مشخصات کتاب

جلسه یازدهم

تبیین نگاه مطلوب مدیریت شهری، شناسایی معضلات تهدید کننده ی محلات و تهیه شناسنامه نیازهای چهارگانه خانوار؛ سه دستور کار فعلی برای تغییر مدیریت شهری

تیرماه 1395

نشست تبیین مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی

پیشگفتار

عنوان جلسه یازدهم و تدوین گران: تبیین نگاه مطلوب مدیریت شهری، شناسایی معضلات تهدیدکننده ی محلات و تهیه شناسنامه نیازهای چهارگانه خانوار؛ سه دستور کار فعلی برای تغییر مدیریت شهری / ابوالفضل آریان پور - سجاد حسن زاده

ارائه دهنده ی جلسه: حجت الاسلام و المسلمین علی کشوری

تاریخ جلسه: 1395/04/16

مکان جلسه: تهران - مدرسه علمیه مروری

حاضرین در جلسه: جمعی از طلاب حوزه علمیه مروری و پژوهشگران اولین نقشه راه تولید الگوی پیشرفت اسلامی

مشخصات اثر: 20 صفحه رنگی (21.9×29.7 س.م)

تاریخ انتشار: مرداد ماه 1395

اجمالی از جلسه: در جلسات گذشته به تبیین مفهوم مدیریت شهری پرداخته و دیدگاه مطلوب الگوی پیشرفت اسلامی از مدیریت شهری را تبیین نموده یم. ماحصل 10 جلسه گذشته این بود که: 1. فلسفه مدیریت شهری ارتقا امر تربیت است. 2. مدیریت شهری برای ارتقا امر تربیت باید تأمین نیازهای چهارگانه خانوار در محله را در دستور کار قرار دهد. 3. برای تأمین هرم نیازهای خانوار در محله باید به بازتعریف هرم نیازهای خانوار و مدل تأمین این نیازها بپردازیم.

در این جلسه که آخرین جلسه از این سلسله جلسات می باشد به تبیین اقدامات عملیاتی ای که در حال حاضر می توان انجام داد خواهیم پرداخت. برای پیگیری مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی باید به انجام سه کار همت بگماریم. کار اول تبیین گسترده تعریف مطلوب مدیریت شهری در مجامع نخبگانی کشور و در میان مردم می باشد؛ چراکه در صورت جا نپرداخت دیدگاه مطلوب قادر به پیگیری آن در عرصه عمل نخواهیم بود. دومین کاری که باید در حال حاضر انجام دهیم شناسایی معضلات تهدیدکننده ی محلات است؛ در حال حاضر در محله های تهران معضلات مختلفی وجود دارند که موجب عدم همدلی می شوند. به عنوان مثال در محله امامزاده یحیی با پدیده ای به نام مهاجرت روبرو هستیم. سومین کاری که باید صورت گیرد تهیه شناسنامه محلات به محوریت هرم نیازهای خانوار می باشد؛ باید مشخص کنیم که در حال حاضر کدام یک از نیازهای خانوار در چه سطحی در محله تأمین می شوند و چه نیازهایی را می توان فراهم کرد.

در پایان جلسه نیز به دو موضوعی که در اوائل همین دوره بیان گردید پرداخته شده است. این دو موضوع دو اشکال مدیریت شهری فعلی می باشد. یکی از اشکالات خطرناک مدیریت شهری فعلی، نهادینه کردن سکولاریسم است؛ سکولاریسم یعنی درک افراد از دین حداقل باشد. چه کسی می تواند درک حداکثری از دین را به افراد منتقل کند؟ نهاد خانواده. وقتی مدیریت شهری نیازهای خانوار را در خارج از محله تأمین می کند، پدر و مادر فرصتی برای انتقال درک عمیق از دین به فرزندان خود ندارند و در نتیجه سکولاریسم پایه گذاری می شود.

اشکال دوم مدیریت شهری فعلی به خطر انداختن امنیت ملی است؛ باید توجه داشت که امنیت کشور ایران، امنیتی مردمی بوده و به دست خود مردم تأمین می شود نه با مدل های دافوس و ... اما مردم چه زمانی به دفاع از کشور و انقلاب می پردازند؟ زمانی که نگرش های آنها با انقلاب همراه و هم سو باشد. چه کسی نگرش های همسو را ایجاد می کند؟ پدر و مادر. اما با مدیریت شهری فعلی پدر و مادر فرصتی برای اصلاح نگرش فرزندان خود ندارند و در نتیجه به مرور امنیت ملی کشور به خطر می افتد.

