مشخصات کتاب

جلسه پنجم

مدیریت شهر به محوریت محلات (محله به معنای محل تأمین نیاز های خانوار)؛ تعریف مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی

10 تیر ماه 1395

نشست تبیین مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی

پیشگفتار

عنوان جلسه پنجم و تدوین گران: مدیریت شهر به محوریت محلات (محله به معنای محل تأمین نیازهای خانوار)؛ تعریف مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی/ابوالفضل آریان پور - سجاد حسن زاده

ارائه دهنده ی جلسه: حجت الاسلام و المسلمین علی کشوری

مدرس علوم مدیریت و برنامه ریزی - تهران - مکان جلسه: 1395/04/10

حاضرین در جلسه: جمعی از طلاب حوزه علمیه مروری و پژوهشگران اولین نقشه راه تولید الگوی پیشرفت اسلامی

مشخصات اثر: 22 صفحه رنگی (21.7×29.7 س.م)

تاریخ انتشار: مرداد ماه 1395

اجمالی از جلسه: در جلسه گذشته فلسفه مدیریت شهری تبیین گردید و بیان شد که مدیریت شهری باید ارتقا امر تربیت را در دستور کار قرار دهد. همچنین ارتباط بین مدیریت شهری و ارتقا تربیت و چگونگی نقش آفرینی مدیریت شهری در امر تربیت تشریح گردید.

مباحث این جلسه نیز به تشریح بیشتر ارتباط بین مدیریت شهری و امر تربیت پرداخته و این مطلب را تفصیل بیشتر می دهد. همانطور که در جلسات گذشته بیان گردید از منظر نقشه راه مدیریت شهری باید به دنبال ارتقا تربیت باشد. اما شاید عده ای بگویند تربیت بیشتر بر عهده مدیریت آموزش و پرورش یا رسانه است تا مدیریت شهری و ارتباط میان مدیریت شهری و امر تربیت وجود ندارد.

در پاسخ باید گفت: اتفاقاً مدیریت شهری بیشتری تأثیر را بر امر تربیت دارد و مؤثرترین عامل قلمداد می شود. اما سؤال اصلی این است که چه ارتباطی میان تربیت و مدیریت شهری وجود دارد؟ برای تبیین این ارتباط باید مقدمات گفت که تربیت امری ذوب آباد است و نیاز به مدیریت و نهاد متکفل ندارد؛ باید دقت کرد که تربیت بیان صرف مطالب دینی و انتقال آن به افراد نمی باشد بلکه تربیت صحیح نیازمند لوازم مختلفی مانند رفیق مربی به مترتی، تذکر دادن مربی به مترتی، وجود حالت تخص در تربیت کننده نسبت به تربیت شونده و صدها عامل دیگر است. پس بنابراین تربیت امری چند بعدی بوده و نیازمندی نهادی برای مدیریت این ابعاد می شود. بهترین نهاد برای مدیریت امر تربیت، نهاد مقدس خانواده است.

حال باید دانست که نسبت به تربیت و نهاد متکفل آن دو رویکرد وجود دارد؛ عده ای تربیت را منحصر در خود خانواده و در اختیار اعضای خانواده می بینند و بیشتر به اصلاح روابط زوجین می پردازند. اما عده ی دیگر معتقدند عوامل از بیرون بر روی نهاد خانواده تأثیر می گذارد که در اختیار خود اعضای خانواده نمی باشند و پدر و مادر تقصیری در آثار سوء این عوامل ندارند. نقشه راه از این عوامل به عوامل بیرونی حاکم بر نهاد متکفل تربیت تعبیر کرده است. به عنوان مثال نهاد آموزشی یکی از عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده است؛ اگر نظام آموزشی آموزش های متناسب با نهاد خانواده را به فرزندان آموزش ندهد دانش آموزان پس از طی دوران تحصیل و ازدواج قادر به تعامل با یکدیگر نخواهند بود و در نتیجه نهاد خانواده با چالش روبرو خواهد شد. بنابراین باید به عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده توجه کنیم.

