مشخصات کتاب

1/6/169

نظریه فقهی صَفّ

«بررسی چگونگی رفع اختلالات و هماهنگ سازی اراده ها از منظر علم خطا ناپذیر وحی»

با استناد به 677 آیه و روایت

محور های جلسه:

شورای راهبردی

الگوی پیشرفت اسلامی

21 تیر 1403

اشاره

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

وَکَأَیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَکَانُوا وَاللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ

سوره مبارکه آل عمران، آیه 146

وچه بسیار از پیامبرانی که مردان الهیِ فراوانی به همراه آنان جنگیدند، پس در مقابل آنچه در را خدا به آنان رسید سستی نکردند و ناتوان نشدند و سر تسلیم و ذلت فرود نیاوردند؛ وخدا شکیبایان را دوست دارد.

شناسنامه

متن پیشرو (ویرایش اولِ) صد و شصت و نهمین مکتوب از نوع ششم محصولات مرتبط با نقشه الگوی پیشرفت اسلامی (پیاده فوری) است. محتوای این محصول، متن پیاده شده سخنان حجت الاسلام و المسلمین علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی) در نشست تخصصی «نظریه فقهی صَفّ» می باشد؛ که در تاریخ 21 تیرماه 1403 در مدرسه علمیه مدرسه علمیه آیت الله خامنه ای مدظله العالی شهر مشهد مقدس برگزار گردیده است.

شایان ذکر است این متن، مستند به 677 آیه و روایت می باشد و زیرمجموعه مباحث "فقه الإمام" است. ضمنا بحث حاضر حاوی یک جدول تصمیم (مشتمل بر 15 تصمیم) می باشد.

تصویر

فهرست اجمالی:

1/2. اعترافات مهم سازمان ملل (هدف شانزدهم سند 2030) بر ناتوانی تمدن مدرنیته (حکومت ها و قوانین بی شمار) در حل اختلافات فعلی جهان؛ منبعی برای بررسی وضعیت کنونی اختلافات در جهان. 26

2/2. اخبار امام صادق علیه السلام از هرج و مرج در تمدن مدرنیته و از بین رفتن اکثر مردم (قطعی بودن ناکارآمدی ایده ها و قوانین مدرنیته)؛ منبع دیگری برای بررسی وضعیت کنونی اختلافات در جهان. 53

1/3. هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی بنابر توجه دائمی به سوره صف (باعث تولد نُه مفهوم در اذهان)؛ پاسخ اجمالی بر نحوه هماهنگ سازی اراده ها 58

2/3. فهم تسبیحات؛ اولین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی). 81

3/3. عمل به وعده؛ دومین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی) 115

4/3. مقاتله شدید با مشرکان؛ سومین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی) 122

5/3. عدم ایذاء رسول؛ چهارمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی) 127

6/3. حل اختلاف ادیان؛ پنجمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی) 130

7/3. عدم نسبت دادن کذب به الله؛ ششمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی) 146

8/3. عدم درگیری و مخالفت با نور الهی (امام)؛ هفتمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی) 148

9/3. ترویج تجارت نجات دهنده (مدیریت سود افراد)؛ هشتمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی) 155

10/3. حواری و شیعه شدن؛ نهمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی) 171

پیوست 1: لزوم تغییر ذهنیت ها درباره نقش امام علیه السلام در ایجاد نظم اجتماعی.. 183

پیوست 2: اداره شهر به صورت محله ای و غیرمتمرکز؛ دیدگاه اسلام در مورد نحوه اداره شهر. 216

پیوست 3: محوریت تحریک فکر و تفاهم (بر مبنای اختیار) در هدایت و اداره جامعه (نه جبر و قانون) طبق آیات و روایات 222

پیوست 4: آمارهای هولناک خشونت جنسی در ایالات متحده آمریکا (توسعه یافته ترین کشور دنیا). 247

پیوست 5: بررسی سه آفت نظام قانون گذاری فعلی (نظم پیشنهادی توسعه برای بخش قانون گذاری) درنتیجه: لزوم تغییر نظامات اجتماعی مبتنی بر توسعه غربی به دلیل هدم هویت اسلامی و ناتوانی آن.. 262

پیوست 6: برنامه های توسعه؛ کتاب آرزوها 275

پیوست 7: توسعه باعث محرومیت زایی (ضد عدالت و ناتوان در اداره جامعه). 284

پیوست 8: توضیح اجمالی راجع به نقش نماز در اداره جامعه به عنوان یکی از چهار رکنِ الگوی حکمرانی اسلام. 327

پیوست 9: اهل بیت علیهم السلام معلمان تسبیح و به صف کنندگان تمام موجودات در تسبیح و عبادت خداوند.. 334

پیوست 10: والدین متکفل اصلی تربیت... 349

پیوست 11: ظهور فساد و اختلاف (به چالش کشیده شدن زندگی انسان ها و زیاد شدن خطا) در عبور از ولایت امیرالمومین  357

پیوست 12: توضیح بیشتر در مورد سود ارتباطی و آیات و روایات سود ناشی از آن (به عنوان یکی از مصادیق تجارت مربحه با حضرت امیرالمومنین علیه السلام). 373

پیوست 13: لزوم اخذ از اهل بیت علیهم السلام (به عنوان تنها علم دارای جامعیت و اشراف) یکی از صفات شیعیان.. 442

فهرست تفصیلی... 470

أعُوذُ بِالله مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ بِسمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِیمِ

الحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العَالَمینَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلامُ عَلَی سَیِّدِنَا وَ نَبِیِّنَا وَ شَفِیعِنَا فِی یَومِ الجَزاءِ اَبِی القَاسِمِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَی اَهلِ بَیتِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ سِیَّمَا بَقِیَّةِ اللَّهِ فِی الاَرَضِینَ اَرواحُنا لآمَالِهِ الفِداءُ وَ عَجَّلَ اللَّهُ تَعَالَی فَرَجَهُ الشَّرِیفُ و اللَّعنُ الدّائِمُ عَلَی اَعدَائِه اَعدَاءِ اللَّه مِنَ الآن اِلَی قِیامِ یَومِ الدِّینِ.

خیر مقدم عرض می کنم خدمت همه خواهران و برادران گرامی. همان طور که به اطلاع شما رسیده است، نشست تخصصی امروز به تبیین «نظریه فقهی صَفّ» می پردازد.

1. مقدمه: تبیین راهکارهای کلانِ حل اختلافات جامعه با توجه دادن به نقش امام در ایجاد نظم اجتماعی؛ موضوع نظریه فقهی صف و اهمیت آن

1/1. نحوه هماهنگ کردن و در یک صف قراردادنِ افراد؛ موضوع نظریه صَفّ

موضوع نظریه این است که ما چگونه هماهنگ شویم؟ یا به تعبیر [دقیق تر] سوره "صَفّ": [چگونه] در یک "صَفّ" قرار بگیریم؟⁽¹⁾

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی (0) آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است، خدا را [به پاک بودن از هر عیب و نقصی] می ستایند، و او توانای شکست ناپذیر و حکیم است. (1) ای مؤمنان! چرا چیزی را می گویید که خود عمل نمی کنید؟ 2) نزد خدا به شدت موجب خشم است که چیزی را بگویید که خود عمل نمی کنید. (3) خدا کسانی را دوست دارد که صف زده در راه او جهاد می کنند [و از ثابت قدمی] گویی بنایی پولادین و استوارند. (4)

سوره مبارکه صف

داریم. ان شاءالله خداوند متعال به ما توفیق دهد تا بتوانیم راجع به "نحوه هماهنگ شدن افراد"، اندکی گفتگو کنیم. یا به تعبیر آیه و سوره شریفه "صَفّ": می خواهیم درباره این موضوع گفتگو کنیم: چگونه می توان انسان ها را در یک "صفّ واحد" قرار داد و با هم هماهنگ کرد؟

1/2. تبیین اجمالی سوالات جلسه:

1/2/1. سرفصل اول: بررسی وضعیت کنونی اختلافات در جهان بنابر استنادات سند توسعه پایدار 2030

بنده در سرفصل اول، قصد دارم در مورد "وضعیت کنونی اختلافات جهانی" بحث خواهم کرد تا اندکی به طو ملموس تر عوارض بی توجهی فقهی و دینس به این مسئله، واضح شود. همان طور که مستحضرید، "اصل هماهنگی اراده ها"، یک امر قابل قبول در همه ادیان، اقوام و همه سطوح اجتماعی (از خانواده و مدرسه گرفته تا کارخانه و...) است و با اینکه همه این موضوع را درک می کنند؛ بااین حال، جهان امروز در بدترین شرایط ممکن از حیث "هماهنگی" قرار دارد! یعنی به جای "تحقق هماهنگی"، شاهد جنگ به عنوان نقطه اوج ناهماهنگی و تنش در جهان هستیم.

دلیل این وضعیت آن است که "روش های هماهنگ کردن اراده ها و مردم"، از انبیاء علیهم السلام پرسیده نشده و بشر بر اساس تجربه های خود، اقدام به رفع اختلافات و تئوریزه کردن مسئله "هماهنگ سازی اراده ها" کرده است. به همین دلیل، برای روشن شدن نیاز مُبرم به "رجوع به انبیاء"علیهم السلام و تفکر وحی" در مسئله "هماهنگی و صف قرار دادن بین اراده ها"، اندکی درباره وضعیت ناهماهنگی های کنونی در دنیا بحث خواهیم کرد. بیشترین استناد نیز به بخش شانزدهم "سند

توسعه پایدار 2030" خواهد بود. در این سند، سرفصلی تحت عنوان "صلح جهانی" وجود دارد که در واقع به دنبال مدیریت وضعیت جنگی کنونی، به سمت صلح است.

1/2/2. سرفصل دوم: زیرساخت های کلان نُه گانه انبیاء برای هماهنگ سازی اراده ها

ذیل سرفصل دوم بحث، در نُه محور تدابیر انبیاء علیهم السلام را برای "هماهنگ سازی اراده ها" بحث خواهیم کرد. ان شاءالله توضیح خواهیم داد که ذیل این نُه تدبیر، "نُه اصل زیرساختی برای هماهنگ سازی اراده ها" توسط انبیاء علیهم السلام بحث شده است. بنابر دیدگاه فقهی مدرسه هدایت، اگر کسی به این "اصول نُه گانه" توجه کند، می تواند زیرساخت های هماهنگ سازی اراده ها را در گروه هدف مدنظر خودش ایجاد کند.

1/3. تبیین زیرساخت های هماهنگ سازی اراده ها از حیث نقش امام علیه السلاملسلام در ایجاد نظم اجتماعی؛ علت پرداختن به نظریه فقهی صف و کارکرد آن

اشاره

توجه داشته باشید که: قصد ندارم این موضوع کلان را، به تدابیری مانند "اداره حل اختلاف" یا "راهکارهای حل اختلاف بین دو نفر"، تنزّل دهم. در واقع، نمی خواهم به این مسئله، به شکل خُرد [و جزئی] بپردازم؛ [بلکه] هدف من، بررسی "زیرساخت های کلان هماهنگ سازی اراده ها" است. "نظریه فقهی صَفّ" متکفل تئوریزه [و تبیین] زیرساخت های [لازم] برای هماهنگ سازی و دریک صف قراردادن انسان ها است.

البته، گاهی باوجود درنظرگرفتن این زیرساخت ها، ممکن است نزاعی ایجاد شود. مثلاً بین دو دوست یا زن و شوهر، اختلافاتی پیش آید که در این صورت، اصول و قواعد دیگری برای "حل اختلافاتِ خرد" وجود دارد که در جای خود به آن ها خواهیم پرداخت. در اینجا، تمرکز اصلی بنده بر ایجاد یک درک کلانی از مفهوم "هماهنگی میان اراده های انسانی" و "حل اختلاف" است و در واقع می خواهم این موضوع را در سطح "امامت" طرح و تبیین کنم. یعنی تدابیر پایه ای که حاکمیت برای حل اختلافات نیاز دارد.

به بیان دیگر، - اگر این تعبیر را بپذیریم - می خواهم در "منزلت سازمان ملل" راجع به حل اختلافات گفتگو کنم. البته، [چون] اصلِ مشروعیت [و منزلت] سازمان ملل را قبول نداریم، بهتر است بگوییم:

می خواهیم در" منزلت مسجد کوفه"⁽¹⁾

مفضل گفت: آقا! خانه مهدی در کجا خواهد بود و مؤمنین در کجا جمع شوند؟ فرمود: مقر سلطنت وی شهر کوفه است و محل حکومتش مسجد جامع کوفه و بیت المال و محل تقسیم غنائمش مسجد سهله و موضع خلوت کردن های او در زمین های صاف و مسطح و روشن نجف و کوفه است. عرض کرد: آقا! همه اهل ایمان در کوفه خواهند بود؟ فرمود: آری و اللَّه! در آن روز تمام مؤمنین یا در کوفه یا در حوالی کوفه می باشند

بحار الأنوار ج53 ص1

همان طور که در اشاره کردم، این مسئله بخشی از نظریات مطرح در "فقه الامام" و زیرمجموعه بحث های "امامت و مدیریت" است. پیش تر توضیح داده ام که در بحث های "فقه الامام" که مطرح کرده ایم، به مسئله امامت از حیث "نقش امام در ایجاد نظم اجتماعی" می پردازیم.⁽²⁾

مهمترین زیرساخت هدایت و پیشرفت، تبیین الگوی صحیح مدیریت در یک جامعه است. در باب متعالی فقه الامام به این مسئله پرداخته ایم. اثر مسئله امامت بر نظام سازی و اداره جامعه را تبیین و تئوریزه کرده ایم. در مباحث مربوط به امامت، نباید فقط به اثبات مسئله امامت حقه اکتفاء نمائیم و لازم است تا به کارکردهای دیگر امامت هم بپردازیم. برخی از مهمترین مباحث فقه الامام به شرح زیر است:

1-شرح فقهی تسبیحات اربعه و تأثیر آن بر نظام سازی

2-شرح فقهی تقسیمات مختلف اسماء الهی -به عنوان خدمات الهی به انسان و مخلوقات- و تأثیر آن بر نظام سازی

3-شرح فقهی اقسام صلوات و چرایی تنوع صلوات و اثر آن بر نظام سازی

4-شرح فقهی مفهوم امان -به عنوان ویژگی اصلی 14 معصوم- و اثر آن بر نظام سازی

5-شرح فقهی مفاهیم پایه امامت و مدیریت جوامع (تزکیه، علم، مکاسب، نظم، عبرت، فرقان، نفی سبیل و بیان)

معاونت پژوهش مدرسه هدایت - شنبه 18 آذر 1402

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5953

ارکان ثلاثه مدیریت اسلامی (فقه الامام)

سه الگوی کلان برای مدیریت و تفسیر، مسائل مرتبط با انسان، استنباط کرده ایم؛ که مجموعاً تفسیری تکامل یافته از مدیریت امور او را ارایه می دهد. بی توجهی مدیران در همه سطوح، به این الگوهای سه گانه، زندگی انسان را به چالش می کشد. الگوهای کلان مدیریتی در فقه هدایت به شرح زیر است:

الگوی اول مدیریت: الگوی تقدیرهای مرتبط با انسان است. در ادبیات شارع محترم، قواعد متعددی برای تغییرات تقدیر مرتبط با انسان تبیین شده است. توجه به الگوی تقدیر شارع، امکانات زندگی انسان را وسیع یا ضیق می کند. مسائلی مانند: 1- حیات و ممات، 2- ذلت و عزت، 3- فقر و غنا و 4- سعادت و شقاوت، اساس تقدیرهای الهی برای هر انسان محسوب می شوند؛ که قواعد دستیابی به آن توسط شارع محترم، بیان شده است. (در برنامه مدیریتی خود، آموزش و تذکر نسبت به قواعدِ سازنده تقدیر را بگنجانید!)

الگوی دوم مدیریت: الگوی تفصیل است. منظور از الگوی تفصیل، مجموعه مسائل مرتبط با افزایش قوه دریافت و فهم انسان است. بی توجهی به الگوی تفصیل، سطح فهم انسان را کاهشی و بالتبع تصمیمات او را ناقص می کند. شارع محترم میان مسائلی مانند: الگوی تغذیه و فهم، الگوی خواب و فهم، الگوی معاشرت و فهم و... ارتباطی را گزارش داده است!

مطالعه بیشتر درباره الگوی تفصیل:

eitaa.com/olgou4/4660

الگوی سوم مدیریت: الگوی ساخت است. منظور از الگوی ساخت، روش صحیح سخن گفتن با انسان است. گاهی اوقات با وجود متغیرهای الگوی تفصیل در یک انسان، فقدان الگوی ساخت، زندگی او را به چالش می کشد.

مطالعه بیشتر درباره الگوی ساخت:

eitaa.com/olgou4/2952

برنامه صحیح برای اداره زندگی مردم، بر اساس توجه یا عدم توجه به این سه الگوی کلان ارزیابی می شود. یک امام محله موفق، بر اساس الگوی تقدیر، الگوی تفصیل و الگوی ساخت برنامه ریزی می کند.

حجت الاسلام علی کشوری، 2 بهمن 1402، قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/6110

1/3/1. ناقص بودن مطالعات موجود در حوزه امامت: غیرقاعده مند بودن و عدم بررسی تاثیر امام علیه السلام بر ایجاد نظم اجتماعی (در نتیجه: عدم تببین الگوی امامت و مدیریت)

اشاره

برادران فاضل بنده در جلسه حضور دارند و احتمالاً فهرست هایی را که درباره مسئله "امامت" [در حوزه علمیه] وجود دارد، مطالعه کرده اند. از دست قضا بنده مطالعات سنگینی در مورد بحث هایی که

در مسئله امامت در حوزه مطرح بوده، داشته ام. مثلاً در همان اوائل طلبگی، علاوه بر فهرست الغدیر⁽¹⁾

اَلْغَدیر فِی الْکِتابِ وَ السُّنّة وَ الْاَدَب، معروف به الغدیر کتابی به زبان عربی با موضوع اثبات امامت و خلافت بلافصل امام علی(علیه السلام) در واقعه غدیر، نوشته عبدالحسین امینی. کتاب در 11 جلد تنظیم شده

امینی برای نوشتن این کتاب به کتابخانه های کشورهای مختلف از جمله هند، مصر و سوریه سفر کرده است. چنانکه علامه امینی گفته، او بیش از صد هزار کتاب را دیده و بیش از ده هزار کتاب را مطالعه کرده است. نوشتن کتاب الغدیر بیش از 40 سال طول کشیده است. درباره الغدیر کتاب ها و پایان نامه های متعددی نوشته شده است. همچنین موضوعات مطرح شده در الغدیر به صورت یک مجموعه موضوعی در 27 جلد منتشر شده است.

جلد نخست، به بررسی سند حدیث غدیر اختصاص دارد. امینی حدیث غدیر را یقین آورترین و متواترترین حدیث منقول از پیامبر(صلی الله علیه وآله) می داند. وی بدین منظور سند حدیث را از صحابه و تابعان تا علمای قرن چهاردهم قمری با تکیه بر منابع اهل سنت ذکر می کند. او در جلد اول نام 110 تن از صحابه پیامبر و 84 تن از تابعانِ روایت کننده واقعه غدیر را گردآورده است.

· پس از تابعان، نام 360 تن از علمای راوی این حدیث از قرن دوم هجری تا قرن چهاردهم یاد می شود.

· در فصل بعدی کتاب، نام نویسندگانی که آثاری مستقل راجع به حدیث غدیر نگاشته اند ذکر می شود و در فصل پس از آن، احتجاج هایی که به حدیث غدیر شده، بیان شده است. آیات قرآن راجع به غدیر، مبحث بعدی جلد نخست کتاب الغدیر است و پس از آن عید غدیر و داستان تبریک گفتن عمر و ابوبکر و سایر صحابه به امام علی(علیه السلام)، و جایگاه این عید نزد اهل بیت(علیهم السلام) بررسی می شود و پس از اینها سخنان برخی از دانشمندان اهل سنت درباره غدیر و نیز سند حدیث غدیر، نقل و بررسی می شود.

· مطالب بعدی کتاب، درباره مفاد و معنای این حدیث است که نویسنده شبهات برخی از دانشمندان اهل سنت را نقل و بررسی می کند و با توجه به قرینه های گوناگون، دلالت این حدیث را روشن می کند.

امینی در شش جلد بعدی، شاعران غدیر را معرفی و اشعار آنها را نقل کرده است.

· جلد دوم مجموعه الغدیر، به شعرهای مربوط به غدیر می پردازد.

· جلد سوم الغدیر با ادامه شاعران غدیریه سرای قرن سوم هجری قمری آغاز می شود. سپس به مناسبت، به بررسی و نقد برخی از آثار مستشرقین درباره اسلام می پردازد. نویسنده در ادامه به تفصیل وارد بررسی تهمتهایی می شود که برخی از علمای اهل سنت به شیعه وارد کرده اند و آنها را به نحو مستند نقد می کند و در این راستا فضائلی از اهل بیت(علیهم السلام)، قرآن، تحریف و متعه را مورد بحث قرار می دهد.

· مطالب جلد چهارم، ادامه غدیریه سرایان قرن چهارم، و پس از آن، شاعران قرن پنجم و ششم قمری است.

· جلد پنجم، ادامه غدیریه سرایان قرن ششم و هفتم قمری است. مطالب دیگری که در این جلد مطرح شده اند، عبارتند از: حدیث رد الشمس، نماز هزار رکعت، محدث در اسلام، علم امامان شیعه به غیب، انتقال جنازه به مشاهد مشرفه، زیارت، جعل حدیث. نویسنده در همه این مباحث با تکیه بر منابع اهل سنت، تهمت هایی را که برخی از علمای اهل سنت بر شیعه وارد کرده اند پاسخ داده است.

· جلد ششم، حاوی غدیریه سرایان قرن هشتم قمری است. دیگر موضوع مطرح شده در این جلد، دانش عمر بن خطاب و اشتباه های وی در قضاوت است که این بحث طبق منابع اهل سنت، به تفصیل مطرح شده است. در خلال همین مطالب، نهی عمر از مُتْعَتَیْن (متعه حج و متعه زنان) نیز مورد بحث قرار گرفته است.

· جلد هفتم با غدیریه سرایان قرن نهم قمری آغاز می شود و سپس به مبالغه هایی می پردازد که درباره فضائل ابوبکر شده است. در خلال این مباحث به دانش و آگاهی دینی وی و نیز مباحث پیرامون فدک پرداخته می شود. بحث پایانی این جلد، ایمان ابوطالب است که نویسنده برای این ادعای خویش مستنداتی گوناگون شامل اشعار، سایر گفته ها و کارهای ابوطالب و احادیثی از معصومین را ذکر می کند

او در جلدهای پایانی، ضمن ادامه معرفی شاعران غدیر، به برخی از اختلافات شیعه و اهل سنت مثل جایگاه خلفای سه گانه و نقدهای شیعیان بر آنها، فدک، ایمان ابوطالب، تحلیل رفتارهای معاویه بن ابوسفیان و... می پردازد.

· آغاز جلد هشتم، ادامه بحث از ایمان ابوطالب است که برخی از شبهات مستند به قرآن، بررسی و پاسخ داده می شود و بحث با حدیث ضحضاح ادامه می یابد. ادامه مطالب این جلد، بحث از مبالغه هایی است که درباره فضائل ابوبکر صورت گرفته و پس از آن به مبالغه های صورت گرفته درباره عمر پرداخته می شود. بحث بعدی کتاب بررسی مبالغه های راجع به عثمان است که در خلال این مباحث، دانش وی، بذل و بخشش های وی از بیت المال و سرانجام تبعید ابوذر به ربذه در زمان عثمان بررسی می شود.

