مشخصات کتاب

1/6/164

نظام سازی برای عفاف و حجاب

با استناد به 278 آیه و روایت

«یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ ذَلِکَ أَدْنَی أَنْ یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِیمًا » (احزاب 59)

ای پیامبر، به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو: «پوششهای خود را بر خود فروتر گیرند. این برای آنکه کمتر شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند نزدیکتر است...

محور های جلسه:

شورای راهبردی

الگوی پیشرفت اسلامی

2 آبان 1402

اشاره

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

وَکَأَیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَکَانُوا وَاللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ

سوره مبارکه آل عمران، آیه 146

وچه بسیار از پیامبرانی که مردان الهیِ فراوانی به همراه آنان جنگیدند، پس در مقابل آنچه در را خدا به آنان رسید سستی نکردند و ناتوان نشدند و سر تسلیم و ذلت فرود نیاوردند؛ وخدا شکیبایان را دوست دارد

شناسنامه:

متن پیش رو (ویرایش اول) صد و شصت و چهارمین مکتوب از نوع ششم محصولات مرتبط با نقشه الگوی پیشرفت اسلامی(پیاده فوری) است. محتوای این محصول، متن پیاده شده سخنان حجت الاسلام و المسلمین علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی) در نشست تخصصی «نظام سازی برای حجاب و عفاف» می باشد که در تاریخ سه شنبه 2 آبان ماه سال 1402 در محل ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور در شهر تهران برگزار گردیده است. شایان ذکر است این متن، مستند به 278 آیه و روایت و زیرمجموعه مباحث فقه الامام" است. ضمنا بحث حاضر حاوی یک جدول تصمیم (مشتمل بر 5 تصمیم) می باشد.

تصویر

فهرست مطالب:

1/1. لزوم برنامه ریزی همه جانبه، و محکوم به شکست بودنِ نگاه و برنامه های بخشی در حل مسئله حجاب و عفاف.. 1

1/2. شرح اجمالی سوالات و سرفصل های سه گانه مطرح در جلسه. 2

2/1. نکته مقدماتی: بررسی معنای "جلباب"(اصطلاح قرآنیِ حجاب در آیه 59 سوره مبارکه احزاب) (تعریف). 6

2/1/1. لزوم تشکیل خانواده حدیث در مورد "جلباب" و مسئله حجاب و عفاف در راستای اقناع جامعه. 6

2/2/1/1. وضع اولیه "جلباب" در کلمات لغویین: مطلق لباس و پوشش.. 10

2/2/1/2. توسعه معناییِ "جلباب" در ادبیات شارع در مصادیق مختلف خطر؛ نمونه ای از تشکیل خانواده حدیث در مورد "جلباب" 13

2/2/1/2/1. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "حیاء" (پوشش و مانع برای دیده شدن عیوب انسان)؛ یکی از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع 13

2/2/1/2/2. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "لیل" (پوششِ شب)؛ یکی دیگر از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع. 15

2/2/1/2/3. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "فقر" (پوشش و دیده نشدن خوبی های شخص بخاطر فقر!)؛ یکی دیگر از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع. 16

2/2/1/2/4. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "عار (ننگ)" (دیده نشدن خوبی های دیگر شخص)؛ یکی دیگر از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع 17

2/2/1/2/5. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "اکیاس" (پوشش و لباس انسان های زیرک) و به "یقین" (لباس یقین: اعتماد به حرف های معتبر)؛ یکی دیگر از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع. 17

2/2/1/2/6. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "دین"(پوشش دین)، "مذلّت"(لباس ذلّت)، "غفلت"(لباس غفلت)، "حیرت"(لباس حیرت) و ...؛ مصادیق دیگری از توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع. 18

2/1/2. تشکیل خانوداه حدیث با به دست آوردنِ توسعه معناییِ اصطلاحات شارع(مانند اصطلاح جلباب در مسئله حجاب)؛ یکی از راه های درک مصالح و مفاسد حاکم بر گزاره های دینی (به هدف اقناع جامعه و عبور از نگاه امر و نهی). 21

2/2. بحث اصلی: آثار حجاب در آیات و روایات (تصویر). 25

2/2/1. گسترش امنیت بانوان؛ اولین فائده حجاب در آیات و روایات (فائده امنیتی). 25

2/2/1/1. افزایش آزار و اذیت بانوان و کاهش امنیتِ آنها در کشورهای اروپایی به دلیل بی توجهی به مسئله حجاب. 26

2/2/2. جلوگیری از ایجاد اختلال شخصیتی در مردان (دائم الحسرت و عقده ای شدن و ابتلاء به خواسته های تنزّل یافته)؛ دومین فائده حجاب در آیات و روایات (فائده روان شناسانه). 31

2/2/3. جلوگیری از گسترش جرائم؛ سومین فائده حجاب در آیات و روایات.. 35

2/2/3/1. گسترش بی حجاب => غلبه شهوت بر قلب انسان => گسترش شَرَه (حرص) در جامعه «سَبَبُ الشَّرَهِ غَلَبَةُ الشَّهْوَةِ» => گسترش جرائم و شُرور مختلف در جامعه «بذرُ الشّرِّ الشَّرَهُ». 35

2/2/4. جلوگیری از کاهش سطح عقل و حکمت در جامعه (و در نتیجه: افزایش رشد علمی و...)؛ چهارمین فائده حجاب در آیات و روایات.. 37

2/3. ایجاد چالش های اساسی و روزانه برای امنیت زنان در ایران در یکی دو دهه آینده (مانند کشورهای اروپایی)!! ؛ در صورت عدم رعایت حجاب و عفاف در کشور. 39

3/1. لزوم توجه و رعایت هم زمان به زیرساخت بیانی و غیربیانی عفاف و حجاب؛ معنای نظام سازی برای حجاب و عفاف 41

3/1/1. مثال: لزوم رعایت عوامل غیر بیانی اکرام مهمان (مانند: فراهم آوردن اتاق مناسب برای مهمانی، نوع چینش سفره، پذیرایی بعد از سفره و غیره) در کنار عوامل بیانی (مانند: استفاده از الفاظ متناسب) برای تکریم صحیح یک مهمان. 41

3/1/2. لزوم ارتقاء بحث های تبلیغات شهری (عوامل بیانی) در مورد حجاب و عفاف و عبور از عبارات کلیشه ای و تکراری و غیرجذّاب 43

3/1/3. عدم درک درست از زیرساخت های غیربیانی؛ علت پیش نرفتن مسئله حجاب و عفاف در کشور 45

3/2. زیرساخت های نُه گانه هدایت؛ مصادیق نظام سازی (عوامل بیانی و غیربیانی) برای حجاب و عفاف.. 47

3/2/1. بیان + فقه الامام(مسئله مدیریت و سیاست گذاری)، فقه النظم (نظم کلان جامعه)، فقه المکاسب (کسب و روزی حلال، مبارزه با رباخواری بانک ها! و...)، فقه التزکیه (تزکیه درونی مردم، الگوی تغذیه و...)؛ مصادیقی از زیرساخت های نُه گانه هدایت.. 47

4/1. زیرساخت تغذیه؛ اولین زیرساخت موردنیاز برای تحقق حجاب و عفاف.. 53

4/1/1. ارزیابی ناقص غذا در تمدن مدرنیته بر اساس مولکول های زیستی. 53

4/1/2. ارزیابی غذا براساس ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام (زیرساخت قوت، فهم و فضائل انسان)؛ یکی از زیرساخت های تحقق حجاب و عفاف.. 55

4/1/2/1. ارزیابی غذا بر اساس قوت و ضعف؛ یکی از ملاک های ارزیابی های مترقی اهل بیت علیهم السلام 55

4/1/2/2. ارزیابی غذا بر اساس تاثیرگذاری بر فهم؛ یکی دیگر از ملاک های ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام 55

4/1/2/2/1. زیاد غذا خوردن؛ یکی از عوامل تاثیرگذار بر کاهش فهم براساس ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام 56

4/1/2/2/2. مصرف خُرفه؛ یکی از عوامل تاثیرگذار بر افزایش فهم براساس ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام 59

4/1/2/2/3. مصرف طیّبات (اقلام برتر)؛ یکی دیگر از عوامل تاثیرگذار بر افزایش فهم براساس ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام 59

4/1/2/3. ارزیابی غذا بر اساس رذایل و فضایل؛ یکی دیگر از ملاک های ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام 60

4/1/2/3/1. تاثیر مصرف فراورده های خوکی بر بی غیرتی، و تاثیر غلبه دم یا غلبه صفرا بر افزایش هیجان شهوت و وسوسه (و در نتیجه: افزایش ارتکاب به فحشا در جامعه!)؛ نمونه هایی از ارزیابی غذا بر اساس رذایل و فضایل. 60

4/1/3. تاثیر فراوان غذا بر فهم ( درک کلمات انبیاء) و اخلاق (فضائل و رذائل)؛ دلیل ضرورت ارزیابی غذا براساس ادبیات مترقی اهل بیت (علیهم السلام) در راستای تحقق حجاب و عفاف.. 61

4/2. زیرساخت مسکن؛ دومین زیرساخت موردنیاز برای تحقق حجاب و عفاف.. 62

4/2/1. مجتمع های آپارتمانی باعث "تنزل و محدودیت در تفریح" و در نتیجه: ایجاد میل بانوان به خیابان گردی؛ یکی از علل تاثیر زیرساختی مسکن در مسئله عفاف و حجاب.. 62

4/2/1/1. لزوم احیاء تدریجی تفریح خانگی در دو دهه آینده + راه اندازی فوری مجتمع های تفریحی ویژه بانوان (لااقل در شهرهای کلان) جایگزین تفریح های افسارگسیخته فعلی؛ دو راهکار برای حل مشکل تفریح بانوان. 63

4/3. زیرساخت آموزش؛ سومین زیرساخت موردنیاز برای تحقق حجاب و عفاف.. 64

4/3/1. عدم آماده سازی پسران و دختران برای مسائل مرتبط زندگی (از جمله: حجاب و عفاف) توسط سیستم آموزشی (با وجود سپری کردن بین 12هزار الی 16 هزار ساعت!)؛ یکی از موانع زیرساختی در مسئله عفاف و حجاب.. 64

4/3/2. پیشنهاد: 1. تدوین دو نوع کتاب درسی عفاف و حجاب تابع نیاز پسران و دختران و 2. راه اندازی گفتگو

و و مباحثه آزاد مسئله عفاف و حجاب در مدارس به محوریت یک متن مرجع (پرهیز از سخنرانی و تدریس یک طرفه). 65

4/4. زیرساخت محله محوری (تقسیمات شهری کوچک)؛ چهارمین زیرساخت موردنیاز برای تحقق حجاب و عفاف.. 67

4/4/1. وجود "تعرُّف (شناخت طرفینی گسترده) و در نتیجه: ایجاد پدیده خود کنترلی؛ علت تحقق بیشتر عفاف و حجاب در مدیریت شهری محله محور 67

4/4/2. افزایش تاثیر امر به معروف لسانی در محیط های کوچک (محله و خانوده)؛ یکی دیگر از علل تحقق بیشتر عفاف و حجاب در مدیریت شهری محله محور 71

4/5. زیرساخت بیان و تبلیغات شهری؛ پنجمین زیرساخت تحقق حجاب و عفاف.. 72

4/5/1. بازتعریف بیان فوائد حجاب و عفاف ذیل نُه دسته فائده (زیرساخت های نُه گانه هدایت) و پرهیز توصیه های کلیشه ای؛ نحوه تحول در زیرساخت بیان برای تحقق عفاف و حجاب.. 72

جمع بندی. 73

پیوست ها: 75

پیوست1: آمارهای هولناک خشونت جنسی در ایالات متحده آمریکا (توسعه یافته ترین کشور دنیا). 76

پیوست 2: شرح زیرساخت های 9 گانه هدایت.. 94

پیوست 3: برخی روایات در باب غذا به عنوان یکی از زیرساخت های قوت و ضعف.. 108

پیوست 4: برخی روایات درباره طیّبات در میوه ها، گیاهان، سبزیجات و صیفی جات.. 117

پیوست 5: برخی روایات در باب غذا به عنوان یکی از زیرساخت های فهم. 140

پیوست 6: بررسی ارتباط بین گوشت خوک و افزایش بی غیرتی و فحشاء در جوامع. 144

6/1. روایات ارتباط خوک با بی غیرتی و فحشاء. 144

6/2. آیات و روایات حرمت گوشت خوک.. 145

6/3. فراوانی مصرف فرآورده های خوکی و افزایش چشمگیر بی غیرتی و فحشاء در کشورهای اروپایی. 150

پیوست 7: گسترش فراوان و مخفیانه فرآورده های خوکی در بسیاری از مواد خوراکی و غیر خوراکی!! 163

پیوست8: برخی روایات در باب غذا به عنوان یکی از زیرساخت های رذائل و فضائل. 173

نظام اصطلاحات.. 206

بِسمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِیمِ

أعُوذُ بِالله مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ الحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العَالَمینَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلامُ عَلَی سَیِّدِنَا وَ نَبِیِّنَا وَ شَفِیعِنَا فِی یَومِ الجَزاءِ اَبِی القَاسِمِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَی اَهلِ بَیتِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ سِیَّمَا بَقِیَّةِ اللَّهِ فِی الاَرَضِینَ اَرواحُنا لآمَالِهِ الفِداءُ وَ عَجَّلَ اللَّهُ تَعَالَی فَرَجَهُ الشَّرِیفُ و اللَّعنُ الدّائِمُ عَلَی اَعدَائِه اَعدَاءِ اللَّه مِنَ الآن اِلَی قِیامِ یَومِ الدِّینِ.

خوشحال هستم خدمت برادران و خواهران گرامی رسیده ام. همان گونه که به استحضار شما رسیده است عنوان نشست مباحثاتی و تخصصی امروز، «نظام سازی برای حجاب و عفاف» است.

1. مقدمه:

1/1. لزوم برنامه ریزی همه جانبه، و محکوم به شکست بودنِ نگاه و برنامه های بخشی در حل مسئله حجاب و عفاف

در عنوان جلسه، کلمه "نظام سازی" را استخدام کردیم؛ به این هدف که یک پیام روشن را به همه دلسوزان مسئله "عفاف و حجاب" مخابره کنیم [و آن عبارت است از] اینکه بحث عفاف و حجاب با "تبلیغات" و با تکیه بر "بیان"، و حتی یک قدم بالاتر، با تکیه بر "تصویب و اجرای قوانین" به سرانجام خود نخواهد رسید. [بلکه] باید مجموعه ای از اقدامات را در دستور کار قرار دهیم تا مسئله عفاف و حجاب در کشور رونق بگیرد.

در واقع با انتخاب عنوان "نظام سازی" برای این نشست و اضافه کردن آن به کلمه "عفاف و حجاب" می خواستیم متذکر شویم که اقدامات تک بُعدی برای حل این مسئله کفایت نمی کند و ما باید حتما از چندین محور اقدام به برنامه ریزی کنیم تا به نتیجه مطلوب دست پیدا کنیم. این نکته مهمی است که برنامه ریزی های تک­بُعدی غالبا به ضرر جبهه ایمان و حق تمام می شود و ضررهایی را برای همه حوزه ها از جمله حوزه "عفاف و حجاب" خواهد داشت. در تمامی حوزه ها باید سعی کنیم همه ریشه ها و زیرساخت های موثر بر موضوع را شناسایی کنیم و برای آن ها برنامه ریزی کنیم.

بنابراین بسیار مهم است که در یک جمله حرف این نشست را خلاصه کنیم؛ [و آن عبارت است از] اینکه برنامه ریزیِ بخشی برای عفاف و حجاب، محکوم به شکست است! و باید برنامه ریزی همه جانبه را در دستور کار خود قرار دهیم. این همه عرض برادر کوچک شما در این نشست تخصصی است. ما بیش از این حرفی نداریم و هر چه در این جلسه بعد از این ارائه خواهیم کرد، شرح همین نکته حیاتی و مهم در حوزه برنامه ریزی است.

1/2. شرح اجمالی سوالات و سرفصل های سه گانه مطرح در جلسه

اشاره

برای اینکه این عنوان "نظام سازی برای عفاف و حجاب" یا به عبارت ساده تر: "برنامه ریزی همه جانبه برای تحقّق بیشتر عفاف و حجاب" در ذهن ها تثبیت شده و جا بیفتد، در مجموع سه عنوان بحثی را محضرتان عرض خواهیم کرد. این سه عنوانی که محضر شما ارائه خواهیم داد، تأملاتی بر آیات و روایات مرتبط با "حجاب" و "عفاف" و "حیاء" و کلمات مرتبط با این موضوعات هستند. این سه موضوع به تبیین عنوان "نظام سازی برای عفاف و حجاب" کمک می کنند و مانع از آن می شوند که برخی افراد فقط با "تجمّع" یا "وضع قانون"، "تبلیغات" برای عفاف و حجاب باشند و در مجموع با "نگاه بخشی" مسئله را حل کنند. هرگاه با نگاه بخشی اقدام کرده ایم، کار ناقص از آب درآمده است. [لذا] باید این برنامه ریزی همه جانبه را در تمامی حوزه ها مورد توجه خود قرار دهیم. این سه مسئله به ترتیب عبارت از:

2/1. سرفصل اول: آثار حجاب در آیات و روایات

یک. بررسی آثار حجاب در آیات و روایات. در این جلسه چهار اثر مهم عفاف و حجاب بر جامعه و بر فرد را بحث خواهیم کرد و ان شاءالله کمک خواهیم کرد به لحاظ فکری مسئله عفاف و حجاب عمیق تر از وضعیت فعلی درک شود. پس محور اول، بررسی آثار حجاب است. گاهی اوقات تصور می کنیم چون مسئله ای برای خود ما بدیهی است، برای دیگران نیز همینطور است. برخی از خانم ها و آقایان که از ابتدای سن تکلیف و آغاز سن تمییز خود با حجاب مأنوس بوده اند و فواید آن را درک کرده اند، ممکن است تلقّی کنند که دیگران نیز درکشان از مسئله عفاف و حجاب برابر با درک آمر حجاب و ناهی از بی حجابی است؛ اما به نظر ما، این اتفاق در ذهن همه افراد جامعه نیفتاده است. جمعیت بسیاری، خصوصاً از بین دختران عزیز ما در مدارس، هنوز فواید مسئله حجاب را درک نمی کنند. بنابراین، در سرفصل اول این بحث، مروری بر این موضوع خواهیم داشت. به همه دوستان نیز توصیه می کنیم "تبیین آثار مسئله عفاف و حجاب" در جامعه را جدی بگیرند و برای آن برنامه ریزی ویژه ای انجام دهند.

2/2. سرفصل دوم: شرح معنای نظام سازی

محور دوم بحث، شرح معنای "نظام سازی" است. سعی می کنیم اصطلاح "نظام سازی" را مقدار بیشتری توضیح دهیم تا همانطور که عرض کردیم، مخاطب متخصّص، مطالبه گر و معلمِ حجاب درکی عمیق تر از آن پیدا کنند. این هم بحث بسیار مهمی است؛ اگر فقط و فقط دلسوزان جامعه اسلامی درکی از کلمه "نظام سازی" داشته باشند، به نظر من بسیاری از مسائل در جامعه با سرعت بیشتری حل خواهد شد. سعی می کنم در یک معنای ساده بحث "نظام سازی" را شرح دهم.

فائده آن، هم برای عفاف و حجاب، هم برای سایر حوزه ها است. شما می توانید این کلمه "نظام سازی" را به مسئله "جمعیت" هم اضافه کنید. ما سابق بر این، وقتی در جلساتی که دوستانی که در حوزه جمعیت بحث می کردند حاضر می شدیم آنجا هم این نکته را متذکر می شدیم که: ما نیاز به

"نظام سازی برای جمعیت و فرزندآوری" داریم، و نباید به "تبلیغِ مسئله جمعیت و فرندآوری" اکتفا کنیم،⁽¹⁾

متن کامل اولین گزارش راهبردی با موضوع: برنامه جمعیتی الگوی پیشرفت اسلامی، 25 تیر 1401، قم

eitaa.com/olgou4/5051

صوت نشست تخصصی نظام سازی برای جمعیت، 4 بهمن 1401، قم

eitaa.com/olgou4/5017

صوت نشست تخصصی نظام سازی آموزشی برای خانواده و جمعیت، 29 آبان 1401، پلاک 313 مسجد جمکران

eitaa.com/olgou4/4829

بنابراین به جهت روشن تر شدن تمایز بین "نظام سازی" و اقدامات تک بعدی، به توضیح مختصری از آن می پردازیم. متأسفانه، شاهدیم برخی افراد در هنگام طرح "ارزش های اسلامی"، تنها ایده ای که به ذهنشان خطور می کند، تشکیل "تجمّع" در مقابل درب یک نهاد یا وزارتخانه و "مطالبه گری" صرف است. اگرچه در برخی موارد، اعلام "تجمّع" و "مطالبه گری" مفید واقع می شود، لکن این امر به تنهایی کافی نیست. کاش برخی از دوستان انقلابی ما، به جای تمرکز صرف بر "مطالبه گری" و "تجمّع"، راجع به پیوست های مسئله مطالبه گری نیز بحث می کردند. به این معنا که علاوه بر "مطالبه گری" و اعلام "تجمّع"، چه اقدامات دیگری برای تحقق یک موضوع باید انجام شود؟

ما یک مشکلی داریم [که عبارت است از اینکه:] به هر حال بعضی ها اخلاص دارند، و برای تحقق ارزش های اسلامی تمایل فراوانی دارند، ولی نقشه حرکتشان دچار اشکال است؛ به دلیل اینکه بحث نظام سازی را متوجه نمی شوند. البته بعضی دیگر معنای "نظام سازی" را با "سیستم سازی" برابر می گیرند؛ آنها هم موانعی در ذهن ها و در عینیت ایجاد خواهند کرد. پس این هم یک محور و بحث.

2/3. سرفصل سوم: نظامات(عوامل زیرساختی) موردنیاز برای تحقق مسئله حجاب و عفاف

محور سوم: به صورت تطبیقی نظامات مورد نیاز برای تحقّق مسئله عفاف و حجاب را تبیین خواهیم کرد. به زبان ساده: ریشه های بی حجابی را بررسی خواهیم کرد و راهکارهایی برای خشکاندن این ریشه ها ارائه خواهیم داد. به تعبیر ثالث: "عوامل زیرساختی حجاب" را بحث خواهیم کرد، این هم مسئله مهمی است که باید به آن توجه شود.

بنابراین فرق سوال دوم و سوال سوم جلسه این است که: در سوال دوم به صورت مفهومی، برنامه ریزی همه جانبه را شرح می دهیم. ولی در فهرست سوم آن را با مسئله عفاف و حجاب تطبیق خواهیم داد.

ان شاءالله [در تبیین محور سوم،] عرض خواهیم کرد که برای شروع کار، لااقل پنج اقدام زیرساختی برای تحقق عفاف و حجاب متصور است که این پنج دسته [در] اولویت اند. بعد ان شاءالله در مراحل تکمیلی تر هم می توانیم محورهای دیگری را به بحث اضافه کنیم.

بنابراین چشم انداز جلسه امروز ما، بحث و گفتگو پیرامون این سه محور است و سپس از نظرات شما نیز بهره مند خواهیم شد.

2. سرفصل اول: آثار حجاب در آیات و روایات (تصویر)

اشاره

[تمرکز] بحث بررسی آثار حجاب باید به محوریت آیات و روایات [مرتبط با] این حوزه باشد. همانطور که ما مکرر تاکید کردیم، نباید در بررسی موضوعات "نگاه عرفی" یا "نگاه پوزیتیویستی" را غلبه داد. باید "نگاه عمیق دانشیِ شارع" در همه حوزه ها، از جمله حوزه عفاف و حجاب، احیاء کرد.

