مشخصات کتاب

جلسه دهم

جلوگیری از استثمار و اصطکاک اراده ها از طریق تأمین نیازهای روزمره به محوریت زهد؛ مدل مطلوب تأمین نیازهای روزمره

15 تیرماه 1395

نشست تبیین مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی

پیشگفتار

عنوان جلسه دهم و تدوین گران: جلوگیری از استثمار و اصطلاحات اراده ها از طریق تأمین نیازهای روزمره به محوریت زهد: مدل مطلوب تأمین نیازهای روزمره/ابوالفضل آریان پور - سجاد حسن زاده

ارائه دهنده ی جلسه: حجت الاسلام و المسلمین علی کشوری

تاریخ جلسه: 1395/04/15

مکان جلسه: تهران - مدرسه علمیه مروری

حاضرین در جلسه: جمعی از طلاب حوزه علمیه مروری و پژوهشگران اولین نقشه راه تولید الگوی پیشرفت اسلامی

مشخصات اثر: 20 صفحه رنگی (21.9×29.7 س.م)

تاریخ انتشار: مرداد ماه 1395

اجمالی از جلسه: در جلسات گذشته بحث به این نقطه رسید که باید هر زمان نیازهای خانوار را بازتعریف کنیم؛ محور این بازتعریف نیز رفع اصطلاح میان اراده هاست؛ مدل تأمین نیازهای باید به گونه ای هر زمان نیازهای خانوار را تأمین کنند که اصطلاح میان اراده ها افراد رفع شود.

در این جلسه قصد داریم مدل تأمین هر زمان نیازهای روزمره را بازتعریف کنیم. پیش از پرداختن به این موضوع باید نکته ای را به عنوان مقدمه متذکر شد؛ از منظر اولین نقشه راه تولید الگوی پیشرفت اسلامی اداره جامعه هدایت بنیان است و تنها با هدایت افراد می توان به اداره جامعه پرداخت نه با وضع قانون؛ خداوند متعال می فرماید: لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ؛ یعنی ما پیامبران را فرستادیم تا مردم اقامه قسط کنند. همانطور که از ظاهر آیه مشخص است اقامه قسط بر عهده مردم می باشد. اما مردم چه زمانی به اقامه قسط می پردازند؟ زمانی که هدایت یافته باشند و نسبت به این امر توجیه شده باشند؛ به همین دلیل است که خدای متعال انبیاء را برای اقامه قسط فرستاد؛ چون هیچ کسی جز انبیاء یا تابعین ایشان قادر به هدایت مردم نمی باشد. حالا سؤال اصلی این است که مردم چگونه هدایت می شوند؟ راهکار و شاهراه هدایت مردم تفکر است؛ اگر انسان ها به موضوعی فکر کنند به تدریج جهت زندگی آنها در مسیر آن موضوع تغییر می کند.

حالا مبتنی بر این مقدمه به نقد مدل فعلی تأمین نیازهای می پردازیم. با توجه به اینکه انسان ها دائم المصرف هستند اگر مصرف افراد افزایش یافته و رشد کند، فکر انسان ها مشغول تأمین نیازهای خودشان و تأمین اقلام مصرفی خود می شود و در نتیجه وقتی فکر آنها مشغول تأمین نیازهای مصرفی خود به صورت تزایدی شد، افراد فرصتی برای فکر کردن نخواهند داشت و در نتیجه هدایت آنها نیز با مشکل مواجه می شود. بنابراین مصرف انسان ها نباید از حد زهد خارج شود؛ چرا که موجب عدم تفکر افراد و متفکر نشدن آنها می شود.

حالا مدل فعلی تأمین نیازهای تحصیلی چه اشکالی دارد؟ اشکال این مدل در آن است که افراد را مصرفی می کند. این امر چگونه اتفاق می افتد؟ در اقتصاد اصلی به نام اصل رقابت وجود دارد؛ توسعه گرایان معتقدند که اقتصاد زمانی سامان می یابد که شرکت های تولیدی با هم رقابت کنند. وقتی رقابت رخ داد چه اتفاقی می افتد؟ تکثر تولیدکننده پیش می آید. نتیجه تکثر تولیدکننده چیست؟ تکثر تبلیغات. نتیجه تکثر تبلیغات چیست؟ مصرفی شدن انسان ها. نتیجه مصرفی شدن انسان ها چیست؟ مشغول شدن وعاء فکر افراد به مصرف. بنابراین مدل تأمین نیازهای روزمره باید نیازهای روزمره افراد را به محوریت زهد تأمین کند. تأمین نیازهای روزمره به محوریت زهد چه تأثیری در رفع اصطلاحات اراده ها دارد؟ موجب می شود که افراد به دلیل مصرف زیاد خود و محدود بودن امکانات دنیا به استثمار همدیگر نپردازند.

جلوگیری از استثمار و اصطلاحات اراده ها از طریق تأمین نیازهای روزمره به محوریت زهد: مدل مطلوب تأمین نیازهای روزمره

تدوین گران: ابوالفضل آریان پور - سجاد حسن زاده

تاریخ انتشار: مرداد ماه 1395

ویراست اول

فهرست اجمالی مطالب

پرسش و پاسخ... 20

پیوست شماره 1. 25

تصویر

1. ضرورت بازتعریف مدل تأمین نیازهای انسان ها به منظور رفع اصطکاک اراده ها و در نتیجه تسریع روند پیشرفت کشور

1/1. ضرورت باز تعریف هرم نیاز های خانوار به دلیل ارائه تعریفی جدیدی برای مدیریت شهری (مدیریت شهر به محوریت محلات)

اشاره

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد صلی الله علیه و آله و سلم و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین لا سیما بقیه الله فی الأرضین ارواحنا لتراب مقدمه الفداء و عجّل الله تعالی فرجه الشریف.

بحث درباره بازتعریف هرم نیازهای خانوار بود. در جلسات گذشته عرض کردیم اگر بنا بر این باشد که مدیریت شهری در محل زندگی خانوار نیازهای خانواده را تأمین کند، برای این کار باید برای صدر تا ذیل هرم نیازهای خانوار طبقه بندی جدیدی ارائه داده و خود مفهوم نیاز را نیز بازتعریف کنیم.