· مباحث جلد نهم، ادامه بررسی فضائل ادعا شده برای عثمان و برخوردهای ناگوار وی با ابن مسعود، عمار، و تبعید نیکان کوفه به شام است. سخنان و آرای برخی از صحابه پیامبر(صلی الله علیه وآله) درباره عثمان و داستان کشته شدن وی از دیگر مباحث این کتاب است.

· ادامه مبالغه های صورت گرفته درباره فضائل خلفای سه گانه، مطالب آغازین جلد دهم الغدیر است. ادامه بحث، راجع به ابن عمر و کارهای ناروای اوست که به همین مناسبت، بحث بیعت با یزید طرح می شود. فضائل غلو شده درباره معاویه و ذکر خطاها، بدعت ها، جنایت ها و دیگر کارهای ناگوار وی از جمله جنگ با امام علی(علیه السلام) و ماجرای حکمیت، از دیگر مطالب این جلد است. (المغالاة فی فضائل معاویة ابن أبی سفیان)

· جلد یازدهم با بررسی رفتار معاویه با امام حسن مجتبی(علیه السلام) آغاز می شود و با برخوردهای معاویه با شیعیان و جنایاتی که وی نسبت به حجر بن عدی و یارانش روا داشت ادامه می یابد. پس از این، فضائل دروغین معاویه مورد بررسی و نقد قرار می گیرد و به همین مناسبت غلوّها و داستان های خرافیِ ساخته شده در فضائل برخی اشخاص یاد می شود. غدیریه سرایان قرن نهم تا دوازدهم قمری، دیگر مباحث این جلد الغدیر است. در پایان این جلد، نویسنده، جلد دوازدهم را حاوی ذکر بقیه شاعران غدیر معرفی می کند.

منابع: ج12 دانشنامه امام علی(علیه السلام)، ابوالحسنی (منذر)، مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

حماسه غدیر، محمدرضا حکیمی

یادنامه علامه امینی، محمدرضا حکیمی

دراسة فی موسوعة الغدیر ل-- الشیخ عبد الحسین الأمینی، کمال السید

دانشنامه ویکی شیعه

fa.wikishia.net/view/الغدیر_فی_الکتاب_و_السنة_و_الادب_(کتاب)

فهرست کتاب عبقات الانوار⁽²⁾

کتاب عبقات الانوار از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخش اول درباره دلالت آیاتی است که شیعه برای اثبات امامت به آنها استدلال کرده است. بخش دوم کتاب به روایاتی اختصاص دارد که از آن ها برای اثبات امامت استفاده شده است و شبهاتی که تحفه اثناعشریه درباره این روایات مطرح کرده، پاسخ داده شده است. این روایات به شرح ذیل است:

· حدیث غدیر: حدیثی که پیامبر(صلی الله علیه وآله) در واقعه غدیر امام علی(علیه السلام) را مولای مسلمانان دانست.

· حدیث منزلت: حدیثی که در آن نسبت امام علی(علیه السلام) به پیامبر(صلی الله علیه وآله) را همانند نسبت هارون به موسی دانسته شده است.

· حدیث ولایت: حدیثی که پیامبر در آن تصریح دارد امام علی(علیه السلام) بعد از پیامبر امام و ولی مؤمنان است.

· حدیث تشبیه: حدیثی که حضرت علی را شبیه به برخی از پیامبران معرفی کرده است.

منابع: نفحات الازهار فی خلاصة عبقات الانوار، حسینی میلانی

عبقات الانوار کاری کارستان، صحتی سردرودی

الذریعه الی تصانیف الشیعه، آقابزرگ تهرانی

fa.wikishia.net/view/عبقات_الانوار_فی_امامة_الائمة_الاطهار_(کتاب)

کتاب المراجعات متشکل از 112 نامه است که بین سید عبدالحسین شرف الدین و شیخ سلیم بشری رد و بدل شده است. مطالب این کتاب در دو بخش ارائه شده است:

بخش اول کتاب

در بخش اول کتاب، امامت و مذهب در قالب 16 نامه مورد بحث قرار می گیرد. در این قسمت به این موضوعات پرداخته شده است:

· علت عدم پیروی شیعه از مذاهب چهارگانه اهل سنت و تبعیت آنها از مذهب اهل بیت

· عدم ترجیح دیدگاه های علمای اهل سنت بر مذهب شیعه

· جایگاه اهل بیت در اسلام

· راه حل اختلافات بین شیعه و سنّی

· ادله قرآنی و روایی برتری مذهب اهل بیت

· حدیث ثقلین و تواتر آن

· بیان روایاتی از پیامبر(صلی الله علیه وآله) از جمله حدیث سفینه در بیان جایگاه اهل بیت

· منظور از اهل بیت در آیات و روایات

· احتجاج 12 نفر از اهل سنت به رجال شیعه در صحاح اهل سنت (مهمترین منابع روایی اهل سنت)

· معرفی یکصد نفر از رجال شیعه که در سند روایات مورد قبول اهل سنت واقع شده اند

· اعتراف شیخ سلیم به کفایت تبعیت از مذهب اهل بیت در کنار مذاهب اهل سنت

بخش دوم کتاب

در بخش دوم کتاب، مباحث امامت و جانشینی پیامبر(صلی الله علیه وآله) در ضمن 93 نامه مورد بحث و بررسی قرار می گیرد:

· روایات فراوانی از اهل سنت از جمله حدیث آغاز تبلیغ (حدیث انذار)، حدیث منزلت، پیمان برادری اول و دوم، ماجرای سد ابواب (بستن درب منزل همه اصحاب به مسجدالنبی به جز درب منزل علی(علیه السلام))

· روایاتی که برتری حضرت علی(علیه السلام) بر دیگران را اثبات می کند

· آیه ولایت و منظور از لفظ «ولی» در آیات قرآن و روایات

· حدیث غدیر و تواتر آن

· چهل حدیث از طریق شیعه و علت اینکه چرا اهل سنت آنها را نقل نکرده اند

· علی (علیه السلام) وارث و وصی پیامبر

· بحث همسران پیامبر و علت نپذیرفتن احادیث عایشه و پذیرش احادیث اُم ِّسَلَمه

· عدم اجماع اصحاب بر جانشینی غیر علی بن ابی طالب

· علت اینکه امام علی پس از مدتی از مطالبه حق خویش سکوت اختیار کرد.

· حدیث قرطاس و نسبت ناروا دادن بعضی اصحاب به پیامبر در روزهای پایان عمر ایشان

· تخلف بعضی اصحاب از سپاه اسامه و لعنت فرستادن پیامبر بر آنها

· بعید دانستن اینکه صحابه بعد از رحلت پیامبر تصریحات او به جانشینی علی(علیه السلام) را رها کرده باشند و پاسخ آن

· احتجاجات امام علی(علیه السلام) و حضرت فاطمه(سلام الله علیها) و برخی از صحابه پس از غصب خلافت

· تقدم شیعه در تدوین علوم.

منابع: المراجعات چگونگی تدوین و کتابشناسی آن، ابراهیمی

تشیید المراجعات و تفنید المکابرات، حسینی میلانی

المراجعات، شرف الدین

fa.wikishia.net/w/index.php?title=المراجعات_(کتاب)

هر جلد این اثر شامل بحث های بسیاری از مطالب گوناگون است. عناوین کلی این مجموعه 18جلدی عبارتست از:

جلد اول: عصمت انبیا و ائمه اطهار(علیهم السلام)، معنای امام، شرائط امامت و ولایت امام علی و برخی از احوالات آن حضرت و علل مخالفت معاندین با خلافت او.

جلد دوم: تفسیر آیه اولی الأمر، وصایت امیرالمؤمنین و ائمه اطهار(علیهم السلام) از سوی پیامبر، اخوت امام علی با رسول خدا.

جلد سوم: شناخت شیعه، پیدایش تشیع، صفات و نشانه های آن، برخی بدعت های عمر، تفسیر آیه تطهیر.

جلد چهارم: فضائل امام علی(علیه السلام)، تفسیر آیه «و من عنده علم الکتاب»، میزان علم ائمه اطهار(علیهم السلام).

جلد پنجم: ولایت تشریعی و تکوینی، کلمات عرفا و فلاسفه درباره انسان کامل، تحقیق پیرامون حدیث سلسله الذهب، تفسیر آیه ولایت.

جلد ششم: غدیر و واقعه حجة الوداع، بحث درباره بناء اسلام بر سال و ماه قمری، تفسیر آیه «ان عدة الشهور....».

جلد هفتم: آیه تبلیغ، حدیث ولایت، اثبات حقانیت امام علی(علیه السلام) در طول تاریخ.

جلد هشتم: تفسیر آیه اکمال، غصب خلافت، لقب امیرالمومنین، اعتراف عمر به حق بودن امام علی(علیه السلام).

جلد نهم: احتجاج ها به حدیث غدیر، روز عید غدیر و فضیلت آن، تأسی به رسول الله در همه جهات.

جلد دهم: حدیث منزلت، حدیث عشیره، اوضاع شهر مدینه در اواخر عمر رسول الله و خطبه های امام علی(علیه السلام) بعد از رحلت پیامبر، غزوه تبوک، داستان مسجد ضرار.

جلد یازدهم: اعلمیت امیرالمومنین، قضاوت های امام علی، جهالت مدعیان دروغین خلافت، انکار فضایل اهل بیت توسط وهابیت

جلد دوازدهم: علم غیب حضرت علی(علیه السلام) و جمله «سلونی قبل ان تفقدونی».

جلد سیزدهم: جنگ احد و تفسیر آیه «و ما محمدالا رسول»، ندای آسمانی «لا فتی الا علی»، آخرین روزهای حیات رسول اله و امر به آوردن قلم و منع عمر، حدیث ثقلین.

جلد چهادهم: سیر کتابت حدیث، تقدم شیعه در تالیف، معرفی مصحف امام علی(علیه السلام) و فاطمه زهرا، پیدایش اسرائیلیات و سستی روایات ابوهریره.

جلد پانزدهم: صحیفه سجادیه، تعصب سنیان و تحریف آنان در روایات، زید بن علی و قیام او.

جلد شانزدهم تقدم و تاسیس شیعه در جمیع علوم و سیر علوم از زمان امام باقر(علیه السلام) تا امام یازدهم.

جلد هفدهم دوران امام صادق(علیه السلام) و مذهب جعفری، شرح احوال منصور دوانیقی، مأمون، ابوحنیفه، مالک بن انس، شافعی، احمدبن حنبل.

جلد هجدهم: علوم لدنیه متنوعه حضرت امام جعفر صادق(علیه السلام)؛ بدعت معاویه.

منابع: کتاب امام شناسی، پایگاه علوم و معارف اسلام

fa.wikishia.net/view/امام شناسی_(کتاب)

مجموعه ای از این فهرست ها را مطالعه کرده ام. عمده تمرکز در این فهرست ها بر دو مسئله است: [مسئله اول]: عمده فهرست کتاب ها درباره اثباتِ "ولایتِ بلافصل حضرت امیرالمؤمنین" علیه السلام است که از [مکتب] شیعه زمان زیادی گرفته تا علیل بودن ادعای سقیفه را اثبات کند. مثلاً وقتی کتاب المراجعات را مطالعه می کنید، روی مسئله اول ایستاده و بحث کرده است؛ در کتاب الغدیر هم عمده بحث همین است. [مسئله دوم]: درباره "فضائل امیرالمؤمنین و ائمه"علیهم السلام هم در این کتاب ها به صورت غیر قاعده مند بحث شده است (بر این غیرقاعده مندی تاکید دارم).

بنده فهرست های فعلی حوزوی را خلاصهٔ از این دو سرفصل دیده ام. البته گاهی عالم بزرگواری در گوشه کار خود، به حوزه های دیگر نیز اشاره کرده است.

ناظر به این نقص های فهرستیِ [موجود] در حوزه امامت و مدیریت، سرفصلی را تحت عنوان"تأثیر امام در نظم اجتماعی" مطرح کرده ایم. منظورمان این نیست که فهرست های علما در کتاب هایشان اشتباه است، بلکه عرض ما این است که ناقص اند. یعنی وقتی درباره "مقام امامت و مدیریت" جامعه بحث می کنیم، نمی توانیم تنها بر اثبات اصلِ امامت حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام تمرکز کنیم؛ بلکه باید "نقش امام علیه السلام در ایجاد نظم اجتماعی" را نیز بررسی کنیم. بر این مسئله باید تمرکز کنیم به ویژه در عصر حاضر که رشته های مدیریت در دانشگاه ها بسیار پرطرف دار شده اند! و تحصیل در

رشته هایی مثل "مدیریت استراتژیک"، "آینده نگری" و "مدیریت بازرگانی" نوعی فخر محسوب می شود!به نظر بنده، بحث های پیرامون "تأثیر امام در نظم اجتماعی" بسیار مفید خواهد بود که با یک نوع دیگری از مدیریت، تحت عنوان "امامت" آشنا می شوید.⁽¹⁾

حجت الاسلام علی کشوری، مکتوب سلسله جلسات تبیین مفهوم برنامه ریزی بر مبنای مفاهیم اولین نقشه الگوی پیشرفت اسلامی، ج1، ص99، دانشگاه صنعتی شریف، آبان و آذرماه 1395

کتابخانه مدرسه هدایت

eitaa.com/ketab_olgou/128

تغییر در طبقه بندی علم؛ لازمه دعوت مردم به امام علیه السلام است.

یکی از چالش های شیعیان در دوران پر از ظلمت مدرنیته شناخت حداقلی از امام علیه السلام است. به عنوان مثال بسیاری از مردم منزلت علمی امام علیه السلام را نمی شناسند و پرسش های خود را در علم دیگران جستجو می کنند.

کسی که پرسش های علمی خود را از دیگران بپرسد؛ اگر هم نخواهد به تدریج به انحراف و التقاط مبتلا خواهد شد و لازم است تا برای دریافت همه پاسخ های خود به علم امام علیه السلام رجوع کنیم(لاَ خَیْرَ فِیمَنْ لاَ یَتَفَقَّهُ مِنْ أَصْحَابِنَا یَا بَشِیرُ إِنَّ اَلرَّجُلَ مِنْهُمْ إِذَا لَمْ یَسْتَغْنِ بِفِقْهِهِ اِحْتَاجَ إِلَیْهِمْ فَإِذَا اِحْتَاجَ إِلَیْهِمْ أَدْخَلُوهُ فِی بَابِ ضَلاَلَتِهِمْ وَ هُوَ لاَ یَعْلَمُ - کافی)

نکته فنی بحث اینجاست که لازمه طرح همه پرسش های زندگی از امام علیه السلام؛ تغییر در طبقه بندی فعلی علوم است. اگر به همت فقهای حوزه علمیه طبقه بندی جدیدی از علم تولید و ارائه شود؛ زمینه رجوع عمومی به علم امام علیه السلام آماده تر می شود.

در باب فقهی "فقه العلم" (باب دوم فقه هدایت)، ضمن بیان معایب طبقه بندی بیکنی از علم از حیث تعریف و روش تحقیق و کارآمدی؛ یک طبقه بندی فقهی 9 بخشی استنباط کرده ایم؛ که نتیجه ی اولیه آن بازتعریف حوزه های اصلی زندگی است. در این بخش نقش امضائی قواعد منطقی استقراء و اصل علیت در امضای علوم غلط پوزتویستی بحث می شود. طبقه بندی جدید شامل: فقه الامام، فقه النظم، فقه التزکیه، فقه الفرقان، فقه البیان، فقه العبره، فقه المکاسب، فقه العلم و فقه نفی سبیل + عدم توازن های مرتبط با هر بخش - به صورت عملی- زمینه طرح پرسش از امام علیه السلام در حوزه های زندگی را فراهم تر نموده است.

حجت الاسلام علی کشوری، 13 فروردین 1399، قم مبارک

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/2281

برای مطالعه تفصیلی راجع به "چرایی لزوم تغییر ذهنیت ها درباره نقش امام علیه السلام در ایجاد نظم اجتماعی و چگونگی آن" به پیوست1" مراجعه نمایید.

1/3/1/1. تقسیمات شهری کوچ مقیاس یا بزرگ مقیاس؟! یکی از مباحث مطرح در حوزه "فقه الإمام" و "الگوی امامت و مدیریت"

اشاره

چنان که دیده اید، در بحث های امامت، سرفصل هایی را مطرح کرده ایم؛ مثلاً یکی از آن ها این است: «تقسیمات شهری کوچک مقیاس باشد یا بزرگ مقیاس؟» این مسئله را در حوزه "فقه الإمام" و "الگوی امامت و مدیریت" تبیین کرده ایم؛ زیرا تقسیمات شهری، تأثیر بسزایی در نوع مدیریت دارد.⁽¹⁾

· من بعضی از این ها رو می گویم. یکی آسیب طلاق، و دیگری آسیب اعتیاد است.

· یکی آسیب بسیار مهم گسترش بیماری هادر جامعه]از جمله[ بیماری های قلبی عروقی، بیماری های مغز و اعصاب، بیماری های گوارشی، بیماری های مرتبط با کلیه و مجاری ادراری، ]و[ بیماری افسردگی است که در شهرهای ما دارد زیاد می شود.

· مسئله فقر و حاشیه نشینی یک پدیده ای است که در همه سطوح کشور دارد درباره آن صحبت می شود.

· تلفات بالا در زلزله و سیل هم یک آسیبی است. به نظر ما این تلفات بالا در زلزله و سیل

به نوع مدیریت شهری برمی گردد که حالا استدلال ها را عرض خواهم کرد.

· ]از دیگر موارد[آلودگی هوا و آلودگی صوتی ]همچنین[ مسئله مهم ناترازی سوخت. متأسفانه مصرف سوخت کشورمان نسبت به تولید سوخت دارد افزایش می یابد. به نظرمان ریشه اش مسئله مدیریت شهری است که عرض خواهم کرد. این ها مشکلاتی است که الان شهرهای ما از جمله شهر محترم و بسیار مهم کرمانشاه با آن دست به گریبان است.

در نگاه اول ممکن است کسی بگوید برادر محترم چرا همه ی مشکلات را گردن مدیریت شهری می اندازید. ممکن است این بخشی از آن به بقیه نهادها برگردد

· اولاً شما می دانید در دنیا یک جنبش طراحی شهری به وجود آمده است که عمدتا این جنبش طراحی شهری را کنگره شهرسازی جدید در دنیا با نام " Congress for the New Urbanism (CNU)" متکفل است. (این ها که اساساً هیچ کدامشان در حوزه علمیه قم درس نمی خوانند همین حرف را دارند می زنند.) آن ها چه می گویند؟ می گویند که بین عملکرد افراد و طراحی شهری(طراحی شهری یعنی چه؟ یعنی فیزیک شهر؛ویژگی ها و خصوصیاتی که در مورد کالبد شهر مطرح است) ارتباط است. می گوید: نمی شود کالبد و فیزیک یک شهر را به یک شکل طراحی کرد، بعد انتظار عملکردهای صحیح هم داشت. بنابراین این یک امر معقولی است؛ حتی از نظر پوزیتیویست هایی که ما به آنها انتقاد های بنیادین داریم. شما وقتی کالبد یک شهر را یک شکلی طراحی می کنید عملکرد ها متأثر از کالبد و فیزیک شهر می شود. بنابراین این گونه نیست که عملکرد افراد یک مسئله ای باشد و کالبد شهری و فیزیک شهری یک مسئله دیگر. نه! شما به همان شکلی که کالبد و فیزیک شهر را طراحی می کنید، آن آثار رفتاری هم در مردم ایجاد می کنید. این یک دلیل روشن. پس این حرف جهانی است من این جا روی آن ایستادم.

· یک دلیل دیگری ما داریم که این هم دلیل بسیار مهمی است. مردم و کارشناسان خوب عزیزی که در جلسه هستید، این را بدانید: در بسیاری از آیات و روایات ما روی مسئله ویژگی های مکانی به عنوان زیر ساخت عملکرد های افراد تکیه شده است. مثلا فرض بفرمایید وقتی شارع محترم که در اوج عقل قرار دارد می گوید مردم باید در خانه های وسیع زندگی کنند تا شرف و وضعیت زندگیشان ارتقا پیدا کند، در واقع اهل بیت علیهم السلام روی ویژگی های مکان بحث می کنند. خانه وسیع یعنی خانه ای که مکانش بزرگ است. حضرت می فرماید: «اگر شما خانه وسیع داشتید، زندگی با شرافت تری دارید. بسیاری از کارکرد های حوزه تفریح، حوزه تربیت، حوزه های مختلف را می توانید در این خانه وسیع انجام دهید.»

صوت نشست مدیریت شهری محله محور (در مقایسه با رهیافت های معیوب نوشهرگرایی)، شهرداری کرمانشاه، 18 فروردین 1403

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

https://eitaa.com/olgou4/6349

برای مطالعه بیشتر راجع به " اداره شهر به صورت محله ای و غیرمتمرکز؛ دیدگاه اسلام در مورد نحوه اداره شهر " به "پیوست2" مراجعه نمایید.

1/3/1/1/1. پذیرش ابزار های نوینِ بسیار معیوب مانند: هوش مصنوعی و دولت الکترونیک؛ یکی از نتایج پذیرش تقسیمات شهری بزرگ مقیاس (نپذیرفتن نقش امام در ایجاد نظم اجتماعی)

اگر "تقسیمات شهری بزرگ مقیاس" را بپذیرید، با پدیده "اطلاعات و دیتای بزرگ" روبرو خواهیم شد؛ در این صورت، برای تحلیل این داده های بزرگ، ناگزیر به استفاده از "هوش مصنوعی" و ابزارهایی مانند "دولت الکترونیک" خواهیم بود. اما اگر "تقسیمات شهری" را "کوچک مقیاس" تعریف کنیم، اساسا دیگر با پدیده "داده های بزرگ" روبرو نخواهیم بود تا نیاز به پذیرش ابزارهای نوینِ بسیار معیوب مانند "دولت الکترونیک" و "هوش مصنوعی" باشد.⁽¹⁾

برای کمک به تصحیح قضاوت کارشناسان حوزوی در مسئله هوش مصنوعی -در ابتدای امر- پیشنهاد می کنیم که روش موضوع شناسی در این مسئله تصحیح شود. در روشِ مختارِ موضوع شناسی، یک موضوع را در سه مرحله ی الف- "تنقیح بیانی" (شامل تنقیح معنائی و لفظی)، ب- "تنقیح غیر بیانی" (شامل بررسیِ تأثیر تضعیف یا تقویت زیرساخت های 9 گانه هدایت در پیدایش یا محو یک موضوع) و ج- "تنقیح شاکله ای" (بررسی بسته اقدامات انگیزه ساز برای ایجاد اقبال نسبت به یک موضوع) بررسی می کنیم.

الف: خلاصه بحث ما در مرحله "تنقیح بیانیِ" مسئله هوش مصنوعی این است که: "هوش ماشینی" ابزاری جدید برای مدیریت متمرکز است. به عبارت دیگر وقتی مسئله امنیت، اقتصاد، اطلاعات و علم، حمل و نقل، محیط زیست و... به شکل متمرکز اداره می شود؛ با هوش مصنوعی تسلط بیشتری برای اداره کنندگان و علاقه مندان به جهانی سازی به دست می آید. اصلی ترین معنای مورد تأکید در تحلیل های مرتبط با هوش مصنوعی، تأکید بر عجز هوش انسانی در فرآیند استفاده از الگوهای متمرکز است.