2/1. نکته مقدماتی: بررسی معنای "جلباب"(اصطلاح قرآنیِ حجاب در آیه 59 سوره مبارکه احزاب) (تعریف)

2/1/1. لزوم تشکیل خانواده حدیث در مورد "جلباب" و مسئله حجاب و عفاف در راستای اقناع جامعه

اشاره

معروف این است که وقتی کسی می خواهد راجع به عفاف و حجاب بحث کند، آیه 31 سوره نور⁽¹⁾

و به زنان باایمان بگو: چشمان خود را از آنچه حرام است فرو بندند، و شرمگاه خود را حفظ کنند، و زینت خود را [مانند لباس های زیبا، گوشواره و گردن بند] مگر مقداری که [طبیعتاً مانند انگشتر و حنا و سرمه، بر دست و صورت] پیداست [در برابر کسی] آشکار نکنند، و [برای پوشاندن گردن و سینه] مقنعه های خود را به روی گریبان هایشان بیندازند، و زینت خود را آشکار نکنند مگر برای شوهرانشان، یا پدرانشان، یا پدران شوهرانشان، یا پسرانشان، یا پسران شوهرانشان، یا برادرانشان، یا پسران برادرانشان، یا پسران خواهرانشان، یا زنان [هم کیش خود] شان، یا بردگان زر خریدشان، یا خدمتکارانشان از مردانی که ساده لوح و کم عقل اند و نیاز شهوانی حس نمی کنند، یا کودکانی که [به سنّ تمیز دادن خوب و بد نسبت به امیال جنسی] نرسیده اند. و زنان نباید پاهایشان را [هنگام راه رفتن آن گونه] به زمین بزنند تا آنچه از زینت هایشان پنهان می دارند [به وسیله نامحرمان] شناخته شود. و [شما] ای مؤمنان! همگی به سوی خدا بازگردید تا رستگار شوید.

ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و همسران کسانی که مؤمن هستند بگو: چادرها [یا روسری های بلند] خود را فرو پوشند، با این [پوشش] کمتر شناخته شوند، و در نتیجه مورد آزار قرار نخواهند گرفت و خدا همواره بسیار آمرزنده و مهربان است.

و أما قوله: «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ»؛ فإنه کان سبب نزولها: أن النساء کن یخرجن إلی المسجد و یصلین خلف رسول الله صلی الله علیه وآله و إذا کان باللیل خرجن إلی صلاة المغرب و العشاء الآخرة و الغداة؛ یقعد الشبان لهن فی طریقهن فیؤذونهن و یتعرضون لهن فأنزل الله «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ» إلی قوله «ذلِکَ أَدْنی أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً».

تفسیر القمی، ج 2، ص196

تفسیر الصافی ج4 ص204 / بحار الأنوار ج22 ص190 و ج101 ص33

جلباب") بررسی می کند. در بحث های مربوط به عفاف و حجاب، این دو آیه محوریت بیشتری دارند؛ اما ما می خواهیم عرض کنیم: «ابتدا باید مجموعه آیات حوزه عفاف و حجاب جمع آوری شوند و ما نباید فقط به محوریت این دو آیه، مسئله را بررسی کنیم». اصطلاحاً باید برای بحث عفاف و حجاب ابتدائاً "تشکیل خانواده روایت"⁽¹⁾

درسنامه فهم حدیث(عبدالهادی مسعودی، معاصر)، ص 144

[1] روایتی برای نمونه: قال یونس:... و قال لی أبو الحسن الرضا علیه السّلام:...إنّا إنْ تَحَدَّثْنا حَدَّثْنا بِمُوافَقَةِ الْقُرْآنِ وَ مُوافَقَةِ السنّة؛ إنّا عَنِ اللهِ وَ رَسُولِهِ نُحَدِّثُ وَ لا نَقُولُ: قالَ فُلانٌ وَ فُلانُ؛ فَیتَناقَضُ کَلامُنا. إنَّ کَلامَ آخِرِنا مِثْلُ کَلامِ أَوَّلِنا وَ کَلامُ أَوَّلِنا مُصادِقٌ لِکَلامِ آخِرِنا.

امام رضا (علیه السلام):... ما اگر سخن بگوییم موافق با قرآن و سنّت سخن می گوییم؛ ما از خدا و رسولش نقل می کنیم و نمی گوییم فلانی و فلانی گفت تا کلام ما متناقض شود. سخن آخرینِ ما مانند سخن اولینِ ماست و سخن اولین ما تصدیق کننده سخن آخرین ماست.

مصدر اصلی: رجال الکشی، ج 2، ص 490

منابع دیگر: نوادر الأخبار ج1 ص61

[2] روایتی برای نمونه: مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَسْمَعُ الْحَدِیثَ مِنْکَ فَأَزِیدُ وَ أَنْقُصُ قَالَ إِنْ کُنْتَ تُرِیدُ مَعَانِیَهُ فَلَا بَأْسَ.

الکافی، ج 1، ص 51

الوافی ج1 ص227 / وسائل الشیعة ج27 ص80 / الفصول المهمة ج1 ص522/ بحار الأنوار ج2 ص164

کرد. بنابراین اگر کسی این کار را انجام دهد، آن وقت می تواند مفاهیم زیادی را برای اقناع دختران و بانوان و در مجموع جامعه، حول حوزه عفاف و حجاب در دستان خودش ببیند و ما نیازی نداریم با این همه مفهومی که الان [از آیات و روایات] در دست داریم، سراغ تحقیقات عرفی و پوزیتیویستی در رابطه با این مسئله برویم.⁽¹⁾

آیا با انگیزه های دیگری نمی توان به مفهوم جمع میان ادله فکر کرد؟ به عنوان مثال یکی از انگیزه های جمع ادله می تواند مسئله مهم تحریک فکر و ارائه تحلیل نظام مند از ادبیات وحی باشد. البته باید توجه کرد؛ که ساختار پیشنهادی برای جمع بین ادله در فضای تحریک فکر، خودش باید استظهاری و حجیت یافته باشد و نباید از ساختارهای عرفی و خود بنیاد برای تولید چنین جمع هائی از ادله استفاده کرد. به عبارت روشن تر قالب های جمع ادله در فرض جدید را باید فقهاً اثبات و به کارگیری کرد.

به فضل الهی در ساختار مباحثات فقه البیان 9 دسته قاعده برای جمع میان ادله پیشنهاد داده ایم؛ که به معنای انقلاب در مباحثات باب تعادل و تراجیح است و سطح اقناع و تفاهم فقه را ارتقاء می دهد. جمع در ساختار منزلت، جمع در ساختار انفتاح، جمع در ساختار ظرفیت، جمع در ساخت رفق، جمع در ساختار مُکث، جمع در ساختار تامل و.... بخش هائی از ساختارهای جدید جمع است.

حجت الاسلام علی کشوری، 17 فروردین 1400، قم

وبگاه فقه نظام

m-hedayat.blog.ir/1398/12/08

یکی از افق های جذاب فقاهت، فهمِ مفهومِ "جمع دلالی" میانِ مجموعه ای از آیات و روایات است. به عبارت بهتر اگر بتوانیم مفهوم جمع را از مقام تعارض و تزاحم به مقامِ جمع ابتدائی توسعه دهیم؛ سرچشمه های جدیدی از عقلانیتِ کاربردی وحی در قلبِ طلبه متولد می شود!

تحقق ایده جمع ابتدایی، وابسته به کشفِ ساختارهای جمع از منابع اولیه دینی و عبور از ایده جمع عقلائی و عرفی است. در جمع به روش عقلائی، طلبه از هر ساختارِ بیانی - حتی ساختار ماتریس Swot - برای جمع میان آیات و روایات استفاده می کند؛ ولی در نظریه اصولی جمع ابتدائی، ساختار جمع از امام علیه السلام استنطاق می شود.

به عنوان مثال جمع ادله در ساختارِ مُکث (ثبت، تحلیل و پردازش)، نوعی جمع ابتدایی دارای حجیت است و از ساختار سه بخشی این نوع از جمع می توانیم برای کشفِ جمع دلالی مجموعه هایی از روایات و آیات بهره ببریم.

همچنین از ساختار سه بخشی منزلت(امر و جایگاه امر و تبیین نسبت منزلت ها)، برای جمع ابتدایی مجموعه ای از آیات و روایات استفاده می شود. این نوع از جمع مسیری قابل تفاهم برای نظام سازی عینی را -مبتنی بر ساختار منزلت ها- تبیین می کند.

در مباحثِ اصولی فقه البیان 9 گونه جمع ابتدایی میان ادله پیشنهاد شده؛ که ثمره آن، کشف عقلانیت فقه در حوزه نظام سازی است. جمع در ساختار ظرفیت، جمع در ساختار تأمل، جمع در ساختار مُکث، جمع در ساختار مقایسه، جمع در ساختار رفق، جمع در ساختار منزلت، جمع در ساختار انفتاح، جمع در ساختار سیاق و جمع در ساختار کَمّ، الگوهای پیشنهادی جمع ابتدایی ادله در فقه هدایت محسوب می شوند!

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/3087

کلمات وحی (آیات و روایات) کلمات جامعی هستند و در ذات این کلمات یک عقلانیتِ چند بعدی نهفته است. برای حل مسائل و مشکلات مردم باید به دنبال تمسک بیشتر به این عقلانیت باشیم و نقطه آغاز تمسک بیشتر به عقلانیت وحی را ارتقای اصول تفقه (قواعد ممهده برای استنباط) می دانیم.

ارتقای مبنای تفقه، اولین و مهمترین ارتقاء در اصول تفقه است. ( ارتقاء از مبنای کشف معذر و منجز به مبنای کشف ابعاد هدایت) در مبنای مختار اصولی خود، تلاشی قاعده مند برای کشف ابعاد هدایت را تئوریزه کرده ایم. (نکته مهم: در الگوی پیشنهادی فقه البیان برای تفقه، کشف اوامر و نواهی، در مرحله سوم استنباط جانمائی می شود و علاوه بر استنباط اوامر و نواهی، مجموعه ای از مسائل موثر در هدایت هم از شارع استنطاق می گردد.)

الگوی پیشنهادی فقه البیان، برای بررسی نقش هر مسئله در هدایت مردم، 9 دسته پرسش را از وحی درباره آن مسئله استنطاق می کند. به عنوان مثال: اگر موضوع پرسش ما از وحی صوم باشد؛ به ترتیب درباره 1- انواع صوم و ارتباط آن با ظرفیت های مختلف، 2- کشف و تنقیح پرسش های حاکم بر روایات و آیات صوم، 3- مُکث حاکم بر صوم(شامل ثبت، تحلیل و پردازش صوم)، 4- مقایسه صوم با ریاضتها مشابه مانند روزه وصل، 5- رحمت ها و رفق های مرتبط با صوم، 6- منزلت های زمانی و مکانی صوم(زمان و مکان های صوم)، 7- لغت های افتتاح و مقاصد صوم، 8- سیاق ها و درک های پیش فرض صوم و 9- اسرار مکنون در اعداد مرتبط با صوم را از وحی استنطاق خواهیم نمود و فقط به تدوین استنباط مبتنی بر معذر و منجز درباره صوم اکتفاء نمی کنیم!

این الگوی استنباط نه بخشی، علاوه بر ارتقای سطح استنباط، در واقع یک بسته تحلیلی و عقلی درباره مسائل مختلف را در اختیار طلبه فقیه قرار می دهد (عقلانیت فقهی) و او را به صورت کامل از دستگاه های عقلانی موجود (عقلانیت های فلسفی) بی نیاز می کند. شایان ذکر است که عقلانیت های فلسفی (مانند فلسفه صدرائی) علاوه بر چالش مشروعیت در پرونده مهم امتداد اجتماعی هم علیل هستند!

حجت الاسلام علی کشوری (مدیر مدرسه فقهی هدایت)،3 تیر ماه 1401، قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/4407

ما الان با توجه به وقتی که برای جلسه امروز داریم؛ تقریبا پنج دسته دقت را در این آیات و روایات آماده کرده ایم.

2/2/1/1. وضع اولیه "جلباب" در کلمات لغویین: مطلق لباس و پوشش

دقت مقدماتی؛ دقت در کلمه "جلباب" است. می خواهیم اندکی راجع به کلمه "جلباب" در آیه 59 سوره احزاب⁽¹⁾

ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و همسران کسانی که مؤمن هستند بگو: چادرهایشان را بر خود فرو پوشند [تا بدن و آرایش و زیورهایشان در برابر دید نامحرمان قرار نگیرد.] این [پوشش] به اینکه [به عفت و پاکدامنی] شناخته شوند نزدیک تر است، و در نتیجه [از سوی اهل فسق و فجور] مورد آزار قرار نخواهند گرفت و خدا همواره بسیار آمرزنده و مهربان است.

اولا: لفظ کلمه "جلباب" به معنای مطلقِ "قَمیص"⁽²⁾

القَمِیصُ: پیراهن، جمعش: قُمُص و أَقْمِصَة و قُمْصَان، در آیات: «إِنْ کانَ قَمِیصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ» (26/ یوسف). «وَ إِنْ کانَ قَمِیصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ» (27/ یوسف). تَقَمَّصَهُ: او را پیراهن پوشانید.

مفردات الفاظ القرآن، ص 684

تَقَمَّصَ- تَقَمُّصاً [قمص]: مطاوع (قَمَّصَ) است، آن مرد پیراهن پوشید.... قَمَّصَ- تَقْمِیصاً [قمص] هُ: او را جامه پوشانید.... القَمِیص- ج أَقْمِصَة و قُمُص و قُمْصان: جامه- این کلمه مذکر و مؤنث است.

فرهنگ ابجدی عربی فارسی، ص 249 و 707 و 708

الجِلْبَاب: ثوب أوسع من الخمار دون الرداء، تغطی به المرأة رأسها و صدرها.

جلباب جامه ای است از چارقد(روسری بزرگ) بزرگتر و از عبا کوچکتر، که زن به وسیله آن سر و سینه خود را می پوشاند.

کتاب العین، ج 6، ص 132

لسان العرب، ج 1، ص 273

فی حدیث علیّ رضی اللّه عنه «من أحبّنا أهل البیت فلیعدّ للفقر جِلْبَاباً»... الجِلْبَاب: الإزار و الرّداء. و قیل: الملحفة. و قیل: هو کالمقنعة تغطّی به المرأة رأسها و ظهرها و صدرها، و جمعه: جَلَابِیب، کنی به عن الصّبر، لأنه یستر الفقر کما یستر الجِلْبَاب البدن. ... حدیث أم عطیة «لتلبسها صاحبتها من جِلْبَابها» أی: إزارها.

النهایه فی غریب الحدیث و الاثر(ابن اثیر)، ج 1، ص 283

الجلباب: ثوب واسع أوسع من الخمار و دون الرداء تلویه المرأة علی رأسها و تبقی منه ما ترسله علی صدرها.

الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل(زمخشری)، ج 3، ص 559

الجلباب: ... و قیل: هو ثوب واسِع، دون المِلْحَفةِ، تَلْبَسه المرأَةُ.... و قیل: هو ما تُغَطِّی به المرأَةُ الثیابَ من فَوقُ کالمِلْحَفةِ. و قیل: هو الخِمارُ. و فی حدیث أُم عطیةَ: «لِتُلْبِسْها صاحِبَتُها من جِلْبابِها» أَی: إزارها. و قد تجَلْبَب. ...

و فی التنزیل العزیز: «یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَ» قال ابن السکیت: قالت العامریة: الجِلْبابُ الخِمارُ. و قیل: جِلْبابُ المرأَةِ مُلاءَتُها التی تَشْتَمِلُ بها، واحدها جِلْبابٌ، و الجماعة جَلابِیبُ، و قد تَجَلْبَبَت. ... و قیل: هو کالمِقْنَعةِ تُغَطِّی به المرأَةُ رأْسَها و ظهرها و صَدْرَها، و الجمع جَلابِیب.

در معنای جلباب: ... گفته شده: لباس گشادی است که کوجک تر ار ملحفه است که زن ها آن را می پوشند... و گفته شده: آن پوششی است که زن ها با آن لباس های خود را مانند ملحفه می پوشانند. و گفته شده: روسری بزرگ(چارقد) است. ...

لسان العرب، ج 1، ص 268 تا 274

قوله تعالی: «یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَ» [33/ 59] الجَلابِیبُ جمع جِلْبَابٍ و هو ثوب واسع أوسع من الخمار و دون الرداء تلویه المرأة علی رأسها و تبقی منه ما ترسله علی صدرها،... وَ فِی حَدِیثِ عَلِیٍّ (علیه السلام):«مَنْ أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَلْیَتَّخِذْ لِلْفَقْرِ جِلْبَاباً» أی: لیزهد فی الدنیا و لیصبر علی الفقر و القلة، و کنی بالجِلْبَاب عن الصبر لأنه یستر الفقر کما یستر الجِلْبَابُ البدن. و فِیهِ «مَنْ أَلْقَی جِلْبَابَ الْحَیَاءِ فَلَا غِیْبَةَ لَهُ» کنی بالحیاء عن الثوب لأنه یستر الإنسان من المعایب کما یستر الثوب البدن.

جلابیب جمع جلباب است که لباسی است بزرگ و گشاد، گشادتر از روسری بزرگ(چارقد) و کوچک تر از رداء(چادر – قبا) که زنها با آن سر خود را می پوشانند و بقیه آن را بر سینه های خود رها می کنند، ...

مجمع البحرین، ج 2، ص 24 و 25

«یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ» أی: قل لهؤلاء: فلیسترن موضع الجیب بالجلباب و هو الملاءة التی تشتمل بها المرأة عن الحسن. و قیل: الجلباب مقنعة المرأة أی یغطین جباههن و رءوسهن إذا خرجن لحاجة بخلاف الإماء اللاتی یخرجن مکشفات الرؤوس و الجباه عن ابن عباس و مجاهد. و قیل: أراد بالجلابیب الثیاب و القمیص و الخمار و ما تستتر به المرأة عن الجبائی و أبی مسلم.

[اقوال در معنای جلباب:] 1) حسن گوید: ای پیغمبر (صلی الله علیه وآله) به همسران و دخترانت و زنان مؤمنین بگو: پس بپوشانند موضع گردن و سینه خود را با روپوشی که زنها بر سر می اندازند. 2) ابن عباس و مجاهد گویند: جلباب مقنعه و روسری زنست یعنی با آن بپوشند سر و گردنشان را هر گاه برای حاجتی بیرون روند بخلاف کنیزهایی که با سر و گردن باز بیرون میروند. 3) جبائی و ابو مسلم اصفهانی (در تفسیر مفقوده اش جامع التّأویل لمحکم التّنزیل) گویند: مقصود از جلباب پیراهن و لباس و روسری بزرگ و هر آنچه که زن با او پوشیده می شود.

مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 8، ص 58

«یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ » (احزاب: 59) جلابیب جمع جلباب و در معنی آن اختلاف هست: 1) راغب آنرا پیراهن و روسری گفته (قمیص و خمار). 2) مجمع البیان در لغت فرموده: روسری زن که وقت خروج از منزل سر و صورتش را با آن میپوشاند. 3) صحاح آن را ملحفه (چادر مانند) گفته. 4) ابن اثیر در نهایه آنرا چادر و رداء معنی کرده و می گوید: گفته شده مانند چارقد و مانند ملحفه است. 5) در قاموس هست که آن پیراهن و لباس گشاد کوچکتر از ملحفه، یا چیزی است مثل ملحفه که زن لباسهای خود را به آن میپوشاند یا آن ملحفه است. ... با این قرائن و آنچه از نهایه و صحاح و قاموس نقل شد می شود گفت: جلباب ملحفه و لباس بالائی و چادر مانند است نه فقط روسری و خمار معنی آیه این است: ای پیغمبر به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو لباسهای چادر مانند خود را بخود نزدیک کنند و خود را با آن جمع و جور کنند و جلباب را طوری از خود دور نگاه ندارند و بدن خود را از آن بیرون نکنند که پوشیدن آن مانند نپوشیدن باشد. از ماده جلب فقط دو صیغه فوق در قرآن هست.

قاموس قرآن، ج 2، ص 42

این کلمه استفاده شده است. حتی در مواردی وقتی در کلام عرب می خواهند برای "لباسِ آقایان" هم کلمه ای را استخدام کنند، از همین کلمه "جلباب" استفاده می کنند. ⁽¹⁾

جلباب: پیراهن. و گفته شده: مَلحَفه (شبیه چادر).

لسان العرب، ج 1، ص 268

و الْجَلابِیبُ: القُمُص و الخُمُر، الواحد: جِلْبَابٌ.

جَلابِیب: پیراهن ها و روپوشهای سر و چهره یا مقنعه. مفردش: جِلْبَاب است.

مفردات الفاظ القرآن، ص 199

و عن ابن عباس رضی اللّه عنهما: الجلباب:... الرداء الذی یستر من فوق إلی أسفل.

ابن عباس: جلباب، عبا یا قبایی است که از بالا تا پایین را می پوشاند.

الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل(زمخشری)، ج 3، ص 559

قیل: الجِلْبَاب: المَلحَفة کلما یستتر به من کساء أو غیره.

برخی گفته اند: جلباب هر آن چیزی است که انسان با آن خود را می پوشاند مانند: عبا و غیره.

الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل(زمخشری)، ج 3، ص 559

مجمع البحرین، ج 2، ص 24 و 25

2/2/1/2. توسعه معناییِ "جلباب" در ادبیات شارع در مصادیق مختلف خطر؛ نمونه ای از تشکیل خانواده حدیث در مورد "جلباب"

اشاره

نکته دوم: بعد از اینکه کلمه "جلباب" در وضع اولیه خود برای "لباس و پوشش" به کار رفته است؛ در موارد و معانیِ دیگری [غیر از لباس و پوشش] هم به عنوان مجاز استفاده شده است. قبل از اینکه ما وارد بحث عفاف و حجاب برای بانوان شویم، خوب است معانی کلمه "جلباب" در معانی دیگر را بررسی دقیق کنیم. بعضی از این روایات را برای شما می خوانیم:

2/2/1/2/1. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "حیاء" (پوشش و مانع برای دیده شدن عیوب انسان)؛ یکی از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع

یک روایتی از امام رضا(علیه السلام) [نقل شده] است که حضرت کلمه "جلباب" را به کلمه "حیاء" اضافه کرده است و در واقع [گویا امام] فرموده اند: «کسی که حیاء دارد، انگار یک پوشش و لباسی دارد»؛ به چه شکل؟ به این شکل که اگر کسی در زندگی خودش حیاء داشت، عیب ها و خواسته های او توسط دیگران دیده نمی شود؛ یعنی حیاء در حکم پوشش و لباس است و مانع دیدن عیوب انسان ها می شود. اینجا کلمه "جلباب" به کلمه "حیاء" اضافه شده است و حضرت ما را راهنمایی می کنند که حیاء هم نوعی پوشش است، نوعی لباس است؛ لباسی که مانع دیدن عیوب شما می شود. معمولا انسان ها خواسته هایی دارند، این خواسته ها گاهی مالی، یا جنسی یا خواسته های نامربوط است. حضرت می فرمایند: «اگر کسی حیاء داشته باشد، زشتی خواسته های او توسط دیگران مشاهده نمی شود.»⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: هر که لباس شرم و حیا پوشید و شرم را پیشهٔ خود گردانید مردم زشتی او را نخواهند دید.