تبیین نگاه مطلوب مدیریت شهری، شناسایی معضلات تهدیدکننده ی محلات و تهیه شناسنامه نیازهای چهارگانه خانوار: سه دستور کار فعلی برای تغییر مدیریت شهری

تدوین گران: ابوالفضل آریان پور - سجاد حسن زاده

تاریخ انتشار: مرداد ماه 1395

ویراست اول

فهرست اجمالی مطالب

پرسش و پاسخ... 15

پیوست شماره 1. 18

ص: 1

تصویر

ص: 2

1. تبیین نگاه مطلوب مدیریت شهری، شناسایی معضلات تهدیدکننده ی محلات و تهیه شناسنامه نیازهای چهارگانه خانوار؛ سه دستور کار فعلی برای تغییر مدیریت شهری

1/1. مدیریت شهری به محوریت محلات (محله به معنای محل تأمین هرم نیاز های خانوار)؛ تعریف مطلوب مدیریت شهری با نگاه الگوی پیشرفت اسلامی

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد صلی الله علیه و آله و سلم و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین لا سیما بقیه الله فی الأرضین ارواحنا لتراب مقدمه الفداء و عجّل الله تعالی فرجه الشریف.

عید سعید فطرِ سال 1437 را خدمت شما تبریک و تهنیت عرض می کنم. ان شاءالله امروز آخرین جلسه از دوره اول تبیین «مفهوم مدیریت شهری از نگاه الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت» خواهد بود. در جلسات گذشته چهار سر فصل اصلی را محضر دوستان عرض کردم. سر فصل اول از مباحث عبارت از این بود که فلسفه مدیریت شهری چیست. بیان شد که از منظر مفاهیم الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت، فلسفه مدیریت شهری ارتقا امر تربیت است. بعد از استدلال هایی که در سر فصل اول انجام شد و اثبات گردید که مدیریت شهری باید در خدمت ارتقا امر تربیت باشد، سر فصل دومِ مباحث با عنوان تعریف مدیریت شهری در دستور کار قرار گرفت. بیان شد که مدیریت شهری از نظر مفاهیم الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت عبارت از مدیریت محله محور است و محله عبارت از محل تأمین نیازهای خانوار است. بعد از طی این سر فصل، سر فصلِ سوم مباحث آغاز شد که در سر فصل سوم حول ضرورت بازتعریف هرم نیازهای خانوار هم از حیث جایگاه و هم از حیث مدلِ تأمین بحث کردیم. بیان شد که چون نیازهای انسان از شخصیت او قابل حذف نیست همیشه در وعاءِ فکر خود راجع به نیازهایی که دارد تفکر و تأمل می کند. بنابراین می توان به این نتیجه رسید که بیشترین فکری که انسان ها در طول دوران زندگی انجام می دهند، افکاری است که ناطر به تأمین

نیازها و چگونگی رفع آنهاست. پس ما می توانیم با وسیله قرار دادن مدل تأمین نیازها، در حوزه فکر انسان ها تأثیر بگذاریم. ما بر اساس این اصل ورود پیدا کرده و هر چهار نوع نیازی که باید در محله وجود داشته باشد را بازتعریف کردیم. محور بازتعریف ما هم آیه قرآن است که به ما امر فرموده: «لاتَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ».⁽¹⁾

و از خدا و پیامبرش فرمان برید، و با یکدیگر نزاع و اختلاف مکنید، که سست و بد دل می شوید، و قدرت و شوکتتان از میان می رود؛ و شکیبایی ورزید؛ زیرا خدا با شکیبایان است.

به هر حال تفریح، اشتغال، تحصیل و تأمین نیازهای معیشتی همگی باید به شکلی باشند که زمینه های نزاع و اصطکاک بین اراده ها را در جامعه از بین ببرند. این نکات را به صورت مفصل بررسی کردیم.