قبلاً گفته ایم که: جامعه سازی اسلامی به سمت الگوهای غیرمتمرکز تمایل دارد و مفهوم اصلی اش "خود تنظیمی فرد در روابط انسانی در حوزه های سیزده گانه" است. تأکید بر اصل خود تنظیمی در روابط انسانی -به جای تنظیم های جبری و ماشینی- و بیان فوائد ناشی از آن مانند تفریح، خلاقیت، مسئولیت، دوام و... جامعه را به تدریج از مدیریت متمرکز (کنترل افراد) و لوازم آن -از جمله هوش مصنوعی- به سمتِ مدیریت غیر متمرکز (رشد افراد) هدایت می کند!

ب: خلاصه بحث ما در مرحله "تنقیح غیر بیانی" مسئله هوش مصنوعی این است که: تضعیف زیرساخت های نه گانه هدایت -از جمله تضعیفِ زیر ساخت مکاسب- به تقویت ایده هوش مصنوعی کمک نموده است. به عبارت بهتر در الگوهای تولید توسعه غربی، اصل رقابت بر فرآیند تولید حاکم است و موفقیت در این اصلِ معیوب، نیازمند جمع آوری و تحلیل اطلاعات مرتبط با بازارهای ملی و جهانی و ذائقه مصرف کنندگان و بالتبع استفاده از هوش مصنوعی است. به عبارت دیگر مفهوم تسلط بر بازار، یکی از مفاهیمِ زمینه ساز برای گسترش تحقیقات مرتبط با هوش مصنوعی است.

تأثیر انحراف در زیرساخت های 8 گانه دیگر هدایت (شامل 1- زیرساخت امامت، 2- زیرساخت علم، 3- زیرساخت نفی سبیل، 4- زیرساخت عبرت، 5- زیرساخت نظم، 6- زیرساخت تزکیه، 7- زیرساخت فرقان و 8- زیرساخت بیان) بر پیدایش و تقویت مسئله هوش مصنوعی، بخش تکمیلی در مرحله تنقیح غیر بیانی این مسئله است.

ج: خلاصه بحث ما در "تنقیح شاکله ای" مسئله هوش مصنوعی این است که: مهمترین اقدام برای اقناع حوزه علمیه در مسئله هوش مصنوعی، تدوین بسته های بحثی تحریف یافته و ناقص در توصیف هوش مصنوعی است. به عبارت دیگر طرفداران هوش مصنوعی در مقام اقناع حوزه -به جای توصیف واقعی و مدل مند از هوش مصنوعی- بر فواید هوش مصنوعی در بررسی روایات و آیات و تتبع بهتر در اقوال فقهاء، تاکید زیادی می کنند. همچنین طرفداران هوش مصنوعی در مقام اقناع بخش تولید در استفاده از هوش مصنوعی، بر سود آوری و ارزش افزوده هوش مصنوعی تاکید می کنند. به عبارت بهتر در بخشِ تنقیح شاکله ای هوش مصنوعی، تحلیل های اقناع کننده و شاکله ساز طرفداران هوش مصنوعی برای طوایف مختلف تبیین می شود.

حجت الاسلام علی کشوری،3 اردیبهشت 1400، قم

m-hedayat.blog.ir/1400/02/03

پس ما الان با پدیده سیاست خطرناک شهر روبرو هستیم؛ بخش مهمی از سیاست ملی شهر هم فناوری های هوشمند است. حالا قرار است چه اتفاقی بیافتد؟ من کمی در مورد اِسمارت سیتی توضیح دهم. چون تمرکز جمعیت در شهرها اتفاق افتاده است، دیگر واحدهای کوچک جمعیتی ندارید. مثلا اَبَرشهرها را دارید که بیش از ده میلیون جمعیت دارند یا شهرهای بالای یک میلیون جمعیت تا سال 2030 به تعداد 662 شهر می رسد. پس شما با پدیده داده های بزرگ روبرو خواهید شد. وقتی می خواهید اینگونه شهرها را اداره کنید، دیگر داده ها و اطلاعاتی که برای اداره این شهر لازم است از سنخ داده های محلی نیست و اصطلاحا داده های بزرگ شکل می گیرد و باید روی مسئله داده های بزرگ، محاسبات قوی اتفاق بیافتد. پس ما برای تحلیل این داده های بزرگ به الگوریتم های پیشرفته نیاز داریم. این نکته مهمی است که باید به آن توجه کنیم.

داده های بزرگی که نیاز به تحلیل و مدیریت دارند پنج عرصه مهم است: یکی از آنها حوزه کسب و کار است؛ ما باید به سمت کسب و کارهای دیجیتال برویم. این مهم ترین بحث است که در هوش مصنوعی به آن توجه می شود. البته ملحق به مسئله کسب و کار، مسئله حمل و نقل است که باید به آن توجه شود. هوش مصنوعی در عرصه آموزش و پرورش ورود پیدا کرده و برای اداره و حل مشکلات شهری اقدام می کند. مثلا یکی از فوائد هوش مصنوعی این است که از رفت و آمدهای شما به محیط های آموزشی کم کرده و از آن اصطکاک ها و ترافیک ها جلوگیری می کنید. وقتی انسان مدیر شهری یا بین المللی باشد به هوش مصنوعی اینگونه نگاه می کند. هوش مصنوعی در حوزه امور مالی، خیلی کارآمد خواهد بود؛ چون داده های بزرگ وجود دارد و هزاران شرکت دارید که باید همه اینها حسابرسی شده و معلوم شود که اینها در حال اختلاس و یا محاسبه درست هستند یا خیر. قوانین حوزه های مختلف زیاد می شوند. بنده همیشه عرض کرده ام در همین ایران خودمان از وقتی زندگی شهری را شروع کرده ایم صدهزار بسته قانونی داریم بنابراین تحلیل این قوانین به دستیار قضائیی و حقوقی نیاز دارد. چون هوش طبیعی نمی تواند صدهزار بسته قانونی را تحلیل کند و حتما باید به سمت هوش مصنوعی بروید. و [آخرین قسمتی که هوش مصنوعی بکار می آید] در عرصه تولید است. اینها پنج عرصه ای هستند که شما باید الگوریتمی طراحی کنید تا داده های بزرگ این حوزه ها را تحلیل کنید.

پس ببینید اصلا مساله هوش مصنوعی این چیزی که تا حالا به من و شما گفته اند نیست! اینکه به صورت ساده می گویند: «هوش مصنوعی اگر بیاید زندگی آسان می شود»؛ این گزاره کاملا تبلیغاتی است. ولی نمی گویند که: «خودشان با شهرنشینی زندگی را سخت کرده اند؛ بعد حالا برای اینکه هزینه های مدیریتی کاهش پیدا کند می گویند قرار است با هوش مصنوعی زندگی ها را راحت کنیم و یک زندگی بهتری را به ارمغان بیاوریم». بنده در اینجا با تأکید می گویم: اصلا مساله "راحتی انسان" مراد نیست، بلکه "راحتی کار مدیران" مراد است؛ مدیرانی که در اداره شهرهای بزرگ مانده اند! مدل های حکومتی و الگوهای حکمرانی قبلی کاملا شکست خورده است؛ شما به یک الگوی حکمرانی جدید نیاز دارید و این باید دقیق تر شود. بله؛ من منکر نمی شوم که شما خرید و فروش فردی که دارد در آپارتمان زندگی می کند را با یک پِلَتفُرم (platform) اقتصادی مدیریت کرده و او را کمتر جابجا می کنید؛ ولی اساسا مساله اصلی این نیست. یا مثلا بنده که می خواهم امروز درس بگویم بیایم از نرم افزار نور استفاده کرده و به سرعت روایات را ببینم. ممکن است شما به بنده فوائدِ اینگونه هوش مصنوعی را گزارش دهید ولی مساله هوش مصنوعی در دنیا این نیست؛ بلکه منظور ایجاد یک حکمرانی جدید است! اینکه بنده همیشه عرض می کنم گزارش هایی که به فقهاء می دهند گزارش های مدیریت شده ای برای دور زدن من و شمای حوزوی است [بخاطر همین است]. و به دست آوردن گزارش صحیح هم چیز پیچیده ای نیست. بنده همیشه به آقایان گفته ام شما همواره کتاب های ابن تیمیه را می خوانید و می گویید این آقا بدعت آورده [و ما باید استدلال هایش را نقد کنیم.] خب؛ به همین استدلال اسناد بین المللی را هم باید بخوانیم چون اسناد بین المللی را هم یهود و صهیونیست ها طراحی کرده اند و به دنبال استثمار و چپاول دنیا هستند. اگر طلبه ها به مرور وقت بگذارند و غیّ و انحرافات روزگار خودشان را بررسی کنند آن وقت آرام آرام متوجه می شوند که در اسناد بین المللی یک گزارش دیگری وجود دارد ولی به ما گزارش های دیگری می دهند. حرف اصلی بنده همین است. می خواستم در این جلسه به صورت مستند به شما نشان دهم که: بین گزارش هایی که مثلا در یک "نشست حوزوی" راجع به هوش مصنوعی مطرح می شود، با آن گزارش هایی که در "اسناد بین المللی" در مورد هوش مصنوعی است، یا حتی گزارش هایی که یک استاد دانشگاه چگونگی ساخت هوش مصنوعی را - به صورت کاملا فنی- توضیح می دهد؛ خیلی تفاوت وجود دارد. عمده بحث این است که: شما بدانید چرا وزن این مسئله اینقدر در دنیای امروزی دارد بالا می رود؟! و مثلا چرا روسیه، چین، آمریکا و دیگران دارند رقابت می کنند که جزو کشورهای اصلی هوش مصنوعی بشوند؟ چون جمع بندی آکادمی های دنیا این است که حکمرانی های موجود شکست خورده است. حکمرانی های موجود نمی تواند این همه تزاحم بین انسان ها را مدیریت کند.

فرض بفرمایید یک شهری با جمعیت ده میلیون نفری که در آن اصطکاک های فراوانی بین اراده ها به وجود می آید؛ که برای ایجاد امنیت در آن حتما باید از مونیتورینگ و تحلیل داده هایی که توسط تمام این دوربین ها جمع آوری می شود استفاده کنید. با الگوهای اختیاری نمی شود ده میلیون نفر را اداره کرد و باید حتما از همین الگوهای جبری استفاده کرد.

مکتوب هوش مصنوعی و طرح جایگزین، ص12 الی 14، 28 اردیبهشت 1400 هجری شمسی

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/3650

از نظر من "هوش مصنوعی" ابزار جدید حمکرانی جهانی یهود است. هر کدام از این دو طرف را بپذیرید، دو نوع قضاوت خواهید داشت. من در محضر برخی نخبگان بحث می کنم، همین هفته قبل در پارک علم و فناوری غیاث الدین جمشید کاشانی شهر کاشان راجع به "هوش مصنوعی" جلسه داشتم. یکی از کارشناسان می گفت: ما راجع به یک ابزار فنی با شما صحبت می کنیم. من از ایشان تقاضا کردم، امروز هم از دوستان حوزوی و نخبگان محترم تقاضا می کنم [که به این نکته مهم توجه داشته باشند]. مطالعات تیم ما در اسناد بین المللی نشان می دهد که مسئله هوش مصنوعی به منزله یک تکنیک و "تکنولوژی" مطرح نیست؛ بلکه در منزلت یک "الگوی حمکرانی جدید" مطرح است. لذا من اینجا نسبت به این موضوع شناسی ضعیف اعلام خطر می کنم! ممکن است مثل الان که ما در سال 1400 چالش اصلی مان سند توسعه پایدار 2030 است و می گوییم که این سند نباید مبنای حکمرانی ما باشد، ممکن است اگر حوزه علمیه فراست به خرج ندهد و موضوع شناسی دقیق نداشته باشد، در دو دهه آینده سند هوش مصنوعی جایگرین سند 2030 بشود و حتی همه ابعاد حیات اجتماعی ما را با چالش روبرو کند.

مکتوب هوش مصنوعی یا روابط انسانی؟، ص9، 9 آذرماه 1400

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/3650

1/3/1/1/2. حذف اراده های انسانی با پذیرش ابزار های نوین؛ یکی دیگر از نتایج پذیرش تقسیمات شهری بزرگ مقیاس (نپذیرفتن نقش امام در ایجاد نظم اجتماعی)

بنابراین وقتی تقسیمات شهری، بزرگ مقیاس می شود، نوع مدیریت [و اداره] شهر به سمت "حذف اراده های انسانی" پیش می رود.⁽¹⁾

مجموعه ای از افراد درباره هوش مصنوعی و تأثیرات آن بر آینده جهان و حوزه های کارکردی آن در حال گفتگو و مباحثه هستند. درباره این گفتگوهای معیوب چند نکته مهم را یادآوری می کنم:

نکته اول: شباهت روایت کارشناسان داخلی از مسئله هوش مصنوعی با روایت شخصیت ها و مراکز تحقیقاتی غربی درباره این مسئله بسیار تعجب برانگیز و نشانه تقلید و ترجمه زدگی کارشناسان داخلی در این حوزه است. با توجه به سابقه طولانی دانشگاه ها و مراکز تصمیم سازی غربی در ارائه تحلیل های ناقص از مسائل مختلف، تکرار تحلیل های دیگران درباره هوش مصنوعی، خروج از جاده عقلانیت است!

نکته دوم: در تحلیل های مشهور از هوش مصنوعی بر پرسش های جهت داری مانند: 1- هوش مصنوعی و نوآوری در حوزه های مختلف، 2- تأثیر مثبت هوش مصنوعی بر زندگی کودکان! 3- تأثیر هوش مصنوعی بر مسئله رقابت های جدید، 4- هوش مصنوعی و درک ابعادی از واقعیت! 5- هوش مصنوعی و مدیریت ارزیابی انسانها، 6- مقایسه ویژگی های انسانی و ویژگی های هوش مصنوعی ( این پرسش ها را هنری کیسینجر و اریک اشمیت و دانیل هوتنلوچر در کتاب عصر هوش مصنوعی و آینده ما انسان ها مطرح کرده اند.) همچنین در تحلیل های مشهور از هوش مصنوعی کارکردهای هوش مصنوعی در حوزه هائی مانند: رباتیک، هایپراتوماسیون، اقتصاد، کسب و کار، تجارت الکترونیک، تولید، آموزش، امنیت (تشخیص چهره، تشخیص گفتار و...)، مدیریت شبکه های اجتماعی، ورزش، خدمات حقوقی، مسیریابی، کشاورزی، اکتشافات، بانکداری، رادیولوژی و.... مورد بازخوانی و گفتگو قرار می گیرد.

نکته سوم: در مباحث موضوع شناسانه الگوی پیشرفت اسلامی درباره هوش مصنوعی: سوالاتِ بنیادینی مانند: 1- تعارض هوش مصنوعی با برنامه رشد انسان، 2- ارتباط هوش مصنوعی با مدیریت متمرکز امور، 3- ارتباط هوش مصنوعی با پدیده داده های بزرگ، 4- تصرف عنصر پایه و هوش مصنوعی مطرح شده است. همچنین در حوزه های کارکردی 30 طرح جایگزین هوش مصنوعی در حوزه های 1- پژوهش و فحص، 2- حافظه های طلایی، 3- تجارت و اقاله، 4- سلامت و مزاج، 4- انعقاد نطفه و استعداد، 5- حمل و نقل معقول، 6- آفت کشی شئ پایه، 7- امنیت و تعرف و....ارایه داده ایم. گزارش های بین المللی درباره پرسش های مبنایی الگوی پیشرفت اسلامی از هوش مصنوعی ساکت هستند. همچنین تاثیرات هوش مصنوعی بر مسائل مختلف را کارآمدتر از پیشنهادات 30 گانه

الگوی پیشرفت اسلامی برای افزایش کیفیت در حوزه های مختلف زندگی نمی دانیم.

نکته چهارم: برای تولید روایت مبنایی و کارکردی صحیح از هوش مصنوعی از روش موضوع شناسی مدرسه هدایت بهره برده ایم. این روش موضوع شناسانه پیشرفته، میان گزارش های شاکله ساز و گزارش های واقعی از موضوعات تفکیک قائل می شود و در سه مرحله ی1- تنقیح شاکله ای، 2- تنقیح بیانی و 3- تنقیح زیرساختی، قواعد روشی تولید روایت از موضوعات نوپدید را تبیین می کند.

حجت الاسلام علی کشوری، 20 مرداد 1403

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/6774

دهه های آینده حرف اول را می زند!» درحالی که اگر "تقسیمات شهریِ کوچک مقیاس" را بپذیریم، دیگر معلوم نیست که چنین ضرورتی به هوش مصنوعی و دولت الکترونیک و امثال آن وجود داشته باشد؛ لذا "تقسیمات شهری" به طور مستقیم بر مسئله "امامت و مدیریت" تأثیرگذار است.

1/3/1/2. مدیریت بر مبنای "تفاهم و تحریک فکر" یا به صورت "حقوقی و جبری"؟؛ یکی از مباحث مطرح در حوزه "فقه الإمام" و "الگوی امامت و مدیریت"

اشاره

یا مثلاً در سرفصل های امامت، این پرسش را مطرح کرده ایم که: «آیا "نحوه مدیریت" بر مبنای "تفاهم و تحریک فکر" باشد یا به صورت "حقوقی و جبری"؟»⁽¹⁾

مرز باریکی میان تصمیم سازی و تحمیل تصمیم در یک جامعه وجود دارد و اگر "تحریک وعاء فکر مخاطب"، حذف و یا تضعیف شود؛ مدیران سطوح مختلف به سمت تحمیل به مخاطب، تمایل یافته اند!

در چرخه چهار بخشی تحریک فکر، مراحل تحریک فکر را در 4 مرحله 1- مدیریت خبر، 2-مدیریت تضارب، 3-مدیریت کتابت و 4- مدیریت نمونه سازی مباحثه می کنیم.

بهترین نظریات فقهی اگر در فضای چرخه چهار بخشی تحریک فکر مطرح نشوند؛ در فرایند تحقق آنها اختلال ایجاد می شود!

حجت الاسلام علی کشوری، 9 ذوالحجه 1440 هجری قمری (روز عرفه)، قم مبارک

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/1713

چند توصیه به نخبگان و طلاب برای گسترش تفکر در جامعه

برای تحریک بیشتر تفکر در جامعه، امور زیر را در دستور کار خود قرار دهید. رشد تفکر قلوب را زنده می کند (إنَّ التَّفَکُّرَ حَیاةُ قَلبِ البَصیرِ - سکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام - کافی جلد 2 ) و احیای قلب هم به هدایت و اصلاح رفتار جوارح ختم می شود. (قال علی علیه السلام: ... القَلبُ وهُوَ أمیرُ الجَوارِحِ الَّذی بِهِ تَعقِلُ وتَفهَمُ وتَصدُرُ عَن أمرِهِ ورَأیِهِ - من لا یحضره الفقیه )

1- میراث فرهنگی را برای مردم روایت کنید(فقه العبرة)، 2- شیوه بیان و تکلم صحیح را با مردم مباحثه کنید و ضرب المثل ها را گسترش دهید (خصوصاً ضرب المثل های وحیانی) (فقه البیان)، 3- تزکیه و زیرساخت های آن مانند لذت های حلال را ترویج نمائید (فقه التزکیه)، 4- درباره مشاغل عالی، مشاغل معمولی و مشاغل کثیف، با مردم زیاد گفتگو کنید (فقه المکاسب)، 5- شاخصه های تشخیص خیر از شر را به مردم بگوئید (فقه الفرقان)، 6- درباره تفاوت های علم و کتابهای نافع و علم و کتاب های غیر نافع ساکت نمانید (فقه العلم)، 7- تفاوت "نظمِ جبری"(مانند نظم مبتنی بر هوش مصنوعی) و "نظمِ اختیاری" (مانند نظم پیاده روی زیارت اربعین) را برای مردم مشخص کنید (فقه النظم)، 8- دشمن و شیوه های سلطه او را محکوم کنید(فقه نفی سبیل)، 9- مبین فضایل بی جایگزین امیرالمؤمنین علی ابن ابی طالب علیه السلام باشید. (فقه الامام)

به محوریت نیازهای عینی زندگی، تفکر را تحریک کنید و ایده های انتزاعی و فلسفی در حوزه تفکر را ترویج ننمائید.

حجت الاسلام علی کشوری، جمعه انتظار ولی عصر (29 مهر 1401)، قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/4710

زبان شارع مبتنی بر تحریک فکر تأسیس شده یکی از ابواب فقهی فقه نظام، فقه البیان است. برای فهم مباحث فقه البیان، بحث را از تبیین ماهیت امضائی یا تأسیسی زبان شارع شروع می کنیم و ادله امضائی بودن زبان شارع را که شامل 1- ملازمه امضائی بودن زبان شارع و تفاهم با عرف (به دلیل اتکاء تفاهم عرفی بر درک فطری افراد) و 2- عدم الردع شارع (به دلیل حکومت انگیزه هایی همچون مدارا و عدم ظرفیت بر عدم ردع شارع و عدم تلازم میان عدم ردع شارع و امضای شارع) نقد می نماییم.

در مرحله بعد، ماهیت تأسیسی زبان شارع را تبیین می نمائیم. همانطور که اشاره شد: اصل تفاهم وابسته به درک فطری افراد است و شارع به دلیل اشراف بیشتر نسبت به فطرت (در مقایسه با درک عرف از فطرت) زبان خود را مبتنی بر بخش اصلی فطرت (وعاء تفکر) پایه گذاری کرده است. به عبارت دیگر چون بخش اصلی وجود انسان قلب او محسوب می شود(القَلبُ وهُوَ أمیرُ الجَوارِحِ - من لا یحضره الفقیه) و چون حیات قلب به تفکر وابسته است (إنَّ التَّفَکُّرَ حَیاةُ قَلبِ البَصیرِ - کافی جلد 2)؛ بیان شارع مبتنی بر تحریک فکر، پایه گذاری شده است.

به دلیل نبوی شریفِ إنّا مَعاشِرَ الأنبیاءِ اُمِرنا أن نُکلِّمَ النّاسَ علی قَدرِ عُقولِهِم (کافی جلد 1) برای تحریک تفکر، باید اصل ظرفیت (قدر عقول) را به عنوان متغیر اصلی در بیان لحاظ نمود. (بیان مبتنی بر ظرفیت) در فقه البیان استظهاراً للآیات و الروآیات بر اساس 8 قاعده بیانی تأمل(اشراف)، مُکث، نظام مقایسه، رفق، منزلت، انفتاح، سیاق و کَمّیت، ظرفیت و نقش آن در بیان شارع را تنقیح نموده ایم. بنابراین انتخاب آیه یا حدیث مادر در یک بحث و انتخاب احادیث معاضد و هم خانواده در آن بسته فقهی با تکیه بر قواعد ساختار 8 بخشی ظرفیت رقم می خورد.

حجت الاسلام علی کشوری ،حرم مطهر حضرت معصومه سلام الله علیها، 5 دی 1400

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/3749

برای مطالعه بیشتر راجع به " محوریت تحریک فکر و تفاهم در هدایت و اداره جامعه (نه جبر و قانون) طبق آیات و روایات " به "پیوست3" مراجعه نمایید.

"نظریه الگوی ساخت"⁽¹⁾، راجع به آن بحث کرده ایم. در اینجا هم مانند سرفصل قبل، مسئله این نیست که درباره "[اثبات] اصل امامت" بحث کنیم؛ - چه اینکه امامت حقّه بلافصلِ جناب آقا امیرالمؤمنین علیه السلام برای ما اثبات شده و مفروض است - بلکه درباره "نحوه امامت و مدیریت حضرت آقا امیرالمؤمنین" علیه السلام سؤال می کنیم.