الکافی ج 8

ص 23 / تحف العقول ص98

عیون الحکم و المواعظ (للیثی) ص450 / غرر الحکم و درر الکلم ص 620

عن علیّ علیه السلام: الحَیاءُ یَصُدُّ عَن فِعلِ القَبیح.

امیرالمومنین (علیه السلام): حیا از کار بد، باز می دارد.

غرر الحکم و درر الکلم ص74

عن الصادق (علیه السلام): یَا مُفَضَّلُ إِلَی مَا خُصَّ بِهِ الْإِنْسَانُ دُونَ جَمِیعِ الْحَیَوَانِ مِنْ هَذَا الْخَلْقِ الْجَلِیلِ قَدْرُهُ الْعَظِیمِ غَنَاؤُهُ أَعْنِی الْحَیَاءَ فَلَوْلَاهُ لَمْ یُقْرَ ضَیْفٌ وَ لَمْ یُوفَ بِالْعِدَاتِ وَ لَمْ تُقْضَ الْحَوَائِجُ وَ لَمْ یُتَحَرَّ الْجَمِیلُ وَ لَمْ یُتَنَکَّبِ الْقَبِیحُ فِی شَیْ ءٍ مِنَ الْأَشْیَاء حَتَّی إِنَّ کَثِیراً مِنَ الْأُمُورِ الْمُفْتَرَضَةِ أَیْضاً إِنَّمَا یُفْعَلُ لِلْحَیَاءِ فَإِنَّ مِنَ النَّاسِ مَنْ لَوْ لَا الْحَیَاءُ لَمْ یَرْعَ حَقَّ وَالِدَیْهِ وَ لَمْ یَصِلْ ذَا رَحِمٍ وَ لَمْ یُؤَدِّ أَمَانَةً وَ لَمْ یَعِفَّ عَنْ فَاحِشَةٍ أَ فَلَا تَرَی کَیْفَ وَفَی الْإِنْسَانُ جَمِیعَ الْخِلَالِ الَّتِی فِیهَا صَلَاحُهُ وَ تَمَامُ أَمْرِه.

امام صادق علیه السلام - به مُفضّل بن عمر -: ای مُفضل! در ویژگی دیگری که از میان همه جانداران، تنها به انسان، این آفریده بلندپایه و بسیار ارزشمند، اختصاص داده شده، یعنی حیا (شرم) بنگر. اگر حیا نبود، هیچ میهمانی پذیرایی نمی شد، به وعده ها وفا نمی شد، کسی حاجت دیگری را برآورده نمی ساخت، کسی دنبال زیبایی ها [و خوبی ها] نمی رفت، و از بدی [و زشتی] در هیچ کاری از کارها خودداری نمی شد. حتّی بسیاری از کارهای واجب نیز به خاطر حیا انجام می پذیرند؛ چرا که بعضی از مردم، اگر حیا وجود نداشت، حقوق پدر و مادر خود را رعایت نمی کردند، صِله رحِم به جا نمی آورند، امانتداری نمی کردند و از فحشا خودداری نمی ورزیدند. پس آیا نمی بینی که چگونه همه خصلت هایی که صلاح انسان و سامان یافتن امور او به آنها بستگی دارد، در او جمع شده است؟

توحید المفضل

ص 79

بحار الأنوار ج 3 ص 81

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): هر که پرده حیا را دور افکند، غیبت ندارد.

الإختصاص(مفید)، ص 242(عن الرضا علیه السلام)

تحف العقول، ص 45 / مشکاة الأنوار، ص 234 / عوالی اللئالی، ج 1، ص 264

شرح فارسی شهاب الأخبار(کلمات قصار پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله)(قضاعی، 454 ق)، ص 168/ نهج الفصاحة، ص 733

بحار الأنوار، ج 74، ص 149 / مستدرک الوسائل، ج 8، ص 461 و ج 9، ص 129

وَ قَالَ صلی الله علیه وآله: مَنْ أَلْقَی جِلْبَابَ الْحَیَاءِ عَنْ وَجْهِهِ فَلَا غِیْبَةَ لَه.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: کسی که نقاب شرم و حیا را از چهره خود بیندازد، غیبت ندارد.

محاسبة النفس(سیدبن طاووس)، ج1 ص36

عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، ج 1، ص 277 / کشف الریبة(شهید ثانی، 966 ق)، ص 36/ شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، ج 9، ص 71

بحار الأنوار، ج 72، ص 233

کلام مرحوم شهید ثانی(رحمه الله) در شرح و تبیین این روایت:

«وَ قَالَ صلی الله علیه وآله: «مَنْ أَلْقَی جِلْبَابَ الْحَیَاءِ عَنْ وَجْهِهِ فَلَا غِیْبَةَ لَه». و ظاهر الخبر جواز غیبته و إن استنکف من ذکر ذلک الذنب و فی جواز اغتیاب مطلق الفاسق احتمال ناش من قَوْلِهِ: «لَا غِیبَةَ لِفَاسِقٍ». و رد بمنع أصل الحدیث أو بحمله علی فاسق خاص أو بحمله علی النهی و إن کان بصورة الخبر و هذا هو الأجود إلا أن یتعلق بذلک غرض دینی و مقصد صحیح یعود علی المغتاب بأن یرجو ارتداعه عن معصیته بذلک فیلحق بباب النهی عن المنکر.»؛

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: کسی که نقاب شرم و حیا را از چهره خود بیندازد، غیبت ندارد. ظاهر این خبر گویای جایز بودن غیبت چنین کسی است، هرچند از ذکر گناهی که کرده است او را ننگ آید. دلیل بر جواز غیبت کردن از مطلق فاسق [چه تظاهر به فسق بکند و چه نکند] احتمالی است که از این فرمایش پیامبر صلی الله علیه و آله ناشی می شود که فرمود فاسق را غیبتی نیست اما این احتمال، با ردّ اصل حدیث یا حمل آن بر فاسقی خاصّ یا حملش بر نهی، هر چند به صورت خبری است، مردود می باشد. این شقّ اخیر [یعنی حمل آن بر نهی از غیبت فاسق] بهتر است، مگر این که پای هدفی دینی و غرض درستی نسبت به غیبت شونده در میان باشد؛ به این معنا که با غیبت از فاسق امیدوار باشد که از معصیت دست بر دارد. در این صورت غیبت از او، به موضوع نهی از منکر ارتباط پیدا می کند.

کشف الریبة(شهید ثانی، 966 ق)، ص 36

عن علیّ علیه السلام: مَنْ لَا حَیَاءَ لَهُ فَلَا خَیْرَ فِیه.

امیرالمومنین (علیه السلام): کسی که حیاء ندارد، پس هیچ خیری در آن نیست.

غرر الحکم و درر الکلم، ص 606 / عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص 446 / تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص 257

حدیث منسوب به پیامبر صلی الله علیه و آله: من لا حیاء له فلا إیمان له.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): کسی که حیاء ندارد، پس ایمان ندارد.

منبع: شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، ج 19، ص 47

عبارت شرح ابن ابی الحدید در معنای این روایت:

لأن الحیاء أول ما یظهر من أمارة العقل فی الإنسان و أما الإیمان فهو آخر المراتب و محال حصول المرتبة الآخرة لمن لم تحصل له المرتبة الأولی فالواجب إذن أن من لا حیاء له فلا إیمان له.

همان

اگر دیدید کسی حیاء ندارد و عیوب او به دلیل بی حیایی گسترش پیدا می کند و در بین مردم مشاهده می شود، غیبت چنین شخصی اشکال ندارد. [و فقط] غیبت افرادی که حیاء را رعایت می کنند اشکال شرعی دارد و دارای عقوبت است.

2/2/1/2/2. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "لیل" (پوشش شب)؛ یکی دیگر از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع

شارع محترم در استعمال دیگری کلمه "جلباب" را به کلمه "لیل" اضافه کرده و می فرماید: «جلباب اللیل»؛⁽¹⁾

مهج الدعوات ج1 ص151

بحار الأنوار، ج 41، ص 227 و ج 92، ص 402

و من ذلک الروایة المتأخرة من دعاء العشرات؛ وجدنا إسنادها دون ما قدمناه من الفضل و کان القصد لفظ الدعاء منها لما فیه من الاختلاف فی النقل و هو أیضا مروی عن الحسین بن علی علیه السلام و عرفنا من جانب الله أنه أرجح من الذی قبله:... قَالَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ علیه السلام وَ أَخَذَ الْفَتَی الْکِتَابَ وَ مَضَی فَلَمَّا کَانَ مِنْ غَدٍ مَا أَصْبَحْنَا حَسَناً حَتَّی أَتَی الْفَتَی إِلَیْنَا سَلِیماً مُعَافاً وَ الْکِتَابُ بِیَدِهِ وَ هُوَ یَقُولُ هَذَا وَ اللَّهِ الِاسْمُ الْأَعْظَمُ اسْتُجِیبَ لِی وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ قَالَ لَهُ عَلِیٌّ علیه السلام حَدِّثْنِی قَالَ هَدَأَتِ الْعُیُونُ بِالرُّقَادِ وَ اسْتَحْلَکَ[1] جِلْبَابُ اللَّیْلِ[2] رَفَعْتُ یَدِی بِالْکِتَابِ وَ دَعَوْتُ اللَّهَ بِحَقِّهِ مِرَاراً فَأُجِبْتُ فِی الثَّانِیَةِ حَسْبُکَ فَقَدْ دَعَوْتَ اللَّهَ بِاسْمِهِ الْأَعْظَمِ ثُمَّ اضْطَجَعْتُ فَرَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وآله فِی مَنَامِی وَ قَدْ مَسَحَ یَدَهُ الشَّرِیفَةَ عَلَیَّ وَ هُوَ یَقُولُ احْتَفِظْ بِاسْمِ اللَّهِ الْأَعْظَمِ الْعَظِیمِ فَإِنَّکَ عَلَی خَیْرٍ فَانْتَبَهْتُ مُعَافاً کَمَا تَرَی فَجَزَاکَ اللَّهُ خَیْراً.

مهج الدعوات و منهج العبادات(ابن طاووس)، ص 157

[1] اسْتَحْلَک- اسْتِحْلَاکاً [حلک]: سیاهی آن چیز بسیار شد.

فرهنگ ابجدی فارسی عربی، ج 1، ص 55

الحَلَک: شدة السواد کلون الغراب.

کتاب العین، ج 3، ص 63

[2] تَمَشَّق جِلْبَابُ اللیل إذا ظهرت تباشیرُ الصبح.

تَمَشَّق جِلْبَابُ اللیل؛ یعنی: لباس شب به در آمد؛ هرگاه ابتدای صبح (بامداد) ظاهر شود.

لسان العرب، ج 10، ص 344

و من المَجاز أَیضاً: تَمَشَّقَ جِلبابُ اللَّیل. و فی الأَساسِ: ثَوبُ اللَّیْلِ: إِذا ظَهَرَ[اللیل]. و فی العُباب: ظَهَرت تَباشِیرُ الصُّبْحِ.

به صورت مجاز گفته می شود: تَمَشَّق جِلْبَابُ اللیل؛ یعنی: لباس شب به در آمد. لباس شب؛ به این معنای ظاهرشدن شب شود. تَمَشَّق جِلْبَابُ اللیل؛ یعنی: ابتدای صبح ظاهر شد.

تاج العروس من جواهر القاموس، ج 13، ص 446

مشاهده است، مشاهده نمی شود. پس موارد استخدام کلمه "جلباب" موارد مختلفی است و فقط اختصاص به مسئله "حجاب" ندارد.

2/2/1/2/3. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "فقر" (پوشش و دیده نشدن خوبی های شخص بخاطر فقر!)؛ یکی دیگر از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع

در تعبیر دیگری حضرت می فرماید: «جلباب المسکنة»؛⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: بخل، ردای بینوایی است.

الکافی ج 8 ص

23

تحف العقول ص 90 / الوافی ج 26 ص 21

إِیَّاکَ وَ الشُّحَّ فَإِنَّهُ جِلْبَابُ الْمَسْکَنَةِ وَ زِمَامٌ تُقَادَ بِهِ إِلَی دَنَاءَةٍ.

امام علی علیه السلام: از بخل بپرهیز؛ زیرا بخل، رَدای بینوایی، و مهاری است که با آن، شخص به سوی هر گونه پستی ای کشانده می شود.

عیون الحکم و المواعظ (للیثی) ص97 / غرر الحکم و درر الکلم، ص 167

سه چیز است که آنها سوزنده و هلاک کننده است: فقر و نداری بعد از توانگری، و خواری پس از عزّت، و از دست دادن دوستان.

غرر الحکم ج1 ص332 / عیون الحکم ج1 ص212

نمی شود. یعنی فقر کارکردی دارد که باعث می شود خوبی های انسان فقیر توسط دیگران مشاهده نشود. به این دلیل حضرت می فرمایند: مَسکَنت و فقر هم نوعی جلباب است.

2/2/1/2/4. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "عار (ننگ)" (دیده نشدن خوبی های دیگر شخص)؛ یکی دیگر از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع

در روایت دیگری حضرت می­فرمایند «جلباب العار»؛ یعنی اگر کسی خدای نکرده در زندگی خود مرتکب ننگی شد، آن ننگ واحد و عار واحد تمام زندگی را تحت­الشعاع قرار می دهد. از آن به بعد، افراد او را به خوبی­های دیگر او نمی شناسند؛ همیشه یادشان است که او مرتکب یک عاری شده [است]. بنابراین ارتکاب عار، نوعی جلباب است؛ یعنی باعث می شود که دیگر کل زندگی انسان دیده نشود! لذا در روایت دارد که «مَنْ تَعَرَّی عَنِ الْوَرَعِ ادَّرَعَ جِلْبَابَ الْعَار»؛⁽¹⁾

امیرالمومنین (علیه السلام): هر که برهنه شود از پرهیزگاری، بپوشد پیراهن عار و ننگ را.

غررالحکم و دررالکلم، ص620

2/2/1/2/5. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "اکیاس" (پوشش و لباس انسان های زیرک) و به "یقین" (لباس یقین: اعتماد به حرف های معتبر)؛ یکی دیگر از مصادیق توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع

در یک روایت دیگری حضرت درباره «جلباب الاکیاس» صحبت می کنند. می گویند آدم های باهوش لباسی دارند که خیلی لباس کارآمدی است. شایسته است ما همیشه این لباس را به تن کنیم. تعبیر حضرت این است که «اَلْیَقِینُ جِلْبَابُ اَلْأَکْیَاسِ»؛⁽²⁾

امیرالمومنین (علیه السلام): یقین، پیراهن زیرکان است.

غرر الحکم ج1 ص39 و ص49/ عیون الحکم ج1 ص50

باشید، دائما به شما نقد نکنند که چرا حرف غیر فنی و غیر دقیق زدید، سعی کنید ابتدا به حرفی یقین پیدا کنید و بعد بر اساس یقین وارد عمل شوید.

این مقدمات را برای این عرض کردم که این [نکته] را ابتدای بحث متذکر شوم که شارع محترم نه فقط در مسئله عفاف و حجاب، بلکه در موارد متعددی دعوت کرده که بعضی از پوشش و لباس ها را نداشته باشیم و بعضی از پوشش و لباس ها را داشته باشیم. شارع فقط در مسئله بانوان ورود پیدا نکرده و بحث را فقط آنجا مطرح نکرده [است]، چون شارع به خطرهایی که زندگی انسان را تهدید می کند اشراف دارد، برای عبور از خطر دعوت کرده که جلباب داشته باشید، لباس بپوشید.

گاهی خطر این است که افراد به کسی بی اعتماد شوند. وقتی افراد به کسی بی اعتماد می شوند، او تنها می شود. و این تنهایی، هم در زندگی دنیا و هم در آخرت به ضرر او تمام خواهد شد؛ لذا توصیه کرده اند که "جلباب یقین" را استفاده کنید؛ یکی از عواملی که باعث می­شود اطرافیان شما به شما بی اعتماد شوند این است که شما حرف های غیر معتبر را مطرح و روایت می کنید. [مثلا] دولت گذشته جمهوری اسلامی همین­گونه است؛ در قضیه برجام، جلباب یقین را به تن نکردند، روی متون قابل تفسیر برجام اعتماد کردند و الان مردم ایران به این جریان کاملا بی­اعتماد است. حالا هر مسئول و نخبه دیگری هم برود و روی حرف های ظنّی و پوزیتیویستی بِایستد، نتیجه اش بی­اعتمادی مردم به آن فرد می شود. بنابراین این خیلی مسئله مهمی است انسان جلباب یقین به تن داشته باشد؛ زیرا خطر بی­اعتمادی را از فرد برطرف می کند.

2/2/1//2/6. اضافه شدن کلمه "جلباب" به "دین" (پوشش دین)، "مذلّت" (لباس ذلّت)، "غفلت" (لباس غفلت)، "حیرت" (لباس حیرت) و...؛ مصادیق دیگری از توسعه معنایی جلباب در ادبیات شارع

در تعابیر روایات «جلباب الدین»،⁽¹⁾

امیرالمومنین (علیه السلام): کسانی که لباس دین می پوشند، هدایت می شوند.

غرر الحکم و درر الکلم، ص735 / عیون الحکم ج1 ص512

عن حبش بن المعتمر عن أبی ذر عن النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی حدیث أنه قال لفاطمة: أنت أول من یلحقنی مظلومة مغصوبة، و سوف تظهر بعدی حسیکة النفاق، و یسمل جلباب الدین؛

رسول خدا (صلی الله علیه و اله) به حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها): تو اولین کسی هستی که به من ملحق می­شوی در حالیکه مورد ظلم واقع شده ای و حقت غصب شده است، و بعد از من عصای نفاق نمایان می­شود و حجاب دین از بین می­رود.

إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج 1، ص343

لَمَّا أَجْمَعَ أَبُو بَکْرٍ وَ عُمَرُ عَلَی مَنْعِ فَاطِمَةَ علیها السلام فَدَکاً وَ بَلَغَهَا ذَلِکَ لَاثَتْ خِمَارَهَا عَلَی رَأْسِهَا وَ اشْتَمَلَتْ بِجِلْبَابِهَا وَ أَقْبَلَتْ فِی لُمَةٍ مِنْ حَفَدَتِهَا وَ نِسَاءِ قَوْمِهَا تَطَأُ ذُیُولَهَا مَا تَخْرِمُ مِشْیَتُهَا مِشْیَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله حَتَّی دَخَلَتْ عَلَی أَبِی بَکْرٍ وَ هُوَ فِی حَشَدٍ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنْصَارِ وَ غَیْرِهِمْ فَنِیطَتْ دُونَهَا مُلَاءَةٌ فَجَلَسَتْ ثُمَّ أَنَّتْ أَنَّةً أَجْهَشَ الْقَوْمُ لَهَا بِالْبُکَاءِ فَارْتَجَّ الْمَجْلِسُ ثُمَّ أَمْهَلَتْ هُنَیْئَةً حَتَّی إِذَا سَکَنَ نَشِیجُ الْقَوْمِ وَ هَدَأَتْ فَوْرَتُهُمْ افْتَتَحَتِ الْکَلَامَ بِحَمْدِ اللَّهِ وَ الثَّنَاءِ عَلَیْهِ وَ الصَّلَاةِ عَلَی رَسُولِهِ فَعَادَ الْقَوْمُ فِی بُکَائِهِمْ فَلَمَّا أَمْسَکُوا عَادَتْ فِی کَلَامِهَا فَقَالَتْ «... فَلَمَّا اخْتَارَ اللَّهُ لِنَبِیِّهِ دَارَ أَنْبِیَائِهِ وَ مَأْوَی أَصْفِیَائِهِ ظَهَرَ فِیکُمْ حَسَکَةُ النِّفَاقِ وَ سَمَلَ جِلْبَابُ الدِّینِ وَ نَطَقَ کَاظِمُ الْغَاوِینَ وَ نَبَغَ خَامِلُ الْأَقَلِّینَ وَ هَدَرَ فَنِیقُ الْمُبْطِلِینَ فَخَطَر فِی عَرَصَاتِکُمْ وَ أَطْلَعَ الشَّیْطَانُ رَأْسَهُ مِنْ مَغْرَزِهِ هَاتِفاً بِکُمْ فَأَلْفَاکُمْ لِدَعْوَتِهِ مُسْتَجِیبِینَ وَ لِلْعِزَّةِ فِیهِ مُلَاحِظِینَ ثُمَّ اسْتَنْهَضَکُمْ فَوَجَدَکُمْ خِفَافاً وَ أَحْمَشَکُمْ فَأَلْفَاکُمْ غِضَاباً فَوَسَمْتُمْ غَیْرَ إِبِلِکُمْ وَ وَرَدْتُمْ غَیْرَ مَشْرَبِکُمْ هَذَا وَ الْعَهْدُ قَرِیبٌ وَ الْکَلْمُ رَحِیبٌ وَ الْجُرْحُ لَمَّا یَنْدَمِلْ وَ الرَّسُولُ لَمَّا یُقْبَرْ ابْتِدَاراً زَعَمْتُمْ خَوْفَ الْفِتْنَةِ أَلا فِی الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَةٌ بِالْکافِرِینَ»؛

هنگامی که خبر غصب فدک به حضرت صدیقه کبری رسید، لباس به تن کرده و چادر بر سر نهاد، و با گروهی از زنان فامیل و خدمتکاران خود بسوی مسجد روانه شد، در حالیکه راه رفتن او همانند راه رفتن پیامبر خدا بود، به مسجد پیامبر (صلی الله علیه وآله) در آمد.

سپس لحظه ای سکوت کرد تا همهمه مردم خاموش و گریه آنان ساکت شد و جوش و خروش ایشان آرام یافت، آن گاه کلامش را با حمد و ثنای الهی آغاز فرمود و درود بر رسول خدا فرستاد، در اینجا دوباره صدای گریه مردم برخاست، وقتی سکوت برقرار شد، کلام خویش را دنبال کرد و فرمود: «... و آن گاه که خداوند برای پیامبرش خانه انبیاء و آرامگاه اصفیاء را برگزید، علائم نفاق در شما ظاهر گشت، و جامه دین کهنه، و سکوت گمراهان شکسته، و پست رتبه گان با قدر و منزلت گردیده، و شتر نازپرورده اهل باطل به صدا درآمد، و در خانه هایتان بیامد، و شیطان سر خویش را از مخفی گاه خود بیرون آورد، و شما را فراخواند، مشاهده کرد پاسخگوی دعوت او هستید، و برای فریب خوردن آماده اید، آنگاه از شما خواست که قیام کنید، و مشاهده کرد که به آسانی این کار را انجام می دهید، شما را به غضب واداشت، و دید غضبناک هستید، پس بر شتران دیگران نشان زدید، و بر آبی که سهم شما نبود وارد شدید.