1/2. لزوم انجام سه کار در حال حاضر برای پیگیری تعریف مطلوب مدیریت شهری در عرصه اجرا

اشاره

یک نکته بسیار مهمی را در آغاز مباحث عرض کردم که آن هم یک سرصل جداگانه است. آن موضوع هم این است که ما مسأله مدیریت شهری را در حوزه نمونه سازی ها بحث می کنیم. راجع به خاصیت نمونه سازی همین موضوع کافی است که اگر مفاهیم مرتبط با یک نمونه سازی با نگاه الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت مورد بررسی نخبگان قرار گیرید، سطحِ درک آنها از مفهوم الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت ارتقا پیدا می کنند. اینکه جایگاه نمونه سازی چیست و چه خاصیت هایی برای امروزِ جامعه ی ما دارد سرفصلی بود که گذشت. امروز آخرین سر فصل بحثی را خدمت شما بحث می کنم. این سرفصل عبارت است از اینکه؛ با توجه به تعاریف ارائه چه کارهایی را می توان در حوزه مدیریت شهری در دستور کار قرار داد. به نظر بنده سه کار را بر اساس مفاهیمِ بحث شده می توان در دستور کار قرار داد.

1/2/1. تبیین گسترده معنای مطلوب مدیریت شهری؛ اولین فعالیت لازم برای پیگیری تعریف مطلوب مدیریت شهری در عرصه اجرا

کار اول این است که ما راجع به همین معنای مدیریت شهری گفتمان سازی انجام دهیم، آن را بسط داده و در شهر تبیین کنیم؛ چون اگر درکِ مشترک از مدیریت شهری پیدا نشود، نظریه ای که مطرح شد قابلیت اجرا پیدا نخواهد کرد. البته این بحث در همه ی مسائل جاری است و اگر کسی می خواهد یک پژوهش انجامِ شده را به سرانجام برساند، نباید مستقیماً به سمت عملیاتی کردن یا به اصطلاح نقشه راه به سمت پردازش برود، بلکه همیشه بین دوران پژوهش و دوران پردازش و اجرا دورانی موسوم به دوران پرورش و تفاهم و گفتمان سازی به عنوان واسطه وجود دارد. بنابراین طبق این قاعده ی کلی دستور کار اول ما برای ایجاد تغییر در مدیریت شهری مسأله گفتمان سازی جدی راجع به تعریفِ خاص خودمان از مدیریت شهری است. همانطور که در جلسات گذشته عرض شد، نخبگان و مدیرانِ ما کمتر دغدغه بحث هایی که در این دوره مطرح کرده ایم را دارند.

البته اخیراً که به انتخابات های شورای شهر نزدیک می شویم عده ای مباحث خود را مطرح می کنند و می خواهند نامزد شورای شهر شوند. بنده وقتی برخی از حرف ها و سخنرانی هایِ آنها را بررسی می کنم می بینم که مثلاً شعارِ آنها حل مشکل بودجه ی شهرداری است. البته شهرداری ها از حیث تأمین هزینه دچار مشکل هستند؛ اما اینکه یک عضو شورای شهر این موضوع را آرمان قرار دهد، به این معناست که شورای شهر تشکیل شده با چنین اعضایی دچار روزمرّگی خواهد شد. پس اصلاً فضای این مباحث در حال حاضر مطرح نیست؛ اما انتخابات شوراها فرصت خوبی است که ما بتوانیم گفتمان سازی با نوع نگاه مدیریت شهری را در جامعه بسط دهیم، این کار اولی است که باید در جامعه انجام دهیم.

1/2/2. شناسایی معضلات تهدید کننده ی محلات؛ دومین فعالیت لازم برای پیگیری تعریف مطلوب مدیریت شهری در عرصه اجرا

کار دوم این است که با استفاده از تعاریف ارائه شده نظام چالش های محلات فعلی را شناسایی کنیم، کار دوم هم باید در درستور کار قرار گیرد. فرض بفرمایید ما در منطقه دوازده محله ای موسوم به محله ی آبشار یا محله امامزاده یحیی یا محله خیابان ایران داریم. خب محلاتی که در منطقه دوازده هستند، براساس تعریف ما از مدیریت شهری چه معضلاتی دارند؟ تعریف موجود و تعریف ما چه می گفت؟ می گفت باید تفریح به معنای عمیق در محلات وجود داشته باشد. آیا در حال حاضر وجود دارد یا نه؟ اگر وجود ندارد پس انسان ها در آن محلات با کسالت روبرو هستند. بنابراین این محلات از حیث نبود یک تفریحِ عمیق و منطقی در حال به چالش کشیده شدن هستند، این موضوع باید بررسی شود. این کار باید با همکاری شورایاری ها یا مساجدِ محوری محلات انجام شود. همچنین باید معضلاتی که مرتبط با نیازهای شغلی است مطرح شود. در برخی از مناطقی که ما بررسی کرده ایم هشتادِ درصدِ افرادی که خانه ی آنها در این مناطق است برای کار از محله بیرون می روند، باید این موارد را شناسایی کرد. در مورد نیازهای تحصیلی مسأله به تدریج در حال حادشدن است. الآن به دلیل اینکه قانون می گوید ثبت نام مدارس باید در محله ها و منطقه های خاصی اتفاق بیفتد،⁽¹⁾