یکی از عوامل که از بیرون به نهاد خانواده ضربه می زدند مدل تأمین نیازها توسط مدیریت شهری است. در حال حاضر اعضای خانواده به دلیل اینکه نیازها خانواده در محله تأمین نمی شود مدام از یکدیگر جدا می شوند و در نتیجه پدر و مادر فرصتی برای تربیت فرزند ندارند. اما مدیریت شهری باید بتواند نیازهای چهارگانه افراد را در محله تأمین کند تا افراد بیشتر کنار هم باشند. بنابراین مدیریت محله ای به این معناست که محله به محل تأمین نیازهای خانوار تبدیل شود.

مدیریت شهر به محوریت محلات (محله به معنای محل تأمین نیازهای خانوار):

تعریف مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی

تدوین گران: ابوالفضل آریان پور - سجاد حسن زاده

ویراست اول

فهرست اجمالی مطالب

پرسش و پاسخ... 17

پیوست شماره1. 21

تصویر

1. ارتقا امر تربیت؛ فلسفه مدیریت شهری از نگاه الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت به دلیل زیرساخت بودن موضوع تربیت برای همه موضوعات جهت ساز

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد صلی الله علیه و آله و سلم و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین لا سیما بقیه الله فی الأرضین ارواحنا لتراب مقدمه الفداء و عجّل الله تعالی فرجه الشریف.

در جلسه گذشته و همچنین در جلسه سوم محضر دوستان عرض کردم؛ مهمترین چالشی که در فضای «مدیریت شهریِ» امروز پیش روی مدیران جمهوری اسلامی ایران قرار دارد این است که تصویر روشنی از فلسفه مدیریت شهری براساس تفکر اسلامی و براساس تفکر «الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت» ندارند. همچنین عرض کردم که اگر ما به یک فلسفه روشن درباره مدیریت شهری دست پیدا کنیم از اولین فوائد این مسأله آن است که تعریف ما از مدیریت شهری تغییر پیدا خواهد کرد. بنابراین وقتی راجع به فلسفه مدیریت شهری گفت وگو می کنیم در واقع این گفت وگو پایه ای برای ارائه تعریفی جدید از مدیریت شهری و تکنیک هایی که باید در مدیریت شهری به کار بگیریم می باشد.

در جلسه گذشته عرض کردم که از منظر مفاهیم الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت فلسفه مدیریت شهری ارتقا امر تربیت است، باید خوب به مفهوم تربیت توجه کنیم و این مفهوم را محور تصمیمات شهری قرار دهیم. اگر ما در شهر به مسأله تربیت به معنای مدیریت دوران شکل گیری شخصیت توجه نکنیم همه موضوعات دیگرِ مطرح در یک شهر از ناحیه ی عدم توجه به مسأله تربیت به چالش کشیده می شوند؛ یعنی با توجه به اینکه مسأله تربیت زیرساخت همه ی «موضوعات جهت ساز» است و بر همه مسائل جهت سازِ دیگر تأثیر دارد، ما هم باید در مدیریت شهری به مسأله تربیت به عنوان یک خط قرمز مهم نگاه کنیم.

در جلسه گذشته بنده سؤالی را مطرح کردم، آن سؤال عبارت از این بود که ما مسأله تربیت را مسأله مهمی می دانیم؛ اما چه ارتباطی بین مسأله تربیت و مسأله مدیریت شهری وجود دارد؟ بسیاری از متفکرین در سر جای خود راجع به مسأله تربیت بحث کرده اند، پس ممکن است اندیشمندانی که مباحث الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت را در مورد مدیریت شهری می شنوند این حرف را بپذیرند که موضوع جهت سازِ تربیت زیرساخت همه موضوعات جهت ساز دیگر است؛ اما در اشکال به ما می گویند: مسأله تربیت باید در آموزش و پرورش یا در نهاد خانواده حل شود و ربطی به مدیریت شهری ندارد در حالی که ما بیان می گوییم فلسفه مدیریت شهری ارتقا امر تربیت است.