این در حالی بود که زمانی نگذشته بود، و موضع شکاف زخم هنوز وسیع بود، و جراحت التیام نیافته، و پیامبر به قبر سپرده نشده بود، بهانه آوردید که از فتنه می هراسید، آگاه باشید که در فتنه قرار گرفته اید، و براستی جهنم کافران را احاطه نموده است

الاحتجاج ج1 ص97 / کفایة الأثر ج1 ص36 / بلاغات النساء ج1 ص23 / دلائل الإمامة ج1 ص109 / شرح الأخبار ج3 ص34

أعلام الدین ج1 ص457 / غرر الأخبار ج1 ص320 / الإنصاف ج1 ص205 / اثبات الهداة ج1 ص343

بحار الأنوار ج29 ص220 و ص235 و ج36 ص288 / عوالم العلوم ج11 ص652 و ص786 و ص690 و ج15 ص143

امیرالمومنین علیه السلام: «بِنَا اهْتَدَیْتُمْ فِی الظَّلْمَاءِ وَ [تَسَنَّمْتُمُ] تَسَنَّمْتُمْ ذُرْوَةَ [الْعَلْیَاءَ] الْعَلْیَاءِ وَ بِنَا [انْفَجَرْتُمْ] أَفْجَرْتُمْ عَنِ السِّرَارِ وُقِرَ سَمْعٌ لَمْ یَفْقَهِ الْوَاعِیَةَ وَ کَیْفَ یُرَاعِی النَّبْأَةَ مَنْ أَصَمَّتْهُ الصَّیْحَةُ رُبِطَ جَنَانٌ لَمْ یُفَارِقْهُ الْخَفَقَانُ مَا زِلْتُ أَنْتَظِرُ بِکُمْ عَوَاقِبَ الْغَدْرِ وَ أَتَوَسَّمُکُمْ بِحِلْیَةِ الْمُغْتَرِّینَ حَتَّی سَتَرَنِی عَنْکُمْ جِلْبَابُ الدِّینِ وَ بَصَّرَنِیکُمْ صِدْقُ النِّیَّةِ أَقَمْتُ لَکُمْ عَلَی سَنَنِ الْحَقِّ فِی جَوَادِّ الْمَضَلَّةِ حَیْثُ تَلْتَقُونَ وَ لَا دَلِیلَ وَ تَحْتَفِرُونَ وَ لَا تُمِیهُونَ»

امیرالمومنین (علیه السلام: در تاریکی های شدید گمراهی به کمک ما هدایت یافتید، و به اوج برتری رسیدید، و از شب تاریک در آمدید. گران باد، گوشی که ندای نصیحت را نشنود، و آن که آوای بلند، گوشش را کر نموده چگونه صدای ملایم مرا بشنود؟! آرام باد قلبی که از خوف خدا از ضربان باز نمی ایستد. پیوسته در انتظار عواقب عهدشکنی شما بودم، و علامت فریب خوردگان را در چهره شما می دیدیم. چشم پوشیم از شما به خاطر پنهان بودنتان زیر لباس دین بود، در حالی که نور قلبم مرا از پنهان شما خبر می داد. کنار مسیر گمراه کننده ایستادم، تا شما را به راه حق آرم، آن زمان که جمع می شدید و راهنما نداشتید، و برای آب، چاه می کندید و به آب نمی رسیدید.

الإرشاد ج1 ص253 /نهج البلاغة (خطبه چهارم)، ص51 / وقعة الجمل ج1 ص152

بحار الأنوار ج32 ص236

سلمان فارسی گفت پس از درگذشت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله که ابا بکر زمامدار شد ... سلمان گفت گویا لباس خواری و مذلت بر تن ما کرده بودند از جای حرکت کرده پیش علی علیه السلام آمدم جریان را عرض کردم جانم فدایش باد به مسجد آمد وقتی نصرانی می گفت مرا راهنمائی کنید به کسی که بتواند پاسخ مرا بدهد...

الأمالی (للطوسی)

ج1 ص218

الیقین ج1 ص637 / التحصین لأسرار ما زاد من کتاب الیقین(ابن طاووس، 664 ق)، ص637

مدینة معاجز الأئمة علیهم السلام ج2 ص226 / بحار الأنوار ج10 ص54

امیرالمومنین (علیه السلام): اما بعد؛ همانا [اهل] نیرنگ و فریب در دوزخ اند؛ پس از خدا بترسید و از حمله پرقدرت او بر حذر باشید. به راستی، خدا پس از آن که بر بندگانش اتمام حجّت کرده و بیم شان داده، دیگر از آنان نمی پسندد که نفهمیده خود را از درگاه الهی طرد نمایند و اندک اندک به هلاکت نزدیک شوند و غافلگیر گردند؛ از این رو، بنده به کوشش بیهوده دچار شود تا آنجا که وفای به عهد [با خدا] را از یاد ببرد و به خیال خود بپندارد که این کوشش ها خوب بوده و پیوسته در پندار و امید و بی اطلاعی از خبری که به او رسیده به سر می برد و بر کار خود گره ها می زند و با همه کوشش، خود را به هلاکت می اندازد و چند صباحی که خداوند مهلتش داده سوء استفاده می نماید و با غفلت زدگان همنشین و همدل می شود و با گناهکاران شب را به روز می رساند. و [به پندار خود] در راه اطاعت خدا، با مؤمنان می ستیزد و خلافکاری های خوش گذران ها را تحسین می کند، اینان مردمی هستند که دلهاشان لبریز از شبهه است و به دروغ بر دیگران بزرگی می کنند و به حقوقشان تجاوز می نمایند و پندارند که این کارها سبب تقرّب به خداست؟! و این از آن روست که تسلیم خواهش های نفسانی شده اند و سخن حکیمان را تغییر داده اند و از روی نادانی و کور دلی دست به تحریف آنها زده اند و در سایه این کارها می خواهند به آوازه و خودنمایی دست یابند در حالی که هیچ راه هدف دار و نشانه های راه گشا و علامت روشن و چشمه های قابل استفاده در اختیار ندارند تا آنگاه که خداوند کیفر نافرمانی شان را برایشان آشکار سازد و از پرده های غفلتشان بیرون آورد، در این هنگام، روی به چیزی نمایند که به آن پشت کرده بودند [یعنی آخرت] و پشت به چیزی نمایند که به آن روی کرده بودند [یعنی دنیا].

تحف العقول ج1 ص154 / نهج البلاغة(خطبه 153) ص213

بحار الأنوار ج74 ص406

مناجات امیرالمومنین (علیه السلام): ... ای خدای من! به تو پناه می گیرم از مکرهای فریب دنیا، و به تو استعانت می جوییم بر گذشتن پس دنیا، و به تو طلب می کنیم جدا شدن اعضا را از پس مانده های آرزوی دنیا، و به تو می خواهیم، کشف پرده های حیرانی دنیا، و به تو راست می کنیم از دلها دشواری نادانی دنیا را...

مناجات الهیات حضرت امیر علیه السلام (ابو عبید اللّه محمد بن عمران مرزبانی خراسانی، 384 ق)، ج1 ص3

البلد الأمین ج1 ص311 / المصباح (للکفعمی) ج1 ص368

بحار الأنوار ج91 ص99 / الصحیفة العلویّة ج1 ص129غ

2/1/2. تشکیل خانوداه حدیث با به دست آوردنِ توسعه معناییِ اصطلاحات شارع(مانند اصطلاح جلباب در مسئله حجاب)؛ یکی از راه های درک مصالح و مفاسد حاکم بر گزاره های دینی (به هدف اقناع جامعه و عبور از نگاه امر و نهی)

مسئله جلباب در ادبیات شارع توسعه معنایی دارد. ما نباید اَخباری­گری کنیم و فقط روی یک نقطه بِایستیم. [به عنوان مثال] اگر بخواهید خوار نشوید، باید - به تعبیر روایت - "جلباب عار" را به تن خود نکنید؛ کاری نکنید که انگشت­نما شوید. کاری نکنید که بر پیشانی شما مهر عار و ننگ بزنند و تا آخر عمرتان تحت­الشعاع آن عار و ننگ زیست داشته باشید. خطر، موارد متعددی دارد! [و لذا باید با درایه، خانوداه روایت تشکیل دهیم.]

بنابراین وقتی نگاه شارع این است که «در بعضی موارد، باید انسان ها جلباب (به معنای عامش) داشته باشند و بعضی جا ها نباید جلباب داشته باشند»، فضای ذهنی مخاطب به این سمت

می رود که شارع به نفع ما عمل می کند. وقتی این موارد را تک تک توضیح دهیم و درایه کنیم، متوجه می شویم که باید نگاهمان به ادبیات شارع از آن نگاه امر و نهی محض - که مصلحت و مفسده حاکمِ بر آن امر و نهی درک نمی شود - فاصله بگیرد. ⁽¹⁾

ملاحظه اول اینکه: در تفقه فعلی فقط خطابات شرعی مرتبط با اوامر و نواهی بررسی می شود و سایر خطابات شرعی مورد توجه قرار نمی گیرد. در این نوع از فقاهت حتی خطابات شرعی موسوم به علل الشرایع (خطابات حوزه ثبت احکام) در رساله های عملیه منعکس نمی شود و متأسفانه سطح اقناع مکلف نسبت به احکام کاهش یافته است!

ملاحظه دوم آنکه: به دلیل محدود بودن حوزه فقاهت، سرپرستی امور مکلف به سایر دانش ها تفویض می شود و فقهاء در همه حوزه ها به اندازه امر و نهی ورود می کنند. به عنوان مثال در بحث مهندسی و ساخت بنا بحث جهت کاسه مستراح (ذیل بحث از تخلی) و چند بحث محدود دیگر را در فقه بحث می کنیم و عملاً ساخت مسکن و شهر به انبوه سازان و نظریاتی مانند نوشهرگرائی تفویض شده است. ( در مجموعه خطابات شارع 10 دسته توصیه درباره ساختمان وجود دارد که -به دلیل اکتفاء به کشف احکام مکلفین- این خطابات، توسط فقهاء تبویب نشده اند)

ملاحظه سوم اینکه: به دلیل ملاحظات فوق الذکر؛ پیشنهاد ارتقای مبنای فقاهت از "کشف احکام مکلفین" به "کشف فرآیند هدایت" را مطرح کرده ایم. معتقد هستیم: فقیه باید به دنبال "فربه کردن امر هدایت" در جامعه باشد و نباید محدود به کشف اوامر و نواهی به بررسی آیات و روایات بپردازد. در جلسه آینده به تشریح تفصیلی ادله مثبته مبنای کشف فرآیند هدایت و تبیین ساختار هدایت خواهیم پرداخت.

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی)، 23 فروردین 1401، قم

وبگاه فقه نظام

m-hedayat.blog.ir/1401/01/23

گفتگوهای مرتبط با فقه نظام و الگوی دینی اداره جامعه در حوزه علمیه و در میان نخبگان دانشگاهی و اجرایی روز به روز گسترش بیشتری می یابد و بالتبع پرسش های مرتبط با این حوزه، هر روز عمیق تر و بیشتر می شود. یکی از پرسش های مهم این حوزه تبیین تفاوت ها در استنباط محدود به کشف معذر و منجز و استنباط نظام ساز است.

قواعد اصولی فقه البیان، متکفل تبیین قواعد استنباط فقه نظام است و تبیین این قواعد اصولی -ضمن تبیین تفاوت های میان این دو مکتب فقاهتی- سطح تفقه را از سطح "کشف معذر و منجز" به سطح فقه نظام ارتقاء می دهد. یکی از تفاوت های فقاهت محدود به کشف معذر و منجز و فقاهت نظام ساز، مسئله مهم نظام مقایسه است. فقه نظام به بدعت ها و غیّ های مقابل یک حکم شرعی توجه دارد و چگونگی مقابله با آن را به شکل متصل یا منفصل از وحی استنطاق می کند؛ ولی در کلمات فقهای کاشف معذر و منجز، این نوع از بحث ها به نحو حداقلی وجود دارد.

به عنوان مثال در کلمات بسیاری از فقهاء، احکام مرتبط با انفاق های واجب و مستحب و حرام به صورت تفصیلی بحث شده است ولی احکام مرتبط با انفاق با ایده هائی معیوبی مانندِ تعریف کینزی پس انداز (Savings) و مفهوم هدایت نقدینگی در اقتصاد کلان -که در نقطه مقابل انفاق عمل می کنند- مقایسه نمی شود. عدم مقایسه یک حکم شرعی با یک قانون عرفی و سکولار در برخی موارد زمینه اجرای حکم شرعی برای مردم را ممتنع می کند و در خوشبینانه ترین وضعیت "بیان حکم بدون توجه به اصل مقایسه" به مهار بدعت و قانون مبتنی بر آن کمکی نمی کند.

به عنوان مثال دیگر وقتی درباره عمومی شدن تجارت و ابزارهای آن مانند بازارهای موقت -که ایده اصلی فقه برای محرومیت زدایی و توسعه عدالت است- صحبت می کنیم؛ ضرورت دارد آن را با بدعت فروشگاه های بزرگ و زنجیره ای و سیتی سنترها مقایسه کنیم.

برای ارتقاء فقاهت از سطح کشف معذر و منجز به سطح نظام سازی، علاوه بر اصل نظام مقایسه، 8 دسته قاعده دیگر مانند توجه به 1-اصل تأمل، 2- اصل مُکث، 3- اصل رفق، 4- اصل ظرفیت، 5- اصل منزلت، 6- اصل انفتاح، 7- اصل سیاق و 8- اصل کَمیت در مسیرهای فقاهتی موضوعیت دارد.

حجت الاسلام علی کشوری 29 دی 1400، قم مبارک

وبگاه فقه نظام

m-hedayat.blog.ir/1400/10/29

امر و نهی می کند، برقرار می شود. من این را خیلی مفید می دانم، خصوصا با نسل جوانمان و دخترانمان، نباید دین را طوری تبلیغ کنیم که آنها - اصطلاحا - ارتباط درونی با گزاره های دینی نگیرند و مصلحت و مفسده حاکم بر گزاره های دینی را درک نکنند. لذا اگر شما در فضای کلی تری مجموعه خطرهایی که برای افراد وجود دارد [را] به آنها متذکر شوید و مجموعه جلباب ها، سپرها و پوشش هایی که آن خطر ها را رفع می کند به مخاطب خودتان متذکر شدید، آن وقت ارتباط بین بیان شارع و مردم - خصوصا دختران جوان ما - برقرار می شود و دیگر فکر نمی کند که در امر و نهی، منافعی برای آمر و ناهی است. نخیر! در امر و نهی، منفعت اول برای شنونده امر و نهی است، منتهی ما باید این را اثبات کنیم؛ این با گفتن حل و فصل نمی شود. یکی از راه ها این است که شما ابتدائاً بروید و مثلا توسعه معنایی که شارع مثلا به اصطلاح جلباب داده را بحث کنید. بنابراین وقتی شارع می فرمایند «یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ (احزاب 59)» [جلبابها خود را بر خویش فروافکنند]، مخاطب می گوید به عنوان یکی از مجموعه توصیه های شارع، اینجا با نوعی از جلباب - که در اصطلاح عرفی از آن به "روسری" یا "مقنعه" تعبیر می کنیم - روبه­رو هستیم.

پس این توضیح مقدماتی بحث ما بود. فقیه و کسی که می خواهد اخباری­گری نکند، همیشه در همه بحث ها باید توسعه معنایی را در ذهن مخاطب خود ایجاد کند.

2/2. بحث اصلی: آثار حجاب در آیات و روایات (تصویر)

اشاره

شارع در مورد خود جلباب (به معنای همین حجاب که ما در عرف می فهمیم) چهار خاصیت را بیان کرده است. ما این چهار خاصیت را هم شرح می دهیم؛ معنایش این است که اگر کسی حجاب خودش را مکشوف کرد و اصطلاحا تظاهر به بی­حجابی کرد، در این چهار ضرر شریک خواهد بود. این چهار ضرر هم برای خود فرد مرتکبِ فعل قبیحِ و هم برای دیگران، بی­حجابی است؛ بنابراین من چهار منفعت قطعیه مسئله حجاب را توضیح می­دهم:

2/2/1. گسترش امنیت بانوان؛ اولین فائده حجاب در آیات و روایات (فائده امنیتی)

اشاره

از همین آیه 59 سوره احزاب شروع می کنیم. وقتی [شارع] توضیح می دهد که «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنینَ یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنی أَنْ یُعْرَفْنَ فَلایُؤْذَیْنَ»، وقتی فوائد را می گوید عبارت «فَلا یُؤْذَیْنَ» اینجا به عنوان "ثبت"⁽¹⁾

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی)، 7 آذر 1402، قم

پایگاه اطلا ع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5908

قواعد اصولی فقه البیان به سه دسته قاعده کلی تقسیم می شود:

بخش اول قواعد اصولی فقه البیان (گروه قواعد بیان مبتنی بر ظرفیت و گروه قواعد بیان مبتنی بر تأمل) به تشریح مفهوم سؤال و تأمل در بیان شارع می پردازد. ...

بخش دوم قواعد اصولی فقه البیان ( گروه قواعد اصولی بیان مبتنی مُکث) به تحلیل مسئله پاسخ و راه حل از منظر شارع می پردازد. تبیین مفهوم تنزیل در کنار مفهوم تأویل، تشریح مفهوم ظاهر در کنار مفهوم باطن بخشی از مباحث بیان مبتنی بر مُکث است. همچنین تحلیل ابعاد تنزیل، تأویل و تحلیل ابعاد باطن و ظاهر بخش دیگری از مباحث این بخش است. مهمترین بخشِ بیان مبتنی بر مُکث، تحلیل ابعاد ظاهر و نص از منظر شارع است. بیان شارع در بخش ظاهر، حداقل دارای سه بُعد ثبت (تصویر)، تحلیل (تعریف) و پردازش (تصمیم) است.

بخش سوم قواعد اصولی فقه البیان (گروه قواعد اصولی بیان مبتنی بر مقایسه، گروه قواعد اصولی بیان مبتنی بر رفق، گروه قواعد اصولی بیان مبتنی بر منزلت، گروه قواعد اصولی مبتنی بر انفتاح، گروه قواعد اصولی مبتنی بر سیاق و گروه قواعد اصولی مبتنی بر کمیت) به تعمیق 6 بعدی بیان شارع حکیم می پردازد. ...

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی)، 30 خرداد 1402،قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5383

ساخت اجمالی و ساخت تفصیلی: قبلاً عرض کرده ایم؛ که الگوی فقهی ساخت، روش تبویب راهبردی مباحث را -برای دستیابی به نظم اختیاری - در اختیار یک مدیر قرار می دهد! (هدف الگوی ساخت)

تبویب مباحث در الگوی ساخت دارای سه مرحله تعریف (تحلیل موضوع)، تصویر(ثبت موضوع) و تصمیم( پردازش موضوع) است و این نوع از تبویب به تحریک فکر و ساخت اندیشه در محیط انسانیِ پیرامونِ یک مدیر کمک می کند.

بعد از تبویب تفکر راهبردی یک مدیر در مرحله مُکث (مرحله ساخت اجمالی)، مدیر می تواند ساخت تکمیلی تفکر خود را آغاز نماید. به عنوان مثال در تدوین راهبردهای مدیریتی تأکید بر منزلت یابی صحیح در امور، یک راهبرد تکمیلی در الگوی ساخت محسوب می شود.

تتبع در آیات و روایات، ما را به 8 گونه ساخت فکری در مرحله ساخت تکمیلی رهنمون نموده است. حوزه های تکمیلی ساخت، توجه به ظرفیت، تأمل، منزلت، انفتاح، سیاق، کم، مقایسه و ساختار رفق، در مجموعه های مدیریتی است.

حجت الاسلام علی کشوری، 18 فروردین 1400، قم

وبگاه فقه نظام

m-hedayat.blog.ir/1400/01/18

جمع ادله در ساختارِ مُکث (ثبت، تحلیل و پردازش)، نوعی جمع ابتدایی دارای حجیت است و از ساختار سه بخشی این نوع از جمع می توانیم برای کشفِ جمع دلالی مجموعه هایی از روایات و آیات بهره ببریم.

حجت الاسلام علی کشوری، 17 فروردین 1400، قم

وبگاه فقه نظام

m-hedayat.blog.ir/1400/01/17

خودنمایی می کند. می­فرماید: «شما از ناحیه دیگران اذیت کمتری دریافت می­کنید. این مسئله اذیت کمتر، ابتدا نفعش برای خانم ها است.» شارع با دستور به جلباب و حجاب، در واقع به دنبال تأمین امنیت و آسایش زنان در جامعه هست.

2/2/1/1. افزایش آزار و اذیت بانوان و کاهش امنیتِ آنها در کشور های اروپایی به دلیل بی توجهی به مسئله حجاب

حتماً اخبار مربوط به جنبشی که در فرانسه و برخی از کشورهای غربی تحت عنوان "لباس مترو" راه افتاده را شنیده اید.⁽¹⁾

The hashtag ‘subway shirts’ currently has 4.7M views, with the term gaining popularity and going viral in the last week.The ‘trend’ is about women coming together to show the realities of dressing in public, especially in hot weather, to avoid harassment from men. 'Subway shirts’ are, simply, baggy t-shirts that go over your outfit, and since New Yorkers posted about it, it's resonated globally with women in the UK posting their versions.

هشتگ «پیراهن های مترو» در حال حاضر 4.7 میلیون بازدید دارد و این عبارت در هفته گذشته محبوبیت بیشتری پیدا کرده است. این ترند درباره زنانی است که گرد هم می آیند تا واقعیت های لباس پوشیدن در انظار عمومی، به ویژه در هوای گرم را نشان دهند تا از آزار و اذیت مردان جلوگیری کنند. «پیراهن های مترو»، به سادگی، تی شرت های گشاد هستند که بر روی لباس شما می آیند، و از زمانی که نیویورکی ها در مورد آن پست گذاشته اند، در سراسر جهان با زنان بریتانیایی که نسخه های خود را منتشر می کنند، طنین انداز شده است.

Fashion influencer Sophie Milner posted a video titled: “The outfit versus the outfit I wear on the tube so I don't get harassed and stared at by creeps.” Sophie continued to say that “It’s universal. As someone who has always loved expressing themselves with fashion, wearing outfits that make ME feel good about myself, it frustrates me so much that I have to tailor my choices so often to avoid unwanted attention and stay safe.... If I’m dressing for men I’m putting on a baggy t-shirt, sweatpants and sunglasses so you don’t look my way…” The post is hugely relatable, with hundreds of women in the comments sharing the experience. I myself have been there many times:... wearing the less-cute outfit option to avoid unwanted attention.

سوفی میلنر، اینفلوئنسر مد، ویدیویی را با عنوان: "لباس در مقابل لباسی که من روی تیوپ می پوشم تا توسط افراد چندش آور مورد آزار و اذیت و خیره شدن قرار نگیرم." سوفی ادامه داد که « این [مسئله] جهانی است. به عنوان کسی که همیشه دوست داشته خود را با مد بیان کند، پوشیدن لباس های [مد] به من احساس خوبی نسبت به خودم می دهد، اما آنقدر من را ناامید [و ناراحت] می کند که مجبورم اغلب انتخاب هایم را انجام دهم تا از توجه ناخواسته جلوگیری کنم و ایمن بمانم... اگر برای مردان لباس می پوشم، یک تی شرت گشاد، شلوار گرمکن و عینک آفتابی می پوشم تا به من نگاه نکنند…» این پست بسیار قابل ارتباط است [با دیگران] و صدها زن در نظرات این تجربه را به اشتراک می گذارند. من خودم بارها آنجا بوده ام:... برای جلوگیری از توجه ناخواسته، از لباس های کمتر زیبا استفاده کرده ام.

Eliza Hatch, from Cheer Up Luv [campaign], said on Instagram “Now I want to clarify FIRMLY that I am not not not hating on these videos at all, I think they are a brilliant conversation starter. But they are also a grim reminder that we still have to account for our personal safety, we still have to monitor and police our own bodies, and are still denied freedoms to wear whatever we want, even in stiflingly hot city summers."

الیزا هچ، از [کمپین] Cheer Up Luv، در اینستاگرام گفت: «اکنون می خواهم قاطعانه توضیح دهم که اصلاً از این ویدیوها متنفر نیستم، فکر می کنم آنها شروع کننده گفتگوی درخشانی هستند. اما آنها همچنین یادآور تلخی هستند که ما هنوز باید برای ایمنی شخصی خود پاسخگو باشیم، هنوز باید بدن خود را تحت نظر داشته باشیم و کنترل کنیم، و همچنان از آزادی پوشیدن هر چیزی که می خواهیم محروم هستیم، حتی در تابستان های خفه کننده شهر."