1/1/1. تفریح؛ صدر هرم نیاز های خانوار به دلیل ضرر دیدن دین و دنیای افراد در صورت کسل بودن

لذا در جلسات گذشته عرض کردیم برخلاف تصورهای موجود، سطح اول نیازهای خانواده نیازهای تفریحی است و مدیریت شهری باید بتواند مدیریت تفریح را به بهترین وجه انجام دهد. اما متذکر شدم که هدف اصلی مدیریت تفریح از بین بردن کسالت است؛ مدیریت تفریح در یک شهر و در یک محله باید بتواند با ریشه های کسالت مقابل کند. زیرا اگر در فرد، خانواده و یا جامعه ای کسالت نهادینه شود، نتیجه این نوع کسالت افزایش اصطکاک بین افراد جامعه و عدم تحرّک جدی در سایر بخش هاست. بله؛ اگر مدیریت تفریح را حداقلی تعریف نموده و تفریح را در معنای موجود خلاصه کنیم، شاید تفریح در رأس هرم نیازهای خانوار جایی نداشته باشد؛ اما با توجه به روایاتی که حضرت امیرالمومنین (علیه السلام) فرمودند: «ایاک و الکسل فإنه یضر بالدین و الدنیا»⁽¹⁾

امام باقر (علیه السلام) می فرمایند: تنبلی به دین و دنیا زیان می زند.

مجلسی، محمد باقر؛ بحار الأنوار، بیروت، انتشارات دار الإحیاء التراث العربی، 1403 ق، ج 75، ص 180

اگر کسالت نهادینه شود، یُضِرُّ بالدِّینِ و

الدُّنیا هم دین و هم دنیا به چالش کشیده می شود. پس اگر معنای تفریح را تعمیق نموده و بیان کردیم که مدیریت تفریح باید در محله قدرت رفع کسالت را داشته باشد، قطعاً جایگاه تفریح از یک نیاز فرعی به صدرِ هرم نیازهای خانوار ارتقا پیدا می کند. به هر حال ما در طبقه بندی به این نتیجه رسیدیم که هم باید وزن نیازهای خانوار را بازتعریف کنیم و هم اینکه درباره خودِ ماهیت نیازهای خانوار بحث کنیم.

1/2. وابسته بودن رفع اصطکاک بین انسان به باز تعریف هرم نیاز های خانوار؛ دلیل ضرورت باز تعریف هرم نیاز های خانوار

اشاره

امروز سطح آخر نیازهای خانوار یا نیازهای روزمره را محل بحث قرار داده و نشان خواهم داد که اگر نیازهای روزمره خانوار بازتعریف نشوند، در جامعه اصطکاک میان اراده ها ایجاد خواهد شد. عرض کردم قرآن شریف به عدم نزاع - به عنوان یک وصفِ کلی که در همه بخش ها جریان دارد - توصیه می کند. ما در جلسات گذشته عرض کردیم که اگر هر چهار سطحِ نیازهای خانوار بازتعریف نشده و معنای جدیدی پیدا نکنند، در جامعه اصطکاک بین اراده ها ایجاد شده و نزاع گسترش می یابد و واضح است که اگر نزاع در جامعه گسترش پیدا کند، آن جامعه دیگر وقت پیشرفت و برهم افزایی نخواهد داشت و اصلِ وقت آن جامعه به مدیریت این نزاع ها و اختلافات اختصاص پیدا خواهد کرد؛ زیرا برهم افزایی به چالش کشیده شده است و پیشرفت هم بدون برهم افزایی امکان ندارد.

1/2/1. لزوم برقراری ارتباط با ذهن و دل انسان ها به منظور رفع اصطکاکات میان آنها و حاصل شدن این ارتباط در صورت توجه به نیاز های افراد؛ دلیل انتخاب نیاز به عنوان محور رفع اصطکاکات جامعه

لذا اینکه شما می بینید در کشورهای توسعه یافته پیشرفتی وجود ندارد، به همین دلیل است؛ چون در این کشورها در بخش های مختلف دائماً نزاع صورت می گیرد و سعی می کنند سطحِ نزاعِ گسترش پیدا کرده را با ابزارهای جبری مانند قانون کنترل کرده و یک نظم حداقلی را برای جامعه ایجاد کنند. اساساً در تمدن مدرنیته یک گزاره ی غیرقابل تحلیل وجود دارد و آن عبارت از نظمِ اختیاری است؛ در تحلیل های خود نمی توانند بین نظم که امر اجتماعی است و مسأله اختیارِ انسان ها جمع کنند و مجبور می شوند نظم را به محوریت قانون بحث کنند.

ما در مباحث گذشته عرض کرده ایم که قانون به معنای مدرن خود ابزارِ جدید دیکتاتوری است؛ یعنی بوسیله قانون با درون انسان ها نمی توان ارتباط گرفت و قانون در معنای مدرن خود به معنای تَحَکُّم است. در دوران سابق پادشاهی حکم می کرده است؛ اما درحال حاضر نمایند گان مردم حکم می کنند. بعد هم اگر شما اعتراض کنید که این قانون نمی تواند با درون انسان ها ارتباط بگیرد، پاسخ می دهند که نمایندگانِ خود مردم این کار را انجام داده اند. اینجا یک مغالطه ی عینی اتفاق افتاده است؛ آیا اگر فردی یک نفر را وکیل خود کرد، آن وکیل می تواند اختیارِ موکل را به چالش بکشد؟! اتفاقاً وکیل اوست و باید در حوزه ی اختیارت او عمل کند. لذا انتخابات به معنای مدرن مفهوم وکیل و وکالتِ موجود در اسلام را هم نادیده گرفته است. به مجرد اینکه یک نفر وکیل می شود، تلقی مدرن از وکالت این است که وکیل تا این حدّ قدرت دارد که زندگی موکل را بازتعریف کند. در حالی که وقتی احکام وکیل در اسلام را می خوانیم، می بینیم که وکیل باید در چارچوب اختیارات موکل خود حرکت کند؛ اما در انتخاباتِ موجود برعکس این امر اتفاق می افتد. ظاهر امر این است که شما به کسی وکالت می دهید، اما در باطن باید در چهارچوب قوانینی که وکیل پیشنهاد می کند زندگی کنید. در دنیای مدرن یک معنای عجیبی از وکیل که در واقع ضد اختیار بوده تعریف شده است. لذا حرف اصلی و فنی ما این است که نمی توانیم با ابزار قانون با باطن انسان ها، با دل های انسان ها، با ذهن انسان ها ارتباط بگیریم.

