع و بصیر قراردادیم. تا با چشم و گوش باز نگاه کند و امتحان پس دهد و سمیع و بصیر بودنش، وسیله امتحان و آزمایش است و گرنه امتحان، بی معنا بود. و همانطور که قبلا مطرح شد در قسمتی از آیه104 سوره انعام آمده است که« هر کس بصیر باشد و بصیرت الهی را دریافت نماید، به نفع خویش کار کرده است و هر کس کور شود و کلام خدا را نپذیرد، به ضرر خویش اقدام نموده است.» متن و محتوای تمام کتب آسمانی دعوت به بصیرت و بصیر بودن است.

حال اصلاً بصیر کیست؟ چه کسی می تواند عنوان بصیر بودن را پیدا نماید؟ خوب است از زبان حضرت علی(ع) در خطبه153 جواب این سؤالها را بشنوی؛ حضرت می فرمایند:« بینا و بصیر کسی است که درباره آنچه می شنود اندیشه نماید و با هرنگاهی بینش نو پیدا کند و از عبرتها سود ببرد.»

بنابراین اگر کسی. هرچه را که می شنود یا می بیند بخواهد بدون تأمل، تفکر و بررسی قبول نماید و از آن پیروی کند، قطعاً بصیر نخواهد بود. چرا که اهل بصیرت با دقت و تعمق خاص پیرامون جوانب مختلف شنیده ها و دید ه ها به تفکر، تعقل و اندیشه پرداخته و از آنها عبرت گرفته و با دیدی باز، بهترین را

انتخاب و از آن پیروی می نمایند. در غیر این صورت کور و نابینا خواهند بود. به خاطر همین است که پیامبر اکرم(ص) می فرمایند« کسی که چشم ندارد. کور نیست. کور و نابینا کسی است که بصیرت ندارد.»

آری. با توجه به مطالب مزبور. فرد بصیر باید موضع شناس و موقع شناس باشد. یعنی باید دقیقاً مراقب اوضاع و شرایط حاکم بر جامعه خویش بوده و عوامل مثبت و منفی را که در شکل گیری حاکمیت و مدیریت مؤثر می باشد را به خوبی درک کرده و بشناسد و نیز با دقت و ژرف اندیشی لازم، در اهداف و برنامه های مدیریتهای مختلف، با عنایت به نیازهای فطری تأمل و تدبّر نموده و نهایتاً مدیریتی را انتخاب نماید که به همه نیازهای واقعی وی پاسخمثبت دهد. به بیانی یک مدیریت آسمانی نمی تواند چیزی جز رحمت الهی را به دنبال داشته باشد.بنابر این باید گفت:

درمرکز جان، آه و فغان می بارد *** فریادخموش دل و جان می بارد

گویی که ندایی بی صدا می خواند *** رحمت ز ولی از آسمان می بارد

بله ­ای­عزیز، به خاطر همین امر است که حضرت علی(ع) بینش و بصیرت را در کنار اطاعت و پیروی از رهبر و مدیر هدایتگر و دوری از کسی که موجب سقوط وی می شود، دانسته و در خطبه205 می فرمایند: «زهی سعادت آن که به یمن داشتن قلبی سالم، هر آن کس را که هدایتگر اوست،گوش به فرمان باشد و

از هر آن کس که به سقوطش می کشاند، دوری کند و بدین روش با پیروی ازکسی که او را بینش می بخشد و با فرمانبری از فرماندهی که هدایتگر اوست، به سلامت راه می یابد.»آری باید در تبعیت و پیروی ازمولا جدّی باشیم و بگوییم که:

الهیپیروی را پر اثر کن *** زمولا جان ما را با خبر کن

همه دانند که مولا در دو عالم *** به داد ما رسد از غیر حذر کن

البته، باید اعتراف کرد که اهل باطل و حاکمیت طاغوت در طول تاریخ و در عصر حاضر کوشیده است که توانایی تشخیص حق را با پراکنده ساختن غبار شبهات و تردیدها از مردم گرفته و حاکمان باطل را با ظاهر و پوششی زیبا و فریبنده به جای حاکمان حق. جلوه داده و متأسفانه به خاطر فقدان بصیرت لازم، مردم را در سرگردانی و پریشانی فرو برده و بدینوسیله به اهداف پلید خود دست یافته اند. به صورتیکه در برهه ای از حاکمیت دینی، مجاهدان بی بصیرت دیروز به قاعدان گمراه امروز تبدیل می شوند. و متأسفانه در عصر حاضر هم به خاطر عدم بصیرت لازم، بعضی از مجاهدان دیروز، همه چیز خود را از دست داده و از حوادث گذشته تاریخ عبرت نگرفته و خود را عبرت آیندگان نموده وخیلی راحت خود را تسلیم جریانهای فتنه گرکرده و در تشخیص حق به اشتباه رفتند که به صورت گذرا به آن اشاره خواهد شد.هر چند پیام و فریاد خاموش درونت تو را به

چیز دیگری فرا می خواند:

دلم گوید پیام ناب نابی *** رهاشو تو ز فتنه های فانی

که با مولا روی در راه جاوید *** بگیری با بصیرت راز باقی

نمونه بارز آن در زمان حاکمیت مدیریت رحمانی در حیات طیبه حضرت علی(ع) اتفاق افتاده، به صورتیکه علی(ع) به عنوان سمبل مدیریت الهی در خطبه 32 نهج البلاغه خطاب به معاویه به عنوان نماد مدیریت شیطانی می فرمایند:« ای معاویه بسیاری از مردم را به ورطه هلاکت کشاندی، با گمراهیت فریبشان دادی... تا در تلاطم انواع شبهه ها غوطه ور شدند به گونه ای که از راه خویش به بیراهه رفتند.»