2. لزوم کنترل عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده به عنوان نهاد اصلی متکفل تربیت؛ مقدمه تبیین ارتباط مدیریت شهری و امر تربیت

2/1. لزوم وجود نهادی برای تکفل و مدیریت تربیت به دلیل ذو ابعاد بودن امر تربیت و نیاز تربیت به مدیریت

اشاره

در جلسه گذشته عرض کردیم اگر به دو مقدمه توجه کنید ارتباط بین مسأله مدیریت شهری و مسأله تربیت در ذهن شما تمام خواهد شد و لذا گزاره ای که ما مطرح کردیم را صحیح یافته و سعی می کنید به دنبال تحقق آن باشید. یکی از آن دو مقدمه این بود که عرض کردم تربیت از منظر فکر اسلامی یک امر خودرو نیست، بلکه امری است که نیاز به مدیریت دارد.

2/1/1. رفق؛ یکی از لوازم تربیت

محضر شما آیاتی از قرآن را تلاوت کردم؛ مثلاً وقتی کار تربیتی انجام می دهیم فعالیت تربیتی ما حتماً باید به ضمیمه ی رفق صورت گیرد. مثلاً فرض بفرمایید وقتی ضلالتی را در مقابل هدایتی بیان می کنیم؛ یک کار تبیینی انجام دهیم تا برای مخاطب ما در موضوعی « قَدْ تَبَیَّنَ اَلرُّشْدُ مِنَ اَلْغَیِّ »⁽¹⁾

در قبول دین، اکراهی نیست. (زیرا) راه درست از راه انحرافی، روشن شده است. بنابر این، کسی که به طاغوت [= بت و شیطان، و هر موجود طغیانگر] کافر شود و به خدا ایمان آورد، به دستگیره محکمی چنگ زده است، که گسستن برای آن نیست و خداوند، شنوا و داناست.

اتفاق بیفتد، اما اگر این کار بدون در نظر گرفتن مسأله رفق صورت گیرد، یک کار تربیتی محسوب نمی شود، حتی تبیین نیز به حساب نمی آید. در قرآن شریف آیه معروفی است که از قول پیامبران (علیهم السلام) می فرماید :« أُبَلِّغُکُمْ رِسٰالاٰتِ رَبِّی وَ أَنَا لَکُمْ نٰاصِحٌ أَمِینٌ»؛⁽²⁾

رسالت های پروردگارم را به شما ابلاغ می کنم؛ و من خیرخواه امینی برای شما هستم.

پیامبران (علیهم السلام) وقتی رسالات پروردگار را به مردم ابلاغ می کردند در حالت نُصح قرار داشتند، یعنی طرف مقابل خیرخواهی پیامبران (علیهم السلام) را درک می کرد. پیامبران (علیهم السلام) سعی می کردند که این معنا را متذکر شوند که از روی خیرخواهی و محبت مسائل دینی را بیان می کنند و پیامبران (علیهم السلام) « لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً »⁽³⁾

آنها کسانی هستند که خداوند هدایتشان کرده؛ پس به هدایت آنان اقتدا کن! (و) بگو: «در برابر این (رسالت و تبلیغ)، پاداشی از شما نمی طلبم! این (رسالت)، چیزی جز یک یادآوری برای جهانیان نیست! (این وظیفه من است)»

یٰا قَوْمِ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اَلَّذِی فَطَرَنِی أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ / آیه 51 سوره هود

ای قوم من! من از شما برای این (رسالت)، پاداشی نمی طلبم؛ پاداش من، تنها بر کسی است که مرا آفریده است؛ آیا نمی فهمید؟!

هستند، یعنی در مقابل رسالت خود هزینه مادی طلب نمی کنند. وقتی در مقابل تبیین پول گرفته می شود، ممکن است تبیین از حیث محتوا به چالش کشیده نشود اما از حیث تأثیرگذاری مخاطب با خود می گوید: کسی که در حال تبیین هست، می خواهد معاش خود را تأمین کند. لذا یک نوع سوءظنی به عنوان پیش فرض در مباحث و در حوزه ارتباط بین افراد شکل می گیرد.