اگر واقعاً مفاهیم مدرنیته انسان ها را می شناختند و انسان شناسیِ درستی داشتند، به این نکته توجه می کردند که طرف مقابل آنها دل و ذهن دارد و به دنبال مکانیزمی می گشتند تا بتوانند با دل

و ذهن انسان ها ارتباط بگیرند. بوسیله قانون نمی توان با دل و ذهن انسان ها ارتباط گرفت. وقتی ابزاری نتوانست با دل و ذهن انسان ها ارتباط بگیرد، نتوانست در اعماق وجود آنها نفوذ کند، آن ابزار حتماً نمی تواند نظم ایجاد کند. نظم اجتماعی موقعی پایدار خواهد بود که پایه های آن به دل و ذهن انسان ها برگردد. در اینصورت انسان ها در اعماق وجود خود این نظم را می پذیرند.⁽¹⁾

انتقال از متن

لهذا ما در این دوره به دنبال پایه هایی می گردیم که این پایه ها بتوانند با درون و باطن انسان ها ارتباط بگیرند. عرض کردیم که مدل تأمین نیازها ابزار ارتباط با انسان هاست. انسان ها نیاز دارند و خود آنها بدون اینکه کسی به آنها بگوید، به دنبال تأمین نیاز حرکت می کنند. پس اگر شما فقط بتوانید نحوه ی تأمین نیازهای انسان را مدیریت کنید، می توانید با آنها ارتباط عمیق بگیرید. در اینصورت معنای قانون هم کاملاً تغییر بافت و معنا داده و متحول خواهد شد. قانون نباید محور نظم اجتماعی باشد؛ بلکه محور نظم اجتماعی باید مکانیزم هایی باشند که حوزه ی فکر انسان ها را تحت تأثیر قرار می دهند. فکر اسلامی این را بیان می کند که اگر می خواهید نظم ایجاد کنید باید بر روی تغییراتِ فکری در انسان ها متمرکز شوید و مهمترین ابزار برای ایجاد تغییرات فکری در جامعه نحوه ی تأمین نیاز انسان هاست.

2. هدایت بنیان بودن اداره ی جامعه در اسلام؛ مقدمه بازتعریف مدل تأمین نیازهای روزمره

2/1. دائم المصرف بودن، دائم الارتباط بودن و دائم التصمیم بودن انسان ها و وابسته بودن کنترل این و جهت دهی به این سه ویژگی به هدایت انسان ها؛ یکی از دلائل عقلی هدایت بنیان بودن اداره جامعه

ما بر اساس این نکته هرم نیازهای خانوار را بازتعریف کردیم. سه سطح آن قبلاً بیان شد، امروز می خواهم نحوه ی تأمین نیازهای معیشتی را عرض کنیم؛ تأمین نیازهای معیشتی باید به چه شکلی باشند که به نزاع، اختلاف و اصطکاک ختم نشود؟ مقدمتاً برای فهم و تبیین چگونگی نیازها باید عرض کنم که - این بحث ها را بنده در مبانی نظری به شکل تفصیلی بیان کرده ام و در این قسمت می خواهم از آنها استفاده کنم - انسان ها دارای سه ویژگی هستند.

ویژگی اول این است که انسان ها دائم الارتباط هستند؛ یعنی وقتی انسانی شبانه روز خود را بررسی نماید، صدها نوع ارتباط در زندگی خود پیدا خواهد کرد، از ارتباط با اعضای خانواده گرفته تا ارتباط با محیط کار و ارتباط های مجازی و غیره. انسان ها دائم الارتباط هستند و این موضوع جزء مسائلی است که اصلاً نمی توان آن را انکار کرد. انسان ها از یک سلامی که به دوست خود می دهند ارتباط برقرار می کنند تا ارتباط عاطفی، ارتباط های مالی و تحصیلی و آموزشی و غیره. پس انسان ها دارای ارتباط هستند.

وصف دوم این است که انسان ها دائم التصمیم هستند؛ یعنی وقتی انسان را بررسی می کنید خواهید فهمید که انسان ها دائم التصمیم هستند. از همین ساعات اولیه روز تا به حال ما تصمیمات ریز و درشت زیادی را گرفته ایم. انسان ها تصمیم هم می گیرند.

وصف سوم هم این است که انسان ها دائم المصرف هستند. از مصرف هوا که تنفس می کنند، تا گرفتن فیش های حقوقی 59 میلیونی و 230 میلیونی انسان ها مصرف می کنند. منتهی برخی مصرف بالایی داشته و پرمصرف هستند و موجب آلودگی محیط ارزش ها می شوند و برخی کم مصرف هستند. پس انسان ها مصرف هم می کنند.

همه استدلال های عقلی ای که در حوزه مباحث نظری برای اثبات هدایت بنیان بودن جامعه آورده ایم بر پایه این سه وصف می باشد. می دانید که در «الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت» یک گزاره محوری وجود دارد که می گوید: اداره جامعه هدایت بنیان است و هیچ چیز نباید در اداره جامعه جای هدایت را بگیرید.

یکی از اشکالاتی که ما به بحث قانون - به معنای مدرن و محور جامعه مدنی - داریم این است که قانون فعلی محور اداره جامعه است در حالی که نمی توان با قانون دائم التصمیم بودن انسان ها را به یک سمت خاص هدایت کرد. انسان ها ممکن است در روز هزاران تصمیم بگیرند، به همین دلیل عملاً امکان ندارد هزار قانون وضع شود. تصمیم در حوزه ی شخصی در فؤاد انسان ها گرفته می شود. قرآن شریف می فرماید: «إِنَّ اَلسَّمْعَ وَ اَلْبَصَرَ وَ اَلْفُؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً»؛⁽¹⁾

و از چیزی که به آن علم نداری [بلکه برگرفته از شنیده ها، ساده نگری ها، خیالات و اوهام است] پیروی مکن؛ زیرا گوش و چشم و دل [که ابزار علم و شناخت واقعی اند] موردِ بازخواست اند.