و نیز موضعگیری مردم را نسبت به تشخیص حق، پس از رحلت پیا مبر اعظم(ص)و سپردن زمام امور امت، به افرادی که حقی در آن نداشته اند را زائیده فقدان بصیرت و بینش صحیح دانسته و در خطبه108 نهج البلاغه خطاب به آنها می فرمایند:«چرا شما را به هیأت کالبدهایی بی روح و جانهایی بی کالبد می بینم؟ چرا به صورت عابدانی ناصالح، سوداگرانی بی سود،بیدارانی خفته ، حاضرانی غایب از صحنه،بینندگانی نابینا، شنوندگانی کر و سخن گویانی لال مشاهده می کنم؟

حال ای عزیز، در کجای راه قرار داری؟ نکند جزء بیداران خفته باشی؟ نکند

در عین حضور، از صحنه و رکاب ولایت و مدیریت الهی غایب باشی؟ نکند با آن همه توان دیدن، شنیدن و سخن گفتن، کور و کر و لال باشی و راحت تسلیم و همراه فتنه انگیزان شوی؟

تنی

دارم چو گلدان شکسته *** به گرد فتنه ها گردونه بسته

دلم خواهد که روحم پر گشاید *** ز هر نوع فتنه ای با جان خسته

چی شد؟! به فکر فرورفتی؟ خوب است در خصوص فتنه ها وحوادث گذشته، کمی فکر کنی تا از آنها عبرت گیری؟ و از خواب غفلت بیدار شوی؟ واقعاً جای فکر کردن دارد! انتخاب خیلی مشکل و اهل بصیرت شدن مشکل تر به نظر می رسد. زیر چطر ولایت الهی رفتن و انتخاب بهترین نوع مدیریت و ولایت، توفیق و لیاقت می خواهد! مگر هر کسی می تواند اهل بصیرت باشد؟! مگر هر کسی می تواند بهترین نوع مدیریت را انتخاب کند؟!

یقین بدان داد خموش *** زندصدا با جنب و جوش

سعادت جن و بشر *** شود میسر به بصر

بصیرت روح و روان *** بود همان رمز نهان

که گر کنی آن را عیان *** شوی تو رستگار بدان

آری ای برادر و خواهر، تحلیل تاریخ کار دشواری نیست، اما تحمل حوادث تلخ گذشته واقعاً درد آور و کشنده است. چرا که به خاطر فقدان بصیرت، بعد از رحلت پیا مبراعظم(ص)افرادی که پیشانیهایشان به خاطر کثرت سجده، پینه بسته بود به امید ثواب و رفتن به بهشت در برابر مدیریت رحمانی ایستادند!! قلب او را به درد آوردند! خانه نشینش کردند! و در مواقعی از وی نسبت به اسلام و ارزشهای مدیریت الهی، انقلابی تر و دلسوز تر شدند!

بله ای همسفر،سفری که در پیش رو داری، سفری سخت و دشوار است و شخصیتهای نامی و بزرگی آن را به سلامت به پایان نرسانده اند. چرا که فقدان بصیرت، خیلی راحت، انسان را حتی افراد خیلی بزرگ را به بیراهه کشانده و از مدیریت رحمانی و حاکمیت الهی دور و جدا نموده است، بدون شک درک درست و تحلیل صحیح حوادث و وقایع که منجر به انتخاب بهترین نوع مدیریت و ولایت خواهد شد، مرهون بصیرت و بینش دقیق افراد خواهد بود. به جرأت باید اعتراف کرد که در تمامی پیروزیهای مدیریت رحمانی در مقاطع حساس و بحرانی تاریخ، بصیرت نیروها نقش اساسی داشته و آن چیزی که طرحها و برنامه های خیانتکاران و توطئه های دشمنان مدیریت الهی را نقش بر آب کرده چیزی جز بصیرت و بینش درست نیروها نبوده است. بدیهی است که همه حوادث غمبار و ناگوار ی که در تاریخ بر انبیا بویژه ائمه وارد شده، ریشه در بی

بصیرتی و عدم درک صحیح و تحلیل نا درست از وقایع زمان داشته است.