2/1/2. ذکر؛ یکی دیگر از ابعاد و لوازم تربیت و هدایت افراد

عرض کردم که کار تربیتی، بیانِ به ضمیمه رفق است و همچنین بیان به ضمیمه رفقِ به ضمیمه ی ذکر است. ذکر هم در کار تربیتی مُندرج است. ذکر به معنای تکرار مناسب یک مطلب در زمانی است که یک مطلب به فراموشی سپرده می شود. همه این موارد جز کار تربیتی و هدایت است. وقتی شما می خواهید شخصی را هدایت کنید، باید برای او فضای ذکر ایجاد کنید. مثلاً مفهومی که در نماز است ذکر محسوب می شود، راجع به نماز بیان شده که نماز ذکر است.⁽¹⁾

و نماز را در دو طرف روز و ساعات نخستین شب برپا دار که یقیناً نیکی ها بدی ها را از میان می برند ، این برای یادکنندگان تذکّر و یادی است.

این ذکر مجموعه ای از مفاهیم ثابت است اما دائماً و به صورت روزانه تکرار می شود. با توجه به اینکه انسان به دلیل اشتغالاتش با پدیده نسیان و فراموشی روبروست، کسی که در حال هدایت کردن است و کسی که کار تربیتی انجام می دهد باید این معنا را متوجه باشد که باید تذکر نیز بدهد. همچنین شرایط دیگری برای تبیین و هدایت وجود دارد [که باید رعایت شود.] وقتی تربیت و هدایت ترکیبی از این موارد است پس بدون مدیریت اتفاق نمی افتد.

2/1/3. در نظر گرفتن ظرفیت طرف مقابل؛ لازمه سوم کار تربیتی

نکته دیگری را عرض می کنم تا این معنا واضح شود، ما بر روی این معنا در الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت اصرار داریم که امر هدایت و تربیتِ جامعه یک امر ذوابعاد می باشد و ما نباید به عنوان یک امر بسیط به آن نگاه کنیم. مثلاً یکی از مواردی که در قرآن و در روایات بر روی آن خیلی تأکید شده این است که وقتی در حال کار تربیتی هستید ظرفیت افراد را در نظر بگیرید.⁽²⁾

رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و فرمودند: ما پیامبران مأموریم که با مردم به اندازه عقل و فهمشان سخن بگوییم.

کلینی، محمدبن یعقوب؛ کافی (ط-الاسلامیه) ج8 ، ص268 و ج 1 ، ص 23

یکی از ملاحظات در مقام کلام، در مقام بیان و در مقام قرائت باید ملاحظه ی ظرفیت طرف مقابل باشد؛ باید تشخیص دهید فرد در چه مرتبه ای از تفکر است، در چه مرتبه ای از رشد است و متناسب با آن مرتبه مباحث را برای او بیان کنید.⁽³⁾

انتقال از متن

2/1/4. ملاحظه مکث و بیان مفاهیم دینی با تأنی و درنگ؛ چهارمین لازمه تربیت

همچنین مقام قرائت و مقامِ بیانِ منجر به تربیت و هدایت، حتماً باید همراه با مُکث⁽⁴⁾

قرشی، علی اکبر؛ قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیه ، 1371، ج 6، ص: 265

باشد. قرآن می فرماید: « وَ قُرْآناً فَرَقْنٰاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَی اَلنّٰاسِ عَلیٰ مُکْثٍ»؛⁽⁵⁾

و قرآنی که آیاتش را از هم جدا کردیم، تا آن را با درنگ بر مردم بخوانی؛ و آن را بتدریج نازل کردیم.

ما قرآن را آیه آیه نازل نموده و آن را یک پارچه بیان نکردیم. بیانِ برخی دچار مشکل است و مطالب را بدون مکث بیان می کنند. وقتی یک مطلب بدون مکث بیان شد، در ذهن طرف مقابل کمترین تأثیر را دارد و شاید طرف مقابل را خسته کند. اثر بیانِ بدون مکث علت ایجاد خستگی در طرف مقابل است. خُب وقتی ده مطلب با هم بیان شد، نباید انتظار داشت مخاطب توجه و تأمل کند. به طور کلی در حوزه فکر تدریج مستتر است، فکر کردن یک امر تدریجی است. بنابراین کار هدایت جامعه و کار تربیت جامعه ترکیبی از مواردی است که بیان شد و ده ها مورد دیگری نیز وجود دارد که هنوز آنها را بیان نکرده ایم و بعداً ان شاءالله

خواهیم گفت. وقتی مفهوم هدایت را بازشکافی کنیم با استناد به آیات و روایات شریف اثبات می شود که همه این موارد در مسأله و فرآیند هدایت وجود دارد.