فؤاد جایی در دل است. فؤاد محل انعقادِ نیت است و نیت هم منشأ تصمیم می باشد. قرآن می فرماید:«کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ»⁽²⁾

بگو: هر کس بر پایه خلق و خوی و عادت های اکتسابی خود عمل می کند، پس پروردگارتان به کسی که راه یافته تر است، داناتر می باشد.

از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند شاکله چیست که همه مردم براساس آن عمل می کنند؟ حضرت صادق (علیه السلام) - که علم اول و آخر در دستان ایشان است - فرمودند: شاکله ی انسان ها نیت آنهاست.⁽³⁾

امام صادق (علیه السلام) در تفسیر این قول خداوند متعال که لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا فرمودند: احسن العمل در آیه به معنای عمل زیاد نیست، بلکه عمل صحیح و درست، احسن العمل است و لازمه درستی و صحت عمل، خشیت الهی و نیت صادق است. سپس فرمود: باقی بودن بر اخلاص در عمل، سخت تر از خود عمل است و عملِ خالص، عملی است که ما نخواسته باشیم به جز خدای تعالی، احدی ما را بر آن تمجید و ستایش کند و نیت، برتر از عمل است. بدان و آگاه باش که نیت همان عمل است. سپس آیه «قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ»، را تلاوت نمود و فرمود: یعنی بر نیّتش.

کلینی، محمد بن یعقوب؛ کافی، قم، انتشارات دار الحدیث، 1429ق، ج 3، ص 46

پس «کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ» یعنی کل یعمل علی نیته. ولی قانون نمی تواند نیت ها را مدیریت کند. لذا در این مدل اگر شما بخواهید به هر تصمیمی جهت بدهید باید مدام قانون بگذارید. اصلاً امکان ندارد انسانِ دائم التصمیم را با ابزار قانون به جهت خاصی هدایت کرد. به هر حال ما در مبانی نظری این موضوع را بحث کرده ایم. اینها بخشی از استدلا ل هایی که ما برای هدایت بنیان بودن جامعه آورده ایم، این استدلال ها عقلی می باشند. استدلال های عقلیِ ما دارای سه پایه هستند؛ ما دائم التصمیم، دائم المصرف و دائم الارتباط بودن انسان ها را تحلیل نموده و بعد یک سؤال را مطرح می کنیم؛ آیا می توانید نظام مصرف، ارتباط و تصمیم را با قانون هماهنگ کنید؟ ابزار هماهنگ سازی این اوصاف چیزی جز هدایت نخواهد بود؛ یعنی اگر در درون افراد تحول اتفاق بیفتد یکی از ثمرات این امر اصلاح نیست خواهد بود. یکی از مواردی که مؤمن همیشه از خداوند متعال تقاضا می کند، تغییر در شالکه ی اوست. ابزار تغییر در شاکله و نیت، قانون نیست، ابزار آن مثلاً شفاعتِ امام است و زیارت جزء مناسکی است که شفاعت امام را در انسان محقق می کند. دقت بفرمایید؛ زیارت یکی از این مناسک است. به هر حال این موارد استدلال های عقلی ما هستند.

2/2. محول کردن اقامه قسط به عنوان یکی از ابعاد اداره جامعه به مردم و مشارکت مردم در تحقق قسط در صورت هدایت آنها؛ یکی از دلائل نقلی هدایت بنیان بودن اداره جامعه

ما در کنار این استدلال ها ظهورگیریِ قابل توجهی هم از آیات و روایات داریم، آیات و روایات ما می گویند جامعه را بدون هدایت نمی توان اداره و بررسی کرد، دقت کنید که جامعه را بدون هدایت نمی توان بررسی کرد. البته می دانم که ما از آیات و روایات به این مطلب می رسیم که انسان باید هدایت یافته باشد و در نماز هم از خدا می خواهیم که ما از ضالین قرار ندهد؛ ولی بحث بنده این است که ظهورِ تعداد قابل توجهی از آیات و روایت این است که مسائل اجتماعی را بدون هدایت نمی توان حل کرد. مثلاً در آیه شریف می فرمایید: «لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ اَلْکِتابَ وَ اَلْمِیزانَ لِیَقُومَ اَلنّاسُ بِالْقِسْطِ»⁽¹⁾

همانا ما پیامبران خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو [ی تشخیص حق از باطل] نازل کردیم تا مردم به عدالت برخیزند و آهن را که در آن برای مردم قوت و نیرویی سخت و سودهایی است، فرود آوردیم و تا خدا مشخص بدارد چه کسانی او و پیامبرانش را در غیاب پیامبران یاری می دهند؛ یقیناً خدا نیرومند و توانای شکست ناپذیر است.

سپس در ادامه آیه می فرماید «وَ أَنْزَلْنَا اَلْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ». شاهد بحث بنده این است که قرآن می فرماید: ما پیامبران را فرستادیم - «لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا» پیامبران ارسال می شوند - «بِالْبَیِّناتِ»؛ آنها با بینات می آیند. «وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ اَلْکِتابَ» با کتاب می آیند، «وَ اَلْمِیزانَ»؛ با میزان می آیند.⁽²⁾

انتقال از متن

پیامبران بوسیله بیّنات و کتاب و میزان می آیند. بعد می فرماید: «لِیَقُومَ اَلنّاسُ بِالْقِسْطِ» برای اینکه مردم را وادار کنند که با قسط رفتار کنند. ببینید! مسأله قسط یک مسأله اجتماعی است، قرآن می فرماید مردم باید اقامه قسط کنند. به اصطلاحِ طلبگی؛ "ناس"، فاعلِ یقوم است. «لِیَقُومَ اَلنّاسُ بِالْقِسْطِ» خود مردم باید قیام به قسط کنند، اقامه قسط کار خود مردم بوده و کار حکومت نیست. جریان هایی که به دنبال عدالت خواهی هستند باید توجه کنند که وقتی گفته می شود «لِیَقُومَ اَلنّاسُ بِالْقِسْطِ» شما نباید فکر کنید که وظیفه حکومت اقامه ی قسط به صورت بریده ی از مردم است. اگر مردم نخواهند قسط را پیاده کنند، هیچ حکومتی نخواهد توانست این کار را انجام دهد. فاعلِ انجام دادن قسط و عدالت - که البته قسط و عدالت با هم معناً متفاوت ولی مرتبط هستند - مردم می باشند. حال چه اتفاقی می افتد که مردم قیام به قسط می کنند؟ یعنی چرا خود مردم به این نتیجه می رسند که اقامه قسط کنند؟ پیداست در آنها یک تحول درونی اتفاق افتاده و دانسته اند قسط مهمترین موضوع است.⁽³⁾

انتقال از متن

شما فکر کنید پیامبران (علیهم السلام) چه قدرتی دارند که می توانند با آدم ها تفاهم کنند تا همه ی وقت خود را برای اقامه قسط بگذارند. پیداست طرفِ مقابل دارای نفسِ تحول یافته ای است که می تواند این مقدار وقت بگذارد.