1/3/1/2/1. تحقیر بروکراسی اداری و در دسترس بودن امیر المؤمنین علیه السلام؛ یکی از راهکار های امام برای تألیف قلوب و تفاهم با جامعه (پذیرفتن نقش امام در ایجاد نظم اجتماعی)

قبلاً بحث کردیم که: حضرت علیه السلام بروکراسی اداری را بسیار تحقیر می کردند. دیده اید که در نقل ها آمده است که به تعبیر امروزی ها حضرت علیه السلام، وقتی می خواستند والی خود را توبیخ کنند،

روی پاکت [مثلا] سیگار، توبیخ نامه را نوشتند و به وسیله آن خانم ارسال کردند؛⁽¹⁾

سوده دختر عمارة بن اشتر همدانی گفت: در زمان حکومت علی علیه السلام یکی از کارگزارانش مرا آزرد و من شکایت نزد آن حضرت بردم، ایشان به احترام من - با این که مرا نمی شناخت - نماز خود را به تأخیر انداخت و با مهربانی از حاجتم پرسید: وقتی بیان کردم، چشمانش پر از اشک شد و فرمود: خدایا تو خود می دانی که من دستور ستم بر بندگانت را نداده ام. سپس تکه پوستی مانند جلد نامه را از جیبش بیرون آورد و بر آن چنین نوشت: به نام خداوند بخشنده مهربان، همانا از طرف پرودگارتان برهان روشنی (قرآن کریم) برایتان آمده، که کم فروشی را کنار بگذارید، و در سنجش وزن و پیمانه با مردم به درستی رفتار کنید، کم نفروشید و در زمین فساد نکنید، و بقیة اللَّه (آنچه نزد خداست) برای شما از هر چیزی بهتر است به شرط آن که اهل ایمان باشید و من نمی توانم شما را از عذاب دردناک خدا حفظ کنم؛ به محض این که نامه ام به دست تو رسید (از کار برکناری) هر آنچه از مردم نزد تو است، نگه دار تا جانشین تو بیاید و از تو تحویل بگیرد و به آن رسیدگی نماید، والسلام.

سوده گفت: ای معاویه، علی علیه السلام با چنین فرمانی کار گزار خود را از خدمت عزل کرد، در حالی که نه آن نامه را لاک و مهر کرد و نه به دورش نخ بست، بلکه نامه را سرگشاده به من داد و خودم نامه را برای کارگزارش بردم....

بلاغات النساء ج1 ص47 / کشف الغمة ج1 ص173 (اندکی تغییر در عبارات)

بحار الأنوار ج41 ص119

إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ج 8، ص562 / عقد الفرید، ج 2، ص 102 / اعیان الشیعه، ج 7، ص 324

همچنین در احوالات امیرالمومنین علیه السلام آمده است که روای نقل می کند: «ایشان کنار دربِ دارالاماره نشسته بودند و داخل هم نمی رفتند!» یعنی در گرمای ظهر شهر کوفه، روی خاک ها نشسته بودند. وقتی به ایشان گفتند: «چرا داخل نمی روید؟» استدلال حضرت این بود که: «من باید در دسترس باشم.»⁽²⁾

صاحب رحبه، امیرالمؤمنین علی علیه السلام بود؛ زیرا ایشان در رحبه مسجد کوفه قضاوت می نمودند و محدثان در زمان زیاد بن ابیه، از ترس او، نامش را نمی بردند و تنها او را صاحب رحبه می نامیدند.

الطراز الأول، ج2، ص61.

(وَأَمَّا) مَا فِی حَدِیثِ عَلِیٍّ - رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ - «أَنَّهُ وَصَفَ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ - صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ- فِی رَحْبَةِ الْکُوفَةِ» فَإِنَّهَا دُکَّانٌ وَسَطَ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ کَانَ یَقْعُدُ فِیهِ وَیَعِظُ

اما آنچه در حدیث علی علیه السلام آمده است که وی وضوء رسول الله (صلی الله علیه و آله) را در رحبة کوفه توصیف کرده است، منظور از رحبة کوفه، مکانی بوده است که در وسط مسجد کوفه قرار داشته و علی (علیه السلام) در آن می نشست و به مردم وعظ و نصیحت می کرد.

مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول ج4 ص80

المغرب فی ترتیب المعرب، ج1 ص185

در جلوی مسجد کوفه، جایی که درِب مسجد کوفه قرار داشته، سکویی است که امام علی(علیه السلام) پیش از نماز یا مواقع دیگر، روی آن می نشسته و به پرسش های مردم پاسخ می داده است. بخشی از روایات به این موضوع اشاره دارد. این مقام به لزوم دسترسی مومنان به امام جامعه و ارتباط بی واسطه با او اشاره دارد.

کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلام، ص378

جامعه" است. اما امروزه شاهد آن هستیم که یکی از اخبار روزهای اخیر این بود که قرار است به وسیله هوش مصنوعی، یک اپراتور طراحی کنند که به مردم پاسخ دهد. به عبارت دیگر، رویکردی در پیش گرفته شده که در آن تلاش می شود که به صورت حداکثری، انسان ها را حذف کنند و تمامی کار را به یک سیستم واگذار کنند.

به هرحال در حوزه امامت و مدیریت بحث های فراوانی وجود دارد. از جمله اینکه: «آیا خود امام یا مدیر باید در دسترس باشد، یا اصل راه انداختن کارِ مردم مهم تر است؟» یا اینکه «امام باید ساده زیست باشد و الا نظم اجتماعی به هم می ریزد.» برخی از مطالب که عرض می کنم، مفاد عهدنامه امیرالمومنین علیه السلام به مالک اشتر است.⁽¹⁾

وَاجْعَلْ لِذَوِی الْحَاجَاتِ مِنْک قِسْماً تُفَرِّغُ لَهُمْ فِیهِ شَخْصَک، وَتَجْلِسُ لَهُمْ مَجْلِساً عَامّاً فَتَتَوَاضَعُ فِیهِ لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَک، وَتُقْعِدُ عَنْهُمْ جُنْدَک وَأَعْوَانَک مِنْ أَحْرَاسِک وَشُرَطِک; حَتَّی یکلِّمَک مُتَکلِّمُهُمْ غَیرَ مُتَتَعْتِع، فَإِنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلی الله علیه و آله و سلم یقُولُ فِی غَیرِ مَوْطِن، لَنْ تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لایؤْخَذُ لِلضَّعِیفِ فِیهَا حَقُّهُ مِنَ الْقَوِی غَیرَ مُتَتَعْتِع. ثُمَّ احْتَمِلِ الْخُرْقَ مِنْهُمْ وَالْعِی، وَنَحِّ عَنْهُمُ الضِّیقَ وَالْاَنَفَ یبْسُطِ اللهُ عَلَیک بِذَلِک أَکْنَافَ رَحْمَتِهِ، وَیوجِبْ لَک ثَوَابَ طَاعَتِهِ. وَأَعْطِ مَا أَعْطَیتَ هَنِیئاً، وَامْنَعْ فِی إِجْمَال وَإِعْذَار.

این دستوری است که بنده خدا علی امیرمؤمنان به مالک بن حارث اشتر در فرمانی که برای او صادر کرده بیان نموده، در آن هنگام که زمامداری مصر را به او سپرد تا حقوق بیت المال در آن سرزمین را جمع آوری کند و با دشمنان آنجا پیکار نماید، به اصلاح اهل آن همت گمارد و به عمران و آبادی شهرها و روستاهای آن بپردازد.:...

برای کسانی که به تو نیاز دارند وقتی مقرر کن که شخصاً (و چهره به چهره) به نیاز آنها رسیدگی کنی و مجلسی عمومی و همگانی برای آنها تشکیل ده (و در آنجا بنشین و مشکلات آنها را حل کن) در آن مجلس برای خدایی که تو را آفریده است تواضع کن و لشکریان و معاونانت اعم از پاسداران و نیروی انتظامی را از آنها دور ساز تا هر کس بخواهد بتواند با صراحت و بدون ترس و لکنت زبان، سخن خود را با تو بگوید زیرا من بارها از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) این سخن را شنیدم که می فرمود: «امتی که در آن حق ضعیف از زورمند با صراحت گرفته نشود هرگز روی قداست و پاکی را نخواهد دید (و آرامش از آنها رخت برمی بندد). سپس خشونت و کندی و ناتوانی آنها را در سخن، تحمل کن و هرگونه محدودیت و تنگخویی و استکبار در برابر آنها را از خود دور ساز (تا بتوانند حرف دل خود را بگویند). خداوند با این کار، رحمت واسعه خود را بر تو گسترش خواهد داد و ثواب اطاعتش را برای تو قرار می دهد. آنچه می بخشی به گونه ای ببخش که گوارا (و بی منت باشد) و آن گاه که (به هر علت) از بخشش خودداری می کنی آن را با لطف و معذرت خواهی همراه ساز.

نهج البلاغة ج1 ص426

بحار الأنوار

ج33 ص599 / مستدرک الوسائل ج13 ص160

1/3/2. تبیین مدل امام برای حل اختلافات جامعه به هدف مقابله با غفلت و فقر دانشی نخبگان درباره نقش امام علیه السلام در ایجاد نظم اجتماعی

با اینکه ما مفصل برای امیرالمؤمنین علیه السلام مراسم برگزار کرده و اظهار ارادت می کنیم، - و این یکی از واقعیت های جامعه ایران است - ولی نظام اداری ما از "اصول مدیریتی و امامتی" آقا امیرالمؤمنین علیه السلام تقریباً بی بهره است. این هم مختص دولت های اصول گرا و اصلاح طلب و حزب اللهی ها نیست؛ همه طوایف تقریباً همین گونه اند و نسبت به این مسائل بی تفاوت اند. بنابراین، این مسئله را به عنوان مقدمه و داخل پرانتز عرض کردم تا توجه کنید که نقش امام علیه السلام در ایجاد نظم اجتماعی، یک فقه مغفول در حوزه های علمیه است. چه آن وقتی که در کلام و اعتقادات بحث می کنیم، چه آن وقتی که در مناسبت ها و بحث های شعائری صحبت می کنیم، همه طوایف نسبت به این مسئله غفلت کرده اند؛ لذا باید راجع به آن بحث شود.⁽¹⁾

پس به این دلیل، "نظریه صف" در حوزه فقه الإمام است و این نظریه در بخشِ تبیین مدل های امام علیه السلام برای ایجاد نظم اجتماعی جانمائی می گردد.⁽²⁾

1- تلاش برای دستیابی به تقسیمات شهری کوچک مقیاس (نظریه فقهی مدیریت شهری محله محور)

2- تلاش برای تدوین پیوست پیشگیری از بیماری برای بخش های ساخت و تولید (نظریه فقهی پیشگیری ساختاری از بیماری)

3- تلاش برای ابلاغ تفاهم پایه سیاست های اجرایی به زیردستان (الگوی فقهی ساخت)

4- تلاش برای تدوین پیوست امنیتی و پدافند غیرعامل برای بخش های ساخت و تولید (نظریه امنیتی سِلْم)

5- تلاش برای تأسیس نظام ارزیابی جدید بر اساس بسته شاخصه های پیشرفت (بسته شاخصه های پیشرفت)

6- تلاش برای عمومی کردن تجارت (نظریه فقهی بازارهای رایگان)

7- تلاش برای ارتقای وحدت و هماهنگی جامعه و مبارزه با فساد (نظریه فقهی صف)

8- تلاش برای تبیین نقاط آغازینِ انحراف در تاریخ کشور و جهان (الگوی فقهی روایت تاریخ و تجربه نگاری)

دایره پژوهش مدرسه هدایت، 28 خرداد 1403

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/6593

یعنی یک سوال مهمی در حوزه "نظم اجتماعی" داریم: امام علیه السلام چگونه اختلافات جامعه را حل می کنند؟

مثلاً در عصر حاضر، "فتنه سال 88" اتفاق می افتد. دوستان امنیتی، وقتی می خواهند این مسئله را مدیریت کنند، مدلی مانند ترکیه در ذهنشان است که با "بگیر و ببند" یا به اصطلاح ساده تر، با مدل های "مدیریت بحران" در پی حل مسئله هستند. ولی مثلاً در "مدل امامت"، شعار اصلی در فتنه سال 88 "بصیرت افزایی" و " أینَ عمار" می شود. اتفاقاً نُه ماه بعد، همین روش تا حد قابل توجهی مشکل را حل می کند؛ چون مبنای امامت و مدیریت، تفاهم با مردم و رشد دادن آنان در یک حادثه اجتماعی است. ما تجربه های عملی از این حیث در دوران انقلاب داریم؛ در "فتنه بنی صدر"، همین داستان تکرار شد. امام [خمینی] مدتی مدیریت کردند تا مردم نسبت به مطلوب نبودن و غیرصحیح بودن این انتخاب، "رشد فکری" پیدا کنند و بعد دستور عزل او را دادند.⁽¹⁾

به هرحال می خواهم عرض کنم: «جامعه متدین ما، جامعه کلامی، فلاسفه و فقهای ما در مسئله نقش امام علیه السلام در نظم اجتماعی دچار "فقر دانشی" هستند، چه برسد به دوستان دانشگاهی مان.» یعنی آن ها [مسئله مدیریت را] در [مدلِ ناقصِ] حوزه راهبردی و مدیریت استراتژیک، فهم و [ذیل این مدل معیوب] درباره آن گفتگو می کنند. البته این مطالب را از باب درد دل عرض می کنم. به عنوان نمونه، نوع مدیریت حاکم در همین آستان قدس رضوی، یک "نگاه مدیریتی دانشگاهی" است. با این که حرم امام رضا علیه السلام است! اما چارچوب های مدیریتی کاملاً بر اساس "علم مدیریت دانشگاهی" چیده شده است. یعنی اداره کنندگان آستان قدس رضوی - مانند دیگر

جاها- درباره درک مسئله "امامت و مدیریت"، کاری نکرده و به آن نپرداخته اند.⁽¹⁾

در راستای ارتقای خدمات زیارتی آستان قدس به مردم، چند پیشنهاد عملیاتی را به مجموعه خادمان امام رضا علیه السلام پیشنهاد می کنم. اجرای این خدمات زیارتی به درک مفهوم نصرت امام مدد می رساند و الگوی جدیدی از ارتباط با امام را در ذهن ها تصویر می کند:

پیشنهاد اول: شخصیت های مدفون در حرم امام رضا علیه السلام -و خدماتی را که در راستای نصرت امام علیه السلام داشته اند- را به اشکال مختلف نمایشگاهی و... به زائران معرفی کنید. اطلاع مردم از نصرت شخصیت ها به مقام امام علیه السلام، تصویر بهتری از نصرت امام را در ذهن مردم متولد می کند. آستان قدس رضوی با این اقدام به ایده پردازی در حوزه نصرت امام ورود پیدا می کند و رفتار مردم در تعامل با امام را ارتقاء می بخشد!

پیشنهاد دوم: آستان قدس جشنواره ملی و جهانی غذای رضوی را به صورت منظم برگزار نماید و زائران امام را با مفهوم و مصادیق طیبات آشنا نماید. متأسفانه در عصر ما، مردم به دلیل مصرف حداکثری غذاهای صنعتی درک بسیار پائینی از مفهوم مترقی طیبات دارند و دوری مردم از مصرف غذای طیب علاوه بر تولید بیماری های متنوع، درک مردم را هم به چالش می کشد. از نظر فقه اسلامی غذا، زیرساخت سلامت جسمی و سلامت اخلاقی محسوب می شود. جشنواره غذای رضوی مفهوم انتخاب غذا با معیار تناسب با مزاج و تناسب با قلب را آموزش می دهد و کسانی که مهارت آشپزی متناسب با مزاج و قلب را دارند؛ تشویق می کند. (ارزیابی غذا بر اساس مولکولهای زیستی یکی از خطاهای فاحش پزشکی سلول پایه و کُدِکْسِ آلیمنتاریوس است.)

پیشنهاد سوم: آستان قدس رضوی با تبدیل یکی از صحن های حرم مطهر به بازار موقت، زمینه تجارت فقرای شهر مشهد با زائران را فراهم نماید. متأسفانه سود ناشی از زیارت در شهر مشهد، نصیب اغنیای این شهر می شود و مردم فقیر نصیب بسیار کوچکی از گردش مالی اطراف حرم دارند. با ایجاد بازار موقت در حرم مطهر، گردش پول ناشی از زیارت به صورت عادلانه توزیع می گردد و نگرانی حضرت رضا علیه السلام از وضعیت فقرای شهر کمتر می شود.

در الگوی جدید زیارت، چهل خدمت جدید به زائر را بر اساس مفهوم نصرت امام علیه السلام مطرح می کنیم و ظرفیت بزرگ زیارت را در خدمت نصرت امام و اصلاح سبک زندگی قرار می دهیم!

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی)، جمعه انتظار (13 مرداد 1402)- مشهد مبارک

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5499

SWOT (strengths, weaknesses, opportunities, and threats) analysis is a framework used to evaluate a company's competitive position and to develop strategic planning.

تجزیه و تحلیل SWOT (نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها) چارچوبی است که برای ارزیابی موقعیت رقابتی شرکت و توسعه برنامه ریزی استراتژیک استفاده می شود.

دانشنامه Investopedia

investopedia.com/terms/s/swot.asp

️برنامه ریزی بر اساس الگوی ساخت یا بر اساس ماتریس swot؟

تدوین برنامه های نهادها و مجموعه ها بر اساس ماتریس swot دو اشکال اساسی دارد.

اشکال اول این است؛ که این ماتریس بر اساس اصالت دادن به جامعه پایه گذاری شده است؛ در حالیکه جامعه دارای حقیقت نیست و پایه نظام سازی، فرد است. البته با تعبیر مبهم "اصالت فرد" هم مخالف هستیم و معتقدیم مبنای برنامه ریزی و نظام سازی "خود تنظیمی فرد در روابط انسانی" است.

"خود تنظیمی فرد در روابط انسانی" سیزده حوزه مهم دارد؛ که "تنظیم رابطه فرد با امام"، "تنظیم رابطه فرد با معلم"، "تنظیم رابطه فرد با خانواده"، "تنظیم رابطه فرد با طرف کسب"، "تنظیم رابطه فرد با دشمن" و.... مهمترین این حوزه ها است. پایه نظم جامعه این خود تنظیمی 13 بخشی است.

اشکال دوم ماتریس swot این است که ادبیات تصمیم سازی این ماتریس، روح امنیتی و القای ترس را نهادینه می کند و همیشه به دنبال القای دوگانه تهدید و فرصت و ضعف و قوت است.

ادبیات تصمیم سازی در "نظام سازی اسلامی" باید روح تربیتی و قدرت ایجاد بَعث و حرکت داشته باشد و ماتریس swot به دلیل عدم توجه به ویژگی های فطرت و عدم توجه به غایت های بهجت آفرین، خود مانعی برای حرکت و پیشرفت جامعه محسوب می شود.

پیشنهاد می کنیم چارچوب "الگوی ساخت" برای تدوین برنامه ها -به دلیل توجه به دو ویژگی فوق- مبنای عمل سازمانها و نهادها قرار گیرد!

حجت الاسلام علی کشوری، 9 آذر 1398، قم مبارک

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/2042

ساخت اجمالی و ساخت تفصیلی

قبلاً عرض کرده ایم؛ که الگوی فقهی ساخت، روش تبویب راهبردی مباحث را -برای دستیابی به نظم اختیاری - در اختیار یک مدیر قرار می دهد! (هدف الگوی ساخت)

تبویب مباحث در الگوی ساخت دارای سه مرحله تعریف (تحلیل موضوع)، تصویر(ثبت موضوع) و تصمیم(پردازش موضوع) است و این نوع از تبویب به تحریک فکر و ساخت اندیشه در محیط انسانیِ پیرامونِ یک مدیر کمک می کند.بعد از تبویب تفکر راهبردی یک مدیر در مرحله مُکث (مرحله ساخت اجمالی)، مدیر می تواند ساخت تکمیلی تفکر خود را آغاز نماید. به عنوان مثال در تدوین راهبردهای مدیریتی تأکید بر منزلت یابی صحیح در امور، یک راهبرد تکمیلی در الگوی ساخت محسوب می شود.

تتبع در آیات و روایات، ما را به 8 گونه ساخت فکری در مرحله ساخت تکمیلی رهنمون نموده است. حوزه های تکمیلی ساخت، توجه به ظرفیت، تأمل، منزلت، انفتاح، سیاق، کم، مقایسه و ساختار رفق، در مجموعه های مدیریتی است.

حجت الاسلام علی کشوری، فروردین 1400 هجری شمسی، قم مبارک

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/3089

برای مطالعه تقصیلی راجع به "الگوی ساخت به عنوان الگویی برای ارتقای تفاهم و تاثیرگذار بر قلوب به هدف ایجاد نظم اجتماعی ذیل امامت" و معرفی برخی مکتوبات دیگر راجع به الگوی ساخت به "پیوست3" مراجعه نمایید.

متأسفانه وضعیت مسئله امامت و مدیریت اینگونه است که یا نگاه ها و مدل های دانشگاهی حاکم است یا در حوزه نیز، هنگامی که به مسئله امامت و مدیریت می پردازند، کارشان محدود به "اثبات امامت بلافصل" در حق حضرت امیرالمؤمنین " علیه السلام است و "مصوبه شورای سقیفه" نباید اجراء می شد. همچنین، فهرست نامنظمی از فضائل حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام را برمی شمارند. بنابراین تقاضا دارم جلسه امروز را یک جلسه جدی ببینید و افق کار فقاهتی هم به این سمت باشد که درباره نقش امام علیه السلام در بخش نظم اجتماعی، کار و بحث کنیم. پس این نیز توضیحی راجع به این که چرا ما به نظریه صفّ می پردازیم و کارکرد آن را بحث می کنیم.

2. سرفصل اول: بررسی وضعیت کنونی اختلافات در جهان

اشاره

عرض کردیم: سرفصل اول جلسه این است که وضعیت صلح و اختلافات را در جوامع امروز بررسی کنیم.

2/1. اعترافات مهم سازمان ملل (هدف شانزدهم سند 2030) بر ناتوانی تمدن مدرنیته (حکومت ها و قوانین بی شمار) در حل اختلافات فعلی جهان؛ منبعی برای بررسی وضعیت کنونی اختلافات در جهان

اشاره

بنده، از روی متنِ هدف شانزدهم سند 2030 را می خوانم. ببینید، اولاً خود هدف شانزدهم، دنبال ترویج جوامع صلح جو است؛ عنوان این است: «ما باید جامعه صلح جو را ترویج کنیم».⁽¹⁾

Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels

ترویج جوامع صلح آمیز و فراگیر برای توسعه پایدار، دسترسی به عدالت برای همه و ایجاد نهادهای موثر، پاسخگو و فراگیر در همه سطوح

بخش توسعه پایدار2030، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، سازمان ملل متحد

sdgs.un.org/goals/goal16

اعترافات سازمان ملل بر ناتوانی مدرنیته در برقراری صلح و حل اختلافات:

Goal 16 is about promoting peaceful and inclusive societies, providing access to justice for all and building effective, accountable and inclusive institutions at all levels. People everywhere should be free of fear from all forms of violence and feel safe as they go about their lives whatever their ethnicity, faith or sexual orientation. However, ongoing and new violent conflicts around the world are derailing the global path to peace and achievement of Goal 16. Alarmingly, the year 2022 witnessed a more than 50 per cent increase in conflict-related civilian deaths – the first since the adoption of Agenda 2030 – largely due to the war in Ukraine. High levels of armed violence and insecurity have a destructive impact on a country’s development, while sexual violence, crime, exploitation and torture are prevalent where there is conflict or no rule of law, and countries must take measures to protect those who are most at risk. Governments, civil society and communities need to work together to find lasting solutions to conflict and insecurity. Strengthening the rule of law and promoting human rights is key to this process, as is reducing the flow of illicit arms, combating corruption, and ensuring inclusive participation at all times.