بنابراین شاه بیت بصیرت و ستون فقرات آن، شناخت و معرفت نسبت به ولایت، رهبری و مدیریت الهی است. بگونه ای که اهل بصیرت در تمام موضع گیری ها، خود را تابع محض ولایت و مدیریت الهی دانسته و بدین وسیله سعادت دنیا و آخرت خود را تضمین می کنند.آری:

خوش به حال آن کسی که،تابع محض ولی است *** بابصیرت مومن و هم پیرو آل علی(ع) است

با ولایت در ولایت بوده و دور از کژی است *** چون که بااین اعتقاد، فارغ زانواع بدی استخوش

این بود بر حق ملاکی، تا کند جان را الهی

البته، بماند که متأسفانه در عصر حاضر، بعضی از مجاهدان دیروز، از حوادث و وقایع تاریخ، عبرت نگرفته و موضوع اعتقادی ولایت فقیه را بخاطر عدم شناخت درست با شخص ولی فقیه اشتباه گرفته و همه چیز را در وجود حضرت امام خمینی(ره) خلاصه کرده و معتقدند که فقط او بوده که شایسته رهبری و ولایت بوده و خیلی راحت در برابر ولی امر زمان خود ایستاده وگذشته درخشان خودرا خراب و ویران نموده اندوقطعاًآینده ای شوم و ناگواردرانتظارآنها خواهد بود.

میشود روزی بصیرت در نهان *** حرف حق گوید به هر پیر و جوان

با تو دارد ای عزیزم یک کلام *** راه مولا را برو بی هر گمانمی

با همان داد خدای مهربان

لطفا ای عزیز بزرگوار در همین راستا، با دقّت و تامل به یک خاطره یا جریان حسّاس و عبرت آموز که حقیر خود شاهد آن بوده ام؛ از باب نمونه گوش و جان فرا ده. در دوران دانشجویی(نیمه اول دهه شصت) یک رفیق حزب الهی در تهران داشتم، ایشان اکثر اوقات در جبهه ها بود و در عملیاتهای مختلف حضور پیدا کرده و چند بار مجروح شده بود. وی عجیب از امام و انقلاب دفاع می کرد، به گونه ای که هیچ کس یارای مقاومت در برابر او را نداشت و...

تا اینکه دوران دانشجویی و همچنین جنگ تمام شد. کم کم ارتباط ما بخاطر دوری راه و مشغله های زندگی کمتر و نهایتاً قطع شد. اما چند وقت پیش به خاطر حضور در یک سمینار عازم تهران شدم. احساس کردم خوب است از فرصت استفاده کرده، وی را پیدا و از احوالش با خبر شوم، لذا تلفن و آدرس ایشان را با مشقت زیاد پیدا و با اشتیاق فراوان به دیدارش شتافتم، بعد از سالها وقتی دو رفیق صمیمی به هم می رسند چه حال و هوایی پیدا می کنند، واقعاً لحظاتی به یادماندنی و وصف ناپذیر بود! اما این لحظات فراموش ناشدنی بعد از مدتی صحبت کردن به حال و هوایی دیگر تبدیل شد.

چرا که حقیر انتظار داشتم همانند گذشته از ولی امرش با تمام وجود دفاع

کند! پاسدارارزشهایی باشد که همه وجودش را فدای آنها می کرد! حامی نظام مقدس مدیریت فقهی باشد! همان شیر میدانهای نبرد با دشمنان و زاهد شب زنده دار باشد و... اما بر خلاف انتظار، دیدم همه چیز را در حضرت امام خمینی(ره) خلاصه کرده و معتقد است که فقط او بود که شایسته رهبری و ولایت بود، فقط در زمان او باید از ارزشهای نظام ولایی و مدیریت فقهی دفاع می شد و...بلی ما هم معتقدیم که به حق:

خمینی همچو نوری در زمین بود *** شفا بخش دل و جان غمین بود

پیامش رهگشا بهر یمین بود *** چو با روح بنی آدم عجین بود

امّا بعد از ایشان تکلیف چیست؟و چگونه باید به وظیفه الهی عمل کرد؟

آری با کمال تاسف، خیلی راحت در برابر ولی امر زمانش می ایستاد، ارزشهای مدیریت فقهی را زیر سؤال می برد، به بسیج و بسیجیان بدبین وبه مسئولین ارشد نظام الهی توهین و اهانت می کرد و...

شما بگو در چنین لحظات حساس و دردآوری چه باید کرد!! همان که در ذهن شماست اتفاق افتاد. یعنی برای لحظاتی مات و مبهوت شده بودم! با خود می­گفتم نکند خواب باشم،چه می بینم؟! چه می شنوم؟! آیا این انسان همان رزمنده جانباز انقلابی حزب اللهی است که با او رفیق بودم؟!! آیا او همان ایثار گری است که حاضر بود همه هستی اش را فدای انقلاب و ولی امرش

کند؟!آیا....

آری ای دوست، بعد از لحظاتی به خود آمدم و باور کردم، که همه آنچه دیده و شنیده بودم واقعیت داشته ؟!! ناخودآگاه اشک از دیدگانم برگونه هایم جاری و عجیب از وضعیت فکری رفیقم متأثر شدم و با قلبی شکسته از خدا خواستم که عاقبتش را ختم به خیر کند و بصیرت لازم را برای برگشت و جبران گذشته به وی عطا نماید.