خبرگزاری صدا و سیما http://www.iribnews.ir/fa/news/1182797

مردم به دلیل اینکه مدرسه ی منطقه آنها کیفیت لازم را ندارد اقداماتی را در دستور کار قرار می دهند تا فرزندان خود را در مدارس دیگر ثبت نام کنند. به عنوان مثال فیش آب منزلی که در نزدیکیِ آن مدرسه ی دلخواه وجود دارد را می برند تا آدرسِ خانه را به اسم صاحبِ آن فیشِ آب ثبت کرده و [با این حربه] فرزند خود را ثبت نام کنند، این اتفاقات در حال حاضر اتفاق می افتد. راجع به نیازهای روزمره هم به همین شکل است. بالآخره انسان ها در روز میوه مصرف می کنند، به پیاز و سیب زمینی و غیره هم نیاز دارند. برخی از محلاتی که دوستان بررسی کرده اند، محله هستند است اما در آنها میوه فروشی وجود ندارد و یا میوه ارزان نیست. حالا شما بقیه نیازها را هم قیاس کنید. بنده چند مثال ساده می زنم. فرض بفرمایید در یک محله گاهی به فاصله چند کیلومتر میوه فروشی وجود ندارد، در اینصورت خانواده برای تأمین میوه که یک نیاز روزمره ی ساده است به چالش کشیده خواهند شد و مجبور هستند وقت زیادی را صرف کنند تا بتوانند این نیاز ساده را تأمین کنند. بنابراین ما باید محلات را به محوریتِ هرم نیازهای خانوار آسیب شناسی کرده و چالش های آنها را بدست بیاوریم. برخی از این محلات مشکلات خاصی دارند؛ مثلاً در برخی از محلات با پدیده ی مهاجرت روبرو هستیم. مثلاً در منطقه امامزاده یحیی - که یک محله با بافت قدیمی است و جزء محلات تاریخی تهران محسوب می شود - شهرداری به دلائل خاصی اجازه ساخت و ساز نمی دهد. چون شهرداری اجازه ساخت و ساز نمی دهد، ساخت و سازها در محله امامزاده یحیی محدود شده است و در نتیجه ارزش ملک در این منطقه افت پیدا کرده است. لذا معمولاً افرادی که از شهرستان ها برای کار به تهران می آیند، در محله ی امامزاده یحیی سکونت گزیده اند. پس یک تصمیم شهرداری باعث شده جمعیت زیادی از بیرون محله به درون محله تزریق شوند و این موضوع برای محله چالش درست کرده است. یا مثلاً چون منطقه ی ایران بافت مذهبی دارد، مسئولین زیادی در آنجا سکونت دارند و این سکونتِ مسئولین باعث شده است که تغییراتی در ماهیت آن محله ایجاد شود. پس باید معضلات خاص را نیز بررسی کنیم؛ بالآخره اگر قرار است ما محله را احیا کنیم، یکی از بحث ها این است که بدانیم نظام چالش هایی که این محلات با آنها روبرو است چه چیزی می باشند. این هم کار دومی است که باید انجام گیرد.

1/2/3. تهیه شناسنامه هرم نیاز های چهارگانه افراد؛ سومین فعالیت لازم برای پیگیری تعریف مطلوب مدیریت شهری در عرصه اجرا