Why should I care?

High levels of armed violence and insecurity have a destructive impact on a country’s development. Sexual violence, crime, exploitation and torture are prevalent where there is conflict or no rule of law. Governments, civil society and communities need to work together to find lasting solutions to conflict and insecurity. Strengthening the rule of law and promoting human rights is key to this process, as is reducing the flow of illicit arms, combating corruption, and ensuring inclusive participation at all times.

How does this apply to where I live?

Goal 16 aligns with the broader human rights framework by promoting societies that respect and uphold individual rights, as well as the right to privacy, freedom of expression, and access to information.Peace is a fundamental precondition for social and economic development. Without peace, societies are often plagued by conflict, violence, and instability, which can hinder progress and result in the loss of lives and resources.Equal access to justice is essential for protecting the rights of individuals, resolving disputes, and ensuring that vulnerable populations are not marginalized or mistreated. Crimes threatening peaceful societies, including homicides, trafficking and other organized crimes, as well as discriminatory laws or practices, affect all countries.

What if we don’t take action?

Armed violence and insecurity have a destructive impact on a country’s development, affecting economic growth and often resulting in long-standing grievances among communities. Violence also affects children’s health, development and well-being, and their ability to thrive. It causes trauma and weakens social inclusion. Lack of access to justice means that conflicts remain unresolved and people cannot obtain protection and redress. Institutions that do not function according to legitimate laws are prone to arbitrariness and abuse of power, and less capable of delivering public service to everyone.

To exclude and to discriminate not only violates human rights, but also causes resentment and animosity, and could give rise to violence.

هدف 16 در مورد ترویج جوامع صلح آمیز و فراگیر، فراهم کردن دسترسی به عدالت برای همه و ایجاد نهادهای موثر، پاسخگو و فراگیر در همه سطوح است. مردم در همه جا باید از هر گونه خشونت رها باشند و در حین انجام زندگی خود از هر قومیت، اعتقاد یا گرایش جنسی احساس امنیت کنند. با این حال، درگیری های خشونت آمیز جدید و جاری در سراسر جهان، مسیر جهانی به سوی صلح و دستیابی به هدف 16 را منحرف می کند. به طور نگران کننده، سال 2022 شاهد افزایش بیش از 50 درصدی مرگ و میر غیرنظامیان ناشی از درگیری بود - اولین مورد از زمان تصویب دستور کار. 2030 - عمدتاً به دلیل جنگ در اوکراین. سطوح بالای خشونت مسلحانه و ناامنی تأثیر مخربی بر توسعه یک کشور دارد، در حالی که خشونت جنسی، جنایت، استثمار و شکنجه در جایی که درگیری وجود دارد یا حاکمیت قانون وجود ندارد، رواج دارد و کشورها باید اقداماتی را برای محافظت از کسانی که بیشتر در معرض خطر هستند انجام دهند. دولت ها، جامعه مدنی و جوامع باید برای یافتن راه حل های پایدار برای درگیری و ناامنی با یکدیگر همکاری کنند. تقویت حاکمیت قانون و ارتقای حقوق بشر کلید این فرآیند است، و همچنین کاهش جریان تسلیحات غیرقانونی، مبارزه با فساد، و تضمین مشارکت فراگیر در هر زمان.

صلح پیش شرط اساسی توسعه اجتماعی و اقتصادی است. بدون صلح، جوامع اغلب گرفتار درگیری، خشونت و بی ثباتی می شوند که می تواند مانع پیشرفت و از دست رفتن جان ها و منابع شود. دسترسی برابر به عدالت برای حمایت از حقوق افراد، حل و فصل اختلافات و اطمینان از اینکه جمعیت های آسیب پذیر به حاشیه رانده نمی شوند یا مورد بدرفتاری قرار نمی گیرند ضروری است. جنایاتی که جوامع صلح آمیز را تهدید می کند، از جمله قتل، قاچاق و سایر جرایم سازمان یافته، و همچنین قوانین یا اعمال تبعیض آمیز، همه کشورها را تحت تأثیر قرار می دهد.

اگر اقدامی نکنیم چه؟

خشونت مسلحانه و ناامنی تأثیر مخربی بر توسعه یک کشور دارد، بر رشد اقتصادی تأثیر می گذارد و اغلب منجر به نارضایتی های طولانی مدت در میان جوامع می شود.خشونت همچنین بر سلامت، رشد و رفاه کودکان و توانایی آنها برای رشد تأثیر می گذارد. باعث آسیب و تضعیف شمول اجتماعی می شود. عدم دسترسی به عدالت به این معنی است که درگیری ها حل نشده باقی می مانند و مردم نمی توانند حمایت و جبران خسارت دریافت کنند. نهادهایی که بر اساس قوانین مشروع عمل نمی کنند، مستعد خودسری و سوء استفاده از قدرت هستند و کمتر قادر به ارائه خدمات عمومی به همه هستند. حذف و تبعیض نه تنها حقوق بشر را نقض می کند، بلکه باعث رنجش و خصومت می شود و می تواند منجر به خشونت شود.

سایت سازمان ملل متحد

un.org/sustainabledevelopment/peace-justice/

که این سند را تصویب کردند، از نظر سازمان ملل، بعضی از کشورها صلح جو نیستند و دائماً در نظم بین الملل چالش ایجاد می کنند. البته منظورش جبهه مقاومت است. مثل ایران، حزب الله و یمن؛ ولی واقعیت مسئله چیز دیگری است. واقعیت امر این است که برای مثال، کشور آمریکا از بدو تأسیس تاکنون، بیش از 200 جنگ در جهان به راه انداخته است و یکی از منشأهای اصلی ایجاد جنگ و مقابله با صلح در جهان محسوب می شود.⁽¹⁾

In its more than 240-year-long history since declaring independence on July 4, 1776, there have only been 16 years in which the US was not at war. From the end of World War II (WWII) to 2001, the US has initiated 201 of the 248 armed conflicts in 153 locations, accounting for over 80 percent of total wars fought. Since 2001, wars and military operations by the US have claimed more than 800,000 lives and displaced tens of millions of people.

در تاریخ بیش از 240 ساله خود از زمان اعلام استقلال در 4 ژوئیه 1776، تنها 16 سال است که ایالات متحده در جنگ نبوده است. از پایان جنگ جهانی دوم (جنگ جهانی دوم) تا سال 2001، ایالات متحده 201 مورد از 248 درگیری مسلحانه را در 153 مکان آغاز کرده است که بیش از 80 درصد از کل جنگ های انجام شده را تشکیل می دهد. از سال 2001، جنگ ها و عملیات های نظامی آمریکا جان بیش از 800000 نفر را گرفته و ده ها میلیون نفر را آواره کرده است.

روزنامه Global Times

globaltimes.cn/page/202112/1240435.shtml

به گزارش اسپوتنیک، سناتور اولگا کویتیدی، سناتور کریمه گفت که ایالات متحده در راه اندازی 201 درگیری مسلحانه جهانی از زمان پایان جنگ جهانی دوم مجرم است.

از پایان جنگ جهانی دوم، ایالات متحده در راه اندازی 201 مورد از بدترین درگیری های مسلحانه جهان مقصر بوده است. ثابت شده است که ایالات متحده در تراژدی های بزرگ در عراق، کره شمالی، ویتنام، ایران ، خلیج فارس، افغانستان، سوریه و کشورهای دیگرمقصر است و اشتهای ایالات متحده برای دنیا گران تمام شده است. به دلیل جنگ های آمریکا که به صورت جنگ اجباری و کودتاهای مسلحانه بیان می شود، میلیون ها نفر مجبور به ترک خانه های خود و همراه با فرزندان خود در جستجوی سرپناه و تکه ای نان در سراسر جهان هستند.

وقایع خونین اکنون در اوکراین رخ می دهدنیز نتیجه استراتژی نظامی آمریکا و رویارویی با روسیه است و همه می دانند که اگر آمریکا بخواهد، جنگ در اوکراین فردا پایان می یابد.

کویتیدی افزود، با وجود این، ایالات متحده سرسختانه اوکراین را تسلیح می کند و کشورهای اتحادیه اروپا و متحدان ناتو را مجبور به انجام همین کار می کند.

خبرگزاری اسپوتنیک

https://spnfa.ir/20230715/-آمریکا-از-سال-1945-تا-به-حال-201-جنگ-به-راه-انداخته-است-16870101.html

به گزارش فارس، «میک والاس» قانونگذار ایرلندی پارلمان اروپا در توئیتی نوشت: «ایالات متحده در 245 سال تاسیس دولت خود تاکنون در 227 جنگ حضور داشته است. این ادامه امپریالیسم ایالات متحده است که شامل استفاده از قدرت نظامی برای استثمار کشورهای ضعیف تر و به نفع آمریکاست.» والاس با اشاره به مرگ «مادلین آلبرایت» وزیر خارجه اسبق آمریکا، در توئیتی نوشت: «تحریم ها علیه عراق، که مادلین آلبرایتِ جنایتکار جنگی معتقد بود ارزش [کشتار کودکان عراقی] را داشت، مجازات دسته جمعی علیه مردم عراق بود.»

روزنامه کیهان

kayhan.ir/fa/news/242185

Since The United States of America was founded in 1776, this country has been in war for 222 years. That is, the 93% of its time since it exists. Only 21 years were peaceful.

از زمان تأسیس ایالات متحده آمریکا در سال 1776، این کشور به مدت 222 سال درگیر جنگ بوده است. یعنی 93 درصد از زمان وجودش و فقط 21 سال صلح آمیز بود.

منابع: گروه جانگ و شبکه تلویزیونی ژئو

خبرگزاری The News International

thenews.com.pk/print/595752-the-us-has-been-at-war-225-out-of-243-years-since-1776

خبرگزاری information clearing house

=pacificariptide.com/files/informationclearinghouse.info-america-has-been-at-war-93-of-the-time-222-out-of-239-years-since-1776nbsp-nbsp-information-clearin.pdf

دانشنامه نظامی War History Online

warhistoryonline.com/instant-articles/usa-only-17-years-of-peace.html

مرکز تحقیقات Centre for Research on Globalization (CRG)

globalresearch.ca/america-has-been-at-war-93-of-the-time-222-out-of-239-years-since-1776/5565946

مطالعه بیشتر:

The US controls about 750 bases in at least 80 countries worldwide and spends more on its military than the next 10 countries combined. The actual number may be even higher as not all data is published by the Pentagon. Over the past 70 years, the US military has been deployed to more than 200 countries and territories.

ایالات متحده حدود 750 پایگاه را در حداقل 80 کشور در سراسر جهان کنترل می کند و بیش از مجموع 10 کشور بعدی برای ارتش خود هزینه می کند. تعداد واقعی ممکن است حتی بیشتر باشد زیرا همه داده ها توسط پنتاگون منتشر نشده است. در طول 70 سال گذشته، ارتش ایالات متحده در بیش از 200 کشور و منطقه مستقر شده است.

خبرگزاری الجزیره

aljazeera.com/news/2021/9/10/infographic-us-military-presence-around-the-world-interactive

فهرست بیش از 100 جنایت و دخالت آمریکا در کمتر از یک قرن

خبرگزاری تسنیم

tasnimnews.com/fa/news/1392/08/10/180095

2/1/1. گسترش بسیار بالای انوع خشونت در جهان و باعث افزایش میزان مرگ ومیر؛ اولین اعتراف مهم سازمان ملل بر ناتوانی در حل اختلافات فعلی در جهان

بند اول بخش شانزدهم سند 2030 این است: «کاهش قابل ملاحظه همه اَشکال خشونت و میزان مرگ ومیرهای وابسته به آن در همه جا».⁽¹⁾

Significantly reduce all forms of violence and related death rates everywhere

همه انواع خشونت و میزان مرگ و میر مرتبط با آن را در همه جا به میزان قابل توجهی کاهش دهید

بخش توسعه پایدار2030، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، سازمان ملل متحد

sdgs.un.org/goals/goal16

Peace is in decline as violence and unrest increases around the world:

Levels of peace globally declined in 9 of the last 12 years (Global Peace Index 2020)

Levels of civil unrest — including anti-Government demonstrations, riots and strikes in general — has risen significantly in the last decade with more than 60 countries experiencing at least one violent protest in 2019 (Global Peace Index 2020)

The impact of violence on the global economy is equal to 10.5 per cent of global gross domestic product (GDP) or $1,895 per person (Economic Value of Peace 2021)

State fragility is widening with countries unable to manage increased economic, environmental, political, security and social risks:

23 per cent of the world’s population live in fragile contexts (OECD States of Fragility 2020)

In 2019, the number of people fleeing war, persecution and conflict exceeded 79.5 million, the highest level ever recorded (UNHCR)

صلح در حال کاهش است، زیرا خشونت و ناآرامی در سراسر جهان افزایش می یابد:

سطح صلح جهانی در 9 سال از 12 سال گذشته کاهش یافته است (شاخص صلح جهانی 2020)

سطح ناآرامی های مدنی - از جمله تظاهرات ضد دولتی، شورش ها و اعتصابات عمومی - در دهه گذشته به طور قابل توجهی افزایش یافته است و بیش از 60 کشور در سال 2019 حداقل یک اعتراض خشونت آمیز را تجربه کرده اند (شاخص صلح جهانی 2020)

تأثیر خشونت بر اقتصاد جهانی برابر با 10.5 درصد تولید ناخالص داخلی جهانی (GDP) یا 1895 دلار به ازای هر نفر است (ارزش اقتصادی صلح 2021)

شکنندگی دولت در حال گسترش است و کشورها قادر به مدیریت افزایش خطرات اقتصادی، محیط زیستی، سیاسی، امنیتی و اجتماعی نیستند:

23 درصد از جمعیت جهان در شرایط شکننده زندگی می کنند (سازمان توسعه و همکاری اقتصادی OECD، وضعیت شکنندگی 2020)

در سال 2019، تعداد افرادی که از جنگ، آزار و اذیت و درگیری فرار می کردند، از 79.5 میلیون نفر فراتر رفت که بالاترین سطح ثبت شده تاکنون است (کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان UNHCR)

سایت پیمان جهانی سازمان ملل متحد (UN Global Compact)

sdg16.unglobalcompact.org/target-16-1

در واقع، این اعترافات سازمان ملل بر شکست مدرنیته است. باوجود گذشت حدود چهارصد سال از رُنسانس، بشر هنوز نتوانسته است به راه حل پایدار برای حل اختلافات دست یابد! به همین دلیل، در سال 2015، سازمان ملل مجدداً مجموعه ای از راهبردهای جدید را پیشنهاد دادند.⁽¹⁾

Ongoing and new violent conflicts around the world are derailing the global path to peace and achievement of Goal 16. Alarmingly, the year 2022 witnessed a more than 50 per cent increase in conflict-related civilian deaths, largely due to the war in Ukraine. • As of the end of 2022, 108.4 million people were forcibly displaced worldwide – an increase of 19 million compared with the end of 2021 and two and a half times the number of a decade ago. • In 2021, the world experienced the highest number of intentional homicides in the past two decades. • Structural injustices, inequalities and emerging human rights challenges are putting peaceful and inclusive societies further out of reach. To meet Goal 16 by 2030, action is needed to restore trust and to strengthen the capacity of institutions to secure justice for all and facilitate peaceful transitions to sustainable development.

درگیری های خشونت آمیز جدید و جاری در سراسر جهان مسیر جهانی به سوی صلح و دستیابی به هدف 16 را از مسیر خود خارج می کند. به طرز نگران کننده ای، سال 2022 شاهد افزایش بیش از 50 درصدی مرگ و میر غیرنظامیان مرتبط با درگیری بود که عمدتاً به دلیل جنگ در اوکراین بود. تا پایان سال 2022، 108.4 میلیون نفر در سرتاسر جهان به اجبار آواره شدند - افزایشی 19 میلیونی در مقایسه با پایان سال 2021 و دو و نیم برابر تعداد یک دهه قبل. در سال 2021، جهان بیشترین تعداد قتل عمدی را در دو دهه گذشته تجربه کرده است. بی عدالتی های ساختاری، نابرابری ها و چالش های حقوق بشری در حال ظهور، جوامع صلح آمیز و فراگیر را بیش از پیش از دسترس خارج می کند. برای دستیابی به هدف 16 تا سال 2030، اقدامات لازم برای بازگرداندن اعتماد و تقویت ظرفیت نهادها برای تأمین عدالت برای همه و تسهیل انتقال صلح آمیز به توسعه پایدار ضروری است.

Global homicides hit a 20-year high amid escalating gang and sociopolitical violence Intentional homicides cause more deaths globally than conflict and terrorist killings combined. In 2021, there were approximately 458,000 intentional homicides – the highest number in the past two decades. The noticeable spike in killings in 2021 can be partly attributed to the economic repercussions of COVID-related restrictions, as well as an escalation of gang-related and sociopolitical violence in several countries. Taking the growing population into account, the homicide rate was 5.8 per 100,000 population in 2021, marginally lower than the 2015 rate of 5.9 per 100,000. Even assuming that 2021 has no bearing on future trends, projections based on 2015–2020 suggest that the homicide rate will have fallen by just 24 per cent by 2030 compared with 2015, far short of the target of halving 2015 levels. In 2021, men and boys accounted for 81 per cent of all homicide victims globally, with a rate four times higher than that of women and girls. Regions with high overall levels of homicidal violence, such as Latin America and the Caribbean and sub-Saharan Africa, record higher shares of male homicide victims than other regions. Additionally, data from 101 countries reveal that more than 9 in 10 suspects of intentional homicides are men or boys

در میان تشدید خشونت های باندی و سیاسی-اجتماعی، قتل های جهانی به بالاترین حد خود در 20 سال اخیر رسیده است. در سال 2021، تقریباً 458000 قتل عمدی رخ داد که بالاترین تعداد در دو دهه گذشته است. افزایش قابل توجه قتل ها در سال 2021 را می توان تا حدی به پیامدهای اقتصادی محدودیت های مرتبط با کووید و همچنین تشدید خشونت های مرتبط با باند و سیاسی-اجتماعی در چندین کشور نسبت داد. با در نظر گرفتن جمعیت رو به رشد، نرخ قتل 5.8 در هر 100000 نفر در سال 2021 بود که بسیار کمتر از نرخ 5.9 در 100000 در سال 2015 بود. حتی با فرض اینکه سال 2021 هیچ تاثیری بر روندهای آینده نداشته باشد، پیش بینی ها بر اساس سال های 2015-2020 نشان می دهد که میزان قتل تا سال 2030 در مقایسه با سال 2015 تنها 24 درصد کاهش می یابد که بسیار کمتر از هدف نصف کردن سطوح 2015 است. در سال 2021، مردان و پسران 81 درصد از کل قربانیان قتل در سراسر جهان را تشکیل می دادند که این میزان چهار برابر بیشتر از زنان و دختران بود. مناطقی مانند آمریکای لاتین و دریای کارائیب و جنوب صحرای آفریقا، با سطوح بالای خشونت قتل، نسبت به سایر مناطق، سهم بیشتری از قربانیان قتل مرد را ثبت می کنند. علاوه بر این، داده های 101 کشور نشان می دهد که بیش از 9 نفر از هر 10 مظنون به قتل عمد مرد یا پسر هستند.

There has been an unprecedented increase in civilian deaths in conflicts – the first since the adoption of the 2030 Agenda Civilian deaths directly related to 12 of the world’s deadliest conflicts increased by 53 per cent between 2021 and 2022, marking the first rise since the adoption of the 2030 Agenda in 2015. At least 16,988 civilians were killed, with one in five victims being women. The use of heavy weapons and explosive munitions, including indiscriminate and disproportionate attacks, rose from 13 per cent in 2021 to 39 per cent in 2022, signaling a shift in conflict dynamics. Sub-Saharan Africa and Europe accounted for 90 per cent of the deaths, with 4 in 10 occurring specifically in Ukraine. While there was a 23 per cent increase in conflict-related casualties in sub-Saharan Africa, other parts of the world also saw increases in deadly incidents against civilians. These shocking figures demand a renewed global commitment to peace and security, with all parties involved in conflicts urged to abide by international humanitarian and human rights law to protect the lives of civilians, particularly those of children and women

افزایش بی سابقه ای در مرگ غیرنظامیان در درگیری ها وجود داشته است - اولین مورد از زمان تصویب دستور کار 2030، مرگ غیرنظامیان که مستقیماً به 12 مرگبارترین درگیری های جهان مربوط می شوند، بین سال های 2021 تا 2022 به میزان 53 درصد افزایش یافته است که اولین افزایش از زمان تصویب این درگیری است. دستور کار 2030 در سال 2015. حداقل 16988 غیرنظامی کشته شدند که از هر پنج قربانی یک نفر زن بودند. استفاده از سلاح های سنگین و مهمات انفجاری، از جمله حملات بی رویه و نامتناسب، از 13 درصد در سال 2021 به 39 درصد در سال 2022 افزایش یافته است که نشان دهنده تغییر در پویایی درگیری است. کشورهای جنوب صحرای آفریقا و اروپا 90 درصد از مرگ و میرها را به خود اختصاص داده اند که از هر 10 مورد 4 مورد به طور خاص در اوکراین رخ داده است. در حالی که افزایش 23 درصدی تلفات ناشی از درگیری در جنوب صحرای آفریقا وجود داشت، سایر نقاط جهان نیز شاهد افزایش حوادث مرگبار علیه غیرنظامیان بودند. این ارقام تکان دهنده خواستار تعهد مجدد جهانی به صلح و امنیت هستند و از همه طرف های درگیر در درگیری ها خواسته می شود از قوانین بین المللی بشردوستانه و حقوق بشر برای محافظت از جان غیرنظامیان، به ویژه کودکان و زنان پیروی کنند.

گزارش اهداف توسعه پایدار 2023: نسخه ویژه، ص44

سازمان ملل متحد، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، بخش آمار

United Nations Department of Economic and Social Affairs Statistics Division

https://unstats.un.org/sdgs/report/2023/The-Sustainable-Development-Goals-Report-2023.pdf

2/1/2. ناتوانی بر تامین امنیت کودکان (سوءاستفاده، استثمار، قاچاق و همه اشکال خشونت علیه کودکان) و شکنجه انسان ها؛ دومین اعتراف مهم سازمان ملل بر ناتوانی در حل اختلافات فعلی در جهان

بند دوم بخش شانزدهم سند 2030 این است: «پایان دادن به سوءاستفاده، استثمار، قاچاق و همه اشکال خشونت علیه کودکان و شکنجهٔ انسان».⁽¹⁾

End abuse, exploitation, trafficking and all forms of violence against and torture of children

به سوء استفاده، استثمار، قاچاق و هر گونه خشونت علیه و شکنجه کودکان پایان دهید۔

بخش توسعه پایدار2030، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، سازمان ملل متحد

sdgs.un.org/goals/goal16

Falling detection of victims of human trafficking during crises prompts new methods to track and combat this hidden crime Trafficking in persons is a hidden crime. Available data capture only the number of detected victims, leaving many more unassisted and invisible to authorities. Between 2017 and 2020, data from 141 countries revealed 187,915 detected victims of trafficking. Moreover, in 2020, the number of victims of trafficking detected worldwide fell for the first time in 20 years, a decrease of 11 per cent from 2019. This decline can be attributed to the impact of COVID-19 preventive measures, which altered the dynamics of exploitation and compromised the anti-trafficking response. One emerging result is the 24 per cent drop in the detection of victims of trafficking for sexual exploitation between 2019 and 2020. This is the result of victims exploited in more concealed and dangerous locations. As more victims are likely remaining undetected, increasing efforts are needed to tailor the response to the real prevalence of the crime. Some Member States have shown promising results in testing and implementing new methodologies for prevalence estimates of trafficking in persons.