چراکه اگر با این اعتقاد به دیار ابدی رحلت کند؛ عاقبت خوبی در انتظارش نخواهد بود و همه ایثارگریها، جانبازیها و اعمال گذشته اش، نه تنها ارزشی نخواهد داشت بلکه باید بخاطر آنها مورد مؤاخذه و باز خواست قرار گیرد.آری باید همه با یقین و باور اعتراف نماییم که:

خمینی نام محبوب زمان است *** پیامش رهگشا بهر نهان است

عزیزم گر تو خواهی راه او را *** درون یک خراسانی عیان است

البته نباید خیلی تعجب کرد ، چرا که اگر به حرکت های انبیا ، ائمه معصومین و اولیای الهی در طول تاریخ با دیدی باز نگاه شود به صورت طبیعی هر انسان منصفی به این نتیجه خواهد رسید که حرکت ها و جنبش های حق محور معمولا و به صورت همزمان با دو جریان کاملا متضاد روبه رو بوده است : یکی ریزش ها و گسستن ها و دیگری رویش ها و پیوستن ها. به بیان دیگر،

یک طرف آنهایی که از کاروان حق و ولایت جدا شده و با گذشته نورانی و الهی خود وداع کرده و حتی در مقابل موضع گیری های قبلی خود ایستاده اند و طرف دیگر کسانی که گذشته شرک آلود و شیطانی خود را با اراده ای راسخ رها و با تمام وجود در سدد جبران آن برآمده و در زمره پیروان حق و حقیقت قرار گرفته اند .

به بیان دیگر باید گفته شود که همواره ریزش ها برای افراد فاقد بصیرت به عنوان یک تحدید سخت و خطرناک و نیز رویش ها برای انسانهایی که بصیرت پیدا می کنند به عنوان یک فرصت طلایی و استثنایی در مسیر حرکت های انقلابی و حق محور وجود داشته است.

آری ای خوب، ریزش ها؛ افرادی را با گذشته نورانی و انقلابی خود به گونه ای دور نموده و به ورطه ی حلاکت و نابودی کشانده که مصادیق آن در طول تاریخ برای عبرت دیدگان بینا و بصیرکم نمی باشد. بنابر این:

می شود روزی که ریزشهای دون *** نکون بختانی که گشتند زبون

از ره شیطان همی کردند عبور *** عبرتی گردند برای هر عیون

و نیز رویش ها؛ افرادی را آنچنان نورانی و الهی کرده که علاوه بر جبران گذشته شیطانی خود، جزء مخلص ترین و ارزشمندترین انسانها قرار داده است که تاریخ بر مصادیق آن به عنوان الگو برای نوع بشرگواه و شاهد خوبی

است. مع الوصف ای بصیر:

می شود روزی که رویشهای حق *** آن سبکبالان عاشق در فلق

با بصیرت در ره مولا و دین *** روز و شب الگو شوند بر نوع خلق

بنابراین ای عزیز ، اگر اندکی با تامل به جریان ریزش ها و رویش ها در مسیر ولایت الهی ، در قرون گذشته و عصر حاضر دقت نمایی؛ به طور حتم و یقین به این نتیجه خواهی رسید که عامل اصلی ریزش ها، عدم بصیرت لازم افراد نسبت به راه ، مقصد و ولایت بوده وعلت اصلی رویش ها ،وجود بینش و بصیرت کافی، نسبت به حق و ولایت بوده است .

مع الوصف ، باید اعتراف کرد که مشکل جدی در ریزش ها بر می گردد به فقدانبصیرت نیروها ، نه به راه و مسیر ولایت الهی؟! چرا که راه ولایت الهی صرف نظر از رهرو، دارای قداست و حقانیت ذاتی بوده و تحت هیچ عنوان موضع گیری های افراد این چنینی ، دلیل بر نقص در امامت معصوم و ولایت فقیه نمی باشد و به طور حتم و یقین رفتار و حرکت اشخاص هیچ گونه خدشه ای را به این اصل ارزشمند اعتقادی وارد نمی کند .

آری ، ریزش ها و جدا شدن از حق و ولایت به این معنا است که افراد خود دارای مشکل و نقص بوده و بنا بر هر دلیلی ، گذشته انقلابی و الهی خود را برای یک زندگی کوتاه و گذرای مادی فدا نموده اند؛ چرا که با معرفت کامل و

بصیرت لازم نسبت به حق و ولایت یقین پیدا نکرده و عظمت وجودی آن را باور نکرده اند؛ ولی متاسفانه فکر می کنند درست تشخیص داده و مسیر را به طور صحیح انتخاب کرده اند و تاسف بار تر این که ، به غلط تصور می نمایند که دیگران نمی فهمند و اشتباه می کنند؟!! اما فریاد خاموش درون با اطمینان خاطر و یقین وافر ، پیامش به بشریت این است که تنها آنهایی که از مسیر ولایت الهی جدا و در مسلخ چنین گسستن ها و ریزش هایی گرفتار شده اند در دنیا به صورت نسبی و در آخرت به طور حتم و یقین دچار ضرر و خسران خواهند شد و سعادت دنیا و آخرت را از دست خواهند داد .بنابر این اگر مواظب نباشی مصداق بیت اول و با دعا و عملیاتی کردن بیت دوم می توانی از ریزشها جدا و با سقوط فاصله بگیری:

ضعیف النفس وگر باشی به دوران *** شوی دور از ولی در خط ایمان

خداوندا بده ایمان کامل *** رها کن دیده را از بند شیطان

آری ، باید از حوادث تلخ و شیرین جریان های حق محور و ولایت مدار تاریخ که منجر به بروز ریزش ها و ظهور رویش ها شده با دیدی باز همراه با توفیق خداوندی و با بصیرت لازم ، درس و عبرت گرفت ؛ عبرت از افرادی که سالها در رکاب انبیاء و اولیاء ، فداکاری کرده و اهل عبادت و معنویت بوده اند و به خاطر عدم بصیرت لازم در نهایت خسران وبدبختی ، جزء ریزش ها قرار

گرفته و در برابر ولایت الهی و همه گذشته خود تا سر حد جان ایستادند و متاسفانه با همین اعتقاد به جهان آخرت رهسپار شدند و درس از اشخاصی که با بینش و بصیرت کافی در برابر همه گذشته خود ایستادند و جزء رویش های همیشه سعادتمند تاریخ قرار گرفتند وآگاهانه و عاشقانه همه چیز خود را در طبق اخلاص گذاشته و بدون هر گونه منت فدای حق و و لایت نمودند و به این وسیله به آرامش حقیقی و واقعی در دنیا و آخرت دست پیدا کردند .بنابر این باید خطاب به دلهای بیدار گفت:

خوشا شب های شور و معنویت *** خدایی بودن و نور شریعت

خوشا آن دم که فریاد درونم *** به حق گوید منم پور حقیقت

ابزارها و عواملی که باعث رویش و ایجاد بصیرت در انسان می شود، کدام است؟

خوش

به حال آن کسی که، در ره دین و نبی است *** بابصیرت،زیرچترمعصوم وآل علی(ع)است

در زمان غیبت یار، تابع محض ولی است *** چون که در این اعتقاد، روح و روان او غنی است

برای نیل به مقام رفیع بصیرت باید به بازسازی و اصلاح نفس خویش پرداخت. مجاهده با هوای نفسانی و تهذیب روح از زنگارهای گناه، و لطیف و شفاف ساختن آیینه دل به نور توحید، تنها صراط مستقیمی است که "حجاب دیدگان دل" را می گشاید و آدمی را در معرض الهامات غیبی و مقام کشف و شهود قرار می دهد.ابزارهایشناختی در اختیار بشر است، که می تواند با آنان به بصیرت برسد. توبه اولین گام برای تهذیب نفس و تحصیل بصیرت است و بهترین ابزار و کامل ترین سیر و سلوک برای دستیابی به مقام بصیرت آن است که شخص، تقوا و پرهیزگاری را در زندگی خود اصل قرار دهد.⁽¹⁾و با تقویت ایمان واقعی، دل خویش را بیدار کند.⁽²⁾در آموزه های وحیانی تفکر و تدبر نماید⁽³⁾و در آیات آفاقی و انفسی بیندیشد و از پوسته های آن گذشته و بر خلاف نظر فلاسفه معاصر و روانشناسان غربی به جای اصالت بخشی به پدیده ها؛ آن را آفریده بنگرد. انسان ها اگر در هر چیزی به جای آنکه آن را پدیده ای جدا از آفریدگار تصویر و ترسیم کنند، آن را آفریده ای از آفریده های خداوند بنگرند در آن زمان است که از ظاهر و پوسته هر چیزی گذشته و به باطن و حقیقت هر چیزی می رسند که همان حقیقت آن یعنی خداست.

دان تصور درخصوص ذات پاک هر بشر *** منحرف گشته ز حق با آن همه دید و نظر

با چنین دیدی بشر گشته فدای فکر غرب *** چون که این فکرکرده وی را از صراط حق بدر

در آراء تربیتی کنونی جهان غرب؛ به ویژه از نهضت رنسانس به بعد که می بایست به جای بیداری آن را به نهضت غفلت شیطانی معنا کرد، موجودات دنیا از حالت آفریده به پدیده تغییر یافتند و مربیان با تصوری ناقص از هر موجودی تنها به عنوان پدیده برخورد کردند که در این حالت شخص تصویر درستی از هستی چیزها به دست نمی آورد؛ بلکه هر موجودی را پدیده ای مستقل می یابد و این گونه است که خدامحوری به پدیده محوری تبدیل می شود و حقیقت گم و ظواهر هر چیزی اصالت می یابد. و این همان ظلم بزرگ روانشناسان و فلاسفه معاصر غرب به بشریت است که فقط از عقل بشری برای رشد ابعاد نباتی و حیوانی انسان استفاده کرده اند...در حالیکه باید فریاد کرد که:

آنچه مفقود است درون فلسفه در این زمان *** دوری از روح است و معنای حقیقی بی گمان

هر یک از ایسم های غرب با دید محدود بشر *** کرده تعریفی ضعیف از داد خاموش نهان

چون تصور بوده ناقص بهر درک روح و جان *** دون شک تصدیق آن گمره کند خرد و کلان

فهم ناقص می کند هر لحظه ی ناب را تباه *** چون کند دور آدمی را از مسیر کهکشان

تا تصور ناقص است ونقص درک باشد همان *** عزم جدی خواهد و رفعش بود درّ گران

گر تصورها شود اصلاح در این عصر و زمان *** ذات پاک آدمی گردد هویدا و عیان

داد خاموش درون گشته فدای فکر خام *** با همان دیدی که غرب دارد به فطرت دربیان

فلسفه با این نگاه دانی که دوراست از روان *** چون که معنا را نمی داند که چون است در جهان

از روان آدمی و داد خاموش نهان *** غافل است افکار غرب اندر زمین و آسمان

در خصوص روح و ذات آدمی صدها سوال *** مانده مجهول ندارند پاسخی را بهر آن

اینکه روح چیست و روانها بهر چه آمد پدید *** یا که مبدا و معاد چون است برای جسم و جان

هر کدام ایسم ها به زعم خود همی دادند جواب *** آن جوابی که کند روح و روانها را خزان

با تو گویم اندکی از آنچه گفتند بر زبان *** تا کنی آن را قیاس با گفته پیغمبران

آدمی اصل است و معیار تمام نیک و بد *** مادّه و دنیای دون گویند همی آرد امان

ازمعادومعنویت غافل ونسبی بوداخلاق ناب *** آنچه را فطرت بود بی زار ز آن تا آن کران

هر یکی گفتند به افراط و به تفریط همچنان *** ذات انسان بوده چون گرگ یا فراتر از توان

⁽¹⁾

دان که ادیان بشر اندر فضای ماورا *** ظلم وافر کرده بر تعلیم موسی و شبان

چون تفکر از علوم و حسّ و مادّه شد عیان *** روح آرام بشر گردید فدای این و آن

دان تفکرهای نو و هم مدرن با صد توان *** جام حقّ و ماورای هستی را کردند نهان

آن که تاریخی گری را می کند اصل و اساس *** می شود غافل ز تطبیق گذشته بی گمان

چون گذشته با خودش دارد هزار و یک نشان *** گر پدیداری شود حاصل ز عمق روح و جان

یا که از ظاهر اگر بالا رود عقل و حواس *** باطن حق را پدیدار و رود راه مغان

دان که اعراض از مفاهیم در امور کل و خاص *** با رجوع بر انضمامیات و ملموس و عیان

یا که تعلیم و به تبعش تربیت در فکر غرب *** می کند گمره درون پیروانش را بدان⁽¹⁾

دان دگرگون کرده ارزشها و باید گفت چنان *** هر کدام باشد نشانی از نشانهای همان

با چنین فکری سعادت می شود از جان جدا *** راه حقّ و رستگاری کی شود راه روان

گر بشر خواهد شود آزاد از این ظلم تمام *** راه معنا را رود آن سو تر از حسّ و گمان

در نگاه واقعی ذات تو گفته این چنین *** فطرت ا...التی باشد ندای روح و جان

فطرت آدم دهد جان را تعالی در جهان *** طبق آنچه گفته خالق با هزار و یک نشان

دان بشر با دین حق گردد رها از هر فغان *** چون که دین باشد عجین با خون هر پیر و جوان

این حقیر گوید نما روشن طریق غرب و شرق *** تا بشر واقف شود برروح و معنا و جنان⁽¹⁾

پژوهش های کنونی در جهان که منجر به ساخت و ابتکار و اختراعات بسیاری شده است مبتنی بر نگرش پدیده محوری است و این هرچند که آدمی را با ماده و ظواهر آن آشنا کرده ولی از حقیقت و باطن هر چیزی دور ساخته است؛ زیرا در این نگرش انسان رنسانسی، هر چیزی پدیده ای بیش نیست در حالی که می بایست هر چیزی را آفریده ای دانست تا به حقیقت و باطن آن دست یافت. اگر کسی به چیزها به عنوان آفریده بنگرد می تواند افزون بر استفاده از ظاهر آن، معنویت را در خود تقویت کند و از بحران معنویتی که جهان امروز بدان گرفتار شده است رهایی یابد.

دان که تطبیق می دهد ادراک خاص *** چون که ارد شاهدی ذات از خواص

گر روی در باطن جسم و جهان *** ز ظواهر می شوی هر آن خلاص

قرآن روش دستیابی به بصیرت را آن می داند که به هر چیزی در جهان به عنوان آفریده توجه شود و در ورای آن باید خداوند را دید که آفریدگار آنهاست. عوامل مختلفی وجود دارد که می تواند به تحقق بصیرت و روشن دلی و شناخت حقایق از دل رخدادها وفتنه ها و امور عادی جهان کمک کند. از جمله این عوامل می توان به آیات خداوندی در زمین و آسمان ونیز در درون و بیرون آدمی اشاره کرد. به این معنا که آیات آفاقی و انفسی چنان زیاداست که هر کسی با بهره گیری از یک و یا چند تا از آن ها می تواند به بصیرت دست یابد. قرآن کریم آیات سور :ذاریات آیات ۲۰ و ۲۱ و ق آیات ۶ تا ۸ .سجده آیه ۲۷۷ وق آیات ۷ و ۸، گردش شب و روز و گسترش زمین و قرار گرفتن کوه های بلند... را مایه بصیرت بر شمرده است.