In 2019, a survey conducted for The Independent found 55% of men believed that “The more revealing the clothes a woman wears, the more likely it is that she will be harassed or assaulted.

it doesn't matter. Subway shirt or not, we live in a society where women are objectified and violence against us is rife.

در سال 2019، یک نظرسنجی که برای ایندیپندنت انجام شد نشان داد که 55 درصد از مردان بر این باور بودند که «هر چه لباس هایی که یک زن می پوشد آشکارتر باشد، احتمال اینکه او مورد آزار و اذیت یا تعرض قرار بگیرد بیشتر است».

در عمق وجود ما می دانیم که این مهم نیست. پیراهن مترو یا نه، ما در جامعه ای زندگی می کنیم که در آن زنان عینیت یافته و خشونت علیه ما همه گیر است.

منبع: مجله آنلاین زنان چندملیتی Glamour (منتشر شده توسط انتشارات Condé Nast)

glamourmagazine.co.uk/article/subway-shirts-opinion

که کسی را به حجاب دعوت کند. با این حال، خانم های فرانسوی به لحاظ تجربی به این نتیجه رسیده اند که به دلیل شلوغی مترو و اختلاط زن و مرد، لباس های عریان باعث اذیت بیشتر آنها می شود. بنابراین، آنها خودشان کمپینی تحت عنوان "لباس مترو" راه انداخته اند. همانطور که مشاهده کردید، ویژگی بارز جنبش "لباس مترو" پوشاندن بیشتر سینه و گردن خانم ها است؛ به این معنی که بخشی از زینت زن با استفاده از این لباس پوشیده می شود.

شارع محترم [به درستی] همین را می فرمایند که در حال حاضر بحث ما صرفاً عِقاب اُخروی و مسائل دیگر نیست؛ بلکه شارع تأکید دارند که [رعایت حجاب، خود به خود موجب] کاهش آزار و اذیت بانوان می شود. در واقع، عفاف و حجاب، امنیت آفرین است.

البته آمارهای متعددی در کشورهای غربی در مورد افرادی که ترک رشد کرده اند، وجود دارد. بررسی این آمارها، ارزش و اهمیت این گزاره رشدآمیز شارع را بیش از پیش آشکار می سازد.⁽¹⁾

[لابد] می دانید که امیرالمومنینعلیه السلام یک گزاره روشی دارند⁽²⁾

که می­فرمایند «وَ اعْلَمُوا أَنَّکُمْ لَنْ تَعْرِفُوا الرُّشْدَ حَتَّی تَعْرِفُوا الَّذِی تَرَکَهُ»⁽³⁾

امیرالمومنین فرمود: ...بدانید که شما، هرگز راه درست را نخواهید شناخت، مگر این که کسی را که آن را رها کرده است، بشناسید.

الکافی ، ج 8، ص 390 / نهج البلاغة (للصبحی صالح) ص 205

بحار الأنوار، ج 34 ص 233

می فرمایند: «هرگز شما رشد را درک نخواهید کرد و معرفت به رشد پیدا نمی کنید مگر زمانی که وضعیت کسی که ترک رشد کرده را بررسی کنید.» این خیلی مسئله مهمی است!

بنابراین اگر خواستید برای دختران­تان بگویید: «رشد و فایده حجاب در چه چیزی است ؟»، [در جواب] به صورت مدیریت شده، وضعیت کسانی را که "ترک حجاب" کرده­اند، برایشان روایت کنید. البته این فقط به حجاب اختصاص ندارد؛ ما وقتی می خواهیم به بانک های ربوی­مان که همیشه در جمهوری اسلامی «غلط می کنند» بگوییم: «"ربا" بد است»، آثار سوء ربا را بر تولید، بر فروپاشی خانواده ها و... برایشان روایت می کنیم. ننگ و عاری که رباخوار ها با خودشان از دنیا برده­اند را برای آنها روایت می کنیم. وقتی کسی وضعیت ترک رشد "قرض الحسنه" را مشاهده می کند، قدر حکم "حرمت ربا" را می فهمد. این، مسئله بسیار مهمی است.

در همه جا اصلِ روشی، همین است. بنابراین، ترک رشد، چه در مصادیق وطنی و چه در مصادیق غربی، می تواند موضوع بررسی قرار گیرد. این، یک قاعده ای در "فقه البیان" است که ما اسم آن را "بیان مبتنی بر مقایسه"⁽¹⁾

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی)،7 آذر 1402، قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5908

برخی فقط اختلافات کلی میان دو جبهه را می شناسند و برخی هیچ شباهتی میان توصیف های پوزیتویستی از اشیاء و توصیف های فقهی از اشیاء قائل نیستند. فهم تفاوت های میان دو دستگاه کارشناسی وابسته به میزان تسلط بر قاعده اصولی "بیان مبتنی بر نظام مقایسه" است.

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی)، 25 آبان 1402، قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5833

"مطالعات تطبیقی" اشتباه بگیرند. این نوع [مقایسه] در "فقه البیان" بحث شده است؛ به این معنا که شما گزارش ترک رشد را به کسی که می خواهید او را دعوت به رشد کنید، می دهید.⁽¹⁾

شاید در این منبرهای ماه محرم شنیده باشید که یکی از کارهایی که معاویه انجام می داد این بود که در شهر شام ایمان را به مردم می آموخت اما هرگز اجازه تبیین کفر و شرک را نمی داد. فلسفه این کار هم این بود که اگر مفهوم کفر و شرک تبیین می شد مردم متوجه افعاال، رفتار و دستورات شرک آمیز و کفرآمیز حکومت معاویه می شدند. قرآن می فرماید: «قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ»، معاویه غی آن را بحث نمی کرد و تنها رشد را بحث می کرد. پس اگر تبیین به سمت ایجاد نظام مقایسه رفت و برای مثال بین نظم موجود و نظم مطلوب مقایسه انجام داد، یعنی دو راه در مقابل مردم وجود دارد، در این صورت این کار آغاز نظام سازی است نه فقط تبیین صرف. به دلیل اینکه به بحث از راه خود در مقابل راه موجود می پردازد. پس خیلی با تبیین موضوع متفاوت است زیرا در آن نظام مقایسه وجود دارد.

حجت الاسلام علی کشوری، مکتوب سلسله جلسات تبیین مفهوم برنامه ریزی بر مبنای مفاهیم اولین نقشه الگوی پیشرفت اسلامی، ج1، ص18 و 19، دانشگاه صنعتی شریف، آبان و آذرماه 1395

کتابخانه مدرسه هدایت

eitaa.com/ketab_olgou/128

کار دیگری که دین انجام می دهد این است که حرف خود را در فضای نظام مقایسه مطرح می کند. چون همان طور که عرض کردم دین « قَدْ تَبَیَّنَ اَلرُّشْدُ مِنَ اَلْغَیِّ» است و به دلیل اینکه می خواهد هدایت ایجاد کند اختیارات را به چالش نمی کشد و هدایت نیز بدون نظام مقایسه امکان ندارد. قرآن می فرماید: « إِنّٰا هَدَیْنٰاهُ اَلسَّبِیلَ إِمّٰا شٰاکِراً وَ إِمّٰا کَفُوراً»؛ دین هَدَیْنٰاهُ اَلسَّبِیلَ می کند؛ اما این هدایت به چه شکلی اتفاق می افتد؟ از طریق « قَدْ تَبَیَّنَ اَلرُّشْدُ مِنَ اَلْغَیِّ»؛ پیش فرض ادبیات دینی نظام مقایسه است. کسی که روایات اهل بیت عصمت و طهارت( و آیات قرآن را بررسی نموده و این موارد را برای مردم تبیین می کند اما مقایسه نمی کند، فقیه نیست؛ فقیه باید بتواند بین باطل و حق مقایسه کند، زیرا نظام مقایسه، جزء لوازم متذکر کردن است. حالا بعداً در الگوی ساخت نظامات اسلامی قواعد نظام مقایسه را به صورت تفصیلی بحث خواهم کرد. پس این دومین ویژگی دین است. اولین ویژگی دین این است که شروع بحث از ابعاد فطرت می باشد، از منظر دین فطرت باید به تکامل برسد. دومین ویژگی دین هم این است که باید بر پایه نظام مقایسه بحث را شروع کند و البته بحث را به سمت یک جهت واحد هدایت کند.

حجت الاسلام علی کشوری، مکتوب سلسله جلسات تبیین مفهوم برنامه ریزی بر مبنای مفاهیم اولین نقشه الگوی پیشرفت اسلامی، ج2، ص135 و 136، دانشگاه صنعتی شریف، آبان و

آذرماه 1395

کتابخانه مدرسه هدایت

eitaa.com/ketab_olgou/129

کلمه نظام در عبارتِ "نظام مقایسه" به این معناست که باید تمام آنچه تفکر رقیب از حوزه مبانی نظری تا حوزه ی کاربرد ادعا کرده است را با تفکر خود مقایسه کنیم. بنیاد تفاهم، نظام مقایسه است، اصلاً نظام مقایسه، زمینه ی تحریک وعاء فکر را آماده کرده و اختیار را نیز به چالش نمی کشد؛ در واقع در عوض اینکه بنیاد هدایت را بر موعظه قرار دهید باید این بنیاد را بر نظام مقایسه قرار دهید. البته موعظه نیز جایگاهی دارد و ما منکر آن نمی شویم، البته در خودِ موعظه نیز نظام مقایسه شرط است. به هر حال کار خوبی نیست که ما به جای انسان ها تصمیم گرفته و تحلیل کنیم، این حرف بنده است. لازم نیست با پیش داوری وارد بحث شویم. بنده همیشه این نکته را در آیة الکرسی تذکر داده و گفته ام: دوستانی که می گویند «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ»، به این نکته توجه نمی کنند که چون «قَدْ تَبَیَّنَالرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ»اتفاق می افتد، «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ» صورت می گیرد. این افراد همواره آیات را عضین می کنند و یک قسمت آن را خوانده و قسمت دیگر را نمی خوانند. در حقیقت وقتی نظام مقایسه می کنیم نیازی به اکراه نداریم. شما می خواهید طرف مقابل را هدایت کنید و برای این کار می توانید رشد را از غیّ تبیین کنید و به همین دلیل نیازی به اکراه ندارید. برخی از دوستان نیز «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ» را به احکام اختصاص می دهند. دلیل این نظریات و دیدگاه ها، عضین کردنِ قرآن است. اصلاً «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ» برای مقام هدایت است و خدای متعال در آیة الکرسی قدرت هدایت را بحث می کند و می گوید اگر تبیّن با قواعدِ آن انجام شود اصلاً نیازی به اکراه نیست. اصلاً جنسِ اکراه در دین وجود ندارد؛ چون دین، تبیّن دارد. نظام مقایسه به همین معناست؛ یعنی شما در ذهنِ طرف مقابل دائماً حرف غیّ را با حرفِ رشد مقایسه کنید. به عنوان مثال شما به مخاطب می گویید وقتی مع الرسول حرکت کنید پنج سطح از فکر تحریک می شود؛ اما وقتی با کفر حرکت می کنید تحریکِ وعاء فکر در یک سطح منحصر می شود، خود شما قضاوت کنید که کدام یک برتر است. این کار، نظام مقایسه است. پس ما وقتی می خواهیم تفاهم کنیم باید نظام مقایسه را اصل قرار دهیم.

حجت الاسلام علی کشوری، مکتوب سلسله جلسات تبیین مفهوم برنامه ریزی بر مبنای مفاهیم اولین نقشه الگوی پیشرفت اسلامی، ج3، ص164 الی 166، دانشگاه صنعتی شریف، آبان و

آذرماه 1395

کتابخانه مدرسه هدایت

eitaa.com/ketab_olgou/130

بنابراین می­توانید گزارشی درباره ایذاءها و اذیت هایی که برای ترک حجاب متصور است و اتفاق افتاده است، را تهیه کنید و آن را آرام آرام به مخاطب خودتان منتقل کنید.⁽¹⁾

2/2/2. جلوگیری از ایجاد اختلال شخصیتی در مردان (دائم الحسرت و عقده ای شدن و ابتلاء به خواسته های تنزّل یافته)؛ دومین فائده حجاب در آیات و روایات (فائده روان شناسانه)

چالش دوم ترک عفاف و حجاب، بسیار مهم است. این چالش، عمدتاً گریبان­گیر آقایان است. امیرالمومنینعلیه السلام فرموده اند: «اگر بی حجابی - به عنوان زمینه نگاه به نامحرم - گسترش یابد، مردان حسرتشان دائمی خواهد شد»؛ یعنی به لحاظ روان­شناسی، مرد ها "دائم الحسرة"

خواهند شد. تصور کنید کسی به لحاظ درونی، همواره حسرت بخورد و آه بکشد. [می­توان گفت که چنین کسی] تقریبا از زندگی عادی ساقط می شود.

برخی دختران جوان می گویند: «ما می خواهیم بی حجاب باشیم،[اما] آقایان [نباید] نگاه کنند!». این گزاره بسیار عجیب و غریبی است. یعنی مصادیق بی­حجابی در جامعه فراوان باشد، بعد از آقایان انتظار داشته باشید که چشم های خود را ببندند! این ممکن نیست. مسئله دو جنبه دارد: 1. هم باید مصادیق بی حجابی کاهش یابد، هم باید به آقایان توصیه کنیم که از نگاه به نامحرم خودداری کنند.

روایت از امیرالمومنین علیه­السلام است؛ می­فرمایند: «مَنْ أَطْلَقَ نَاظِرَهُ أَتْعَبَ خَاطِرَهُ مَنْ تَتَابَعَتْ لَحَظَاتُهُ دَامَتْ حَسَرَاتُهُ»؛⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: کسی که [عنانِ] چشم خود را رها کند، خاطرش را به زحمت اندازد؛ کسی که نگاه هایش پیاپی باشد حسرت هایش دائمی گردد.

جامع الأخبار، ص 93

بحار الأنوار، ج 101 ، ص38 / مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 14، ص 268

برخی روایات مشابه دیگر:

عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ اِبْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: اَلنَّظَرُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِیسَ مَسْمُومٌ وَ کَمْ مِنْ نَظْرَةٍ أَوْرَثَتْ حَسْرَةً طَوِیلَةً.

از امام صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود: نگاه به نامحرم تیری از تیرهای زهرآگین ابلیس است و چه تعداد از نگاه هایی که باعث حسرت دراز مدّت می شود.

المحاسن

ج1 ص109 / الکافی ج5 ص559 / ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ج1 ص264 / من لا یحضره الفقیه

ج4 ص18 (تغییر در متن بعد از مسموم: مَنْ تَرَکَهَا لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لاَ لِغَیْرِهِ أَعْقَبَهُ اَللَّهُ إِیمَاناً یَجِدُ طَعْمَهُ)

جامع الأخبار ج1 ص145

الوافی ج22 ص859 / وسائل الشیعة ج20 ص190 و 192 / بحار الأنوار ج101 ص40 / مستدرک الوسائل

ج14 ص268

عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْحَسَنِ بْنِ اَلْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْحَسَنِ اَلصَّفَّارِ عَنِ اَلْعَبَّاسِ بْنِ اَلْمَعْرُوفِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ وَاصِلِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ اِبْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ یَقُولُ: کَانَ اَلْمَسِیحُ عَلَیْهِ السَّلاَمُ یَقُولُ لِأَصْحَابِهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِیَّاکُمْ وَ اَلنَّظِرَةَ فَإِنَّهَا تَزْرَعُ فِی قَلْبِ صَاحِبِهَا اَلشَّهْوَةَ وَ کَفَی بِهَا لِصَاحِبِهَا فِتْنَةً.

از امام صادق(علیه السّلام)شنیدم که می فرمود:حضرت مسیح(علیه السّلام)بیارانش می فرمود: ... از نگاه بنامحرم بپرهیزید که در دل صاحبش بذر شهوت می افشاند،و همین کار کافی است که صاحبش را دچار فتنه نماید...

الأمالی (للمفید)

ج1 ص208 / من لا یحضره الفقیه ج4 ص18 / تحف العقول ج1 ص301 و 502

الوافی ج22 ص860 و ج26 ص 271 و 288 / وسائل الشیعة ج20 ص192 / بحار الأنوار ج14 ص 304 و ص324 و ج75 ص279 و ج101 ص41 / عوالم العلوم ج20 ص637 / مستدرک الوسائل ج14 ص270 324

حَدَّثَنَا أَبِی رَضِیَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اَللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ اَلْیَقْطِینِیُّ عَنِ اَلْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ اَلْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ جَدِّی عَنْ آبَائِهِ عَلَیْهِمُ السَّلاَمُ : أَنَّ أَمِیرَ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ عَلَّمَ أَصْحَابَهُ فِی مَجْلِسٍ وَاحِدٍ أَرْبَعَمِائَةِ بَابٍ مِمَّا یُصْلِحُ لِلْمُسْلِمِ فِی دِینِهِ وَ دُنْیَاهُ قَالَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ:... لَیْسَ فِی اَلْبَدَنِ شَیْءٌ أَقَلَّ شُکْراً مِنَ اَلْعَیْنِ فَلاَ تُعْطُوهَا سُؤْلَهَا فَتَشْغَلَکُمْ عَنْ ذِکْرِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ... وَ قَالَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ لَکُمْ أَوَّلُ نَظْرَةٍ إِلَی اَلْمَرْأَةِ فَلاَ تُتْبِعُوهَا بِنَظْرَةٍ أُخْرَی وَ اِحْذَرُوا اَلْفِتْنَةَ .

امیرالمومنین علیه السلام: ... در بدن عضوی نیست که کمتر از چشم شکر خدا کند چشم خود را نگهدارید و بهر جا خواهد باز نکنید تا شما را از یاد خدای عز و جل باز ندارد.... نخستین نگاهی که بزن می افتد از آن شما است [اشکالی ندارد] ولی نگاه دیگری بدنبال نگاه اول نکنید و از گرفتاری [و فتنه] کناره گیرید.

الخصال ج2 ص610 / تحف العقول ج1 ص10

وسائل الشیعة ج20 ص194 / بحار الأنوار ج10 ص89 و ج101 ص35

قَالَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ: «أَوَّلُ اَلنَّظْرَةِ لَکَ وَ اَلثَّانِیَةُ عَلَیْکَ وَ لاَ لَکَ وَ اَلثَّالِثَةُ فِیهَا اَلْهَلاَکُ»

امام صادق علیه السّلام: نگاه اول برای تو (جایز است) و نگاه دوم به زیان تو و نگاه سوم موجب نابودی تو می باشد.

من لا یحضره الفقیه

ج3 ص474

مکارم الأخلاق ج1 ص236

الوافی ج22 ص860 / وسائل الشیعة ج20 ص193 / بحار الأنوار ج101 ص37

قَالَ اَلنَّبِیُّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : لِکُلِّ عُضْوٍ مِنِ اِبْنِ آدَمَ حَظٌّ مِنَ اَلزِّنَاءِ اَلْعَیْنُ زِنَاهُ اَلنَّظَرُ وَ اَللِّسَانُ زِنَاهُ اَلْکَلاَمُ وَ اَلْأُذُنَانِ زِنَاهُ اَلسَّمْعُ وَ اَلْیَدَانِ زِنَاهُمَا اَلْبَطْشُ وَ اَلرِّجْلاَنِ زِنَاهُمَا اَلْمَشْیُ وَ اَلْفَرْجُ یُصَدِّقُ ذَلِکَ کُلَّهُ وَ یُکَذِّبُهُ.

رسول خدا(صلّی الله علیه و آله): در هر عضوی از فرزند آدم سهمی از زناست؛ زنای چشم نظر کردن است و زنای زبان سخن گفتن است زنای دو گوش شنیدن است و زنای دو دست گرفتن است و زنای دو پا رفتن است و فرج هم این درخواست ها را یا قبول می کند یا رد میکند.

جامع الأخبار ج1 ص145

بحار الأنوار ج101 ص38 / مستدرک الوسائل ج14 ص269 و ص340

قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلاَمُ : وَ قَالَ عِیسَی اِبْنُ مَرْیَمَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ لِلْحَوَارِیِّینَ: إِیَّاکُمْ وَ اَلنَّظَرَ إِلَی اَلْمَحْذُورَاتِ فَإِنَّهَا بَذْرُ اَلشَّهَوَاتِ وَ نَبَاتُ اَلْفِسْقِ قَالَ یَحْیَی عَلَیْهِ السَّلاَمُ اَلْمَوْتُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ نَظْرَةٍ بِغَیْرِ وَاجِبٍ ... وَ لاَ تَتَوَفَّرُ عَیْنٌ نَصِیبَهَا مِنْ نَظَرٍ إِلَی مَحْذُورٍ إِلاَّ وَ قَدِ اِنْعَقَدَ عُقْدَةٌ عَلَی قَلْبِهِ مِنَ اَلْمُنْیَةِ وَ لاَ تَنْحَلُّ بِإِحْدَی اَلْحَالَتَیْنِ إِمَّا بِبُکَاءِ اَلْحَسْرَةِ وَ اَلنَّدَامَةِ بِتَوْبَةٍ صَادِقَةٍ وَ إِمَّا بِأَخْذِ نَصِیبِهِ مِمَّا تَمَنَّی وَ نَظَرَ إِلَیْهِ فَآخِذُ اَلْحَظِّ مِنْ غَیْرِ تَوْبَةٍ مَصِیرُهُ إِلَی اَلنَّارِ وَ أَمَّا اَلتَّائِبُ اَلْبَاکِی بِالْحَسْرَةِ وَ اَلنَّدَامَةِ عَنْ ذَلِکَ فَمَأْوَاهُ اَلْجَنَّةُ وَ مُنْقَلَبُهُ اَلرِّضْوَانُ .

حضرت امام صادق علیه السّلام می فرماید: حضرت عیسی علیه السّلام به خلّص اصحاب خود،که ملقّب هستند به حواریّین، می فرموده اند که:بپرهیزید از نظر کردن به زنان نامحرم،که زنان،تخم شهوت هستند و مورث قساوت و منتج کدورت دل هستند. یحیی معصوم علیه السّلام می فرماید که:مردن دوست تر است به نزد من از نگاه کردنی که واجب نباشد. ... عبد اللّٰه مسعود می فرماید که:نیست هیچ چشمی که نظر کند به حرامی و به آن حرام،نظر سیر کند مگر آنکه منعقد می شود گرهی بر دل او از آرزو،و وانمی شود آن گره،مگر به یکی از دو چیز: یا به ریختن اشک حسرت و ندامت از آن عمل قبیح و رجوع صادقی از آن عمل شنیع. یا به وصل و رسیدن به آن آرزو،اگر به موافق شرع ممکن باشد و اگر پی آن نظر رفت و توبه نکرد،پس جای او جهنّم خواهد بود.و اگر توبه کرد و از آن حرکت لغو،پشیمان شد و قطرات عبرات از دیده ریخت،جای او بهشت است و مرجع و بازگشت او به رضای الهی است.

مصباح الشریعة ج1 ص9

بحار الأنوار ج101 ص42 / مستدرک الوسائل

ج14 ص269

حسرت خوردن کسی ارتقاء پیدا کرد و به اصطلاح فارسی "عقده­ای" شد، تعادل شخصیتی او به هم می خورد و نظام تصمیم گیری اش مختل می شود. بنابراین از این روایت هم استفاده می شود که یکی از نتایج بی حجابی "تنزل خواسته های مردها" می­شود.