کاهش یافتن قربانیان قاچاق انسان در طول بحران، روش های جدیدی را برای ردیابی و مبارزه با این جنایت پنهان به دنبال دارد. قاچاق انسان یک جرم پنهان است. داده های موجود فقط تعداد قربانیان شناسایی شده را ثبت می کنند و تعداد بیشتری را بدون کمک و برای مقامات نامرئی می گذارند. بین سال های 2017 تا 2020، داده های 141 کشور، 187915 قربانی قاچاق را نشان داد. علاوه بر این، در سال 2020، تعداد قربانیان قاچاق کشف شده در سراسر جهان برای اولین بار در 20 سال گذشته کاهش یافت که نسبت به سال 2019 11 درصد کاهش داشت. این کاهش را می توان به تأثیر اقدامات پیشگیرانه COVID-19 نسبت داد که پویایی را تغییر داد. استثمار و واکنش ضد قاچاق را به خطر انداخت. یکی از نتایج نوظهور کاهش 24 درصدی در کشف قربانیان قاچاق برای استثمار جنسی بین سال های 2019 تا 2020 است. این نتیجه استثمار قربانیان در مکان های مخفی تر و خطرناک تر است. از آنجایی که احتمالاً قربانیان بیشتری شناسایی نشده اند، تلاش های فزاینده ای لازم است تا پاسخ مناسبی برای شیوع واقعی جرم انجام شود. برخی از کشورهای عضو نتایج امیدوارکننده ای را در آزمایش و اجرای روش های جدید برای برآورد شیوع قاچاق انسان نشان داده اند.

گزارش اهداف توسعه پایدار 2023: نسخه ویژه، ص45

سازمان ملل متحد، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، بخش آمار

United Nations Department of Economic and Social Affairs Statistics Division

https://unstats.un.org/sdgs/report/2023/The-Sustainable-Development-Goals-Report-2023.pdf

سازمان ملل در واقع اعتراف می کند که تمدن مدرنیته، پس از حدود 400 سال تلاش، نتوانسته امنیت کودکان را تأمین کند! و حتی قادر نبوده به شکنجهٔ علیه کودکان پایان دهد!⁽¹⁾

No child should ever be exposed to violence. Yet, globally, millions of children continue to face violence in their homes, schools, communities and online. Violence takes many forms: emotional, physical and sexual. Witnessing or experiencing violence erodes a child’s health, well-being and potential. UNICEF’s contribution towards reaching this goal centres on ending the multiple kinds of violence children face around the world by supporting governments to build stronger child protection systems and challenging existing norms related to violence

هیچ کودکی نباید در معرض خشونت قرار گیرد. با این حال، در سراسر جهان، میلیون ها کودک همچنان با خشونت در خانه ها، مدارس، جوامع و آنلاین مواجه هستند. خشونت انواع مختلفی دارد: عاطفی، فیزیکی و جنسی. شاهد یا تجربه خشونت، سلامت، رفاه و پتانسیل کودک را از بین می برد. سهم یونیسف در رسیدن به این هدف، بر پایان دادن به انواع خشونت های متعددی است که کودکان در سراسر جهان با آن مواجه هستند، از طریق حمایت از دولت ها برای ایجاد سیستم های قوی تر حمایت از کودکان و به چالش کشیدن هنجارهای موجود مرتبط با خشونت.

یونیسف

data.unicef.org/sdgs/goal-16-peace-justice-strong-institutions/

گاهی اوقات، انسان نتایج مطالعات خودش را می گوید و ممکن است دیگران آن را نپذیرفته و بگویند: «این ها را حوزه علمیه گفته است.» به همین دلیل، بنده عمداً از روی سند 2030 می خوانم! سند 2030 می گوید: «وضعیت اختلافات [و تفاوت] میان اراده های بشر و مشکلات

[موجود] بشر به اندازه ای است که شکنجه علیه کودکان رواج دارد؛ پس باید هدف ما تا سال 2030 این باشد که به شکنجه علیه کودکان پایان دهیم!»⁽¹⁾

The following are powerful statistics that reflect the many ways children’s rights are being violated:

Almost half of the world’s 1 billion children experience some form of emotional, physical or sexual violence each year (WHO, Global Status Report on Preventing Violence Against Children, 2020)

Globally, one in every three victims of human trafficking detected is a child; but in low-income countries, children account for half of the victims detected, most of them trafficked for forced labour (UNODC, Global Report on Trafficking in Persons, 2020)

152 million children aged 5 to 17 are in child labour and about half of them perform hazardous work that places their health, safety or moral development at risk. (Alliance 8.7: ILO, IOM, OECD and UNICEF, Ending Child Labour, Forced Labour and Human Trafficking in Global Supply Chains, 2019)

Seven out of ten children in child labour work in the agriculture sector (Alliance 8.7 report above)

Women and girls are disproportionately affected by modern slavery, accounting for almost 29 million, or 71 per cent, of the overall total. This includes sexual exploitation, domestic servitude and other forms of forced labour (Alliance 8.7, Global Estimates of Modern Slavery, 2017)

آمارهای مهم زیر نشان دهنده ی بسیاری از راه هایی است که حقوق کودکان نقض می شود:

تقریباً نیمی از 1 میلیارد کودک جهان هر ساله نوعی خشونت عاطفی، جسمی یا جنسی را تجربه می کنند (WHO، گزارش وضعیت جهانی پیشگیری از خشونت علیه کودکان، 2020)

در سطح جهانی، یک نفر از هر سه قربانی قاچاق انسان که شناسایی می شود، کودک است؛ اما در کشورهای کم درآمد، کودکان نیمی از قربانیان شناسایی شده را تشکیل می دهند که بیشتر آن ها برای کار اجباری قاچاق می شوند (دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد UNODC، گزارش جهانی قاچاق انسان، 2020)

152 میلیون کودک 5 تا 17 ساله در معرض کودک کاری هستند و حدود نیمی از آن ها کارهای خطرناکی انجام می دهند که سلامت، ایمنی یا رشد اخلاقی آن ها را به خطر می اندازد. (اتحاد 8.7: ILO، IOM، OECD و UNICEF، پایان دادن به کار کودک، کار اجباری و قاچاق انسان در زنجیره های تامین جهانی، 2019)

هفت نفر از ده کودک به عنوان کارگر کودک در بخش کشاورزی کار می کنند (گزارش اتحاد 8.7 فوق)

زنان و دختران به طور نامتناسبی تحت تأثیر برده داری مدرن قرار دارند و تقریباً 29 میلیون نفر یا 71 درصد از کل را تشکیل می دهند. این شامل سوء استفاده جنسی، خدمتکاری خانگی و سایر اشکال کار اجباری است (اتحاد 8.7، برآوردهای جهانی برده داری مدرن، 2017)

سایت پیمان جهانی سازمان ملل متحد (UN Global Compact)

sdg16.unglobalcompact.org/target-16-2

2/1/3. ناتوانی در 1. حاکمیت قانون در جامعه (با توجه به وضع قوانین بی شمار) و 2. تحقق عدالت (درنتیجه: رشد پدیده مافیا، اختلاف، نزاع و جنگ)؛ سومین اعتراف مهم سازمان ملل بر ناتوانی حل اختلافات فعلی در جهان

اشاره

بند سوم بخش شانزدهم سند 2030 این است: «ترویج حاکمیت قانون در سطوح ملی و بین المللی و تضمین دسترسی برابر به عدالت برای همه»⁽¹⁾

Promote the rule of law at the national and international levels and ensure equal access to justice for all.

ترویج حاکمیت قانون در سطوح ملی و بین المللی و تضمین دسترسی برابر به عدالت برای همه.

بخش توسعه پایدار2030، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، سازمان ملل متحد

sdgs.un.org/goals/goal16

More than 5 billion people have unmet justice needs and 1.1 billion of the world’s population lack a legal identity. While it is expected that the strength of the rule of law will vary over political systems and economic cycles, in recent years there has been significant backsliding across various jurisdictions, including in places where the rule of law has long been taken for granted. This includes a rise in authoritarianism/populism and a decline in access to information, freedom of assembly and expression.

More countries are declining in rule of law performance over three consecutive years (World Justice Project Rule of Law Index 2020)

Measures of global freedom have been declining for 14 consecutive years (Freedom House, Freedom in the World: Democracy in Retreat, 2019)

According to the global average, women still have just 76 per cent of legal rights afforded to men (World Bank, Women, Business and the Law, 2021)

بیش از 5 میلیارد نفر نیازهای عدالت برآورده نشده دارند و 1.1 میلیارد نفر از جمعیت جهان فاقد هویت قانونی هستند.(گزارش کارگروه عدالت) در حالی که انتظار می رود قدرت حاکمیت قانون در طول نظام های سیاسی و چرخه های اقتصادی متفاوت باشد، در سال های اخیر شاهد پسرفت قابل توجهی در حوزه های قضایی مختلف، از جمله در مناطقی که حاکمیت قانون از دیرباز بدیهی تلقی می شده، بوده ایم. این شامل افزایش اقتدارگرایی/پوپولیسم و کاهش دسترسی به اطلاعات، آزادی تجمع و بیان می شود.

کشورهای بیشتری در طی سه سال متوالی در حال کاهش عملکرد حاکمیت قانون هستند (شاخص حاکمیت قانون پروژه عدالت جهانی 2020)

معیارهای آزادی جهانی برای 14 سال متوالی رو به کاهش بوده است (خانه آزادی Freedom House، آزادی در جهان: دموکراسی در عقب نشینی، 2019)

بر اساس میانگین جهانی، زنان هنوز تنها 76 درصد از حقوق قانونی به مردان را دارند (بانک جهانی، زنان، تجارت و قانون، 2021).

سایت پیمان جهانی سازمان ملل متحد (UN Global Compact)

sdg16.unglobalcompact.org/target-16-3

2/1/3/1. ناتوانی قوانین بی شمار در حل اختلافات جامعه باعث: 1. قانون شکنی های متعدد مسئولین و مردم 2. گسترش پدیده مافیا 3. به وجودآمدن پدیده ای به نام "عدم اعتبار قوانین بین المللی"

اشاره

تمدن مدرنیته، تمدن "اداره جامعه بر مبنای قانون" است. قانون به معنای مصوبه مجلس است و به ذهنتان خطور نکند که انبیاء علیهم السلام نیز قانون گذاشته اند؛ قانون را توسعه معنایی ندهید! تفاوت بسیاری بین دستوراتی که انبیاء علیهم السلام داد ه اند و قانونی که مجلس می گذارد، وجود دارد.⁽¹⁾با این که بزرگان این تمدن گفته اند: «جامعه باید بر مبنای قانون اداره شود» و در مدح دموکراسی و اداره جامعه بر مبنای آزادی و قانون، فراوان سخن گفته اند، سازمان ملل گزارش می دهد که قانون در حکومت های ملی معتبر نیست و نتوانسته ایم آن را به عنوان "ابزار حل اختلافات" رسمیت ببخشیم.

بنده پیش تر در بحث ها عرض کرده ام که: از زمان مشروطه تاکنون، در ایران حدود صدهزار بسته قانونی تصویب شده است؛ یعنی خروجیِ قیام و قعودهای متعددِ در مجالس قانون گذاری ایران که بعد از امضای شاه قاجار تاکنون صورت گرفته، حدود صدهزار بسته قانونی است. البته بسته قانونی به معنای عام آن است که آئین نامه ها و مقررات را هم شامل می شود.⁽²⁾

خبرگزاری تسنیم، 06 آذر 1400

tasnimnews.com/fa/news/1400/09/06/2615635

دو کمیسیون «بهبود محیط کسب وکار و رفع موانع تولید» و«حمایت قضایی و مبارزه با فساد اتاق تهران» طی نشستی مشترک، فرصت های همکاری اتاق تهران با معاونت تدوین،تنقیح و انتشار قوانین و مقررات قوانین و مقررات معاونت حقوقی ریاست جمهوری را مورد بحث و بررسی قرار دادند. در این جلسه چنین عنوان شد که با وجود 12 هزار عنوان قانون در کنار 90 هزار مصوبه هیات وزیران و آرا و مصوباتی که از سوی دیگر مراجع وضع می شود، باتلاقی از قوانین و مقررات در کشور شکل گرفته است که نجات از آن به سادگی میسر نیست.

نمایندگان بخش خصوصی در جلسه مشترک دو کمیسیون «بهبود محیط کسب وکار و رفع موانع تولید» و«حمایت قضایی و مبارزه با فساد» اتاق تهران در جریان اقدامات معاونت حقوقی ریاست جمهوری در زمینه اطلاع رسانی و تنقیح قوانین قرار گرفتند.

بررسی تنقیح قوانین و مقررات در نشست مشترک دو کمیسیون اتاق تهران

اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران، 08 آذر 1400

news.tccim.ir/story?nid=70992

اکنون می گویند: حدود ده هزار مورد از این بسته های قانونی پرارجاع و فعال است.⁽¹⁾

رضایی در خصوص ضمانت اجرایی تنقیح قوانین گفت: متاسفانه ضمانت اجرایی ندارد. معاون قوانین مجلس تاکید کرد: ما از بین حدوداً 10 هزار قانونی که وجود دارد، بر اساس اختیار معاونت قوانین بیش از 850 قانون نسخ صریح شده را به روزنامه های رسمی دادیم و از لیست قوانین کشور حذف کرده ایم، این کار بسیار بزرگی بود.

خبرنگار خبرگزاری خانه ملت ، 21 آبان 1394

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

rc.majlis.ir/fa/news/show/938060

2/1/3/1/1. قانون شکنی های متعدد مسئولین و مردم (مانند: اجرایی نشدن برنامه ششم توسعه)؛ به علت ناتوانی قوانین بی شمار در حل اختلافات جامعه

بااین حال، در همین کشور خودمان قانون شکنی های فراوانی نه تنها در میان مردم، بلکه در سطح رؤسای جمهور دیده می شود. مثلاً آقای حسن روحانی [عملاً] در دوره ریاست جمهوری می گفتند: «من "برنامه ششم" را اجرا نمی کنم»⁽²⁾

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی 28 اسفند 95 قانون برنامه ششم توسعه را به حسن روحانی رئیس جمهور ابلاغ کرده ولی به دلیل اینکه رئیس جمهور ظاهراً برنامه ششم را قبول ندارد، هنوز این قانون را به سازمان برنامه و بودجه و دستگاههای اجرایی ابلاغ نکرده است.

اسناد روزنامه رسمی کشور هم نشان می دهد علی رغم انتشار قانون برنامه ششم توسعه در تاریخ 21 فروردین 96 در رورنامه رسمی و ابلاغیه علی لاریجانی رئیس مجلس به رئیس جمهور، آقای حسن روحانی خلاف رویه گذشته که قوانین ابلاغی به رئیس جمهور را به دستگاه مسئول ابلاغ می کرد، قانون برنامه ششم را هنوز ابلاغ نکرده است و کشور طی دو ماه اول سال 96 بدون برنامه اداره می شود.

البته اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور 10 اسفند 95 با اعلام اینکه دولت برنامه ششم مصوب مجلس را قبول ندارد تصریح کرده بود که "برنامه ششم مصوب مجلس گره گشای هیچ مشکلی از کشور نیست و کشور را دچار مشکل می کند".

پس از آن امیر باقری مدیرکل دفتر اقتصاد کلان سازمان برنامه و بودجه هم با تصریح بر اینکه "برنامه ششمی که مجلس مصوب کرد غیرقابل اجرا و خلاف نظر دولت است"، گفته بود: "قرار شد مجلس و دولت با توافق هم متنی را در چارچوب ضوابط برنامه ششم تدوین کنند امّا آن توافق مورد نظر حاصل نشد و منظور آقای جهانگیری همین بود، متنی که مصوب شد با آن چیزی که مد نظر دولت بود متفاوت است".

خبرگزاری تسنیم، 21 اردیبهشت 1396

tasnimnews.com/fa/news/1396/02/21/1404007

کمال اطهاری اقتصاددان: در دولت روحانی برنامه ششم توسعه را به برخی احکام کلی تقلیل دادند و به برنامه سوم بازگشتند. برنامه ای که اقتصاد توسعه را نپذیرفته بود! به همین دلیل، در برنامه ششم برنامه های کلی وجود دارد

روزنامه هم میهن

hammihanonline.ir/بخش-اقتصاد-5/5887-رکوردشکنی-در-تمدید-برنامه-توسع

نکرد؛⁽¹⁾

اولین بار بود که دولت گفت من برنامه نمی نویسم! مجلس نوشت. دولتی بود که بیان میکرد و نامه نوشت به مجمع که اگر فلان توافق امضا نشود حقوق اسفند 97 را نمیتوانیم بدهیم! هنوز هم امضا نشده و الان سال 1403 است.

خبرگزاری خبرآنلاین

khabaronline.ir/news/1921120

حسینعلی حاجی دلیگانی نماینده شاهین شهر، میمه و برخوار و عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس با بیان اینکه دولت روحانی قانون گریزی و قانون شکنی زیادی داشت، گفت: دولت روحانی از عملکرد خود در اجرای قانون برنامه توسعه هیچ گزارشی به مجلس نداد و به نامه های رئیس مجلس هم توجهی نکرد و لاریجانی هم تنها سکوت اختیار کرد. روحانی در خصوص میزان اجرای برنامه پنجم توسعه در سالهای 92، 93، 94 و 95 هیچ گزارشی به مجلس نداده. متاسفانه رئیس جمهور قانون برنامه ششم توسعه که توسط مجلس تصویب و به تائید شورای نگهبان رسید، را برای اجرا ابلاغ نکرد و رئیس مجلس آنرا برای اجرا ابلاغ کرد.

پایگاهی خبری تحلیلی قدس آنلاین، 19 اردیبهشت 1396

qudsonline.ir/news/527812

نامزد چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری بیان داشت: معنی این حرف آن است که دولتی که در آینده می آید باید روی آن 26 بند برنامه ریزی کند. که از نظر علمی غیر ممکن است. البته در این وضعیت با این نیروها و کارشناسان اصلا حد آن برنامه هم قابل اجرا نیست.

خبرگزاری مشرق نیور، 28 خرداد 1403

mashreghnews.ir/news/1614548/

حسینعلی حاجی دلیگانی نماینده شاهین شهر، میمه و برخوار و عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس با بیان اینکه دولت روحانی قانون گریزی و قانون شکنی زیادی داشت، گفت: دولت روحانی از عملکرد خود در اجرای قانون برنامه توسعه هیچ گزارشی به مجلس نداد و به نامه های رئیس مجلس هم توجهی نکرد و لاریجانی هم تنها سکوت اختیار کرد. روحانی در خصوص میزان اجرای برنامه پنجم توسعه در سالهای 92، 93، 94 و 95 هیچ گزارشی به مجلس نداده. متاسفانه رئیس جمهور قانون برنامه ششم توسعه که توسط مجلس تصویب و به تائید شورای نگهبان رسید، را برای اجرا ابلاغ نکرد و رئیس مجلس آنرا برای اجرا ابلاغ کرد.

پایگاهی خبری تحلیلی قدس آنلاین، 19 اردیبهشت 1396

qudsonline.ir/news/527812

به همین شکل بوده.⁽¹⁾بنده ایران را به عنوان مثال عرض کردم؛ اما در همه دنیا، به شهادت سازمان ملل همین گونه است؛ لذا فریب کتاب های دانشگاهی را نخورید که می گویند: «حکومت قانون». یعنی بعد از اینکه چهارصد سال از تمدن مدرنیته گذشته، سازمان ملل گزارش می دهد: «احترام به قانون در کل دنیا ضعیف است.»⁽²⁾تقریبا قانون در حال خارج شدن از حالت محوری خود است.

2/1/3/1/2. به وجود آمدن پدیده مافیا (حکومت های مستقل در دل حکومت های رسمی)؛ به علت ناتوانی قوانین بی شمار در حل اختلافات جامعه

در بسیاری از کشورها شاهد پدیده "مافیا" هستیم. نمی دانم چقدر در این زمینه مطالعه دارید؟ شاید اطلاعات شما محدود به چند فیلم سینمایی باشد، اما فارغ از ترمینولوژی و اسم آن، مسئله مافیا به معنای وجود "حکومت های مستقل" در دل حکومت های رسمی کشورهاست. مافیا پدیده ای است که در همه کشورهای اروپایی وجود دارد. من در انگلیس، ایتالیا و فرانسه مطالعه کرده ام؛ واقعاً پدیده "حکومت در داخل حکومت" است؛ یعنی جاهایی وجود دارد که حاکمیت ملی، اصلاً نفوذی در آن ندارد. و این مسئله ای بین المللی است.

2/1/3/1/3. به وجود آمدن پدیده ای به نام "عدم اعتبار قوانین بین المللی" (مانند خروج آمریکا از برجام یا موافقت نامه پاریس)؛ به علت ناتوانی قوانین بی شمار در حل اختلافات جامعه

در سطوح [قوانین] بین المللی نیز [همینگونه است]. باید از آقای ظریف تشکر کنیم که برای چندمین بار به ملت ایران اثبات کردند که قوانین بین المللی یعنی کشک [و هیچ ارزشی ندارد.] نمونه آن قضیه "امضای برجام" بود که در دولت قبل [دولت آقای روحانی] امضاء شد، مصوبه ای بین "کشورهای 1+5" بود. اتفاقاً این 1+5 مهم ترین کشورها هستند؛ محور "کشورهای جبهه مقاومت" یعنی ایران در یک طرف ماجرا و در طرف دیگر، "محورهای تمدن استکباری مدرنیته". غیر از این موضوع، این مصوبه، در "شورای امنیت" نیز تصویب شد؛ اما دیدید که ترامپ (رئیس جمهور سابق آمریکا)

به راحتی از برجام خارج شد و هیچ اتفاقی هم نیفتاد.⁽¹⁾

President Trump declared on Tuesday that he was withdrawing from the Iran nuclear deal, unraveling the signature foreign policy achievement of his predecessor Barack Obama, isolating the United States from its Western allies and sowing uncertainty before a risky nuclear negotiation with North Korea.

پرزیدنت ترامپ اعلام کرد که از توافق هسته ای ایران خارج می شود، دستاوردهای سیاست خارجی باراک اوباما، اسلاف خود را آشکار می کند، ایالات متحده را از متحدان غربی اش منزوی می کند و قبل از مذاکره خطرناک هسته ای با کره شمالی، بی اطمینانی ایجاد می کند.

نیویورک تایمز، ماه می 2018

nytimes.com/2018/05/08/world/middleeast/trump-iran-nuclear-deal.html

Today the United States began the process to withdraw from the Paris Agreement. Per the terms of the Agreement, the United States submitted formal notification of its withdrawal to the United Nations.

The withdrawal will take effect one year from delivery of the notification. As noted in his June 1, 2017 remarks , President Trump made the decision to withdraw from the Paris Agreement because of the unfair economic burden imposed on American workers, businesses, and taxpayers by U.S. pledges made under the Agreement.

امروز آمریکا روند خروج از توافقنامه پاریس را آغاز کرد. طبق مفاد توافقنامه، ایالات متحده اطلاعیه رسمی خروج خود را به سازمان ملل ارسال کرد. انصراف یک سال پس از تحویل اعلان اعمال می شود. همانطور که در اظهارات اول ژوئن 2017 خود اشاره شد، پرزیدنت ترامپ به دلیل بار اقتصادی ناعادلانه ای که توسط تعهدات ایالات متحده تحت این توافق بر کارگران، مشاغل و مالیات دهندگان آمریکایی تحمیل شده بود، تصمیم گرفت از توافق پاریس خارج شود.