2/2. خانواده؛ نهاد اصلی متکفل تربیت به دلیل فراهم بودن ابعاد متفاوت تربیت در نهاد خانواده

زمانی که هدایت و تربیت چنین امر پیچیده ای شد حتماً نهاد مدیریت کننده نیاز دارد و آن نهاد مدیریت کننده باید به همه این موارد توجه کند. مثلاً وقتی شما در حال کار تربیتی هستید، عمده مطلبی که بین شما و طرف مقابل ارتباط برقرار می کند سطح رفق شما به طرف مقابل است. وقتی انسان ها به همدیگر محبت، مودت و شفقت داشتند، این باعث می شود که به حرف های همدیگر نیز بیشتر توجه کرده و از یکدیگر پذیرش بیشتری داشته باشند. لذا پدر و مادر، رفیق، برادر کسانی هستند که بیشترین تأثیر را بر روی انسان می گذارند؛ چون آنها بیشترین سطح رفق را نسبت به انسان ها دارند. بنابراین اصلی ترین نهاد متکفل تربیت نهادی خواهد بود که بیشترین سطح رفق در آن وجود داشته باشد، چون تربیت بدون رفق به چالش کشیده می شود. گاهی اوقات در تربیت باید با طرف مقابل جدی صحبت کرد، اما همزمان که در حال جدی صحبت کردن هستید طرف مقابل باید متوجه باشد که این کار از روی رفق اتفاق می افتد و به خاطر محبت است در غیر اینصورت آن برخوردِ جدی اثر عکس خواهد گذاشت.

اگر رفق متغیر اصلیِ کار تربیتی محسوب می شود، پس نهاد خانواده نیز نهاد اصلی مدیریت تربیت می باشد. تربیت یک امر قابل انتقال از خانواده به سایر نهادهای اجتماعی نیست؛ ما نمی توانیم آموزش و پرورش را جایگزین نهاد خانواده کنیم، ما نمی توانیم محیط ها و تشکل ها و طرح هایی که مثلاً در مساجد برگزار می شود را جایگزین نهاد خانواده کنیم. اتفاقاً باید در طرح هایی که در مسجد و آموزش و پرورش برگزار می شود راجع به جایگاه نهاد خانواده صحبت شود. همه نهادهای دیگر تربیتی باید به مخاطبین خود تذکر دهند که کار اصلی در خانواده اتفاق می افتد تا خدای نکرده پدر و مادری به این فکر نکنند که مسأله مهم تربیت را به دیگران انتقال دهند، این مسأله مهمی است؛ زیرا تربیت امری تدریجی، ذوابعاد و مدیریت پذیر است. وقتی تربیت پیچیده شد نهاد مدیریت کننده نیاز دارد و به تعبیر ما در نقشه راه الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت نیازمند نهاد متکفل است. اصلی ترین نهاد متکفل تربیت هم نهاد خانواده می باشد، این مقدمه اول بود.

2/3. عوامل درونی؛ یکی از عوامل مؤثر بر نهاد متکفل تربیت و لزوم مدیریت این نوع از عوامل برای تقویت نهاد خانواده

اشاره

در مقدمه دوم عرض کردم که نهادِ متکفل تربیت به وسیله دو دسته از عوامل به چالش کشیده می شود؛ دسته اولِ عواملی که نهاد متکفل تربیت را به چالش می کشند، اتفاقاتی است که در درون نهاد خانواده می افتد. لذا پدر و مادر باید اتفاقات درون نهاد خانواده را مدیریت کنند تا کار اصلیِ نهاد خانواده به چالش کشیده نشود؛ چون کار تربیتی، کار اصلی نهاد خانواده است.