کار سومی که باید انجام دهیم این است که به محور نیازهای خانوار برای هر چهار نوع نیازی که در این سبد مطرح کرده ایم شناسنامه تهیه کنیم؛ یعنی پس از اینکه معضلات را شناسایی کرده و کنار گذاشتیم باید ببینیم محله چه مزیت هایی دارد. فرض بفرمایید در محله امامزاده ی یحیی چند نوع شغل وجود داشته یا می تواند وجود داشته باشد؟ باید بر روی این امور محاسبه انجام شود. بعد باید به استانداردهای خوبی هم برسیم؛ مثلاً باید قواعدی داشته باشیم تا بتوانیم این موارد را طبقه بندی کنیم. مثلاً در منطقه امامزاده یحیی در حال حاضر چند محلِ تفریحی وجود دارد؟ و اساساً این مناطق تفریحی مبتنی بر تفریح به معنای عمیق هستند یا به معنای تفریح سطحی؟ این موارد باید شناسنامه دار شوند. لذا محلات ما باید شناسنامه ی مشاغل داشته باشند؛ شناسنامه ی محلات تفریحی داشته باشند، شناسنامه محل های تحصیل و شناسنامه نیازهای روزمره داشته باشند. وقتی این موارد را تأمین کنید تازه دستِ شما برای برنامه ریزی باز خواهد شد. به دلیل اینکه بر اساس تعریفِ پایه خود محله ای که می خواهید در آن تغییر ایجاد کنید را شناسایی کرده اید. پس این سه موضوع اولویت دارد. کارهای دیگری هم باید انجام گیرد که آنها را برای بعد گذاشته ایم و در آینده توضیح خواهیم داد.

مثلاً به نظر من باید یک جریان جدی برای نقد تصمیمات ضد محله راه بیفتد؛ ما نباید بگذاریم مدیریت شهری از این به بعد تصمیماتی را بگیرد که محلات را به چالش می کشد. پس یک جریان مطالبه ای هم به محوریت این موضوع باید ایجاد شود. حالا کارهای دیگری نیز باید انجام شود؛ اما این چند موردی که بنده عرض کردم اولویت دارند. پس کار اول این است که ما نگاه خود برای مدیریت شهری را تبیین کنیم. کار دوم این است که نظامی از معضلاتِ تهدیدکننده ی محلات را شناسایی کنیم. کار سوم این است که وضعیتِ نیازهای چهارگانه در محلات را شناسنامه دار کنیم. این کاری است که باید انجام گیرد.

2. مدیریت شهری فعلی؛ ریشه ایجاد سکولاریسم (درک حداقلی از دین) در جامعه به دلیل ضربه زدن این نوع از مدیریت به نهاد خانواده به عنوان اصلی ترین نهاد تربیتی و انتقال دهنده ی معارف بلند دینی به افراد

2/1. سکولاریسم (درک حداقلی از دین)؛ ثمره مدیریت شهری فعلی

اشاره

دو نکته دیگر را بنده عرض کنم و بحث امروز را جمع بندی کنیم؛ بیان شد که مدیریت شهری ریشه سکولاریسم است. اجازه دهید این موضوع را شرح بیشتری بدهم. ببینید! سکولاریسم یعنی ما جایگاه دین را از حوزه دخالت اجتماعی به حوزه رابطه قلبی فرد با خدا تنزّل دهیم، این معنای ساده سکولاریسم است. چه موقع انسان ها به این نقطه می رسند که دین فقط یک سری توصیه اخلاقی بوده و حداکثر رابطه زندگی فرد با خدا را تنظیم می کند؟ چه زمانی این حالت در فرد ایجاد می شود؟ این یک سؤال است. در واقع آنهایی که به دنبال سکولاریسم هستند چکار می کنند که یک جامعه سکولار می شود؟ جامعه سکولار می شود یعنی نگاهِ حداقلی به دین پیدا می کند.

2/1/1. عدم فهم حجّ ابراهیمی (حج به قصد برائت از مشرکین) و رفتن به حج برای زیارت و کسب ثواب حجّ؛ نمونه ای از درک حداقلی دین

ببینید! بنده مثال می زنم؛ مثلاً ما هر ساله به مقدار یک عددِ خاصی زائر به مکه می فرستیم و آنها به حج رفته و زیارت می کنند،⁽¹⁾

انتقال از متن

تعداد خاصی به حج می روند.⁽²⁾

خبرگزاری تسنیم، کد خبر: 657712

درک این افراد از حج چیست؟ بالآخره آنها به حج رفته و حاجی خواهند شد؛ اما نگاه آنها به حج، حج ابراهیمی نیست، تعداد زیادی از این افراد به صورت سنتی به حج می روند. فرق بین حج ابراهیمی و سنتی چیست؟ در حج سنتی