تصور کنید مردی روزانه صد صحنه بی حجابی ببیند؛ [در اینصورت او] دیگر به صورت طبیعی نمی تواند به چیز دیگری فکر کند. [چرا؟] چون در روایتی دقیق آمده است که حضرت می فرمایند: «همیشه وصف شئ و شنیدن شئ، خیلی کم ارزش تر است از دیدن یک شئ [و تجربه کردن آن از نزدیک].»؛⁽¹⁾

امیرالمومنین (علیه السلام): ... چیزی بدتر از شرّ و بدی نیست جز کیفر و عذاب آن، و چیزی نیکوتر از خیر و نیکی وجود ندارد جز پاداش آن. همه چیز دنیا شنیدن آن بزرگتر از دیدن آن است، و هر چیز از آخرت دیدن آن بزرگتر از شنیدن آن است. پس کفایت می کند شما را شنیدن از دیدن ، و خبر دادن از پنهانی های آخرت. آگاه باشید، هر گاه از دنیای شما کاهش یابد و به آخرت افزوده گردد بهتر از آن است که از پاداش آخرت شما کاسته و بر دنیای شما افزوده شود. چه بسا کاهش یافته هایی که سود آور است، و افزایش داشته هایی که زیان آور بود...

نهج البلاغة (خطبه 114)، ص 170 / عدة الداعی و نجاح الساعی، ص 109

تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص 148 / غرر الحکم و درر الکلم، ص 510

الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، ج 1، ص 366

یعنی اگر فرض کنیم مردی با زن بی حجابی ازدواج کند، بعد از ده بیست روز متوجه می شود که نصف زیبایی او آرایش بوده و آن نصف زیباییِ طبیعی هم ارزش حسرت خوردن نداشته است. چرا؟ چون ازدواج کرده و وارد فعلِ دیدن و زندگی کردن و تجربه کردن شده است؛ اما وقتی فقط شنیدن یا یک نگاه [بدون تجربه کردن و زندگی کردن] مطرح است، ممکن است تصور اولیه این

باشد که حسرت بسیار بزرگی در زندگی این مرد واقع شده است. پس با گسترش پدیده بی حجابی، مردها را به لحاظ روان شناختی، مبتلا به "تنزل خواسته ها و آرزوها" می کنیم؛ به عبارت ساده تر، آنها را "عقده ای" می کنیم.

امیرالمومنین علیه­السلام وقتی می خواهند با خانم ها صحبت کنند می فرمایند: «لطفا جامعه را تخریب نکنید!» یکی از تخریب ها این است که مرد های اطراف شما کوچک باشند؛ یعنی مردانی "رذل" باشند که تنها به دنبال خواسته های کوچک هستند.این هم سرفصل دوم. بنابراین اگر بی حجابی روزانه [و به امری عادی تبدیل شود]، دیگر نمی­توانید با پدیده مرد بزرگ - مردی که می­تواند تکیه گاه باشد - روبه­رو شوید. نسل این نوع مردان در معرض انقراض قرار می گیرد!

2/2/3. جلوگیری از گسترش جرائم؛ سومین فائده حجاب در آیات و روایات

2/2/3/1. گسترش بی حجاب => غلبه شوت بر قلب انسان => گسترش شَرَه (حرص) در جامعه «سَبَبُ الشَّرَهِ غَلَبَةُ الشَّهوَةِ» => گسترش جرائم و شرور مختلف در جامعه «بذرُ الشَّرِّ الشَّرَهُ»

نکته دیگری در روایات است که می­فرمایند: «غلبه شهوت باعث می شود که "شَرَه" گسترش پیدا کند.» آقایان لغوی، "شَرَه" را به "سیری­ناپذیری" ترجمه کرده­اند. [شَرَه] یکی از کلمات مشابهِ کلمه "حرص" است؛⁽¹⁾

لسان العرب، ج 13، ص 506

شَرِهَ: عَلَی الطَّعَامِ و غَیْرِهِ (شَرَهاً) مِنْ بَابِ تَعِبَ حَرَصَ أَشَدَّ الْحِرْصِ فَهُوَ (شَرِهٌ).

المصباح المنیر، ج 2، ص 312

و شَرِهَ کفرح: غلب حرصه.

مجمع البحرین، ج 6، ص 350

شَرِهَ- شَرَهاً و شَرَاهَةً الی الطعام و علیه: اشتهای وی به غذا زیاد شد. الشَّرِه- آنکه بیش از نیاز غذا خورد.

فرهنگ ابجدی عربی فارسی، ص 525

امیرالمؤمنین (علیه السلام): غلبه شهوت و خواهش باعث سیری ناپذیری بسیار است.

غرر الحکم ج1 ص396 / عیون الحکم ج1 ص282

صورت طبیعی، گسترش بی حجابی در جامعه به غلبه شهوت کمک می کند، و طبق راهنمایی امیرالمومنینعلیه­السلام، غلبه شهوت باعث می شود انسان ها به دنیا حریص­تر شوند و سیری­ناپذیر شوند.

ممکن است کسی بگوید: چه اشکالی دارد؟ حضرت می­فرمایند «لِکُلِّ شَیْءٍ بَذْرٌ وَ بَذْرُ اَلشَّرِّ اَلشَّرَهُ»؛⁽¹⁾

امیرالمؤمنین (علیه السلام): هر چیزی بذر و دانه ای دارد، و بذر شرّ و بدی، سیری ناپذیری بسیار است.

غرر الحکم ج1 ص396 / عیون الحکم ج1 ص282

در روایت دیگری حضرت می فرمایند «أُصُولُ الْکُفْرِ ثَلَاثَةٌ»⁽²⁾

امام صادق علیه السّلام فرمود: ریشه های کفر سه چیز است: حرص و تکبر و حسد. اما حرص در داستان آدم علیه السّلام است زمانی که از خوردن آن درخت نهی شد و حرص او را برانگیخت که از آن بخورد. و اما تکبر در داستان شیطانست که چون مأمور بسجده آدم شد سرپیچی کرد. و اما حسد در داستان دو پسر آدم (هابیل و قابیل) است، زمانی که یکی دیگری را کشت.

الکافی ج2 ص289 / الخصال ج1 ص90/ الأمالی (للصدوق) ج1 ص419

سند امالی: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ اَلْوَلِیدِ رِضْوَانُ اَللَّهِ عَلَیْهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحَسَنِ اَلصَّفَّارُ عَنِ اَلْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ اَلْأَزْدِیِّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلاَمُ

روضة الواعظین ج2 ص381 / مشکاة الأنوار ج1 ص226

الوافی

ج4 ص229 و ج5 ص839/ وسائل الشیعة ج15 ص339 و ص367 / بحار الأنوار ج69 ص104 و ج69 ص121 / عوالم العلوم

ج20 ص757

بنابراین، اگر کسی بخواهد جلوی [گسترش] شرور و جرم در جامعه را بگیرد، باید متوجه باشد که وصف "شَرَه و حرص" در "قلوب" آدم ها اتفاق نیفتد و ریشه اصلی برای جلوگیری از "شَرَه و حرص"، مهارکردن غلبه شهوت است.

با این سیر استدلال، [می توان نتیجه گرفت که] بی حجابی، به دلیل تأثیر منفی بر قلب و تقویت شهوت، ریشه گسترش جرم و شرور در جامعه باشد.

2/2/4. جلوگیری از کاهش سطح عقل و حکمت در جامعه (و در نتیجه: افزایش رشد علمی و...)؛ چهارمین فائده حجاب در آیات و روایات

مسئله چهارم که ما در اینجا می خواهیم از آن بحث کنیم این است که: حضرت علیه­السلام می فرماید «لَا عَقْلَ مَعَ شَهْوَةٍ».⁽¹⁾

امیرالمؤمنین (علیه السلام): با داشتن شهوت، عقلی در کار نیست.

غرر الحکم ج1 ص770 / عیون الحکم ج1 ص532

مستدرک الوسائل

ج11 ص212

امیرالمؤمنین (علیه السلام): شهوت با حکمت جمع نمی شود.

غرر الحکم ج1 ص772 / عیون الحکم ج1 ص533

برعکس آن هم هست؛ [اینکه] اگر کسی لب به سخن گشود و با شما حکیمانه صحبت کرد، بدانید که او شهوت کمتری را بر قلب خودش وارد کرده است. بنابراین، اگر می خواهید جامعه دانشمند،

حکیم و عاقل داشته باشید، باید جلوی گسترش شهوت را بگیرید. حضرت علیه­السلام از انسان شهوت­ران به «مَعْلُولُ الْعَقْلِ»⁽¹⁾

امیرالمؤمنین (علیه السلام): کسی که شهوت همراه اوست، نفس او دردمند و عقل او بیمار است.

غرر الحکم ج1 ص501 / عیون الحکم ج1 ص372

مستدرک الوسائل

ج11 ص346

طبق این چهار دسته روایتی که اشاره کردم، مسئله حجاب [این فواید را دارد:] 1) اثر امنیتی دارد و باعث گسترش امنیت بانوان می شود. 2) اختلالات روان شناختی در مردان را کاهش می دهد. [همان طور که] عرض کردیم، مهم ترین اختلال روان شناختی در فرد، داشتن خواسته های تنزل یافته است؛ به تعبیر روایت، بر سر مسائل شهوانی، دائم الحسرت باشد. 3)حجاب باعث پیشگیری از جرم است؛ به شرحی که استدلال کردیم، حجاب زیرساخت کاهش جرائم است. 4) حجاب باعث افزایش رشد علمی جامعه می شود. مثلاً فرض کنید: اگر ما در دوره ای موفق شویم فرهنگ عفاف و حجاب را بیشتر در جامعه گسترش دهیم، نسل بعدی آن جامعه قطعاً حکیم تر، دقیق تر و عالم تر خواهد شد.

این پاسخ به سوال اول بود. محور اول بحث ما این است که در حال حاضر با پدیده راهبردی و بسیار مهم عفاف و حجاب درگیر هستیم و دست و پنجه نرم می کنیم. نباید اجازه دهیم جبهه عفاف و حجاب سقوط کند. با دلایلی که توضیح دادم، نشان دادم که تضعیف فرهنگ عفاف و حجاب، چهار دسته ضرر دارد و مهم ترین آن این است که خود خانم ها آزار بیشتری را تحمل خواهند کرد.

2/3. ایجاد چالش های اساسی و روزانه برای امنیت زنان در ایران در یکی دو دهه آینده (مانند کشورهای اروپایی)!! ؛ در صورت عدم رعایت حجاب و عفاف در کشور

به همه خواهرانی که روسری های خود را برمی دارند (و البته تصوراتی [برای خود] دارند و به دلیل همین تصورات، فکر می کنند که برداشتن روسری برایشان مفید است) عرض می کنم: خواهران گرامی! دو دهه آینده، امنیت شما به صورت اساسی و روزمره به چالش کشیده خواهد شد! ستاد امر به معروف و فعّالان عفاف و حجاب، وقتی به امر به معروف می پردازند و می خواهند فرهنگ عفاف را گسترش دهند، اولین دغدغه شان امنیت خواهران و زنان جامعه است. ما نمی خواهیم دو دهه آینده، دستگاه های آمارگیر کشور (مانند کشور آمریکا و فرانسه) بگویند که مثلاً از هر پنج زن ایرانی، سه زن مورد تعرض قرار گرفته اند و آزار دیده اند!⁽¹⁾

According to a recent survey by UN Women, over 70% According to a recent survey by UN Women, over 70% of women in the UK of all ages said they had experienced sexual harassment in public - which includes events, venues and public transport.

Despite these stark figures, in 2020 more than a fifth of rape referrals were “administratively finalised” by the Crown Prosecution Service, meaning they were closed without action against the suspects. In the same UN Women survey, only 4% said they had reported these incidents to an official organisation, with 45% of women saying they didn’t believe reporting would help change anything.

طبق نظرسنجی اخیر زنان سازمان ملل، بیش از 70 درصد از زنان در بریتانیا در هر سنی گفتند که آزار جنسی را در اماکن عمومی - که شامل رویدادها، مکان ها و وسایل نقلیه عمومی می شود - تجربه کرده اند. علیرغم این ارقام بد، در سال 2020 بیش از یک پنجم موارد ارجاع تجاوز به عنف توسط سرویس دادستانی تاج و تخت «نهائی اداری» شد، به این معنی که بدون اقدام علیه مظنونان بسته شدند. در همان نظرسنجی زنان سازمان ملل، تنها 4 درصد گفتند که این حوادث را به یک سازمان رسمی گزارش کرده اند، و 45 درصد از زنان گفتند که باور ندارند گزارش دهی به تغییر چیزی کمک می کند.

منبع: مجله آنلاین زنان چندملیتی Glamour (منتشر شده توسط انتشارات Condé Nast)، 2021

glamourmagazine.co.uk/article/stop-shaming-victims-of-sexual-crimes

We have an epidemic on our hands when it comes to sexual assault, with 321,500 Americans age 12 and older being sexually assaulted each year.

وقتی صحبت از تجاوز جنسی به میان می آید، یک بیماری همه گیر در دست داریم، به طوری که سالانه 321500 آمریکایی 12 ساله و بالاتر مورد تجاوز جنسی قرار می گیرند.

منبع: مجله و سازمان رسانه ای Psychology Today آمریکا

psychologytoday.com/ca/blog/the-compassion-chronicles/201809/stop-shaming-victims-sexual-assault-not-reporting

این نکته بسیار مهمی است. این دغدغه اول ماست. البته دغدغه های دیگری هم وجود دارد که به دلیل کمبود وقت نمی توانم به آن ها اشاره کنم.

پس لااقل چهار فایده مهم [بر حجاب مترتب] است که نمی توانیم از آنها بگذریم. [متأسفانه،] می بینیم بعضی ها می گویند: «حالا چه فرقی می کند که یک پارچه ای بر سر یک زن باشد یا نباشد!» یا در جلسه ای شنیدم که برخی می گفتند: «چون در جامعه به مسائل اقتصادی مبتلا هستیم، الان نباید به مسئله حجاب بپردازیم!» انصافاً اینها ناشی از "عدم حکمت" است. نمی خواهم حرف دیگری به این حرف ضمیمه کنم، اما این ها حرف های ساده انگارانه ای است. اگر مسئله حجاب در کشور تقویت نشود، این چهار دسته خسارت را حتماً در آینده تحمل خواهیم کرد! نمی توانیم بی تفاوت باشیم و باید حتماً برای آن برنامه ریزی راهبردی داشته باشیم.

3. سرفصل دوم: شرح معنای "نظام سازی" (تعریف)

3/1. لزوم توجه و رعایت هم زمان به زیرساخت بیانی و غیربیانی عفاف و حجاب؛ معنای نظام سازی برای حجاب و عفاف

اشاره

محور دوم کمک می کند تا به الگویی برای برنامه­ریزی در حجاب کشور برسیم. ما کلمه "نظام سازی" را به عفاف و حجاب اضافه کردیم. چرا این کار را کردیم؟ در ابتدای جلسه اشاره کردیم، می خواهیم بگوییم: «مسئله حجاب و عفاف را نمی توان صرفاً با تبلیغات، بیان و برنامه بخشی حل کرد؛ برای گسترش عفاف و حجاب، علاوه بر بیان حکیمانه - که بیان علل الشرایعِ حجاب است - نیازمند زیرساخت های غیر بیانی نیز هستیم.»⁽¹⁾

حجت الاسلام علی کشوری، 5 شهریور 1401، قم مبارک

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/4574

3/1/1. مثال: لزوم رعایت عوامل غیر بیانی اکرام مهمان (مانند: فراهم آوردن اتاق مناسب برای مهمانی، نوع چینش سفره، پذیرایی بعد از سفره و غیره) در کنار عوامل بیانی (مانند: استفاده از الفاظ متناسب) برای تکریم صحیح یک مهمان

چون مخاطب اصلی این عرایض ما، خانم ها و دختران عزیز جامعه ایران هستند، پیش از آنکه به برخی تعابیر تخصصی در معنای نظام سازی اشاره کنم، مایلم مثالی را مطرح کنم تا معنای نظام سازی واضح تر شود. فرض کنید قصد برگزاری مهمانی و تکریم مهمان را دارید. این مهمان، گاه مهمان غریبه ای است و گاه اعضای خانواده زن یا شوهر، مجتمعاً یا جداگانه، مهمان شما هستند. وقتی می خواهید مهمانی را به صورت استاندارد تعریف کنید، یک قدم کار همواره این است که با مهمان

خوش برخورد باشید و از کلمات طیب، پاک و بهجت آفرین برای مواجهه و استقبال از مهمان استفاده کنید.

بخشی از کار، همین استفاده از الفاظ مناسب است؛ یعنی بخشی از مهمان داری، "استخدام الفاظ بیانی" است. اما بخش دیگر کار این است که شما باید سفره خوبی نیز بیندازید؛ یعنی کسی که قصد تکریم مهمان را دارد، تنها به بیان اکتفا نمی کند، بلکه درباره سفره و غذایی که در آن است نیز برنامه ریزی می کند.

یک بخش از کار مهمان داری، همین "استخدام الفاظ بیانی" است. اما دیگر کار این است که شما باید سفره خوبی هم بیندازید؛ یعنی کسی که می خواهد از مهمانش پذیرایی کند، فقط به بیان اکتفا نمی کند، [بلکه] برای سفره و غذایی که روی آن می چیند [نیز] برنامه­ریزی می کند. خانم ها در این کار استادند؛ حتی به رنگ بشقاب ها و لیوان ها هم دقت می کنند! دقت هایی که معمولا مرد ها به خرج نمی دهند! علاوه بر سفره، به محل برگزاری مهمانی هم حساسیت نشان می­دهند؛ اینکه مهمانی کجا برگزار می­شود. فرض کنید اگر خانه، "دار واسعه" است و چند اتاق دارد، - که الان [متأسفانه] نظام مهندسی ما را از "دار واسعه" محروم کرده است و ما در آپارتمان ها زندگی می کنیم - اتاقی که نور و تهویه بهتری دارد را انتخاب می کنید. مثلاً ممکن است غذا کباب باشد و خیلی خوشمزه، اما مکان انداختن سفره هم بسیار مهم است. همین­طور [به موارد دیگر نیز توجه می کنید؛] مثلا شما می گویید پذیرایی بعد از غذا هم اهمیت دارد. [بنابراین،] شروع می کنید به لیست­کردن مجموعه عواملی [که در تکریم مهمان مؤثرند]. در مسئله اکرام مهمان، فقط به بیان اکتفا نمی کنید؛ کارهای "غیربیانی" دیگری هم باید انجام شود تا پدیده اکرام مهمان اتفاق بیفتد که بخشی از آن، بیان است و بخشی از آن "غیر بیانی" است. مثلاً نوع غذایی که روی سفره می گذاریم، جنس آن، و جایی که سفره را می اندازیم، جنس­اش بیان و کلمات اما در تکریم مهمان تأثیر دارند.

3/1/2. لزوم ارتقاء بحث های تبلیغات شهری (عوامل بیانی) در مورد حجاب و عفاف و عبور از عبارات کلیشه ای و تکراری و غیرجذّاب

چرا این مثال ساده را توضیح دادم؟ گاهی مجبورم ساده تر توضیح دهم، مخصوصاً برای دوستانی که می خواهند به مسئله عفاف و حجاب ورود کنند یا به مسائل دیگری، اما فقط به بیان و تبلیغات شهری می پردازند و به اصطلاح شروع به تولید محتوای رسانه ای می کنند. گویا این دوستان ما تصور کرده اند که بیان به تنهایی برای جا انداختن یک مسئله کفایت می کند!

در مثال مهمانی، مسئله خیلی روشن است. در سایر مسائل نیز همین نکته جریان دارد. اگر می خواهید مسئله عفاف و حجاب را راه بیندازید، نباید تصور کنید فقط باید بروید به سمت اینکه مثلاً یک فیلم تلویزیونی خوب یا موشن گرافی و عکس نوشت خوبی بسازید. سال ها بود که در تبلیغات شهری مرتبط با حجاب می دیدم بنرهایی در سطح شهر نصب می شد که روی بعضی نوشته بود «خواهرم حجاب محدودیت نیست، مصونیت است.» همین! انگار جمله دیگری به ذهن شان نمی آمد. یا مثلاً وقتی وارد بحث می شوند می گویند «خواهرم حجابت! برادرم نگاهت!» فکر کنم حدود سی سالی است این جملات را روی در و دیوار شهرها دیده ام! یعنی وقتی به بیان هم می­رسند این اندازه کلیشه­ای و تکراری و غیر جذاب است که وقتی آدم این کلمات را می­بیند، حالش یک جوری می­شود. همین موضوع باعث شده عفاف و حجاب در نسل جوان ما جا نیفتد.

بیان باید متحول شود، اما همه چیز که بیان نیست. [عوامل عبارتند از:] عوامل بیانی و عوامل غیر بیانی؛ این معنای ساده نظام­سازی است. نظام سازی به صورت ساده به این معناست که: برای تحقق یک مسئله، "بیان و الفاظ و گفتگو" یک بخش از کار است، و یک بخش (بلکه بیشتر) مربوط به "اقدامات غیر بیانی" است.⁽¹⁾

عرض کردم که از مفاد «بِالْبَیِّنَاتِوَالزُّبُرِ» که در آیه 44 سوره نحل آمده است نیز می توانیم این استفاده را بکنیم. بینات یعنی معجزات پیامبران. عمدتاً معجزاتِ غیر بیانی بودند ولی در این آیه قرآن معجزات به بیّنات نام گذاری شده اند، یعنی خاصیت روشن کردنِ راه و تبیینی دارند. همچنین کلمه بِالْبَیِّنَاتِدر کنار کلمه زُّبُر به کار رفته است و زُّبُر جمع زبور است. این آیه می فرماید پیامبران( را هم با کتاب ها و زبورها فرستادیم و هم با بینات. بنابراین پیامبران( هم به وسیله بیان - به معنای کتاب و بیانِ نظری - راه را تبیین می کردند و هم با بینات این کار را انجام می دادند. پس بعد از این وقتی شما در قرآن به کلمه تبیین و مشتقات آن برخوردید باید دقت کنید که آیا واژه ی تبیین در اینجا نتیجه کلام است یا نتیجه یک امرِ غیر بیانی.

حالا بنده استدلالِ دیگری را مطرح می کنم. این استدلال چیست؟ اگر ما گفتیم که بیان، به مسائل نظری اختصاص دارد و فربه کردن امر هدایت تنها از طریق نگاه های نظری ایجاد می شود پس مباحثی که در مورد آثار نظم اجتماعی در ایجاد دیدگاه و نگرش بحث کردیم را چه کار کنیم؟ یعنی وقتی واقعیت ها را بررسی کنیم می بینیم که بیش از تبیین، موعظه و استدلال؛ نظمِ حاکم بر یک اجتماع دیدگاه ساز و نظریه ساز بوده و در ذهن ها ایده می سازد. به عنوان مثال وقتی شما در محیط خانوادگی ای که پدر و مادر آن اهل فضل هستند زندگی می کنید رفتارِ مبتنی بر فضل پدر و مادر، برای شما الهام بخش بوده و نگاه جدیدی را در زندگی شما ایجاد می کند. به عنوان مثال فرض کنید در دعواهای خانوادگی ای که تقریباً در تمام خانواده ها وجود دارد پدر یا مادری از خود صبوری نشان می دهد. در اینجا فرزند که شاهدِ این صحنه ی نزاع است می بیند که پدر در اوجِ این نزاع صبر می کند. این موضوع دیدگاهی را در بهینه روابط انسانی به فرزند منتقل می کند. نظم اجتماعی و پیشنهادات حکام جامعه برای اداره یک جامعه، منشأ پیدایش دیدگاه و نظریه هستند و نگاه انسان ها را تغییر می دهند.