2/3/1. کنترل شحّ؛ اصلی ترین عامل درونی مؤثر بر نهاد خانواده

در جلسه گذشته عرض کردم به نظر بنده این کلمات حکیمانه ای که قرآن شریف در مورد دعوای زن و شوهر نقل کرده است: « وَ إِنِ اِمْرَأَةٌ خٰافَتْ مِنْ بَعْلِهٰا نُشُوزاً »⁽¹⁾

و اگر زنی از طغیان و سرکشی یا اعراضِ شوهرش بیم داشته باشد، مانعی ندارد با هم صلح کنند (و زن یا مرد، از پاره ای از حقوق خود، بخاطر صلح، صرف نظر نماید.) و صلح، بهتر است؛ اگر چه مردم (طبق غریزه حبّ ذات، در این گونه موارد) بخل می ورزند و اگر نیکی کنید و پرهیزگاری پیشه سازید (و بخاطر صلح، گذشت نمایید)، خداوند به آنچه انجام می دهید، آگاه است (و پاداش شایسته به شما خواهد داد.)

ریشه همه ی مسائلِ درونیِ تخریب کننده ی نهاد خانواده را در مسأله شُح خلاصه کرده است، حرف بسیار فنی ای است؛ هرکسی می خواهد خانواده ی او از دست نرود و از درون خانوادهی خود را به چالش نکشد باید شح خود و

خانواده خود را کنترل کند. به طور کلی همه ی مناسکی که در اسلام شریف بیان شده منجر به کنترل شحّ می شوند؛ یعنی در اولین اثر شحّ زن و شوهر و فرزندانِ درون خانه را کنترل می کنند. مثلاً آن روایاتی که بنده مکرر در جلسات الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت می خوانم اجر کمکِ مرد در خانه به زن خود را برابر با شهدایی می داند که در راه خدا مجاهدت می کنند؛⁽¹⁾

امیر مومنان امام علی (علیه السلام) فرمود: روزی در حالی که فاطمه علیها السلام نزدیک من نشسته بود و من عدس پاک می کردم، پیامبر (صلی الله علیه وآله) وارد شدند و فرمودند: ای اباالحسن! عرض کردم لبیک یا رسول اللَّه! فرمود: آنچه می گویم بشنو زیرا من هیچ حرفی نمی زنم مگر اینکه به امر پروردگار است:

مردی که به زن خود در خانه کمک کند، خدا ثواب یک سال عبادتی را که روزها روزه باشد و شب ها به قیام و نماز ایستاده باشد به او می دهد. خداوند ثواب صابران و ثواب یعقوب و داود و عیسی (علیهم السلام) را به او عطا خواهد کرد. یا علی هر که در خانه در خدمت خانواده خود باشد و آن را ننگ نداند خداوند نام او جزء شهدا می نویسد و ثواب هزار شهید را در هر روز شب برای او محاسبه می کند.

مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، تهران، انتشارات اسلامیه، ج 104، ص 132

درجه ی کسی که در خانه ظرف می شوید و در رابطه با کارهایی که مربوط به خانه است به همسر خود کمک می کند [به اندازه مجاهدین در راه خداست؛] چون از نظر اسلام زن موظف نیست در درون خانه کارها را انجام دهد مگر اینکه اختیاراً انجام بدهد یا مرد خانه برای او مزدی تعریف کند. یکی از مواردی که زن می تواند تقاضای مزد کند و اگر تقاضای مزد کرد مرد باید آن را تأمین کند همین مورد است، اگر زن در خانه کار کرد مرد باید اُجرت او را پرداخت نماید.⁽²⁾