در حال حاضر ما در فضای جمهوری اسلامی این موضوع را درک می کنیم؛ زیرا جبهه هایی در فضای درگیری حق و باطل وجود دارد و آدم هایی پای این درگیری های ثابت و استوار می ایستند که در درون آنها تحولی اتفاق افتاده باشد. یعنی در درون آنها تحولی اتفاق افتاده که این کار را بیشتر از کارهای شخصی به سود خود و جامعه می دانند، حال این امر به شکل وجدانی است. ما در جمهوری

اسلامی فرار از جبهه زیاد داریم، یعنی تکالیف بر رویِ زمین مانده زیاد است اما آدم هایی که این تکالیف را به دوش بکشند بسیار کم هستند. لذا یک مؤمن عادی قبل از ظهور معمولاً اگر بخواهد بایستد باید ده ها برابر بار تحمل کند؛ زیرا همه برادران او در حال انجام کارهای شخصی خود هستند. وقتی اقامه به این معنا می باشد، پیداست خداوند به شخصی که در جبهه حق ایستاده نعمتِ هدایت را اعطا کرده است. ببینید! این یکی از آن آیاتی است که ما به آن استناد می کنیم و می گوییم اداره جامعه بر مبنای هدایت است. یا باید شما بگویید اقامه ی قسط وظیفه حکومت آن هم مستقیماً و بدون همکاری مردم است.

دیشب آقای خامنه ای حفظه الله در جمع دانشجویان فرمود که راه همین مطالبه گری شماست.⁽¹⁾

بیانات امام خامنه ای حفظه الله در دیدار با جمعی از دانشجویان 1395/04/12

حاکم در مردم بعث و انگیزش ایجاد می کند اما خودِ مردم باید کار را انجام دهند. خداوند متعال به پیامبر خود فرمود: «حَرِّضِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَی اَلْقِتالِ»⁽²⁾

ای پیامبر! مؤمنان را به جنگ برانگیز که اگر از شما بیست نفر صابر باشند بر دویست نفر چیره می شوند و اگر از شما صد نفر [صابر] باشند بر هزار نفر از کافران چیره می شوند زیرا آنان گروهی هستند فهم فقیهانه ندارند.

وقتی به مؤمنین رسیدی انگیزه آنها را زیاد کن و آنها را تحریک کن تا با کفار قتال کنند. حاکم مردم را سازماندهی می کند. پس ببینید «لِیَقُومَ اَلنّاسُ بِالْقِسْطِ» یعنی مردم این کار را انجام می دهند. حال حاکم با چه قدرتی این کار را انجام می دهد؟ وقتی هدایت را فربه می کند، وقتی بتواند اقناعی صحبت کند و با جامعه ی خود تفاهم کند. ببینید یکی از مصادیق اداره جامعه اقامه قسط است. قسط بدون حضور مردم تأمین نمی شود و اگر بخواهیم حضور مردم تأمین شود باید هدایت را فربه کنیم. مردم باید باور کنند که این راه، راهِ رفتنی و شدنی است، این می شود هدایت. بنابراین هدایت مسأله خیلی مسأله مهمی است.⁽³⁾

بنده از شما اساساً سؤال دیگری می پرسم؛ اگر ما هنوز انقلاب فرهنگی نکرده ایم و نرم افزارهای اداره جامعه را تولید نکرده ایم، پس چرا ما هنوز استحاله نشده ایم و هرچه دشمن سطح درگیری خود با هویت جمهوری اسلامی را بیشتر می کند ما هم قوی تر می شویم؟ اگر در زمان امام خمینی عظیم الشان ما فقط در ایران حضور داشتیم، در حال حاضر قدرت ما واقعاً مشهود است. خانم کیلینتون می گفت: هر کجای دنیا که دست می گذاریم ایران در آنجا حضور دارد، ما چه کنیم؟ عجب، یعنی ما بدون نرم افزار و مدل اداره جامعه یک درگیری جهانی را شروع کرده ایم. هذا من العجائب! گاهی اوقات نخبگان ما برای اینکه حرف خود را جلو ببرند - که حالا این حرف برای جامعه مفید است و بنده منکر آن نمی شوم - فقط خود را می بینند و حاضر نیستند تحلیل کنند که چه اتفاقی افتاده است! این از مصیبت هاست.