اجازه دهید بنده بحث را ملموس تر مطرح کنم. به عنوان مثال امروز شما را دعوت می کنند تا در جلسه ای سخنرانی داشته باشید یا به صدا و سیما بروید. همچنین به شما نیز می گویند که موضوع بحث عدالت است و شما نیز بر روی منبر نشسته و راجع به جایگاه عدالت وارد بحث می شوید، عدالت را تبیین می کنید، تفاوت آن با قسط را نیز بیان می کنید؛ اما با توجه به اینکه هم زمانِ با سخنرانی شما مسأله فیش های حقوقی و اخبار اختلاس ها در جامعه مطرح بوده است و ده اتفاقِ ضد عدالت دیگر نیز در جامعه رخ داده است مخاطب شما فقط از بیان شما تأثیر نمی پذیرد، بلکه تأثیرپذیریِ او تابعی است از بیان شما و اتفاقاتی که در حوزه فیش های حقوقی رخ داده است. لذا بعد از اتمام منبر به شما می گوید مسائلی که شما گفتید مسائل خوبی هستند ولی ظاهراً این حرف ها برای تریبون های نماز جامعه مفید هستند و در جامعه جریان ندارند؛ یعنی حتی اگر شما در برخی از موارد به بیانِ تنها اکتفا کنید نتیجه بیانِ شما نه تنها فربه شدن امر هدایت نخواهد بود، بلکه امر هدایت در ذهن افراد با چالش بیشتری روبرو می شود، یعنی یک سردرگمی ایجاد می شود. بنابراین باید سهم تأثیر تمام عوامل را در مسأله هدایت بسنجیم. در واقع این نظمِ اقتصادیِ جامعه است که مسائلی مانند فیش های حقوقی، فاصله طبقاتی، اختلاس ها و مسائلی از این دست که نتیجه اقتصاد سرمایه داری هستند را ایجاد می کند. بنابراین این نظم اقتصادیِ به هم ریخته و بیان بر ذهنیت ها اثر می گذارند، یعنی عوامل مؤثر بر هدایت در یکدیگر ضرب می شوند و پس از آن هدایت در ذهن ها شکل می گیرد.

... تربیت عمدتاً یک مسأله غیر بیانی است. تربیت خصوصاً در دوره های اولِ تربیت که از انتخاب همسر تا تولد است کاملاً غیر بیانی می باشد. در دوره های بعدی نیز نقش بیان در مسأله تربیت، نقشی فرعی است و همواره مسأله تربیت و تزکیه ناشی از مسائل غیر بیانی مانند رزق حلال، نیت پاک و ... است. بنابراین وقتی شما می خواهید هدایت را فربه کنید باید بدانید که یکی از عواملِ غیر بیانی، دوران تربیت است. اگر جامعه ای فقط و فقط بر روی دوران تربیت تحفّظ کند زمینه هدایت یافتگیِ نسل آینده ارتقا پیدا می کند. یکی از مشکلاتی که با برخی از افراد جامعه داریم این است که سطح هوش پایینی دارند و هرچقدر بخواهید برای او توضیح دهید، هم شما خسته می شوید و هم آنها. در حالی که اگر در دوران اول تربیت با مدیریت الگوی تغذیه، مادرها کندر مصرف می کردند بچه ها باهوش تر می شدند و افزایش زکاوت نیز زیرساختِ بیانی خواهد بود که انسان ها در دوره استقلالِ عقلی خواهند داشت. بنابراین عواملی وجود دارد که ما از آنها به عوامل غیر کلامی و غیر بیانی تعبیر می کنیم. تمام این موارد در یکدیگر ضرب می شوند و هدایت در جامعه شکل می گیرد.

حجت الاسلام علی کشوری، مکتوب سلسله جلسات تبیین مفهوم برنامه ریزی بر مبنای مفاهیم اولین نقشه الگوی پیشرفت اسلامی، ج3، ص 43 الی 51، دانشگاه صنعتی شریف، آبان و

آذرماه 1395

کتابخانه مدرسه هدایت

eitaa.com/ketab_olgou/130

3/1/3. عدم درک درست از زیرساخت های غیربیانی؛ علت پیش نرفتن مسئله حجاب و عفاف در کشور

لذا ما اینجا سوالی مطرح می کنیم: دست­اندرکاران حوزه عفاف و حجاب، ابتدا گزارشی از عوامل غیر بیانی موثر بر مسئله حجاب به جامعه بدهند، تا ما بتوانیم میزان موفقیت برنامه ریزی های آن ها را ارزیابی کنیم. احصاء دقیق و بهره برداری درست از عوامل غیر بیانی، بسیار حائز اهمیت است.

البته من دیده­ام برخی افراد، به صورت ناقص به بحث [از عوامل غیر بیانی] می پردازند. مثلاً می گویند که گرانی قیمت چادر، یک اقدام غیر بیانی و کودتایی عملی علیه بانوان باحجاب است، در حالی که لباس های عریان، مانتوهای جلوباز و انواع و اقسام البسه­ای که مبتنی بر عفاف و حجاب نیست، ارزان تر هستند.⁽¹⁾

بنیاد ملی مد و لباس اوایل خوب کار کرد و طی فعالیت هایش طراحان و تولیدکنندگان عفاف و حجاب هم خوب دیده شدند؛ اما مدتی بعد، از حوزه عفاف و حجاب و خط اصلی کاری خود دور شد. دلیلش هم این بود که در کشور ما در ارتباط با پوشش های اسلامی اهتمامی وجود ندارد. وقتی در جلسه ای 18 میلیارد دلار برای مواد خوراکی، حیوانات، کلاه گیس، موبایل و ... ارز تخصیص داده می شود، اما از تخصیص ارز برای لباس و چادر که 93 درصد آن وارداتی است صحبت به میان نمی آید، یعنی دغدغه ای برای آن وجود ندارد. مواد اولیه تولیدکنندگان لباس و چادر سال گذشته 12500 تومان بود؛ در حالی که امسال به 36 هزار تومان رسید. یعنی سه برابر شده است. نتیجه این افزایش قیمت به ضرر تولیدکننده و مشتری تمام می شود؛ به طور مثال یک خانم محجبه که سال گذشته یک چادر را 150 هزار تومان می خرید، امسال باید آن را 500 هزار تومان بخرد! در نتیجه این سیاست را فقط می توان کشف حجاب نرم نامید.

من به طور مستقیم با مشتری ها، دبیرستان های دخترانه و دانشگاه ها ارتباط دارم. باید بگویم گناه کسانی که به دلیل گرانی چادر را زمین می گذارند، بر گردن مسئولی است که به همه چیز ارز تخصیص می دهد اما به چادر نه. هدف ما کمک به عملی کردن توصیه دین برای حفظ حجاب است. من به طور مستقیم با مشتری ها، دبیرستان های دخترانه و دانشگاه ها ارتباط دارم. باید بگویم گناه کسانی که به دلیل گرانی چادر را زمین می گذارند، بر گردن مسئولی است که به همه چیز ارز تخصیص می دهد اما به چادر نه. هدف ما کمک به عملی کردن توصیه دین برای حفظ حجاب است.

من از زحمات دست اندرکاران بنیاد مد و لباس تشکر می کنم؛ اما حقیقت این است که ما در کف بازار مدل ها و لباس های اسلامی را نمی بینیم. 230 هزار شهید دادیم که 170 هزار نفر از آن ها در وصیتنامه هایشان نوشته اند «خواهرم حجاب تو سنگر من است، پس سنگرت را حفظ کن» و یا «حجاب تو از خون من برنده تر است». باید کاری کنیم که چادر به عنوان کالای فرهنگی در جامعه شناخته شود. از نتانیاهو گرفته تا مسئولان آمریکا همگی می گویند تا زمانی که چادر بر سر زنان ایرانی است ما نمی توانیم با ایران کار داشته باشیم. من در گوشه بازار این حرف را می شنوم و درک می کنم. چطور مسئولان این را درک نمی کنند؟ امروز به عنوان فردی که عمر و جوانی ام را برای انقلاب گذاشته ام، دوست ندارم بازیچه دشمن شوم. ما یکسری اهداف برای انقلاب داشتیم؛ یکی از انگیزه های نسل ما برای تظاهرات این بود که می گفتیم فساد همه جا را دربرگرفته است. اگر قرار باشد بی بند و باری به زمان قبل از انقلاب برگردد، پس تکلیف جوانی ما و خون شهیدان چه می شود؟

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان، 21 اسفند 1397

yjc.ir/fa/news/6863214

بعضی ها می­پرسند: «چرا با این همه گفتگو در کشور درباره عفاف و حجاب، کار جلو نمی رود؟»

چرا با اینکه این همه در کشور درباره عفاف و حجاب گفتگو می شود، کار جلو نمی­رود؟ من می خواهیم در این جلسه به این سؤال جواب بدهم. می گویم چون کسانی که گفتگو و برنامه­ریزی می کنند ظاهراً درک درستی از زیرساخت های غیر بیانیِ موثر بر مسئله عفاف و حجاب ندارند. ظاهر قضیه این است. دقیق نمی گویند که ریشه های بی حجابی و کشف حجاب و تضعیف حجاب چیست؛ اینها را دقیق بررسی نمی کنند.

این نکته⁽¹⁾مصادیق مختلفی دارد. مثلا سهم زیادی را به سلبریتی ها می دهند. می گویند: سلبریتی ها الگو شده اند. می­گویند: جشنواره فجر⁽²⁾ویترینی شده است برای لباس های جدید و تزیینات خلاف عرف و خلاف عفاف و حجاب. باز [دقیق] نگاه می کنیم، دارند به نقش سبلیریتی ها و به بیان آنها تکیه می کنند. ظاهراً به لحاظ زیرساختی، ما در اذهان درک روشنی از عوامل غیر بیانی نداریم. عرض من این است.

فقط در مسئله حجاب و عفاف مشکل ساز نشده است؛ در همه مسائل این گونه است. مثلاً وقتی قرار است معماری و ساختمان را جلو ببریم، فقط به تبیین تفاوت های مجتمع های آپارتمانی و دار واسعه و خانه حیاط دار می پردازیم. اساساً تمدن مدرنیته [این ویژگی را دارد که] وزن اصلی القائات و جا انداختن هایش، بحث های بیانی، رسانه ای و تبلیغاتی است. من عرض می کنم اگرچه بحث تبلیغات و بیان و القائات زبانی خیلی مهم است، ولی نباید نقش زیرساخت های غیربیانی را [دست] کم گرفت. باید همه آن ها را احصا کرد.

3/2. زیرساخت های نُه گانه هدایت؛ مصادیق نظام سازی (عوامل بیانی و غیربیانی) برای حجاب و عفاف

3/2/1. بیان + فقه الامام(مسئله مدیریت و سیاست گذاری)، فقه النظم (نظم کلان جامعه)، فقه المکاسب (کسب و روزی حلال، مبارزه با رباخواری بانک ها! و...)، فقه التزکیه (تزکیه درونی مردم، الگوی تغذیه و...)؛ مصادیقی از زیرساخت های نُه گانه هدایت

به تعبیر فنی، نظام سازی نُه زیرساخت دارد، و یکی از آن زیرساخت­ها، مسئله بیان است. برای تحقق عفاف و حجاب یا هر مسئله دیگری، همه این نه زیرساخت باید مورد توجه قرار گیرند. این نُه

مورد، همان تقسیمات "فقه هدایت" است که نُه زیرساخت نظام­سازی را بحث می کند.⁽¹⁾

مثلا "فقه الامام"، بحث های سیاست­گذاری و مدیریت موثر بر مسئله را شامل می شود. یا "فقه­النظم"؛ نظم کلان جامعه موثر بر مسئله را در بر می گیرد. "فقه­المکاسب"؛ مکاسب یک جامعه، [بر مسئله] موثر می داند؛ اگر خدای ناکرده یک جامعه اهل ربا و حرام­خوار باشد - که بانک ها غلط می کنند هر روز دارند این کار ها را می کنند - نباید انتظار زیادی داشته باشید که انسان ها فرمایشات انبیاء علیهم السلام را درست درک کنند. مسئله مکاسب و روزی حلال، زیرساخت غیر بیانی بسیاری از امور است. متاسفانه خود بانک ها در جمهوری اسلامی دارند غلط می کنند و به مردم ربا می­دهند! لذا شما فکر نکنید اگر آمدید فقط برای حجاب و عفاف برنامه­ریزی کردید، حجاب و عفاف محقق خواهد شد؛ خیر! حتما باید شروع به جمع­کردن "ربا" کنید. به "سازمان اوج" تبریک می گویم که بالاخره ورود کرد و این دیوارنوشته میدان ولیعصر - که البته آن را پایین آوردند⁽²⁾

پایان یک انتقاد و سکوت بانک ها: درواقع مسئولان مرتبط با این دیوارنگاره تصمیم گرفته بودند به موضوع بنگاهداری بانک ها و آسیب زدن این موسسات به اقتصاد کشور بپردازند اما صبح جمعه 31شهریور و تنها چند روز پس از نصب این دیوارنگاره در اتفاقی عجیب، اخباری مبنی بر جمع آوری آن در فضای مجازی پیچید و کاربران از قلدری بانک ها و فشاری که آنها برای برداشته شدن این دیوارنگاره وارد کرده بودند، سخن گفتند. آن طور که خبرنگار ما کسب اطلاع کرده، بانک ها فشار زیادی برای جمع شدن این دیوارنگاره وارد آوردند! از این رو با علیرضا قیطاسی، دبیر شورای هماهنگی بانک های دولتی و محمدرضا جمشیدی، دبیر کانون بانک های خصوصی تماس گرفتیم اما پاسخ ندادند. این در حالی است که اغلب کارشناسان اقتصادی، مشکل اصلی اقتصاد را ناترازی بانک ها می دانند که این موضوع، ناشی از بنگاهداری این بخش است. زمانی هم که ناترازی اتفاق می افتد، بانک ها با اضافه برداشت از بانک مرکزی به تورم دامن می زنند که همه مردم باید آن را تحمل کنند. درواقع بانک ها با توجیه این که قیمت تمام شده پول برای شان بالاست و باید با نرخ پایین تر تسهیلات بدهند، اقدام به بنگاهداری می کنند که این موضوع خلاف قانون است. به نظر می رسد وزارت امور اقتصادی و دارایی و همچنین بانک مرکزی باید با بنگاهداری بانک ها برخورد کنند و حضور این بخش در فعالیت های اقتصادی محدود شود.

غلط بانکی: رهبر معظم انقلاب شهریورسال97 در دیدار با اعضای هیات دولت فرمودند: نظارت بانک مرکزی بر بانک ها موجب می شود که به این وضع نرسند -اگر چنانچه نظارت مستمری از اول وجود داشته باشد- وقتی هم که به این زمینه رسید، بالاخره باید با بانک برخورد بشود. این همه بانک خصوصی! بانک ها چرا مشکل نقدینگی پیدا می کنند؟ برای خاطر این که شعبه زیاد می کنند، برای این که آسایشگاه برای افراد خودشان[درست می کنند]. این را من یک وقتی به جنابعالی هم گفتم که بنده در تهران با ماشین از یک جایی عبور می کردم، یک دیوار طولانی بود که همین طور که با ماشین رفتیم، دائم دیدیم این دیوار هست، هست، هست؛ من پرسیدم این مال کیست؟ چیست اینجا به این بزرگی؟ یک تشکیلات عظیمی [بود]! گفتند بله، برای بانک فلان است. خب این بانک غلط می کند که یک چنین کاری را [کرده]، می خواهد چه بکند این را؛ یعنی واقعا این چیز مهمی است، پول های مردم را می گیرند و این جوری امکانات درست می کنند؛ حالا این که یک تشکیلاتی است که لابد برای تفریح و مانند این حرف ها است؛ نه، بانک ها بنگاهداری می کنند. بنده همین جا در همین جلسه یک بار گفتم که جلوی بنگاهداری بانک ها را بگیرید؛بانک برای بنگاهداری که نیست.

منبع: روزنامه جام جم

https://www.jamejamdaily.ir/Newspaper/item/205168

خبرگزاری مشرق نیوز، 3 مهر 1402

mashreghnews.ir/news/1529864

می کنند» را آنجا نصب کرد. رباخواری مردم توسط بانک ها و گسترش روزی حرام در بین مردم، زیرساخت بسیاری از مسائل ما در حوزه های سیاسی و فرهنگی است، که البته بانک ها غلط می کنند که این کار ها را همیشه انجام می­دهند!

بنابراین، باید درباره زیرساخت های غیربیانی بحث کرد. یکی از این زیرساخت های غیربیانی، "فقه التزکیه" است. میزان تزکیه درونی افراد که به الگوی تغذیه آن ها وابسته است، تأثیر بسزایی بر مسیر حرکت جامعه دارد. پس، باید به احصای دقیق زیرساخت های غیربیانی پرداخت.

در مجموع، از منظر نظری و تتبع فقهی، نظام سازی بر نه پایه استوار است. هرگاه برای موضوعی برنامه ریزی می کنیم، منظورمان برنامه ریزی همه جانبه ای است که به این نه زیرساخت

توجه کند. وقتی می گوییم: «تک بعدی نروید»، یعنی به این نُه محور اساسی توجه کنید. "نظام سازی" با "سیستم سازی"⁽¹⁾

نگرش سیستمی به دین/ مولف: حجت الاسلام عبدالحمید واسطی,/ مدیر موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی

shop.isin.ir/product/نگرش-سیستمی-به-دین

مطالعه بیشتر:

ensani.ir/fa/article/78272/نگرش-سیستمی-به-دین

به تعبیر صحیح امام: «نظم مابینکم»، «فصل مابینکم» ،«حکم مابینکم» ببینید بالاخره باید یک حکمی در روابط انسانی تنظیم شود، یک داوری باید صورت گیرد تا یک نظمی به وجود بیاید. امام سه عبارت را فرمودند

«فصل »و «نظم» و «حکم »که باید بحث شود. فصل در موارد اختلاف است، حکم قاعده اصلی در روابط است و نظم هم نتیجه آن دو است؛ یعنی یک چینش خاصی ایجاد می شود.

پس ابتدائا بدانیم موضوع بحث چیست؛ موضوع بحث ما این است که به دنبال تنظیم روابط میان انسانها هستیم و زمانی که کلمه نظام سازی را به کار می بریم، یعنی قائل هستیم که انسانها نمیتوانند ذیل هر حکم و قاعده ای در همه حوزه ها ارتباطات خود را با یکدیگر تنظیم کنند. با توجه به این معنا بنده متعجب هستم که بعضی می گویند اسلام نظام ندارد! اتفاقاً همه اسلام نظام است و همه آن تنظیم روابط انسانی است. چرا بعضی تفوّه می کنند که فقه اسلام نظام ندارد و فقط احکام جزئی است؟! مگر احکام جزئی چیزی غیر از تنظیم روابط انسانی است؟ اتفاقاً تمامی تنظیم روابط انسانی در نظر ما در همین حکمی است که شما با حالت تحقیر به آن حکم جزئی می گویید؛ نه اتفاقاً اگر مورد توجه قرار گیرد، دقیقاً لولای مسئله است و روابط انسانی را به راحتی تنظیم میکنند و اتفاقاً اگر از آن حکم عدول کنید، به چالش و اصطکاک میان انسانها میرسیم. این یک بحث است. بنده نظر خود – و نظریه مختار نقشه الگوی پیشرفت اسلامی - را بحث کردم که وقتی میگوییم نظام سازی، یعنی تنظیم روابط انسانی به شکلی صحیح. مراد ما در تمامی حوزه ها همین است و نه در یک بخش خاص.

دیگران هم اگر میخواهند بحث کنند و بگویند اسلام نظام دارد یا اسلام نظام ندارد، از ایشان خواهش میکنم که ابتادائاً مرادشان از معنای نظام سازی را به شکل استظهاری بحث کنند یا اگر قائل به استظهار هم نیستند و مسئله برایشان بدیهی است حداقل عقلایی و استدلالی بحث کنند که اگر میگوییم فقه نظام ندارد مرادمان این معناست وگرنه اگر قرار باشد نظام مشترک لفظی بین چندمعنا باشد، در گفتگوهای علمی نمیتوانیم به جمع بندی برسیم؛ این عرایض بنده است.

حالا توضیح خواهم داد که تنظیم روابط انسانی یا به تعبیر دیگر نظام سازی چگونه اتفاق میفتد. آیا نظام سازی در اسلام قواعد خاصی دارد یا خیر و اگر قواعد خاصی دارد آن قواعد چیست؟ چگونه به سمت تنظیم روابط انسانی برویم؟ این را انشاءالله در قالب الگوی ساخت توضیح می دهم. همانطور که در جلسات مختلف عرض کردم: الگوی ساخت، الگوی نظام سازی اسلامی یا الگوی تنظیم روابط انسانها است.

حجت الاسلام کشوری، تبیین الگوی ساخت، مشهد مقدس، 10 اسفندماه 1397، قرارگاه فرهنگی ولی امر

منبع: کانال کتابخانه مدرسه هدایت

https://eitaa.com/ketab_olgou/16

قابل ذکر است در این مکتوب (الگوی ساخت (الگوی نظام سازی اسلامی)) به چهار مساله پرداخته شده است: 1) مراد از نظام سازی در نگاه الگوی پیشرفت اسلامی. 2) تفاوت نظام سازی با سیستم سازی. 3) تفاوت نظام سازی اسلامی با مباحث آینده پژوهی و swot . 4) اصول سه گانه حاکم بر نظام سازی.

جهت مطالعه بیشتر در مورد «الگوی ساخت»؛ می توانید به دو مکتوب دیگر مدرسه هدایت در باره این موضوع در کانال کتابخانه مدرسه هدایت در پیامرسان ایتا مراجعه بفرمایید:

لینک دریافت متن کامل جزوه از کانال کابخانه مدرسه هدایت در پیامرسان ایتا:

eitaa.com/ketab_olgou/15

لینک دریافت متن کامل جزوه از کانال کابخانه مدرسه هدایت در پیامرسان ایتا:

eitaa.com/ketab_olgou/17

پس وقتی می گوییم "نظام سازی برای عفاف و حجاب"، منظورمان برنامه ریزی نه بعدی برای این مسئله عفاف و حجاب است. [یا مثلاً] وقتی می­گوییم "نظام­سازی برای جمعیت"، یعنی برای جمعیت نُه­بُعدی برنامه­ریزی شود. این بحث در عناوین "زیرساخت­های هدایت"در بحث های الگوی پیشرفت، عنوان رایجی است و می توانید به آن مراجعه کنید. در اینجا قصد ندارم به شرح مفصل آن بپردازم.

4. سرفصل سوم: نظامات (عوامل زیرساختی) مورد نیاز برای تحقّق مسئله حجاب و عفاف

اشاره

از این عناوین زیرساختی برای حجاب، پنج مورد را بحث می کنم. این پنج مورد، همه ریشه های بی حجابی هستند. سعی می کنم به حیث ریشه­بودنشان هم اشاره کنم.

4/1. زیرساخت تغذیه؛ اولین زیرساخت موردنیاز برای تحقق حجاب و عفاف

اشاره

اول، مسئله غذای جامعه [است]. اگر کسی می خواهد عفاف و حجاب در جامعه گسترش پیدا کند، باید برای مسئله غذا برنامه ریزی کند. غذا چه تأثیری دارد؟ طبق راهنمایی های اهل بیت علیهم السلام، ما در مسئله غذا، علاوه بر دستیابی به قوت بدن، دستیابی به رذائل و فضائل و دستیابی به فهم را هم از آثار غذا می دانیم.