بیانیه مطبوعاتی مایکل آر. پمپئو، وزیر امور خارجه، 4 نوامبر 2019

سایت وزارت امور خارجه ایالات متحده

2017-2021.state.gov/on-the-u-s-withdrawal-from-the-paris-agreement/

هماهنگ سازی اراده ها [با محوریت قانون]، اعتبار ندارد و این مسئله بسیار مهم و غیرقابل اغماضی است. نمی شود به آسانی از این عبارات گذشت.⁽¹⁾

2/1/3/2. ناتوانی تمدن مدرنیته در تحقق عدالت (یکی از اصولِ زیرساختی برای هماهنگی اراده ها و باعث ایجاد اختلاف، نزاع و جنگ)

بخش سوم از هدف شانزدهم، تعبیر مهم دیگری نیز دارد و آن این است که: «باید در فاصله زمانی بین سال 2015 تا 2030، تضمین "دسترسی به عدالت" برای همه ممکن باشد»؛ یعنی سند 2030 اذعان می کند که در جهان اصلاً عدالتی وجود ندارد!⁽²⁾

The global prison population keeps rising, creating overcrowding and concerns over the proportion of unsentenced detainees Access to justice is a fundamental human right for which reducing the number of unsentenced detainees is crucial. After rising steadily from 2015 to 2019, the global prison population declined in 2020 due to COVID-19. Then in 2021, the number of prisoners returned to an upward trend, totalling 11.2 million, with about one-third (3.4 million) held in pre-trial detention. Central and Southern Asia has the highest percentage of unsentenced detainees (60 per cent), while Northern Africa and Western Asia have the lowest (21 per cent). While the overall share remained around 30 per cent from 2015 to 2021, Oceania saw an increase in the share of individuals awaiting trial or sentencing, and Latin America and the Caribbean saw a decrease. Although prison capacity increased by 19 per cent from 2015 to 2021, overcrowding remains a challenge. Almost half of countries with relevant data (46 out of 96) reported operating at over 100 per cent of their intended capacity, and 18 per cent were functioning at over 150 per cent. Overcrowding adversely affects prisoner health and survival. The data suggest the need for countries to provide adequate space and resources for prisoners to promote rehabilitation, reduce recidivism, and ensure prisoner and societal well-being.

جمعیت جهانی زندانیان مدام در حال افزایش است، ازدحام بیش از حد و نگرانی در مورد نسبت زندانیان بدون محکومیت ایجاد می کند. پس از افزایش پیوسته از سال 2015 تا 2019، جمعیت جهانی زندانیان در سال 2020 به دلیل COVID-19 کاهش یافت. سپس در سال 2021، تعداد زندانیان به روند صعودی بازگشت و در مجموع به 11.2 میلیون نفر رسید که حدود یک سوم (3.4 میلیون) در بازداشت موقت به سر می بردند. آسیای مرکزی و جنوبی بیشترین درصد زندانیان بدون محکومیت (60 درصد) و شمال آفریقا و غرب آسیا کمترین (21 درصد) را دارند. در حالی که سهم کلی از سال 2015 تا 2021 حدود 30 درصد باقی مانده است، اقیانوسیه شاهد افزایش در سهم افراد در انتظار محاکمه یا محکومیت بوده و آمریکای لاتین و کارائیب شاهد کاهش بوده اند. اگرچه ظرفیت زندان از سال 2015 تا 2021 19 درصد افزایش یافته است، اما ازدحام بیش از حد یک چالش باقی مانده است. تقریباً نیمی از کشورهای دارای داده های مرتبط (46 از 96) گزارش دادند که با بیش از 100 درصد ظرفیت مورد نظر خود کار می کنند و 18 درصد با بیش از 150 درصد کار می کنند. ازدحام بیش از حد بر سلامت و بقای زندانیان تأثیر منفی می گذارد. داده ها نشان می دهد که کشورها باید فضا و منابع کافی را برای ارتقای توانبخشی، کاهش تکرار جرم و تضمین رفاه زندانیان و جامعه فراهم کنند.

گزارش اهداف توسعه پایدار 2023: نسخه ویژه، ص45

سازمان ملل متحد، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، بخش آمار

United Nations Department of Economic and Social Affairs Statistics Division

https://unstats.un.org/sdgs/report/2023/The-Sustainable-Development-Goals-Report-2023.pdf

حال این عدالت چیست؟ "عدالت" یکی از اصولِ بنیادیِ زیرساختی برای هماهنگ کردن اراده هاست. به عنوان مثال، پدر خانواده در مسئله تقسیم ارث، عدالت را در مواردی که شارع تعیین کرده، رعایت نکند؛ [در چنین شرایطی،] در خانواده اش اختلاف ایجاد خواهد شد. بنابراین، رویِ دیگر سکه ی "بی عدالتی"، اختلاف، نزاع و جنگ است. سازمان ملل می گوید: «تمدن مدرنیته بعد از [گذشت] چهارصد سال نتوانسته بی عدالتی را برطرف کند» و به تعبیر حوزوی ما، می گوید: ان شاءالله در این پانزده سال بین سالهای 2015 الی 2030 بتواند. اما ما می دانیم که این امکان پذیر نیست. اینها مسائل مهمی است که باید به آنها توجه کنیم.⁽¹⁾

سؤال دیگری که در حوزه کاربردی مطرح کردیم آن است که چرا در همه کشورهای توسعه یافته خانواده دچار فروپاشی شده است؟این سؤال نیز عین سؤال عدالت است. یا می گویند خانواده امر مطلوبی نیست که بطلان این پاسخ بسیار واضح است؛ چون از دست رفتن خانواده یعنی از دست رفتن رفاه و هر آنچه مطلوب انسان است. یا می گویند خانواده از دست نرفته است؛ پاسخ این مورد نیز واضح است؛ در توسعه یافته ترین کشورهای دنیا خانواده دچار فروپاشی شده است؛بنابراین راه برای به چالش کشیدن توسعه باز است.

مکتوب تبیین مفهوم برنامه ریزی بر مبنای مفاهیم اولین نقشه الگوی پیشرفت اسلامی، ج3، ص170 و 171

کتابخانه مدرسه هدایت

eitaa.com/ketab_olgou/130

جهت مطالعه بیشتر راجع به ضد عدالت بودن توسعه و تمدن مدرنیته و ابعاد محرومیت زایی توسط نظم پیشنهادی مدرنیته به "پیوست7" مراجعه نمایید.

2/1/4. ناتوانی تمدن مدرنیته در 1. جلوگیری از گردش غیرقانونی پول و اسلحه، 2. تامین امنیت مالی و 3. مبارزه با گسترش انواع جرائم سازمان یافته؛ چهارمین اعتراف مهم سازمان ملل بر ناتوانی حل اختلافات فعلی در جهان

اشاره

بخش چهارم از هدف شانزدهمِ این سند می گوید: «کاهش قابل ملاحظه جریان غیرقانونی پول و اسلحه، تقویت فعالیت ها برای بازیافت و بازگرداندن دارایی های به سرقت رفته و مبارزه با همه اشکال جرائم سازمان یافته تا سال 2030».⁽¹⁾

By 2030, significantly reduce illicit financial and arms flows, strengthen the recovery and return of stolen assets and combat all forms of organized crime.

تا سال 2030، جریان های غیرقانونی مالی و تسلیحاتی را به میزان قابل توجهی کاهش دهید، بازیابی و بازگرداندن دارایی های مسروقه را تقویت کنید و با انواع جرایم سازمان یافته مبارزه کنید.

بخش توسعه پایدار2030، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، سازمان ملل متحد

sdgs.un.org/goals/goal16

2/1/4/1. لزوم پرهیز از پذیرش نتایج باطلی مانند پذیرش FATF (رجوع به راهکار های شارع برای انضباط مالی)

اولاً پول و اسلحه به صورت غیرقانونی در گردش است و ما باید فکری برای حل این موضوع کنیم.⁽²⁾

Global Financial Integrity estimates that IFFs account for an estimated $1 trillion in stolen revenue globally each year. In 2021, the UN High-Level Panel on International Financial Accountability, Transparency and Integrity (FACTI) released its Financial Integrity for Sustainable Development Report, which provides comprehensive findings and a list of recommendations addressing the aforementioned challenges and more.

Global scandals such as the Panama Papers and Paradise Papers recently highlighted the fact that certain professions inadvertently or overtly serve as “professional gatekeepers”. The term refers to those industries and professions that may assist businesses, Government officials and other (often prominent) individuals to facilitate the transfer of illicitly obtained assets and financial flows or to otherwise avoid or evade taxes. Such industries and professions include in-house accountants and accounting firms; arts and antiquities dealers; banking and financial services; in-house lawyers and law firms; notaries and real estate agents; and other management and professional services firms. The World Bank and UN Office on Drugs and Crime (UNODC) have joined forces to establish the Stolen Asset Recovery Initiative (StAR) to support international efforts to end safe havens, prevent money laundering and recover stolen assets. Notably, organizations such as Transparency International and the World Economic Forum are raising awareness among, and are working with, professional gatekeepers to be part of the solution.

مرکز مطالعات یکپارچگی مالی جهانی تخمین می زند که جریان های مالی غیرقانونی (IFF) سالانه حدود 1 تریلیون دلار درآمد سرقت شده در سطح جهان به خود اختصاص می دهند. (Global Financial Integrity) در سال 2021، هیئت بلندپایه سازمان ملل در مورد مسئولیت پذیری مالی، شفافیت و یکپارچگی بین المللی (FACTI) گزارش یکپارچگی مالی خود را برای توسعه پایدار منتشر کرد که یافته های جامع و فهرستی از توصیه ها را برای رسیدگی به چالش های فوق الذکر و موارد دیگر ارائه می دهد.

اسناد پاندورا و پارادایس پیپر، رسوایی های جهانی اخیر، برجسته کردند که برخی مشاغل به طور ناخواسته یا آشکارا به عنوان “نگهبانان حرفه ای” عمل می کنند. این اصطلاح به صنایعی و مشاغلی اشاره دارد که ممکن است به کسب وکارها، مقامات دولتی و سایر افراد (اغلب برجسته) در تسهیل انتقال دارایی های به دست آمده غیرقانونی و جریان های مالی یا به طور کلی اجتناب از مالیات کمک کنند. این صنایع و مشاغل شامل حسابداران داخلی و شرکت های حسابداری، معامله گران هنر و عتیقه، بانکداری و خدمات مالی، وکلای داخلی و شرکت های حقوقی، دفترداران و مشاوران املاک، و سایر شرکت های خدمات مدیریتی و حرفه ای می شوند.

بانک جهانی و دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) برای ایجاد ابتکار بازیابی دارایی های سرقت شده (StAR) به منظور حمایت از تلاش های بین المللی برای پایان دادن به پناهگاه های امن، جلوگیری از پولشویی و بازیابی دارایی های سرقت شده، با هم متحد شده اند. قابل توجه است که سازمان هایی مانند شفافیت بین الملل و مجمع جهانی اقتصاد در حال افزایش آگاهی در میان نگهبانان حرفه ای و همکاری با آن ها برای تبدیل شدن به بخشی از راه حل هستند.

سایت پیمان جهانی سازمان ملل متحد (UN Global Compact)

sdg16.unglobalcompact.org/target-16-4

It is estimated that the global total for trade-related illicit flows is approximately $1.6 trillion yearly with developing countries having lost USD 16.3 trillion between 1980 and 2012. There is some official data on several of the components: The UN estimates corruption at about $3.6 trillion; the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) estimates tax losses between $100 and $240 billion, and the United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) estimates criminal activity at 1.5 per cent of global GDP or about $1.7 trillion. There is an estimated $100 billion worth of weapons transferred every year. The 2021 Global Organized Crime Index found that the trafficking of arms was the third most pervasive criminal market worldwide. This particular form of criminality was highlighted not only for fuelling violence, but for its contribution to furthering other illicit markets and the influence of criminal groups.

برآورد می شود که مجموع جهانی جریان های غیرقانونی مرتبط با تجارت سالانه حدود 1.6 تریلیون دلار باشد، و کشورهای در حال توسعه بین سال های 1980 تا 2012، 16.3 تریلیون دلار از دست داده اند. برخی از داده های رسمی در مورد چندین مؤلفه وجود دارد: سازمان ملل متحد فساد را حدود 3.6 تریلیون دلار تخمین می زند؛ سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) تخمین می زند که زیان های مالیاتی بین 100 تا 240 میلیارد دلار باشد، و دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) فعالیت های جنایی را 1.5 درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی یا حدود 1.7 تریلیون دلار تخمین می زند. تخمین زده می شود که سالانه 100 میلیارد دلار سلاح منتقل می شود. شاخص جهانی جرم و جنایت سازمان یافته در سال 2021 نشان داد که قاچاق اسلحه سومین بازار جنایی فراگیر در سراسر جهان است. این شکل خاص از جنایت نه تنها به دلیل دامن زدن به خشونت، بلکه به دلیل سهم آن در پیشبرد سایر بازارهای غیرقانونی و نفوذ گروه های جنایتکار برجسته شد.

Official data is also scarce for illegal arms flows (16.4.2) of which the official indicator only relates to traceability. The heading for this indicator in the 2022 SDG Extended Report was “countries still face significant challenges when establishing the illicit origin of firearms”. Few countries have systems in place to trace such origins, and even those that do are not fully successful in the pursuit. The UNODC, in a survey of 20 member states from 2016 to 2020, found that authorities successfully traced an average of 28 per cent of seized weapons that were potentially traceable.

داده های رسمی برای جریان های تسلیحات غیرقانونی نیز کمیاب است (16.4.2) که شاخص رسمی فقط به قابلیت ردیابی مربوط می شود. عنوان این شاخص در گزارش توسعه یافته توسعه SDG 2022 این بود که "کشورها هنوز با چالش های مهمی در هنگام تعیین منشاء غیرقانونی سلاح گرم روبرو هستند". تعداد کمی از کشورها دارای سیستم هایی برای ردیابی چنین منشأهایی هستند، و حتی کشورهایی که این کار را انجام می دهند، در این امر کاملاً موفق نیستند. دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در یک نظرسنجی از 20 کشور عضو از سال 2016 تا 2020، دریافت که مقامات با موفقیت به طور متوسط ​​28 درصد از سلاح های توقیف شده را که به طور بالقوه قابل ردیابی بودند، ردیابی کردند.

Between 2015 and 2022, 26 countries joined the Arms Trade Treaty (ATT), bringing its total number of parties to 111. The ATT Monitor reports that there is a growing trend of states keeping their reports confidential.10 The Small Arms Trade Transparency Barometer which assesses the transparency of top and major exporters – states which are believed to have exported at least USD 10 million worth of small arms and light weapons – found that average transparency scores increased slightly between 2020 and 2021, but that many countries are failing to report sales to the United Nations Register of Conventional Arms and are keeping reports submitted to the Arms Trade Treaty secret.11 The number of country reports submitted to the UN Register dropped significantly between 2000 and 2020, to nearly a third of the number submitted on average in the early 2000s, before going up again in 2021.

بین سال های 2015 تا 2022، 26 کشور به معاهده تجارت تسلیحات (ATT) ملحق شدند که تعداد کل طرف های آن را به 111 نفر رساند. ناظر ATT گزارش می دهد که روند رو به رشدی وجود دارد که دولت ها گزارش های خود را محرمانه نگه می دارند. با ارزیابی شفافیت صادرکنندگان بزرگ و عمده - کشورهایی که گمان می رود حداقل 10 میلیون دلار سلاح های سبک و سبک صادر کرده اند - نشان داد که میانگین امتیازات شفافیت بین سال های 2020 تا 2021 اندکی افزایش یافته است، اما بسیاری از کشورها فروش خود را گزارش نمی کنند. به فهرست تسلیحات متعارف سازمان ملل متحد می رسد و گزارش های ارائه شده به پیمان تجارت تسلیحات را مخفی نگه می دارند. تعداد گزارش های ارسال شده به فهرست سازمان ملل به طور قابل توجهی بین سال های 2000 تا 2020 کاهش یافته است.

سایت هدف شانزدهم سند توسعه پایدار 2030

sdg16now.org/report/target16-4/

سازمان ملل می خواهد از این بند نتیجه بگیرد که کنوانسیون هایی مانند "FATF" را اجرائی کند.⁽¹⁾

Money laundering, terrorist financing and the financing of weapons of mass destruction are enduring concerns for the integrity of the financial system. They require a sustained political commitment to fight these threats. This is why, in 2019, FATF Ministers gave the FATF an open-ended mandate after three decades of operation under a time-bound mandate. FATF’s mandate recognises the need for FATF to continue to lead decisive, co-ordinated and effective global action to counter the threats of the abuse of the financial system by criminals and terrorists, and strengthens its capacity to respond to these threats that all countries face.

پولشویی، تامین مالی تروریسم و ​​تامین مالی سلاح های کشتار جمعی نگرانی های پایداری برای یکپارچگی سیستم مالی هستند. آنها برای مبارزه با این تهدیدات نیازمند تعهد سیاسی پایدار هستند. به همین دلیل است که در سال 2019، وزرای FATF پس از سه دهه فعالیت تحت یک مأموریت محدود زمانی به FATF یک مأموریت پایان باز دادند.مأموریت FATF نیاز FATF به ادامه رهبری قاطع، هماهنگ و موثر جهانی برای مقابله با تهدیدات سوء استفاده از سیستم مالی توسط جنایتکاران و تروریست ها را به رسمیت می شناسد و ظرفیت آن را برای پاسخگویی به این تهدیداتی که همه کشورها با آن مواجه هستند، تقویت می کند.

سایت بین دولتی گروه ویژه اقدام مالی (FATF)

fatf-gafi.org/en/the-fatf/mandate-of-the-fatf.html

As a policy-making body, the FATF works to generate the necessary political will to bring about national legislative and regulatory reforms in these areas. The 40-member body sets international standards to ensure national authorities can effectively go after illicit funds linked to drugs trafficking, the illicit arms trade, cyber fraud and other serious crimes. In total, more than 200 countries and jurisdictions have committed to implement the FATF’s Standards as part of a co-ordinated global response to preventing organised crime, corruption and terrorism. The FATF was established in 1989 and is based in Paris.

به عنوان یک نهاد سیاست گذار، FATF برای ایجاد اراده سیاسی لازم برای ایجاد اصلاحات قانونی و نظارتی ملی در این زمینه ها تلاش می کند. این نهاد متشکل از 40 عضو استانداردهای بین المللی را تعیین می کند تا اطمینان حاصل شود که مقامات ملی می توانند به طور موثر به دنبال وجوه غیرقانونی مرتبط با قاچاق مواد مخدر، تجارت غیرقانونی اسلحه، کلاهبرداری سایبری و سایر جرایم جدی باشند. در مجموع، بیش از 200 کشور و حوزه قضایی متعهد به اجرای استانداردهای FATF به عنوان بخشی از یک واکنش هماهنگ جهانی برای پیشگیری از جرایم سازمان یافته، فساد و تروریسم شده اند. FATF در سال 1989 تأسیس شد و مقر آن در پاریس است.

سایت بین دولتی گروه ویژه اقدام مالی (FATF)

fatf-gafi.org/en/the-fatf/who-we-are.html

در اختیار یک سازمان صهیونیستی مثل FATF قرار گیرد. نباید به خاطر وجود مسئله پول شویی، یک نتیجه باطلی به اسم پذیرش FATF را قبول کنیم. بنده در فقه المکاسب،

راهکار هایی که شارع برای "انضباط مالی" پیشنهاد می کند را بحث کرده ام؛⁽¹⁾

سرفصل های فقه المکاسب با تبویب جدید در مقایسه با مفاهیم اقتصاد کلان به شرح زیر است:

محور اول: روش تحقیق فقهی در مقایسه با روش تحقیق های پوزیتویستی در حوزه اقتصاد چه مزیت هائی دارد؟ + معرفی اصل اشراف در تحقیق و توصیف

محور دوم: بررسی مفاهیم پایه و مبانی نظری حوزه اقتصاد در قالب پنج پرسش ( بررسی مفهوم سود، مفهوم کنز، اقتصاد و رذائل اخلاقی، اقتصاد و عبادت، اقتصاد و برکت و...)

محور سوم: طبقه بندی صحیح از مشاغل کدام است؟ و معیارهای اصلی طبقه بندی مشاغل چیست؟ (معرفی مشاغل مطلوب + معرفی مشاغل ممحوق)

محور چهارم: معرفی تفصیلی ویژگی های الگوی تولید از منظر انبیاء + تبیین ارتباط الگوی تولید و اصل عدالت، ارتباط الگوی تولید و حفظ محیط زیست، ارتباط الگوی تولید و سلامت، ارتباط الگوی تولید و کاهش مصرف انرژی و...

محور پنجم: معرفی تفصیلی ویژگی های پنج گانه سازه بازار در اسلام + رایگان بودن بازار، دادگاه و تعزیر در بازار، مسجد بازار، منابع مالی ساخت بازار و جانمایی صحیح محل ساخت بازار

محور ششم: معرفی ارکان سه گانه تبادل و معامله میان بایع و مشتری ( 1- معامله و تبادل در قالب عقود مبادله + تبیین حق خیار و عظیمه اقاله، 2- تسعیر اختیاری میان بایع و مشتری و 3- استفاده از پول دارای مالیت در معامله میان بایع و مشتری)

محور هفتم: تبیین اصل مترقی عدم تقویت کافر در تجارت شهری و تجارت بین الملل + تبیین معانی 5 گانه کفر در قرآن

محور هشتم: تبیین روش های تأمین مالی از منظر انبیاء (انفاق، انفال، وقف، زکات، خراج، دیات، قرض الحسنه و خمس + تبیین آثار نکبت بار تأمین مالی ربوی و قمار محور)

محور نهم: تبیین موضوعات غیر اقتصادی بسیار مؤثر بر اقتصاد (تزکیه و اقتصاد، امامت و اقتصاد، نفی سبیل و اقتصاد، نظم و اقتصاد، عبرت های اقتصادی و... )

مدرسه هدایت،13 خرداد 1402

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5329

مطالعه فقه المکاسب در مقایسه با اقتصاد کلان

eitaa.com/olgou4/3282

ضمن تحسین شجاعت آقای دکتر سعید جلیلی در مقابل دشمن؛ صراحتاً عرض می کنم: پاسخ ایشان به آقای دکتر علی لاریجانی، پاسخی ناقص است و پاسخ ناقص -همانگونه که خود گفته اند- معتبر نیست! توضیح بیشتر اینکه بر گفتگو های دوطرف در این مناظره غیر مستقیم، مفاهیم تمدنِ اسلامی حاکم نبود. از یک سو طیف فکری دکتر لاریجانی به دنبال بهبود تبادلات مالی و بانکی کشور از طریق پذیرش الگوهای مدرنیته مانند Fatf ، برجام و... است و از سوی دیگر طیف فکری دکتر سعید جلیلی به دنبال تولیدات High Tech و استفاده از آن در تبادلات مالی کشور و سایر روشهای مرسوم با قید حفظ استقلال کشور هستند!

پرسش مشخص از آقای دکتر جلیلی این است که در یازده روشی که شما برای تبادلات مالی در فضای تحریم پیشنهاد داده اید؛ کدام یک از مفاهیم و الگوهای معیوب مدرنیته و غرب را نقض کرده اید؟! حفظ مفاهیم مالی مکتب های اقتصادی نئوکینزی و نهاد گرایی در این روش ها و تلاش همزمان برای شکست تحریم های مالی و بانکی، پاسخی ناقص و غیر معتبر است! پاسخ معتبر به مشکلات مالی و پولی کشور مبتنی بر مفاهیم اقتصادی اسلام شکل می گیرد!