مناسک را به جا می آورند و غرض اصلی این است که عبادت خدا را انجام داده باشند و ان شاءالله خداوند متعال نیز این حج را ذخیره آخرت قرار دهد، این درک از حج است که ما از آن به حج سنتی تعبیر می کنیم. حال آیا وقتی اسلام یک نفر را که مستطیع⁽¹⁾

شده به حج می فرستد مرادش از حج همین است؟ وقتی روایات را بررسی می کنیم می بینیم به این شکل نیست. باید در حج دو معنا رعایت شود تا اصطلاحاً حج ابراهیمی شده به اوج خود برسد؛ یکی برائت از مشرکین است که جزء ارکان حج است. اساساً کلمه ی حج را از اتمام حجّت گرفته اند؛ وقتی بیان می کنند که فلانی به حج می رود یعنی می رود اتمام حجت کند. با چه کسی؟ با مشرکین. این معنای حج می باشد که دارای معنای عمیقی است. در حال حاضر به حج می روند؛ اما مثلاً به آنجا رفته و اقلام بازارِ آنها را به کشور می آورند. در ذهن حاجی های ما برائت از مشرکین جدی نیست و همین سکولاریسم است؛ یعنی شما درک خاصی از حج پیدا می کنید و حج بی خاصیت می شود. حاجی با آن همه عظمت به دلیل اینکه درک او از حج ناقص است، حجی که انجام می دهد برای او بی خاصیت خواهد شد. حالا که البته یک نفر از مسئولین هم به آنجا رفته و امضا می دهد که مراسم برائت از مشرکین را در زیر چادر انجام خواهیم داد. یک آقای مسئولی بعد از قضیه حج سال 1366 به آنجا رفت و این تصمیم را گرفت. این دیگر جزء عجایب است که برخی از مسئولین ما خودشان معنای حج را نمی دانند.⁽²⁾اخیراً هم یکی از شروط حج این بود که دیگر حتی زیر چادر هم برائت از مشرکین انجام نشود که حکومت و مراجع این امر را قبول نکردند. پس ببینید حج یک معنایی دارد؛ در روایت آمده است که «تمام الحجه لقاء الإمام»⁽³⁾

امام باقر (علیه السلام) فرمودند:

کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی، تهران، انتشارات دار الکتب الإسلامیة، 1407ق، ج 4، ص 549

کسی که یک حج خوب را به جا می آورد «لقا الإمام» می کند، یعنی در آخر به ملاقات امام می رسد. معروف است که در همه ی حج ها حضرت ولی عصر ارواحنا له الفداء حضور دارند.⁽⁴⁾

زراره می گوید از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می فرمودند: امامِ خود را نمی یابند. وی در موسم (مراسم حج) حضور پیدا می کند. وی آنان را می بیند، ولی آنان وی را نمی بینند.

کلینی، محمد بن یعقوب؛ کافی، قم، انتشارات دار الحدیث، 1429ق، ج 2، ص 150

حج باید به معرفه الإمام ختم شود؛ اما ماها چنین درکی نداریم، درک ما از حج یک درک سنتی است.⁽⁵⁾

انتقال از متن

2/1/2. عدم فهم معنای عمیق زیارت امام (رفتن برای نصرت و امداد به امام) و زیارت معصوم به قصد کسب آرامش و سکینه و حل شدن مشکلات؛ نمونه ای دیگر از سکولاریسم و درک حداقلی دین

مثلاً ما در حال حاضر به زیارت می رویم، اما زیارت چیست؟ ما هو زیارت؟ در حال حاضر اصل زیارت در جامعه ما جریان دارد اما تقریباً در ذهن همه این مطلب شکل گرفته که اگر شما به زیارت بروید اولاً حالت سکینه ای در شما ایجاد می شود و آرامش پیدا خواهید کرد، این یک خاصیت زیارت است که مردم آن را درک می کنند. وقتی مشکلی برای آنها به وجود می آید به همدیگر سفارش