این معنایی که آقایان مطرح می گویند امام معتقد به اداره جامعه بر نگاه دینی بود؛ اما نرم افزارهای اداره جامعه بر مبنای دینی را تولید نکرده بود خیلی عجیب است! پس چطور امام! مردم را بکار گرفته و چطور مشارکت ایجاد کردند؟! چطور ما در حال حاضر تبدیل به یک قدرت جهانی شده ایم؟ اگر ما دارای یک راه و رسم جدید نیستیم - که عرض کردم در این راه رسم جدید به تفاهم با مردم منطقه رسیده ایم - چرا دارند علیه ما جنگ احزاب راه می اندازند؟ معنای جنگ احزاب این است که همه جمع شده اند تا قضیه را یک سره کنند. یعنی همه احساس خطر کرده اند. عجب، راه جدیدی نیست اما همه هم علیه ما بلند شده اند! در لرستان یک مثالی معروف است، وقتی با یک مرد بزرگِ لر خیلی مخالفت می شود - حالا این داستان ساده را بنده از روی مطایبه عرض می کنم تا آقایانِ فلاسفه این حرف ها را بفهمند و نروند به آن شکل صحبت کنند - وقتی تعداد مخالفین او زیاد می شود با آن درایتی که در لرستان وجود دارد یک اَبَر گزاره را بکار می برد و می گوید: مرد بزرگ موافق و مخالف دارد. در لرستان هم این معنا قابل فهم است. آن کسی که با او مخالفت زیادی شده به جای اینکه کم بیاورد، می گوید وقتی با من مخالفت می شود یعنی من بزرگ هستم. برادر عزیز! یک جبهه جهانی مقابل انقلاب اسلامی شکل گرفته است و در این جبهه جهانی آدم ها تا سطح دادن جان حضور دارند، آنگاه شما می فرمایید نرم افزار این کار هنوز تولید نشده است! و می گویید: من می خواهم با انقلاب فرهنگیِ مبتنی بر فلسفه خود نرم افزار آن را تولید کنم. این حرفِ خیلی عجیبی است. بله؛ اگر یک حرف دیگری می زدید قابل قبول بود. مثلاً می گفتید: نرم افزاری که امام از آن در مقابل این سازماندهی جهانی علیه جبهه کفر استفاده کردند، آموزشی نشده و به سرفصل های درسی تبدیل نشده تا آنها را در حوزه و دانشگاه تدریس کنیم. خیلی فرق است میان اینکه بگوییم درکی وجود دارد و ما می خواهیم آن را قابل تدریس و آموزشی بکنیم و اینکه بگوییم درکِ انقلاب فرهنگی بعدها به وجود می آید و بحثی تولید می شود. این موارد با هم خیلی متفاوت هستند و ما باید دقت کنیم. شما در معنای اول بیان می کنید که الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت و تحول در علوم انسانی، تئوریزه شدنِ رفتار آیه خدا امام خمینی عظیم الشان در اداره جامعه است، این یک معناست. یک معنای دیگر این است که شما انا رجل بگویید و بخواهید این مباحث را مبتنی بر انقلاب فرهنگی خود تدوین کنید. اگر اینطور است باید سؤالاتی که بنده مطرح کرده ام را بحث کنید. این موضوع را به مناسبتِ عرض کردم، بنده واقعاً از دیروز دنبال فرصتی می گشتم تا یک نکته ای به آن آقایان بگویم.

انتقال از متن

به هر حال حرف ما این است که از این آیه قرآن استفاده می شود که مردم باید به میدان بیایند، «لِیَقُومَ اَلنّاسُ بِالْقِسْطِ». اما پیداست وقتی حکومت قدرت هدایت نداشته باشد این به میدان آمدن ها امکان ندارد. البته در حال حاضر به میدان آمدن ها به مسائل عادی تبدیل شده است و مثلاً هوا 42 درجه گرم است؛ اما به یکباره جمعیت میلیونی به راهپیمایی می آیند و تازه چه مقدار هم معارف در آن خوابیده است؛ یک آقای پیرمردی روز قدس در مسیر راهپیماییِ تهران به بنده رسید و گفت: حاج آقا امروز خیلی گرم است، من گرمای قیامت را چکار کنم! این ملت هم کار اجتماعی می کنند و هم کار تربیتی بر روی آنها اتفاق می افتد. خُب در این فرد هدایت اتفاق افتاده که حاضر است در آن سن، در آن اوج گرما و با زبان روزه حاضر شود و بعد هم منتی نگذارد و بگوید: با این راهپیمایی دوباره نسبت به قیامت متذکر شدم. اینها استدلال های ماست. البته استدلال های دیگری نیز داریم. حالا عرض بنده است که؛ پایه ی استدلال های عقلی ای که با آنها هدایت بنیان بودن اداره جامعه را اثبات می کنیم سه وصف است؛ دائم الارتباط، دائم المصرف و دائم تصمیم بودن انسان.

3. ضرورت بازتعریف مدل تأمین نیازهای روزمره به محوریت زهد به دلیل مشغول شدنِ فکر افراد به مصرف در مدل فعلیِ تأمین نیازهایِ روزمره و در نتیجه عدم امکان هدایت انسان ها در اثر مشغول شدن فکر آنها

3/1. اشغال وعاء فکر انسان و در نتیجه کم شدن احتمال هدایت فرد؛ ثمره افزایش سطح مصرف انسان ها و مصرفی شدن ابناء بشر

اشاره

حالا اگر بخواهید مصرف انسان ها را مدیریت کنید چه اتفاقی باید بیفتد و باید به چه شکلی آن را مدیریت کنیم؟ اگر مصرف انسان ها را مدیریت نکنید چه اتفاقی خواهد افتاد؟ هر دوی این موارد را بررسی می کنیم تا به مدلی جدیدی از مصرف برسیم. ببینید! فقط به عنوان پیش فرضِ بحث باید توجه کنید که انسان ها دائم المصرف هستند. بنابراین وقتی بنده راجع به مدیریت نیازهای روزمره صحبت می کنم راجع به یک موضوع ساده صحبت نمی کنم. نمی توان نیازهای روزمره را اندازه گرفت و حتی کم مصرف ترین آدم ها در حال حاضر بسیار مصرف می کنند. حالا آنهایی که فیش 236

میلیونی می گیرند و پرمصرف هستند که چیز عجیبی می باشند.⁽¹⁾

انتقال از متن

حال این موضوع را به چه شکلی مدیریت کنیم؟ حرف اصلی الگوی اسلامی – ایرنی پیشرفت این است که چون مصرف امری روزمره است، اگر حجم آن بالا برود و سطحش زیاد شود، تمام وعاءِ فکر انسان را مشغول می کند.

3/1/1. وجود نسبت معکوس بین میزان غذای افراد و میزان تفکر و عالم شدن آنها؛ دلیل اول اشغال فکر در صورت افزایش سطح مصرف

بنده مثالی می زنم تا واضح شود؛ ببینید فرض بفرمایید که فردی در روز شش وعده غذا مصرف کند.⁽²⁾

انتقال از متن

وقتی انسان می خواهد شش بار یعنی دو برابرِ وعده های عرفی مصرف کند، این کار بر روی وعاءِ فکر او از دو جهت یا شاید هم از سه جهت تأثیر می گذارد.