4/1/1. ارزیابی ناقص غذا در تمدن مدرنیته بر اساس مولکول های زیستی

مدل ارزیابی غذا در تمدن مدرنیته، بر اساس مولکول های زیستی⁽¹⁾

هر مولکولی که در نگهداری و فرآیندهای متابولیک موجودات زنده نقش دارد. مولکول های زیستی شامل کربوهیدرات، لیپید، پروتئین، اسید نوکلئیک و مولکول های آب هستند.

منبع: پایگاه علمی Oxford Reference

oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095507347

In the last years, several foods have been reported to be a rich source of bioactive molecules, called “nutraceuticals”; these molecules are able to modulate several biological processes, and to improve the clinical effects of numerous pathologies. Nutraceuticals are typically bioactive proteins and peptides with a high-degree oral bioavailability; importantly, such molecules may retain antihypertensive, anti-inflammatory, and immunomodulatory properties, and may decrease the incidence of metabolic disorders and some types of cancer .

غذاهای کاربردی به عنوان مکمل های سالمی در نظر گرفته می شوند که به درستی به یک رژیم غذایی متعادل و یک سبک زندگی فعال اضافه می شوند. در سال های گذشته، چندین غذا به عنوان منبع غنی از مولکول های فعال زیستی به نام «مواد مغذی» گزارش شده اند. این مولکول ها قادر به تعدیل چندین فرآیند بیولوژیکی و بهبود اثرات بالینی آسیب شناسی های متعدد هستند. مواد مغذی معمولاً پروتئین ها و پپتیدهای فعال زیستی با فراهمی زیستی خوراکی با درجه بالا هستند. مهمتر از همه، چنین مولکول هایی ممکن است خواص ضد فشار خون، ضد التهابی و تعدیل کننده ایمنی را حفظ کنند و ممکن است بروز اختلالات متابولیک و برخی از انواع سرطان را کاهش دهند.

پروژه تحقیقاتی "تاثیر بالقوه غذاهای غنی شده با مولکول های زیستی عملکردی بر سلامت انسان: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده"، همکاری 9 نفر، مجله بین المللی علوم پزشکی، 2022

کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده آمریکا (NLM) زیرنظر مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی (NCBI)

ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8964315/

مطالعه بیشتر:

پروژه تحقیقاتی "بیومولکول های ضروری در شبکه های غذایی"، 2019

مجله مرزها در اکولوژی و تکامل (Frontiers in Ecology and Evolution)

frontiersin.org/journals/ecology-and-evolution/articles/10.3389/fevo.2019.00269/full

همین رویکرد در ذهن ما نیز نهادینه شده است؛ وقتی می خواهیم به کیفیت گوشت فکر کنیم، به میزان پروتئین آن توجه می کنیم. یا برای ارزیابی لبنیات، به کلسیم به عنوان یک مولکول زیستی معدنی حیاتی بحث می کنیم؛ کلسیم یک مولکول حیاتی و مولکول زیستی به معنای عام است. حتی برای [ارزیابی] خیار [برای اینکه] بگوییم خیار خوب است یا بد است، به ویتامین های آن به عنوان ریزمغذی های زیستی استناد می شود. ویتامین ها جزوی از ریزمغذی ها هستند و در کنار درشت مغذی ها،⁽¹⁾

macronutrient / biology: …The dietary intake of energy-containing macronutrients, including carbohydrates, cholesterol, fat, fibre, saturated fatty acids, potassium, protein, and sodium. In the United States the DRVs for adults and children over age four, based on a diet of 2,000 calories per day, are 65 grams of fat (or about 30 percent of all calories)

درشت مغذی / زیست شناسی: ... دریافت درشت مغذی های حاوی انرژی از جمله کربوهیدرات ها، کلسترول، چربی، فیبر، اسیدهای چرب اشباع، پتاسیم، پروتئین و سدیم. در ایالات متحده، DRV برای بزرگسالان و کودکان بالای چهار سال، بر اساس رژیم غذایی 2000 کالری در روز، 65 گرم چربی (یا حدود 30 درصد از چربی) است.

منبع: دانشنامه بریتانیکا

britannica.com/science/macronutrient

ریزمغذی: trace element / biology / Also known as: micromineral, micronutrient, trace mineral

Trace element, in biology, any chemical element required by living organisms in minute amounts (that is less than 0.1 percent by volume [1,000 parts per million]), usually as part of a vital enzyme (a cell-produced catalytic protein).

Exact needs vary among species, but commonly required plant trace elements include copper, boron, zinc, manganese, and molybdenum. Animals also require manganese, iodine, and cobalt. Lack of a necessary plant trace element in the soil causes deficiency diseases; lack of animal trace elements in the soil may not harm plants, but, without them, animals feeding solely on those plants develop their own deficiency diseases.

عنصر کمیاب / زیست شناسی / همچنین به عنوان: ریزمعدنی، ریز مغذی، معدنی کمیاب شناخته می شود

عنصر کمیاب، در زیست شناسی، هر عنصر شیمیایی مورد نیاز موجودات زنده در مقادیر جزئی (که کمتر از 0.1 درصد حجمی [1000 قسمت در میلیون] است)، معمولاً به عنوان بخشی از یک آنزیم حیاتی (یک پروتئین کاتالیزوری تولید شده در سلول).

نیازهای دقیق در بین گونه ها متفاوت است، اما عناصر کمیاب گیاهی معمولاً مورد نیاز شامل مس، بور، روی، منگنز و مولیبدن هستند. حیوانات همچنین به منگنز، ید و کبالت نیاز دارند. فقدان عنصر کمیاب گیاهی لازم در خاک باعث بیماری های ناشی از کمبود می شود. فقدان عناصر کمیاب حیوانی در خاک ممکن است به گیاهان آسیب نرساند، اما بدون آنها، حیواناتی که فقط از آن گیاهان تغذیه می کنند، به بیماری های ناشی از کمبود خود مبتلا می شوند.

منبع: دانشنامه بریتانیکا

britannica.com/science/trace-element

4/1/2. ارزیابی غذا براساس ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام (زیرساخت قوت، فهم و فضائل انسان)؛ یکی از زیرساخت های تحقق حجاب و عفاف

4/1/2/1. ارزیابی غذا بر اساس قوت و ضعف؛ یکی از ملاک های ارزیابی مترقی اهل بیت علیهم السلام

اما در ادبیات اهل بیت علیهم السلام، از غذا با مفاهیم مترقی­تری دفاع می کنند. بله؛ یک محور دفاع از غذا، "قوت و ضعف" است. [البته] اهل بیت علیهم السلام، قوت و ضعف را هم به محوریت مولکول های زیستی بحث نمی کنند، ولی در مجموع، قوت و ضعف از آثار غذا است.⁽¹⁾

4/1/2/2. ارزیابی غذا بر اساس تأثیر گذاری بر فهم؛ یکی دیگر از ملاک های ارزیابی غذا در اهل بیت علیهم السلام

اشاره

از آثار دیگر غذا، گسترش فهم است؛ یعنی شما می­توانید با الگوی تغذیه غلط، فهم افراد را دچار اختلال کنید. بنابراین، وقتی ما مبتلا به غذایی شدیم که فهم را کاهش می دهد، وقتی فهم کاهش پیدا کرد، فهم گزاره های انبیاء علیهم السلام - از جمله، گزاره های عفاف و حجابی- هم برای بعضی افراد سخت می­شود.

4/1/2/2/1. زیاد غذا خوردن؛ یکی از عوامل تأثیر گذار بر کاهش فهم بر اساس ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام

مثلا حضرت علیه السلام در روایت، این­گونه ما را راهنمایی کرده­اند که «اگر زیاد غذا بخورید، احمق می شوید.»⁽¹⁾

امیرالمؤمنین (علیه السلام): شکم پری مانع از زیرکی است

غرر الحکم ج1 ص30 / عیون الحکم ج1 ص39

وَ قَالَ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : لاَ تَشْبَعُوا فَیُطْفَأَ نُورُ اَلْمَعْرِفَةِ مِنْ قُلُوبِکُمْ وَ مَنْ بَاتَ یُصَلِّی فِی خِفَّةٍ مِنَ اَلطَّعَامِ بَاتَتِ اَلْحُورُ اَلْعِینُ حَوْلَهُ.

و نیز فرمود:سیر و پر غذا مخورید که نور معرفت را در قلب شما خاموش می سازد، و هر که شب با شکم سبک نماز بخواند در آن شب حور العین اطراف او خواهند بود.

جامع الأخبار ج1 ص183 / مکارم الأخلاق ج1 ص150

الفصول المهمة ج2 ص328 / بحار الأنوار ج67 ص71 / مستدرک الوسائل ج16 ص218

اَلرِّسَالَةُ اَلذَّهَبِیَّةُ ، قَالَ اَلرِّضَا عَلَیْهِ السَّلاَمُ : فَاغْتَذِ مَا یُشَاکِلُ جَسَدَکَ وَ مَنْ أَخَذَ مِنَ اَلطَّعَامِ زِیَادَةً لَمْ یُغَذَّهُ وَ مَنْ أَخَذَهُ بِقَدَرٍ لاَ زِیَادَةَ عَلَیْهِ وَ لاَ نَقْصَ فِی غِذَاهُ نَفَعَهُ وَ کَذَلِکَ اَلْمَاءُ فَسَبِیلُکَ أَنْ تَأْخُذَ مِنَ اَلطَّعَامِ [کِفَایَتَکَ فِی أَیَّامِهِ] وَ اِرْفَعْ یَدَیْکَ مِنْهُ وَ بِکَ إِلَیْهِ بَعْضُ اَلْقَرَمِ وَ عِنْدَکَ إِلَیْهِ مَیْلٌ فَإِنَّهُ أَصْلَحُ لِمَعِدَتِکَ وَ لِبَدَنِکَ وَ أَزْکَی لِعَقْلِکَ وَ أَخَفُّ لِجِسْمِکَ إِلَی آخِرِهِ .

امام رضا (علیه السلام) در رساله ذهبیه: [راه سلامت] این است که هر غذایی را به مقدار کافی و در زمان(و فصل) آن تناول کنی و هنگامی دست از غذا بدار که هنوز میل به خوردن داری [و قبل از اینکه سیر شوی(و هنوز اشتها باقی است) دست از طعام بکشی]. که این شیوه،موجب صحت و سلامت بیشتری در بدنت و هوش فزون تری برای عقلت و سبکباری برای وجودت می گردد. [زیرا این اعتدال و امساک برای معده،سودمندتر است و هرگز آن را از نشاط و فعالیت خسته نخواهد ساخت].

طب الإمام الرضا علیه السلام (الرسالة الذهبیة)، ص 14 / بحار الأنوار ج59 ص306

مکاتیب الأئمة علیهم السلام، ج 5، ص 194 / مستدرک الوسائل ج16 ص220

امیرالمؤمنین (علیه السلام): اَلْبِطْنَةُ تَحْجُبُ اَلْفِطْنَةَ .

امیرالمؤمنین (علیه السلام): شکم پر جلو زیرکی را میگیرد.

غرر الحکم ج1 ص41 / عیون الحکم ج1 ص32

وَ فِی خَبَرٍ مُرْسَلٍ: إِنَّ اَلشَّیْطَانَ لَیَجْرِی مِنِ اِبْنِ آدَمَ مَجْرَی اَلدَّمِ فَضَیِّقُوا مَجَارِیَهُ بِالْجُوعِ وَ اَلْعَطَشِ .

در حدیث مرسلی آمده است که شیطان نسبت به فرزند آدم بمنزله خونی است که در رگهایش جریان دارد،پس تا می توانید با گرسنگی و تشنگی حرکت شیطان را کند سازید.

مجموعة ورّام ج1 ص101 / أعلام الدین ج1 ص121 / عوالی اللئالی ج1 ص273 و ص325

بحار الأنوار ج60 ص332 و ج67 ص42 / مستدرک الوسائل ج16 ص220

امیرالمؤمنین (علیه السلام): مَنْ کَظَّتْهُ اَلْبِطْنَةُ حَجِّبَتْهُ عَنِ اَلْفِطْنَةِ .

امیرالمؤمنین (علیه السلام): پرخوری که انسان را به رنج اندازد از زیرکی و دریافت نیز او را باز دارد.

غرر الحکم ج1 ص617

مستدرک الوسائل ج16 ص221

امیرالمؤمنین (علیه السلام): لاَ تَجْتَمِعُ اَلْبِطْنَةُ وَ اَلْفِطْنَةُ.

امیرالمؤمنین (علیه السلام): پر خوری و زیرکی با هم جمع نشوند.

غرر الحکم ج1 ص772 / عیون الحکم ج1 ص533

مستدرک الوسائل ج16 ص222

وَ قَالَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ: إِیَّاکُمْ وَ اَلْبِطْنَةَ فَإِنَّهَا مَقْسَاةٌ لِلْقَلْبِ مَکْسَلَةٌ عَنِ اَلصَّلاَةِ مَفْسَدَةٌ لِلْجَسَدِ .

امیرالمؤمنین (علیه السلام): بر شما باد بدوری از پر خوری که آن دل را سخت میکند و شخص را در نماز کسل میسازد و تن را به تباهی میکشاند.

منابع: غرر الحکم ج1 ص175 / عیون الحکم ج1 ص101

مستدرک الوسائل

ج16 ص221

امیرالمؤمنین (علیه السلام): نِعْمَ عَوْنُ اَلْمَعَاصِی اَلشِّبَعُ.

امیرالمؤمنین (علیه السلام): سیری برای یاری گناهان خوب چیزی است.

غرر الحکم ج1 ص717 / عیون الحکم ج1 ص493

مستدرک الوسائل

ج16 ص222

یعنی متأسفانه اطبای ما در حال کمک به "کاهش فهم جامعه" هستند، در حالی که اگر شاگردیِ امام صادق علیه السلام را بپذیرید، توصیه می کنند در روز، حداکثر دو وعده غذا میل بفرمایید.⁽¹⁾

به نقل از شهاب بن عبد ربّه: نزد امام صادق علیه السلام، از دردها و بدگواری هایی که داشتم، اظهار ناراحتی کردم. به من فرمود: «صبحانه بخور و شام بخور و در فاصله میان آنها چیزی مخور؛ چرا که موجب تباهی تن است؛ مگر نشنیده ای که خداوند عز و جل می فرماید: «و آنان، صبحگاهان و شامگاهان، روزیِ ویژه خویش را دارند»(سوره مبارکه مریم، آیه 62)

الکافی، ج 6، ص 288 / المحاسن، ج 2، ص 420 (عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ صَامِتٍ عَنِ ابْنِ أَخِی شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّه)

طب الأئمة علیهم السلام(ابنابسطام)، ص 59 (عن مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَسْقَلَانِیُّ قَالَ: حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ سُوَیْدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی صَلْتِ بْنِ أَخِی شِهَابٍ)

الوافی، ج 20، ص 507 / وسائل الشیعة، ج 24، ص 328 / طب الأئمة علیهم السلام (للشبر)، ص 100 / مستدرک الوسائل، ج 16، ص 265(نقلاً عن طب الائمه (ابنابسطام)) / بحار الأنوار، ج 63، ص 342

در روایتی، حضرت علیه السلام می­فرمایند: «اگر کسی یک وعده غذا در روز بخورد - آن یک وعده هم وعده شام است - او را گرسنه مپندارید»؛ یعنی بدن او دچار کمبود مواد غذایی نمی شود.» این را چه کسی می­فرماید؟ بزرگ طبیب عالم، حضرت مدینة العلم، حضرت نبی مکرم اسلامصلی الله علیه و آله وسلم، می­­فرمایند. می­فرمایند: «اگر آدم یک وعده غذا بخورد گرسنه تلقی نمی­شود»؛ یعنی بدن او دچار

اختلال نمی­شود. حضرت می فرمایند: «اگر دو وعده غذا بخورید در روز، شما زاهد نیستید»؛ یعنی از منافع بی­بدیل زهد محروم می شوید، کما اینکه الان همه ما محروم هستیم؛ ما زاهد نخواهیم شد. یکی از فوائد زهد، محاسبه سبک است. یکی [دیگر] از فوایدش این است که فرد زاهد تقریبا در طول دوران عمرش، به بیمارستان رجوع نخواهد کرد؛ یعنی پیشگیری از بیماری، یکی از فواید زهد است. فواید فراوان دیگری [نیز] دارد. حضرت می فرمایند: «اگر سه وعده در روز غذا خوردید⁽¹⁾، از لحاظ فهم تقریباً مساوی با بهائم شده­اید»!⁽²⁾

امام رضا علیه السلام: مقدار بایسته در خوراک، آن است که چون هشت ساعت از روز می گذرد، یک بار غذا بخوری، یا در دو روز، سه وعده غذا میل کنی [بدین ترتیب که]: در ساعات نخستین روز، ناشتایی بخوری. سپس در همان روز، شام بخوری و سپس چون دیگر روز فرا رسید، پس از گذشت هشت ساعت از آغاز روز، یک وعده دیگر بخوری و در آن روز، تو را به شام، نیازی نیست. جدّ من محمّد(صلی الله علیه وآله) به علی(علیه السلام) چنین فرمود که: [از هر دو روز،] در یک روزش، یک وعده و در روز دیگرش دو وعده باشد.

طب الرضا علیه السلام، ج1، ص3

بحار الأنوار، ج59، ص306 / مستدرک الوسائل، ج13، ص86

عن النبیّ صلی الله علیه وآله: مَن أکَلَ فی الیَومِ مَرَّةً لَم یَکُن جائِعاً، و مَن أکَلَ مَرَّتَینِ لَم یَکُن عابِداً، و مَن أکَلَ ثَلاثَ مَرّاتٍ اربُطوهُ مَعَ الدَّوابِّ؛

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله): هر کس در روز، یک وعده بخورد، گرسنه نیست، و هر کس دو وعده بخورد، عابد نیست، و هر کس سه وعده بخورد، او را با چارپایان ببندید»

المواعظ العددیّة، ص 147

عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: «رَآنِی رَسُولُ اللهِ(صلی الله علیه وآله)، وَ أَنَا آکُلُ فِی یَوْمٍ مَرَّتَیْنِ فَقَالَ: یَا عَائِشَةُ اتَّخَذَتِ الدُّنْیَا بَطْنَکَ أَکْثَرَ مِنْ أَکْلَةٍ کُلَّ یَوْمٍ سَرَفٌ، وَ اللهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ»؛

عایشه گفته است: پیامبر خدا مشاهده کرد که من، روزی دو وعده می خورم. فرمود: ای عایشه! دنیا را شکم خود کرده ای! بیش از یک وعده در روز خوردن، اسراف است و خداوند، اسرافکاران را دوست ندارد.

شعب الایمان، ج 7، ص 457

4/1/2/2/2. مصرف خُرفه؛ یکی از عوامل تأثیر گذار بر افزایش فهم بر اساس ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام

این روایتی که خواندم در مورد میزان مصرف غذا بود، در مورد انواع غذا ها نیز همین­گونه است؛ حضرت فاطمه زهراسلام­الله علیها روایتی دارند که خیلی روایت عجیبی است. من متأسفم که سازمان غذا و دارو نمی تواند این روایات را در جامعه ما گسترش دهد. حضرت می فرمایند: «اگر شما "خُرفه" مصرف کردید، فطانت پیدا می کنید.»⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام: بر شما باد به خُرفه؛ چرا که زیرکی می دهد و اگر تنها یک چیز باشد که عقل را افزون می کند، همان است.

المحاسن ج2 ص517

مکارم الأخلاق ج1 ص180

وسائل الشیعة ج25 ص194 / بحار الأنوار ج63 ص234

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ فُرَاتِ بْنِ أَحْنَفَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ یَقُولُ: لَیْسَ عَلَی وَجْهِ اَلْأَرْضِ بَقْلَةٌ أَشْرَفُ وَ لاَ أَنْفَعُ مِنَ اَلْفَرْفَخِ وَ هُوَ بَقْلَةُ فَاطِمَةَ عَلَیْهَا اَلسَّلاَمُ ثُمَّ قَالَ لَعَنَ اَللَّهُ بَنِی أُمَیَّةَ هُمْ سَمَّوْهَا بَقْلَةَ اَلْحَمْقَاءِ بُغْضاً لَنَا وَ عَدَاوَةً لِفَاطِمَةَ عَلَیْهَا اَلسَّلاَمُ .

فرات بن احنف گوید: از امام صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود: بر روی زمین هیچ سبزی ارزشمندتر و سودمندتر از خرفه، وجود ندارد و آن، سبزی حضرت فاطمه علیها السّلام است. آن گاه فرمود: خداوند بنو امیه را لعنت کند! آنان به خاطر کینه با ما و دشمنی با فاطمه علیها السّلام خرفه را سبزی نادان نامیدند.

المحاسن ج2 ص517 / الکافی ج6 ص367

الوافی ج19 ص443 / وسائل الشیعة ج25 ص194 / بحار الأنوار ج43 ص89 و ج63 ص235 / عوالم العلوم ج11 ص273

4/1/2/2/3. مصرف طیبات (اقلام برتر)؛ یکی دیگر از عوامل تأثیر گذار بر افزایش فهم بر اساس ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام

بنابراین، بین تغذیه و فهم ارتباط هست. مصادیق متعددی هم دارد. روایت عجیب تری برای شما بخوانم، امیدوارم لااقل خود ما عمل کنیم. اگر در مصرف میوه­ها از طیبات عبور کردید و سراغ اقلام

غیر برتر رفتید [می­دانید نتیجه­اش چه می­شود؟ توضیح اینکه] مراد از طیّبات، اقلام برترِ میوه ها [و دیگر خوراکی ها] است؛⁽¹⁾یعنی فرض کنید از انار و سیب و انگور و بِه و گلابی و خرما که اقلام برتر هستند - و ما به اینها طیبات می گوییم - عبور کردید و مثلاً آناناس مصرف کردید. حضرت می فرمایند: از ثمرات مصرف غیر طیبات (اقلام غیر برتر) این است که دیگر، بعضی از موارد را متوجه نمی­شوید؛ یعنی سطح فهم کاهش پیدا می کند. لذا از منظر علم پیشرفته اهل بیت علیهم السلام، بین "نوع غذاخوردن" و "میزان غذاخوردن" و "سطح فهم جامعه" ارتباط منطقی برقرار است.⁽²⁾به همین دلیل، یکی از ریشه­هایی که گزاره­های انبیاء علیهم السلام در حوزه عفاف و حجاب، کمتر درک می شود را "الگوی [نادرست] تغذیه" می­دانم.

4/1/2/3. ارزیابی غذا بر اساس رذایل و فضایل؛ یکی دیگر از ملاک های ارزیابی غذا در ادبیات مترقی اهل بیت علیهم السلام

اشاره

غیر از این مواردی که گفتم، غذا زیرساخت "رذایل و فضایل" هم می باشد. مثلا در روایت است که اگر کسی فرآورده های خوک را مصرف کند، بی­غیرت می شود.⁽³⁾یعنی غذا، اخلاق را هم می سازد. آیا مردم ما فرآورده های خوکی مصرف می کنند؟! ترجیح می­دهم فعلا فقط سوالش را مطرح کنم.

4/1/2/3/1. تأثیر مصرف فراورده های خوکی بر بی غیرتی، و تأثیر غلبه دم یا غلبه صفرا بر افزایش هیجان شهوت و وسوسه (و در نتیجه: افزایش ارتکاب به فحشا در جامعه!)؛ نمونه هایی از ارزیابی غذا بر اساس رذایل و فضایل

احتمال بدهید که مثلاً در داروهای ما این ژلاتین­هایی که به عنوان پوسته بعضی از کپسول­هاست، از فرآورده­های خوکی باشند! یا بعضی از موارد دیگر. من دیگر توضیح [بیشتر] نمی­دهم؛ خودتان تحقیق کنید.⁽⁴⁾