می کنند که مثلاً به مشهد بروید تا سبک شوید، این یک درکی است که در بین مردم وجود دارد. یک معنای دیگری هم برای زیارت وجود دارد مبنی بر اینکه افراد برای حل مشکلات به زیارت می روند؛ یعنی امام را دارالشفاء دانسته و به آنجا می روند تا مشکلاتشان حل شود. هر دو معنا هم درست است؛ اما سؤال این است که آیا معنای زیارت این است؟ آیا ما باید زیارت را در همین حدّ خلاصه کنیم؟ وقتی عباراتِ آخر زیارت آل یاسین را می خوانید شروع به زیارت امام زمان ارواحنا له الفداء می کنید، بعد در آخر آن زیارت می گویید: و«نُصرَتی مَعَدَّةٌ لَکُم وَ مَوَدَّتی خالِصَةٌ لَکُم»؛ هدف اصلی زیارت نصرت و امداد امام است. حالا آیا این معنا در حال حاضر وجود دارد؟ به نظر بنده وجود ندارد. یعنی مردم به این نیت به زیارت نمی روند که بگویند ما می رویم که به امامِ خود کمک کنیم، یعنی مودتِ به امام خیلی جدی نیست. البته معنایی که مردم در حال حاضر از زیارت می فهمند اشتباه نیست، بلکه کامل نمی باشد. باید درک از زیارت ارتقا پیدا کند؛ یک زیارت خوب تغییر شاکله را در انسان ایجاد می کند. در باب زیارت امام رضا (علیه السلام) فرموده اند کسانی به زیارت ابا الحسن (علیه السلام) می روند وقتی برمی گردند ملائکه به آنها می گویند: گناهان آینده شما هم بخشیده شده است.⁽¹⁾

امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند: به زودی در سرزمین خراسان مردی از فرزندان من با زهر کشته خواهد شد که همنام من است و نام پدر او نیز همان نام موسی (علیه السلام) پسر عمران است، بدانید کسی که او را در غربتش زیارت کند خداوند تمام گناهان گذشته و آینده اش را می آمرزد، حتی اگر به عدد ستارگان و قطره های باران و بر گ های درختان باشد.

ابن بابویه، محمد بن علی؛ الأمالی (للصدوق)، تهران، انتشارات کتابچی، 1376 ش، ص 119

این نوع از زیارت دارای معنای بسیار عجیبی است. چطور زیارت رفته که آینده او هم تضمین می شود؟! پیداست معرفتی به مسأله زیارت دارد.

در سوره ذاریات خداوند در آیه ای می فرماید:«فَفِرُّوا إِلَی اَللّٰهِ»⁽²⁾

پس به سوی خدا بگریزید [که] بی تردید من از سوی او بیم دهنده ای روشنگرم.

به مردم می گوید به سوی خدا فرار کنید. فرار کردن به سوی خدا یکی از توصیه های خداوند در قرآن است، انسان باید به سوی خدا فرار کند. امام صادق (علیه السلام) می فرماید: فرار به سوی خدا به معنای حج رفتن است، حج به معنای فرار کردن به سوی خداست.⁽³⁾

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: فَفِرُّوا إِلَی اللَّهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ یعنی حج خدا را به جا بیاورید.

کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی، تهران، انتشارات دار الکتب الإسلامیة، 1407 ق، ج 4، ص 256

پس حج معانی ای دارد؛ حج برای انسانی است که می فهمد شیطان و دنیا او را محاصره کرده اند و می خواهند او را عاقبت به شر کنند و به همین دلیل به دنبال راه مفرّ می گردد و خداوند متعال نیز حج را روبروی او قرار می دهد. در روایت آمده است که زیارتِ امام رضا (علیه السلام) برابر با هفتاد حج ثواب دارد،⁽⁴⁾

امام کاظم (علیه السلام) فرموند: کسی که قبر فرزندم را زیارت کند برای او نزد خدا ثواب هفتاد حجّ مقبول می باشد. راوی می گوید: محضرش عرضه داشتم: ثواب هفتاد حج؟! حضرت فرمودند: بلی، بلکه ثواب هفتصد حج؟! عرض کردم: هفتصد حج؟! فرمودند: بلی، بلکه ثواب هفتاد هزار حج. عرض کردم: هفتاد هزار حج؟! فرمودند: بلی، از این گذشته بسا حج مقبول واقع نمی شود کسی که آن حضرت را زیارت کند و شب را نزد آن جناب بیتوته کند، مثل کسی که است که خدا را در عرش زیارت کرده. عرض کردم: مثل کسی که خدا را در عرش زیارت کرده؟! حضرت فرمودند: بلی، هنگامی که قیامت به پا شود چهارتن از اولین و چهارتن از آخرین روی عرش خدا هستند. امّا چهارتن از اولین عبارتند از: حضرت نوح و ابراهیم و موسی و عیسی (علیهم السلام) و اما چهارتن از متأخرین عبارتند از: حضرت محمّد و علی و حسن و حسین صلوات اللَّه علیهم اجمعین. سپس مجلس کشیده شده و در آن توسعه داده می شود و کسانی که قبور ائمه را زیارت کرده اند با ما روی عرش می نشینند. توجه داشته باش کسی که قبر فرزندم علی (علیه السلام) را زیارت کرده باشد درجه اش از دیگران اعلی و عطیه اهدائی او بهتر از سایرین می باشد.

کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی، تهران، انتشارات دار الکتب الإسلامیة، 1407 ق، ج 4، ص 585

یعنی زیارت امام رضا (علیه السلام) برابر با هفتادبار فرارکردن به سمت

خداست. در زیارات معنای ای خوابیده است که اگر به آنها توجه نکنیم آن عبادت را انجام می دهیم ولی عبادت کم خاصیت می شود.

2/1/3. عدم فهم معنای عمیق نماز (طلب هدایت به ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام) و نماز خواندن در پشت سر خلفای جور؛ نمونه ای از درک حداقلی از دین

این عدمِ درکِ از عبادات در صدر اوّل اسلام تا جایی پیش رفت که مثلاً برای مردم تفاوتی نمی کرد پشت سر خلفا نماز بخوانند یا پشت سر امام امیرالمؤمنین (علیه السلام) ، یعنی تفاوت این دو را درک نمی کردند. چرا؟ چون درکی از نماز نداشتند. اگر بر روی نماز کار فکری می شد می فهمیدند که در نماز آیه ای وجود دارد که می فرماید «اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ».⁽¹⁾

ما را به راه راست هدایت کن.

ما همیشه این دعا را می کنیم ولی "ما هو الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ"؟ این صراط مستقیمی که ما همیشه راجع به آن صحبت می کنیم چیست؟ در روایت آمده است که صراط مستقیم امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.⁽²⁾

امام صادق (علیه السلام) فرمود: اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ یعنی امیرالمؤمنین (علیه السلام) .

بحرانی، سیدهاشم؛ تفسیر روایی البرهان، ج 1، ص 116

اگر کسی اهل فهم معارف باشد در نماز به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) هدایت می شود؛ صراط مستقیمی که ما مکلّف به پیمودن آن هستیم ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.

2/1/4. امضای برجام و مطرح کردن مسأله برد - برد و دادن امتیاز به استکبار جهانی توسط دولت یازدهم؛ نمونه ای دیگر از سکولاریسم و درک حداقلی از دین

من نمی خواهم بحث را بسط دهم، غرضم این است که بگویم: سکولاریسم چیزی نیست که شما ذره بین گرفته و فکر کنید آن را در جای خاصی پیدا خواهید کرد. سکولاریسم تا درون حوزه های علمیه نیز آمده است و برخی از ما سکولاریسم هستیم، منتهی بعضی از افراد سکولارِ پنهان و برخی سکولارِ آشکار هستند. اینکه می بینید در دهه چهارم انقلاب اسلامی سندی به عنوان برجام امضا می شود که بر پایه صلح با کفار است به معنای سکولاریسم می باشد. جناب آقای رئیس جمهور می فرمایند: راه حل مسائل ما برد - برد است.⁽³⁾

حجت الاسلام و المسلمین حسن روحانی رئیس جمهور در افتتاحیه نشست سران کنفرانس تعامل و اعتمادسازی آسیا (سیکا): جمهوری اسلامی ایران براساس دکترین دفاعی و مبانی اخلاقی و دینی خود، با تسلیحات اتمی مخالف است ولی استفاده صلح آمیز از فناوری هسته ای را حق خود و همه کشورها می داند و براین باوراست که با رویکرد برد - برد و به دور از زیاده خواهی و تهدید می توان مذاکرات جاری در مورد برنامه هسته ای ایران را به توافق نهایی رساند.

باشگاه خبرنگاران جوان، کد خبر: 4846579

اگر ایشان فقط ترجمه آیات سوره ی توبه یا کافرون را می خواندند [متوجه می شدند که اینطور نیست.] بنده آیات را می خوانم تا شما ببینید که معانی قرآن چیست، اصلاً این معانی با برد - برد جمع نمی شوند. «اَعُوذُ بِاللّهِ منَ الشّیطانِ الرَّجیم «بِسْمِ ٱللّهِ ٱلرَّحْمنِ