نکته اول این است که نسبت مستقیمی بین اینکه فعال بودن فکر انسان (به لحاظ فیزیولوژی) و فعال بودن معده وجود دارد؛ به صورت ساده وقتی معده انسان پر است نمی تواند خوب فکر کند. از لحاظ بدنی فکرکردن با کم غذا بودن نسبتی دارد. البته آقایان در حال حاضر تحلیل می کنند که وقتی معده پر از غذا می شود به مغز پیام هایی صادر می گردد مبنی بر اینکه غذا وارد بدن شده است و به صورت خودکار دستور گردش خون به مغز صادر می شود و مغز خون را از سایر نقاط بدن کمتر کرده و به سمت معده می برد تا مسأله ی هضم اتفاق بیفتد. حالا بنده با تحلیل های آقایان کاری ندارم اما بالآخره روایات ما می فرمایند که «علم در گرسنگی است».⁽³⁾

خدای تعالی وحی نمود بر حضرت داود (علیه السلام) که: ای داود! من پنج چیز را در پنج چیز قرار داده ام، ولی مردم آنها را در پنج چیز دیگر می جویند و نمی یابند. علم حقیقی را در گرسنگی و تلاش و کوشش قرار داده ام، ولی مردم آن را در سیری و راحتی می جویند و نمی یابند. عزّت را در اطاعت از خودم نهاده ام ولی مردم آن را در خدمت به سلاطین طلب می کنند و نمی یابند. بی نیازی را در قناعت قرار داده ام، ولی مردم آن را در مال زیاد می جویند و نمی یابند. رضایت خودم را در نارضایتی نفس نهاده ام، ولی مردم آن را در رضایت نفس طلب می کنند و نمی یابند. راحتی و آسایش را در بهشت قرار داده ام، امّا مردم آن را در دنیا می جویند و نمی یابند.

مجلسی، محمد باقر؛ بحار الأنوار، بیروت، انتشارات دار الإحیاء التراث العربی، 1403 ق، ج 75، ص 453، ح21

شما باید این موضوع را بدانید که انسان های پرمصرف بعدها عالم نمی شوند؛ زیرا واقعاً نمی توانند فکر کنند. بنابراین پرمصرفی چنین تأثیری دارد. پس پرمصرفی به سطح فکر آدم ها ضربه خواهد زد.

3/1/2.. تنوع طلب شدن انسان ها و لزوم تفکر انسان برای ایجاد تنوع در محصولات مصرف خود؛ وجه دوم اشغال فکر در صورت مصرف زیاد

نکته دوم این است که بعد از مصرف انسان نمی تواند و یا نمی خواهد دائماً مصرف تکراری داشته باشد، وقتی مصرف زیاد شد بعد از آن تنوع خواهی هم ایجاد می شود. تنوع جزء لوازم مصرف زیاد است. آدم از موارد تکراری خسته می شود، در حقیقت انسان از تکرارِ بدون تغییر خسته می گردد. لذا به ما گفته اند ذکر داشته باشید؛ ذکر به معنای تکرارِ همراه با تغییر است.⁽⁴⁾

پس [مردم را] تذکر ده، اگر تذکر سودمند افتد.

یعنی وقتی شما مسأله ای را تذکر می دهید هربار یک زاویه از آن را بحث کنید. این مطلب در معنای ذکر وجود دارد که نباید همان بحث را به همان شکل و همان فُرم مطرح کنید. چرا نباید تکرارِ بدون تغییر داشت؟

چون فطرت انسان از تکرار گریزان است و به شما می گوید: چقدر این بحث را تکرار می کنید. افراد در مقام بیان به شما می گویند: این برنامه تکراری است و کانال تلویزیون را عوض کن. راجع به غذا و مصرف های روزانه نیز به همین شکل است؛ به مادر خود می گوید: مامان! چقدر شما برای ما آبگوشت درست مُی کنید! حتماً اگر مصرف زیاد شود تنوع نیز افزایش می یاید.

وقتی تنوّع افزایش یافت سه یا چهار اثر حاصل می گردد که یکی از آنها مشغول کردن ذهن است؛ یعنی فرد با خود فکر می کند که حالا من چه چیز جدیدی را اضافه کنم تا این تنوّع ایجاد شود. ببینید! اگر شما مصرف را زیاد کردید فکر از حیث دوم نیز به چالش کشیده می شود، به عبارت بهتر فکر به دنبال گزینه ها و گزاره هایی می باشد که تنوّع را لجستیک کنند. چون انسان هر کاری را که در هر بخشی انجام می دهد باید آن کار را در وعاء فکر خود پردازش کند. حالا فکر کنید فردی می خواهد شش وعده ی غذایی بخورد، در اینصورت زمان زیادی را باید به این فکر کند که ترکیبِ این شش وعده چگونه باشد، یعنی فکر او مشغول می گردد.

3/1/3. لزوم افزایش درآمد فرد در صورت افزایش مصرف او و مشغول شدن فکر فرد به اشتغال زیاد؛ وجه سوم اشغال فکر در صورت مصرف زیاد

مرتبه سومی که فکر مشغول می شود این است که وقتی مصرفِ انسان زیاد شد هزینه های او نیز افزایش می یابد و در نتیجه باید درآمد او نیز زیاد شود. لذا مصرفِ زیاد "سطح اشتغال برای تأمین معیشت" را زیاد می کند و وقتی انسان بیشترِ زمان خود را صرف نیازهای شغلی نمود سایر نیازهای او دچار چالش می شوند. وقتی بیشترین زمان را صرف شغل می کند، بیشترین فکرِ او نیز معطوف به محیط شغلی می شود؛ یعنی ما با پدیده ای به نام انسان های اداری روبرو هستیم. انسان های اداری، انسان های هستند که بسیار سعی می کنند تا آداب و رفتارِ محیط کار خود را یاد بگیرند، چون بیشتر در محیط کار مشغول می باشند ولی همین افراد در خانواده [برعکس هستند.] واقعاً این مطلب، پدیده ی عجیبی است که انسانِ حاضر در اداره و انسانِ حاضر در خانواده دو شخصیت دارد؛ علت این امر آن است که در اداره بیشتر درگیر است. در حالی که ما در مدیریت محله محور می گوییم انسان باید بیشتر در خانواده باشد تا خَیْرُکُمْ لِأَهْلِهِ ⁽¹⁾

پیامبراکرم (صلی الله علیه وآله) فرمودند: بهترین شما، بهترینتان نسبت به خانواده است و من بهترین شما نسبت به خانواده خود هستم.