رساله توضیح المسائل آیت الله مکارم شیرازی، مسأله 2064

حال اگر مردی این حد از تحمیل را بر روی همسر خود انجام نداد و طبق سنت مترقی و متکامل پیامبر (صلی الله علیه وآله) عمل نمود، در حقیقت در خانه کنترل شحّ انجام داده است. خانم ها به صورت طبیعی در شرایطی قرار می گیرند که هر روز باید ظرف ها را بشویند و خانه را تمیز کنند - خانه هزار درد سر دارد – و اگر خود مرد پیش قدم شد و به خانم خود گفت: شریعت متکامل اسلام به ما توصیه کرده است که شما مجبور نیستید کار کنید و اگر خواستید با خدا معامله کنید و کاری انجام دهید اشکالی ندارد؛ اما اگر نخواستید می توانیم با همدیگر توافق کنیم و شما در مقابل کار خانه اجرت بگیرید. همانطور که می بینید با اینکار شح کنترل می شود. یا مثلاً در روایات آمده است که مرد در نهاد خانواده باید عین مایحتاج زندگی را تأمین کند نه ثمن و پول آن را؛⁽³⁾یعنی اگر خانه شما گوشت و نان احتیاج دارد خود مرد موظف است که عین این موارد را تهیه کرده و به خانه بیاورد. اگر بخواهید به شریعت عمل کنید نباید به همسر خود پول داده و به او بگویید که مایحتاج خود را تأمین کند، این کار تکلیف خود مرد است. مردی که این موارد را رعایت می کند، بالاترین سطح رفق را نسبت به خانواده ی خود انجام می دهد، لذا در خانواده ی او شح کنترل می شود.⁽⁴⁾

انتقال از متن

بنابراین اگر کسی خواست عوامل درونیِ نهاد خانواده را کنترل کند راه آن کنترل شح است و کنترل شح نیز دارای مناسک است. اگر به همین احکامی که گفته می شود عمل کنیم، شح کنترل خواهد شد.⁽¹⁾

انتقال از متن

پس یکی از عواملی که باعث می شود نهاد مهم متکفل تربیت به چالش کشیده نشود، عوامل درونی است و همه عوامل درونی در نهاد خانواده به محوریت کنترل شح کنترل می شوند، این یک معنا است.

2/4. عوامل بیرونی؛ دسته دوم عوامل مؤثر بر نهاد خانواده و اثر گذاری بیشتر این عوامل نسبت به عوامل درونی

اشاره

غیر از عوامل درونی ما باید حتماً عوامل بیرونیِ حاکم بر نهاد خانواده را هم کنترل کنیم؛ یعنی اگر شما فقط به اعضای خانواده توصیه کردید که شح را کنترل کنید تا خانواده احیا شود، خانواده کنترل نخواهد شد؛ چون خانواده از بیرون هم به چالش کشیده می شود، عوامل بیرونی می توانند ضربه ای به خانواده بزنند که خانواده سر پا نایستد و اصلاً کار به مسأله کنترل شح هم و مابقی [مسائل درونی] نهاد خانواده هم نمی رسد.

2/4/1. نظام آموزش و پرورش؛ یکی از عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده

حالا این عوامل بیرونی چیست؟ دیروز مثال هایی را زدم؛ مثلاً عرض شد که وقتی همت نظام آموزش بر تربیت تکنیسین برای بخش خدمات و تولید است، این نوع از آموزش به نهاد خانواده ضربه می زند. این اتفاق دیگر از درون روی نداده است و اتفاقاً زن و شوهری که در ابتدای زندگی قرار دارند، می خواهند زندگی خوبی داشته باشند اما به دلیل اینکه نظام آموزشی راجع به خانواده با آنها تفاهم نکرده است نمی توانند زندگی خوبی داشته باشند. چه کسی آنها را علیل کرده؟ چه کسی زن و شوهر را ناتوان کرده است؟ یکی از این موارد نظام آموزشی است. پس اگر نظام آموزش و پرورش در ذهن دختران و پسران خانواده را فربه نکند، بعدها خانواده به چالش کشیده خواهد شد. به نظر ما در بسیاری از پرونده های طلاق که بررسی شده، علت اصلی طلاق این است که مثلاً شوهر خطایی را انجام داده اما همسر نتوانسته آن خطا را خوب تحلیل کند - چون هیچ گاه با او مباحثه ای نشده است - و به بهانه اصلاحِ آن خطا اصل زندگیِ خود را به چالش کشیده است. البته اخیراً یک قدم جلو آمده و بیان می کنند که مشاوره ها را زیاد کنید.⁽²⁾

خبرگزاری مهر، کد خبر: 2295916

به نظر بنده این حرف، حرف فنی ای نیست؛ چون وقتی ذهنیت ها در سال های متمادیِ دوران شکل گیری شخصیت غلط شکل گرفت، مشاوره خیلی کارکرد ندارد و نهایتاً یک کارکرد بسیار حداقلی دارد. گاهی اوقات خودِ اعضای خانواده