الف- تمسک به قرآن و کلام خدا :

با تو گویم ای عزیز از عمق جان *** از همان قرآن و عترت گیر امان

حیف قرآن و احادیث در جهان *** چونکه مظلوم گشته اند تا این زمان

آنچه فطرت طالبش بوده همان *** جمع در قرآن و سنّت بی گمان

پس عزیزم قدر هر یک را بدان *** چون که بی منّت کنند جان را جوان

گر چه آن ذات خداوند جنان **** او که هست دانای سرّ و هم عیان

چون که ایمانی نهد بر قلب و جان *** با صراحت گوید ای جانان جان

گر دهم دنیا و ما فیهای آن *** بر کس و ناکس به هر عصر و زمان

دون منّت باشد و هر نوع بیان *** چون که فانی گردد و دارد فغان

لیک و بر مومن کند منّت عیان *** بهر ایمان و سعادت در جهان

چون لیاقت خواهد و شور و توان *** تا کند جان را مهیّا بهر آن

هیچ و اجباری ندارد بر کسان *** تا روند راه خدای مهربان

چون که لا اکراه فی الدینش چنان *** در نوردیده زمین و آسمان

داد فطرت داد دین است در نهان *** پس نما آن را فراگیر و عیان

بی نیاز است ذات حق در دو جهان *** از عبادتهای دست و هم زبان

گر روی راه رسول(ص) با صد توان *** لطف حق با تو شود بی هر گمان

چون که توفیق خدای لا مکان *** بهر خوبان است عزیزم نه بدان

بی گمان توفیق حق چون ارمغان *** هدیه مولا بود در هر زمان

پس اگر خواهی شوی اهل جنان *** تابع قرآن و عترت شو چنان

هر که را راهی رود در غیر آن *** ظلم وافر کرده بر روح و روان

پس عزیزم قدر خود را خوب بدان *** چون تویی والاتر از هفت آسمان

در رأس همه عوامل بصیرت و آگاهی انسان، هدایت های الهی است که از طریق وحی بر پیامبران به مارسیده است لذا قرآن کریم خود و کتب آسمانی را

مایه بصیرت معرفی می کند: قَدْ جَاءَکم بَصَائِرُ مِن رَبِّکمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِی فَعَلَیهِا ⁽¹⁾

آیاتالهی و کتب آسمانی که سبب بصیرت شماست البته از طرف خدا آمد پس هر کس بصیرت یافت خود به سعادت رسید و هر کس کور بماند خود در زیان افتاد. هذَا بَصَائِرُ مِن رَبِّکمْ وَهُدی وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ یؤْمِنُونَ⁽²⁾این (آیات قرآن) که از جانب پروردگارتان آمده مایه بصیرت شماست و هدایت و رحمت برای گروهی است که ایمان آورند. هذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدی وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ یوقِنُونَ⁽³⁾این (قرآن) برای عموم مردم مایه بصیرت بسیار و برای اهل یقین موجب هدایت و رحمت پروردگار است.

از طرفی بنابر نظر قرآِن همه افراد بشر بصورت عام و بالفعل، قابلیت آن را دارند که اهل بصیرت شوند و این قوه و استعداد در نهاد آنها به ودیعه نهاده شده است. هرکسی یا در دنیا و با شناخت و معرفت و یا با مرگ در نهایت اهل بصیرت خواهد شد. با این تفاوت که اهل بصیرت در اصطلاح خاص، تنها کسانی هستند که پیش از مرگ اهل بصیرت می شوند. و بطور عام مرگ موجب می شود تا پرده ها که بر چشم انسان است⁽⁴⁾

برداشته شود و آدمی حقیقت و باطن هر چیزی را چنان که هست ببیند.⁽⁵⁾در قیامت نیز هر کسی با جلال و جمال خداوند دیدار

می کند و فراتر از حقایق چیزها به حقیقهًْ الحقایق یعنی باطن و کنه هر حقیقی که خداوند است می رسد و آن را ادراک می کند. این همان زمانی است که خداوند می فرماید: لمن الملک الیوم لله الواحد القهار؛ امروز از آن کیست؟ و چون هیچ کسی نیست تا پاسخ گوید، خود می گوید: از آن خداوند یگانه قهار است. در آن زمان است که خداوند به حقیقت یگانه خود بر هستی، تجلی می کند و همه چیز در حقیقت او، محو و فانی می شود. از طرفی بصورت خاص قرآنمایه بصیرت و باز شدن چشم دل است. (... قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَایوحَی إِلَی مِن رَبِّی هذَا بَصَائِرُ مِن رَبِّکمْ...)⁽¹⁾(هذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ...) که در اینجا هذا اشاره به قرآن است.⁽²⁾

قرآن کریم نور هدایتی است که انسان را از سراشیبی های مهلک نجات می دهد و او را در تردیدهای بین حق و باطل کمک می نماید. ششمین پیشوای شیعیان ، حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) می فرمایند :« إن الله تبارک و تعالی انزل القرآن تبیان کل شی» (اصول کافی) طبق این بیان، قرآن برای روشنگری نازل شده است.