شیخ حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة، قم، انتشارات مؤسسة آل البیت علیهم السلام، 1409 ق، ج 20، ص 171

اتفاق بیفتد. بنده با این مثال ها می خواهم این مطلب را عرض کنم که شما نباید بگویید ما فقط مصرف می کنیم؛ عرض من این است که اگر شما دائم المصرفیِ خود را مدیریت نکنید وقتی سطح آن از سطح مشخصی بالا رفت تمام وعاءِ وجودِ شما اشغال می شود و وعاءِ اصلی ای که اشغال می گردد، وعاءِ فکر است.⁽²⁾

انتقال از متن

بنابراین وعاءِ فکر و ظرفِ فکر انسان ها به وسیله مصرف اشغال می شود و سایر وعاءهای دیگر او نیز مشغول می گردند. حالا شما انسانی را در نظر بگیرید که فقط مصرف روزانه ی خود را مدیریت نمی کند، در اینصورت همه چیز او تحت تأثیر قرار می گیرد، چون مصرف، وعاءِ فکر را هم از حیث فیزیولوژیک و هم از این حیث که باید تصمیم گرفته و بررسی کند تا مصرفِ متنوع را مدیریت نماید درگیر می نماید، همچنین فکر از این حیث که می خواهد درآمد خود را افزایش دهد تا بتواند هزینه های خود را مدیریت کند نیز درگیر می شود، مصرف چیز مهمی است.

3/2. لزوم مدیریت مصرف انسان ها به محوریت زهد برای جلوگیری از اشغال وعاء فکر انسان ها

بنابراین اگر ما بخواهیم مصرف را مدیریت کنیم از یک سو می توانیم مصرف را بر اساس تنوع و از سوی دیگر می توانیم مصرف را بر مبنای زهد مدیریت کنیم، این دو نوع مصرف، متصور است. به نظر بنده این حکم عجیبی است که راجع به متقین و مؤمنین گفته اند: جزء صفات اولیه ی آنها، زهد است؛⁽¹⁾

امام علی (علیه السلام) فرمودند: زهد، اصل دین است.

تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد؛ غرر الحکم و درر الکلم، قم، انتشارات دارالکتب الاسلامیة، 1410ق، ج1، ص 35، ح542

زاهد یعنی کسی که از دنیا دل می کَند. ولی چون این مسأله تحلیل نمی شود جامعه مفهوم زهد را به صورت عمیق درک نمی کند. مفهوم زهد با فکر و علم ارتباط دارد؛ یعنی وقتی ائمه ما به ارتقاء زهد توصیه می کنند در واقع می خواهند انسان ها را فکورتر و عالم تر کنند، این مسأله بسیار مهم است. اولین نتیجه ی شکم بارگی و تنوعِ در مصرف، ضربه خوردنِ سلامت بدن انسان نیست، بلکه فکر انسان ضربه می خورد و انسان ها نمی توانند عمیق فکر کنند. مسأله مدیریت مصرف به محوریت زهد با ارتقا تفکر و هدایتِ جامعه ارتباط دارد.

بنده این مسأله را در زوایای مختلف شرح داده و اصرار دارم برخی از کلمات را همیشه تکرار کنم؛ من خواهش می کنم طلبه های فاضل ما وقتی وارد بحث روایات می شوند، در روایات درایه ایجاد کنند تا عمق آن کلام حکیمانه مشخص شود. وقتی ما مسأله زهد را بدون تحلیل بحث کردیم جامعه زاهد نمی شود. البته بعداً مستقلاً راجع به مفهوم زهد بحث های عمیق تری را عرض خواهم کرد. پس مصرف باید بر مبنای زهد باشد تا فکر به چالش کشیده نشود.⁽²⁾

دوستانی هم که الآن در فضای الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت هستند می دانند اولین حوزه ای که یک کارشناس الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت در دوره تربیت کارشناس می گذراند طریقه ی فکرکردن است. اگر اینگونه بحث کنید زهد مسأله ی بسیار عقلانی ای می شود. زهد، در فکر 3 یعنی در مسأله "تأثیر سبک زندگی در فربه کردن فکر" مطرح می شود. در فکر 2 تأثیر وعاء فکر بر اداره جامعه را بحث می کنیم. در فکر 1 تأثیر فکر را بر روی مسأله هدایت و فهم دین توسط انسان ها بحث می کنیم.

من این اتفاق را تقصیر خودمان می دانم که در حال حاضر جریان منحطّی در جامعه ما ایجاد شده و می خواهد جامعه را به سمت توسعه و پسرفت سوق دهد و شعار او برای این کار نیز عقل گرایی است، اینها تقصیر ماست؛ ما این بحث ها را مطرح نمی کنیم و آنها با شعار عقل و تدبیر وارد صحنه می شوند. در همان مناظره ی آخری که بنده داشتیم، فکر می کردم که به آنها چه جوابی بدهم. بنده دیدم در فضای مناظره نه مُکثی وجود دارد و نه زمان کافی ای. با خود گفتم: خدایاً تو شاهدی که اگر ما مثلاً در بحث الگو 10 هزار صفحه بحثِ مکتوب گفته باشیم 5 هزار صفحه ی آن به مسأله عقل و مراتب تعقّل پرداخته است. این بحث ها که اصلاً پایه الگوست ولی چه اتفاقی می افتد که مثلاً آنها بر روی این مسأله ایستاده و می خواهند کتاب های منکیو (Mankiw) و کینز (Keynes) را مصداق عقل معرفی کنند؟ این اتفاق به خاطر این است که ما تفکرُ ساعةٍ افضل من عبادة سبعین سنةٍ (مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، انتشارات مؤسسة الوفاء، ج 69، ص 293) را جدی نگرفته و مجموعه ی روایات بابِ فکر، عقل و علم، تدبّر، تعقّل و تجرّب و همین روایاتی که بنده در جلسه بحث می کنم را مورد بحث قرار نمی دهیم و شهر که خلوت می شود - ببخشید من به زبان خودمان می گویم - قورباغه هفت تیر می کشد، وقتی ما بحث نمی کنیم آنها مدعی فکر می شوند. مسأله تحول در فکر مسأله جدی ای است و ما باید برنامه ای را برای آن طراحی کنیم. پس بین زهد و مسأله فربه کردن فکر - به شرحی که بنده عرض کردم - ارتباط وجود دارد. بنابراین استاندارد زهد، استاندارد مصرف است.

انتقال از متن