آری قرآن کریم خود نور است و برای نورانی کردن دل انسان و بینایی و بصیرت آن تأثیر بسیار شگرفی دارد. امام علی علیه السلام در فراگیری قرآن به این نکته اشاره می فرماید: تَعَلَّمُوا القُرآنَ فَاِنَّهُ رَبیعُ القُلُوبِ وَاستَشفُوا بِنُورِهِ فَاِنَّهُ شِفاءُ

الصُّدُور⁽¹⁾قرآن را فراگیرید که بهار قلب ها است و از نورش درمان بگیرید که درمان درد سینه هاست.

امام حسن مجتبی علیه السلام درباره بصیرت افزایی قرآن می فرماید: به راستی که در این قرآن، چراغ های روشنایی بخش و شفای سینه هاست. پس، جلادهنده باید که به نور آن (دیده دل خویش را) جلا دهد و قلبش را بدان صفت لگام زند، زیرا که فکرکردن (در قرآن) مایه حیات دل شخص بصیر است، همچنان که آدمی در تاریکی ها، با کمک نور راه خود را می پیماید.⁽²⁾و پیامبرصلی الله وعلیه وآله از خداوند طلب بصیرت به وسیله قرآن می نماید: ... اَللَّهُمَّ نُوِّر بِکتابِک بَصَری وَاشرَح بِهِ صَدرِی وَ فَرِّح بِهِ قَلْبِی وَاطلِقْ بِهِ لِسانِیوَاستَعْمِلْ بِهِ بَدَنی وَ قَوِّنِی عَلی ذَلک، فَاِنَّهُ لاَحَولَ وَلاَ قُوَّةَ اِلّا بِک⁽³⁾بار خدایا! دیده بصیرت مرا به کتابت روشن نما و به وسیله آن سینه ام را فراخ گردان و دلم را با آن شاد ساز و زبانم را به آن باز و گویا کن، بدنم را در راه آن به کار گیر و در این زمینه نیرویم بخش؛ زیرا که هیچ حرکت و قدرتی جز به وسیله تو نیست.

و در دعایی که آن حضرت به امام علی علیه السلام تعلیم می دهد نیز به بصیرت افزایی قرآن اشاره شده است. بار خدایا! به وسیله کتابت دیده بصیرت

مرا روشن گردان و سینه ام را فراخ ساز و زبانم را باز و گویا کن و پیکرم را در راه آن به کار گیر و در این باره با قرآن نیرویم بخش و بر آن کمکم فرما، که در این زمینه جز تو کسی کمک نکند.⁽¹⁾پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) نیز می فرمایند :" فاذا التبست علیکم الفتن کقطع اللیل المظلم فعلیکم بالقرآن."(کافی) ؛ هرگاه فتنه ها مانند شب تاریک بر شما پوشیده شد، پس بر شما باد کمک گرفتن از قرآن. مع الوصف:

تا توانی ای عزیز قرآن بخوان *** راه قرآن را مسیر جان بدان

چون که قرآن در قلوب دلبران *** بوده برتر از حدیث دیگران

مثل گنجی پر ز درّهای گران *** آمده سوی تو چون آتش فشان⁽²⁾

گر تدبّر تو کنی در بطن آن *** می کند غوغا درون جسم و جان

فیض آن را هر که در حدّ توان *** می برد در سینه هر پیر و جوان

نافع روح و روان است در جهان *** داد خاموش درون است بی گمان

گشته نازل دفعتا در یک زمان *** بر وجود خاتم پیغمبران

در شب قدری که تقدیر جهان *** می شود روشن برای هر روان

یا که تدریجی شده نازل همان *** لحظه لحظه فیض آن گشته روان

گر که می خواهی شوی آرامه جان *** روز و شب قرآن بخوان در هر مکان

انس با قرآن کند روح را چنان *** شاد و آرام در زمین و آسمان

گنج و در گنج است پیام آن بدان *** دور و گرداند تو را از هر فغان

منبع فیض عظیم است و کلان *** می برد هر آن تو را تا کهکشان

هر چه تو خواهی چو یار مهربان *** می کند آن را مهیّا و عیان

آنچه آری ذرّه ذرّه بر زبان *** فیض خالق بوده در لفظ و بیان

رمز و راز آفرینش در جهان *** جمع در قرآن احمد چون اذان

راه حق را می کند بر مومنان *** راحت و آسان و هم امن و امان

معجزه ی بی بدیل خاوران *** بوده قرآن با هزار و یک نشان

آیه آیه بهر تو چون ارمغان *** لطف حق باشد بدون هر خزان

می کند هر دم هدایت روح و جان *** در مسیر فطرت و خواست روان

آن که بوده خود شفابخش نهان *** می رهاند جان و دل از شوکران

عترت احمد(ص) بود همراه آن *** تا رسی بر حوض کوثر در جنان

این حقیر گوید که قدر آن بدان *** چون تو را بالا برد تا بی کران