به عنوان مثال در پاسخ دکتر سعید جلیلی به دکتر علی لاریجانی، سخنی از تغییر تعریف پول -از پول اعتباری به پول غیر اعتباری- و نقش آن در تغییر الگوی تبادلات پولی و مالی به میان نمی آید! همچنین ایشان برای کاهش آثار تحریم از طریق کاهش میزان تبادلات کشور با سایر کشورها در زمینه غذا، لباس و سلامت- از طریق پذیرش الگوهای جدید در این سه حوزه- سخنی به میان نمی آورند و فقط به یازده راه حل برای بهبود تبادلات مالی در فضای مفاهیم فعلی اقتصاد اشاره می کنند! درباره اغلب مسائل کشور، همین داستان جریان دارد؛ از یک سو جریان توسعه گرا استقلال مدیریتی کشور را در طرح هایی مانند Fataf ، برجام، سند توسعه پایدار 2030، موافقت نامه اقلیمی پاریس و... نادیده می گیرد و عملاً نظارت و تسلط دشمن بر جمهوری اسلامی را افزایش می دهند (بی توجهی به قاعده کارآمدِ نفی سبیل). در مقابل هم، اغلب برنامه های طیف انقلابی برای اداره کشور، اجرای همان مفاهیم غربی -با تأکید بر استقلال کشور- است. در یک جمله امثال دکتر سعید جلیلی مفهوم انقلابی بودن را از نگاه تمدن اسلامی به نگاه استقلال کشور در فضای الگوهای موجود توسعه غربی تقلیل داده اند!

حجت الاسلام علی کشوری، 4 خرداد 1400، حوزه علمیه قم

وبگاه فقه نظام

m-hedayat.blog.ir/1400/03/04

مطالعه فقه المکاسب در مقایسه با اقتصاد کلان:

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/3282

2/1/4/2. خرید و فروش اسلحه و بمب به علت به اوج رسیدن اختلافات (معیار توازن قدرت در دنیا)؛ دلیلی دیگر بر ناتوانی مدرنیته در حل اختلافات جامعه

نکته مهم بحث این است که سازمان ملل می گوید: «گردش پول و خریدوفروش اسلحه در دنیا هیچ نظمی ندارد.» خب اسلحه را برای چه کاری خریدوفروش می کنند؟ به چه دلیل پول را این گونه جابه جا می کنند؟ در اسلحه که مسئله روشن است؛ اسلحه برای زمانی است که اختلافات به اوج خودش رسیده و برای حل اختلافات، همه اسلحه خریدوفروش می کنند! لذا "توازن قدرت در دنیا"، به میزان اسلحه ها و بمب های اتمی است که کشورها در اختیار دارند!⁽¹⁾

Great power discourse has been dominated by a school of thought that has highlighted material power resources and the ability to project power, particularly military power.

Max Weber defined a great power in the following way: ‘Nowadays one usually refers to those polities that appear to be the bearers of power prestige as the “Great Powers”’ (Weber 1991: 161). Prestige — Machtprestige — is the crux of the matter. To Weber, it is not specific to the states system, but rather a general ‘irrational element’ towards which every polity strives. At a minimum, in order to be a great power, a power has to think of itself in terms of being great, of having an historical task. In the states system, Weber insists that great powerhood is in practice relational: it means ‘the glory [Ehre] of power over other communities’ (Weber 1991: 160).To Weber, as to Vattel and Ranke before him, prestige is obviously tied in with military and economic factors.

گفتمان قدرت بزرگ تحت سلطه مکتبی از اندیشه بوده است که بر منابع قدرت مادی و توانایی اعمال قدرت، به ویژه قدرت نظامی، تأکید کرده است.

ماکس وبر یک قدرت بزرگ را به این شکل تعریف می کند: «امروزه معمولاً به آن دولت هایی که به نظر می رسد حاملان اعتبار قدرت هستند، «قدرت های بزرگ» گفته می شود» (وبر 1991: 161) وبر، این امر خاص نظام دولت ها نیست، بلکه یک «عنصر غیر منطقی» کلی است که هر دولت به دنبال آن است. حداقل، برای اینکه یک قدرت بزرگ باشد، باید خود را به عنوان یک قدرت بزرگ تصور کند و دارای یک وظیفه تاریخی باشد. در نظام دولت ها، وبر تأکید می کند که قدرت بزرگ بودن در عمل رابطه ای است: این به معنای «شکوه [Ehre] قدرت بر جوامع دیگر» است (وبر 1991: 160). برای وبر، مانند واتل و رانکه قبل از او، اعتبار آشکارا با عوامل نظامی و اقتصادی گره خورده است.

مجله روابط بین الملل و توسعه، جلد 11، صفحات 128-151، (2008) ، مقاله روسیه به عنوان یک قدرت بزرگ، 1815-2007

تاریخ انتشار: 20 May 2008

link.springer.com/article/10.1057/jird.2008.7

از این کتاب ها که می گویند: «جامعه را باید بر مبنای قوانین - با تعریف مدرن یعنی برآمده از دموکراسی - اداره کرد» در دانشگاه تدریس می شود؟! چرا باید جامعه را بر اساس قوانینی که حتی نتوانسته اختلافات را برطرف کند اداره کنیم؟⁽¹⁾

2/1/4/2. دغدغه دنیای امروز بر امنیت مالی و جلوگیری از سرقت اموال (محترم نبودن مال انسان ها در جهان امروز)؛ دلیلی دیگر بر ناتوانی مدرنیته در حل اختلافات جامعه

ثانیاً: [سازمان ملل] می گوید: ما باید تلاشی کنیم تا اموال به سرقت رفته را برگردانیم. دغدغه دنیا در سطح کلان، "امنیت مالی" است.⁽²⁾

The official indicators for 16.4 do not address the issue of the tracing and return of stolen assets. Many states release no or inadequate information about their asset-recovery efforts and the public in the affected jurisdictions are therefore often unable to track individual asset-return cases. Similarly, available data on global progress in the return of stolen assets remains sporadic, but it seems clear that only a small fraction of stolen assets and proceeds of corruption are recovered and returned.

شاخص های رسمی 16.4 به موضوع ردیابی و بازگرداندن دارایی های مسروقه اشاره نمی کنند. بسیاری از ایالت ها اطلاعات کافی در مورد تلاش های بازیابی دارایی های خود منتشر نمی کنند و مردم در حوزه های قضایی تحت تأثیر معمولاً قادر به ردیابی پرونده های مربوط به بازگشت دارایی نیستند. به طور مشابه، داده های موجود در مورد پیشرفت جهانی در بازگرداندن دارایی های مسروقه به صورت پراکنده باقی می ماند، اما واضح است که تنها بخش کوچکی از دارایی های سرقت شده و عواید ناشی از فساد بازیابی و بازگردانده می شود.

سایت هدف شانزدهم سند توسعه پایدار 2030

link.springer.com/article/10.1057/jird.2008.7

دوچرخه و اتومبیل گرفته تا سرقت از بانک و... برای همهٔ آن ها، پرونده های زیادی وجود دارد. مثلا آنقدر مسئله سرقت از بانک، در غرب زیاد است که خود این موضوع به تنهایی یک "ژانر سینمائی" است! خود شما تعداد زیادی فیلم سینمائی دیده اید که در آن، از بانک سرقت شده است. آنقدر زیاد شده که تبدیل به یک سرگرمی در دنیا شده است. سرقت اموال، یکی دیگر از "زیرساخت های پیدایش اختلافات" در دنیاست. اگر می خواهید اختلافات را حل کنید، باید مال مردم محترم بشمارید. مال مسلمان مانند جان آن ها محترم است. سازمان ملل اعتراف می کند که مال انسان ها اصلاً در دنیا محترم نیست و باید فکری به حال آن کرد.⁽¹⁾

In 2021, the Global Initiative against Transnational Organized Crime (GI-TOC) published the first-ever Global Organized Crime Index.18 The results of the Index find that the global illicit economy is booming19 and paint a worrying picture of the reach, scale and impact of organized crime. The Index found that 79.2 per cent of the global population live in countries defined by high levels of organized criminality, with state-embedded actors appearing as the most dominant criminal-actor type in the world.

در سال 2021، ابتکار جهانی علیه جرایم سازمان یافته فراملی (GI-TOC) اولین شاخص جهانی جرایم سازمان یافته را منتشر کرد. نتایج این شاخص نشان می دهد که اقتصاد غیرقانونی جهانی در حال رونق است. تاثیر جرایم سازمان یافته این شاخص نشان داد که 79.2 درصد از جمعیت جهان در کشورهایی زندگی می کنند که با سطوح بالایی از جنایت سازمان یافته تعریف شده اند و بازیگران دولتی به عنوان غالب ترین نوع بازیگر جنایتکار در جهان ظاهر می شوند.

سایت هدف شانزدهم سند توسعه پایدار 2030

sdg16now.org/report/target16-4/

2/1/5. کنار گذاشتن تمام رشته های علوم انسانی دانشگاه؛ لازمه اعترافات تمدت مدرنیته در ناکارآمدی و ناتوانی حل مشکلات پس از گذشت چهارصد سال

تابه حال، این اعترافات بزرگ به چشمتان آمده بود؟ یعنی پس از گذشت چهارصد سال، مدرنیته به این مشکلات اعترافات می کند؛ بنابراین، اگر کسی با نگاه خریدار به این بحث ها نگاه کند، به این معناست که باید تمام "علوم انسانی" دانشگاه را کنار بگذارد؛ رشته هایی [مانند]:

روان شناسی، جامعه شناسی و همچنین رشته حقوق خصوصاً با گرایش بین الملل را کنار بگذارد. اگر این رشته ها کارآمد بودند، نباید سازمان ملل اختلافات را این گونه مطرح می کرد.⁽¹⁾اعترافات دیگری هم وجود دارد که سازمان ملل به آنها اشاره کرده است از جمله بحث فساد، رشوه خواری و موارد دیگری که همه باعث ایجاد اختلاف می شوند که دیگر نمی خواهم به آنها بپردازم. ⁽²⁾

16.5: Substantially reduce corruption and bribery in all their forms

16.6: Develop effective, accountable and transparent institutions at all levels

16.7: Ensure responsive, inclusive, participatory and representative decision-making at all levels

16.8: Broaden and strengthen the participation of developing countries in the institutions of global governance

16.9: By 2030, provide legal identity for all, including birth registration

16.10: Ensure public access to information and protect fundamental freedoms, in accordance with national legislation and international agreements

16.a: Strengthen relevant national institutions, including through international cooperation, for building capacity at all levels, in particular in developing countries, to prevent violence and combat terrorism and crime

16.b:Promote and enforce non-discriminatory laws and policies for sustainable development

16.5: فساد و رشوه خواری را به شکل قابل ملاحظه ای کاهش دهید

16.6: ایجاد نهادهای مؤثر، پاسخگو و شفاف در همه سطوح

16.7: اطمینان از تصمیم گیری پاسخگو، فراگیر، مشارکتی و نماینده در همه سطوح

16.8: گسترش و تقویت مشارکت کشورهای در حال توسعه در نهادهای حاکمیت جهانی

16.9: تا سال 2030 هویت قانونی برای همه از جمله ثبت تولد ارائه شود

16.10: تضمین دسترسی عمومی به اطلاعات و حفاظت از آزادی های اساسی، مطابق با قوانین ملی و موافقت نامه های بین المللی

16-الف: تقویت نهادهای ملی مربوط، از جمله از طریق همکاری بین المللی، برای ایجاد ظرفیت در همه سطوح، به ویژه در کشورهای در حال توسعه، برای جلوگیری از خشونت و مبارزه با تروریسم و ​​جنایت.

16.ب: ترویج و اجرای قوانین و سیاست های بدون تبعیض برای توسعه پایدار

بخش توسعه پایدار2030، اداره امور اقتصادی و اجتماعی، سازمان ملل متحد

sdgs.un.org/goals/goal16

2/2. اخبار امام صادق علیه السلام از هرج و مرج در تمدن مدرنیته و از بین رفتن اکثر مردم (قطعی بودن ناکارآمدی ایده ها و قوانین مدرنیته)؛ منبع دیگری برای بررسی وضعیت کنونی اختلافات در جهان

اشاره

در پایان توضیحات قسمت اول، کلامی با پیش بینی امام صادق علیه السلام عرض می کنم. (البته کلمه "پیش بینی" برای حدیث مناسب نیست).

2/2/1. وقوع هرج و مرج در تمدن مدرنیته؛ یکی از خبرهای امام صادق علیه السلام درباره آخرالزمان

با خبری که امام صادق علیه السلام به ما داده اند: «تمدن مدرنیته با تحقق مسئلهٔ "هرج الروم" از بین می رود».⁽¹⁾

و بخشی از مسجد دمشق که در سمت راست واقع شده سقوط کند و گروهی خارج از دین که از ناحیه ترک باشند خروج کنند و بدنبالش در روم اغتشاش شود و برادران ترک روی آورند تا آنکه بجزیره فرود آیند و گروه خارج از دین رومیان روی آورند تا آنکه برمله فرود آیند. در آن سال ای جابر در هر ناحیه از مغرب اختلاف فراوانی روی خواهد داد ... و بخشی از مسجد دمشق که در سمت راست واقع شده سقوط کند و گروهی خارج از دین که از ناحیه ترک باشند خروج کنند و بدنبالش در روم اغتشاش شود و برادران ترک روی آورند تا آنکه بجزیره فرود آیند و گروه خارج از دین رومیان روی آورند تا آنکه برمله فرود آیند. در آن سال ای جابر در هر ناحیه از مغرب اختلاف فراوانی روی خواهد داد.

الغیبة (للنعمانی) ج1 ص279

تفسیر البرهان

ج2 ص87 / بحار الأنوار ج52 ص237

2/2/2. از بین رفتن نُه نفر از ده نفر؛ یکی دیگر از خبرهای امام صادق علیه السلام درباره آخرالزمان

در برخی از اخبار آمده که «از هر ده نفر از مردم دنیا، نُه نفرشان از بین می روند»؛⁽¹⁾

زراره گوید:«به امام صادق علیه السّلام عرض کردم که آن آواز(آسمانی)حقیقت دارد؟فرمود:آری به خدا قسم چندان که هر قومی به زبان خودشان آن را می شنوند و فرمود:این امر نخواهد شد تا زمانی که نه دهم مردم از بین بروند».

الغیبة (للنعمانی) ج1 ص274

بحار الأنوار

ج52 ص244

2/2/3. از بین رفتن دو سوم افراد؛ یکی دیگر از خبرهای امام صادق علیه السلام درباره آخرالزمان

در برخی روایات دیگر توضیح داده شده است که: «مردم دنیا سه قسمت می شوند: یک قسمت از آنان، با "مرگ سفید" از دنیا می روند». بنده در اینجا تأکید کنم یکی از مصادیق "مرگ سفید"، واکسن هایی است که سازمان ملل دائماً به اسم "پیشگیری از بیماری" توصیه می کند. معنای مرگ سفید این است: مرگی بدون شمشیر و خونریزی. مرگ بدون خون ریزی یعنی چه؟ یعنی مرگی که منشأ آن، "گسترش بیماری ها" و "گسترش بیوتروریسم" است؛ مرگی که پایه آن، تراریخته ها و آلودگی های غذایی است. همچنین «یک سوم دیگر مردم دنیا، با مرگ سرخ از دنیا می روند.»⁽²⁾

سلیمان بن خالد گوید:از امام صادق علیه السّلام شنیدم که می فرمود:پیش از قیام قائم علیه السّلام دو مرگ و میر عمومی رخ دهد،یکی مرگ سرخ و دیگر مرگ سپید،تا به غایتی که از هر هفت تن پنج تن برود.مرگ سرخ با شمشیر و مرگ سپید با طاعون است.

کمال الدین ج2 ص655

العدد القویة ج1 ص66 / سرور أهل الإیمان

ج1 ص38 / منتخب الأنوار ج1 ص178 / اثبات الهداة ج5 ص351 / بحار الأنوار ج52 ص207

پس توجه داشته باشید، بنابر اخبار روایات: اولاً در غرب، آنانی که زنده می مانند، گرفتار "هرج الروم" می شوند و بی نظمی فراوانی در آن کشورها ایجاد می شود. در واقع، معلوم می شود که

"ایده های علوم انسانی غرب" برای "ایجاد هماهنگی به محوریت قانون"، ناکارآمد است. قانون، زاییده "دموکراسی" است و قوانینی که از مجالس شورا به وجود می آید، نشان از ناکارآمدی دارد.

2/2/4. کاهش شدت فتنه های آخرالزمان و ایجاد امنیت با رجوع به علم خطاناپذیر وحی؛ حل تعارض روایات (تصمیم)

اشاره

ثانیاً: در روایات ما، تعابیر متفاوتی وجود دارد. مثلاً بعضی از تعابیر گفته است که مردم دنیا سه قسمت می شوند: یک قسمت با "مرگ سفید" از دنیا می روند، یک قسمت با "مرگ سرخ" و یک قسمت از مردم دنیا چون با حضرت ولی عصر عج الله تعالی فرجه الشریف بیعت می کنند، زنده می مانند. پس طبق این روایت، مردم سه قسمت می شوند که دو قسمت آن، از دنیا می روند؛ اما طبق آن روایت دیگر، نُه دهم مردم دنیا از بین می روند. قطعاً شدت آن بیشتر است و با این [روایت] تعارض دارد. بااین حال، چگونه می شود این تعارض را حل کرد؟! باید روی آن دقت کرد. روایات دیگری هم غیر از این روایت، وجود دارد که نیازمند بررسی است.

موضوع [حل تعارض] به نحوه مدیریتی که در دنیایِ "آخرالزمان" اتفاق می افتد، برمی گردد. اگر ما بعضی از اصول را رعایت کنیم، "شدت فتنه های آخرالزمان" کاهش پیدا می کند.

2/2/3/1. حفظ جبهه مقاومت، توجه به الگوی پیشرفت اسلامی یا حرکت به سمت تشکیل تمدن اسلامی؛ برخی تدابیر مدیریت فتنه های آخرالزمان

ممکن است مثلاً، یک سوم مردم دنیا زنده بمانند و دو سوم به اشکال مختلف از بین بروند؛⁽¹⁾

ابو بصیر و محمّد بن مسلم گویند از امام صادق علیه السّلام شنیدیم که می فرمود: این امر واقع نشود تا آنکه دو ثلث مردم از بین بروند،گفته شد:چون دو ثلث مردم از بین بروند پس چه کسی باقی می ماند؟فرمود:آیا دوست نمی دارید که شما آن ثلث باقی باشید.

کمال الدین ج2 ص655 / الغیبة (للطوسی)

ج1 ص339 (وَی مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ اَلْأَسَدِیُّ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ اَلْآدَمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ أَبِی بَصِیرٍ قَالاَ سَمِعْنَا أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ یَقُولُ:)

العدد القویة

ج1 ص66 / سرور أهل الإیمان ج1 ص39 / منتخب الأنوار ج1 ص178 / نوادر الأخبار ج1 ص251 / اثبات الهداة ج5 ص129 و ج5 ص352 / بحار الأنوار ج52 ص113 و ج52 ص207

اما اگر تدابیری مثل حفظ "جبهه مقاومت" یا "الگوی پیشرفت اسلامی" و امثالهم جدی گرفته نشود،

امکان افزایش کشته ها در آخرالزمان وجود دارد. در واقع، بسته به اختیار ما است که آخرالزمان چطور طی شود. اگر در آخرالزمان، رجوعمان به "علم خطاناپذیر وحی" افزایش پیدا کند، یا به اصطلاح آیت الله خامنه ای، به سمت "تشکیل تمدن اسلامی" برویم، آخرالزمان خیلی بهتر و مدیریت شده تر طی می شود و ما به عصر نورانی مدیریت حضرت ولی عصرعجل الله تعالی فرجه الشریف خواهیم رسید. ولی اگر همین کارهای حداقلی را هم انجام ندهیم، ممکن است که شدت فتنه ها، افزایش پیدا کند.

لذا یادتان باشد که ان شاءالله بحثی را در فقه نفی سبیل، تحت عنوان "چگونگی مدیریت فتنه های آخرالزمان" مطرح خواهیم کرد. چون بین مدیریت فتنه های آخرالزمان و ایجاد امنیت، ارتباط مستقیمی وجود دارد. نباید مثل آدم های اخباری صرفاً بگویید: آخرالزمان دوران فتنه ها است. مثلاً روایت می فرماید: «از فتنه های آخرالزمان نهراسید؛ چون منافقین رسوا می شوند.»⁽¹⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : در آخر الزمان فتنه را ناخوش نداشته باشید؛ زیرا آن فتنه ها منافقان را نابود می سازد.

کنز العمّال : 31170

معاضد روایی:

اَلْغَضَائِرِیُّ عَنِ اَلتَّلَّعُکْبَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنِ اَلْحِمْیَرِیِّ عَنِ اَلطَّیَالِسِیِّ عَنْ زُرَیْقٍ اَلْخُلْقَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: تَمَنَّوُا اَلْفِتْنَةَ فَفِیهَا هَلاَکُ اَلْجَبَابِرَةِ وَ طَهَارَةُ اَلْأَرْضِ مِنَ اَلْفَسَقَةِ .

زریق از امام صادق علیه السّلام نقل کرد که آن حضرت فرمود:آرزوی شورش نمایید،زیرا نابودی ستمگران و پاکیزگی زمین از خدانشناسان به همراه آن است.

الأمالی (للطوسی) ج1 ص700

مجموعة ورّام ج2 ص87 / بحار الأنوار ج90 ص326

2/2/3/2. لزوم عبور از تدابیر تمدن مدرنیته در حوزه حل اختلافات به علت: ناکارآمدی آن و گسترش مسئله خشونت علیه بزرگ سالان و کودکان در جهان

پس بنابر توضیحاتی که دادم، به اعتراف سازمان ملل و سند توسعه پایدار 2030، مشکل اصلی دنیا چه مسئله ای است؟ مسئله صلح و خشونت علیه بزرگ سالان و کودکان. این چالش، در اشکال مختلفی وجود دارد و باید شروع به برطرف کردن آن کنیم. حال چگونه؟ عرض بنده این است: ما دیگر از یک سوراخ، دوباره گزیده نمی شویم که مسئله "حل اختلاف" را به دانشمندان پوزیتیویست بسپاریم تا حل وفصل کنند. به دلیل شکست هایی که تمدن مدرنیته در حوزه حل اختلافات داشته است، زیر بار این مسئله نمی رویم. لذا از اول برای ما واضح بود تا سال 2030، هدف شانزدهم محقق نمی شود؛ [حتی] اگر تا پنجاه سال دیگر نیز وقت دهیم، محقق نخواهد شد. چون این تدابیر، اصلاً ناظر به حل اختلاف نیست. نمی توان مسائل را به وسیله "تدابیر تمدن مدرنیته" حل کرد. مثلاً یکی از تدابیر مدرنیته، بحث "اداره جامعه بر مبنای قانون" است! بنده تأکید می کنم تا بعداً عرایض ما تقطیع نشود: منظور من از قانون، همان معنای مدرنِ آن است. ضعیف ترین ابزار ایجاد هماهنگی، چه در ایران چه در سایر جاهای دنیا قانون است که به اعتراف سازمان ملل، امتحان خودش را نیز پس داده و تضعیف شده است.⁽¹⁾

البته شاید به "احکام انبیاء" علیهم السلام، نیز قانون بگویید که این یک ترجمه فارسی است، در صورتی که کلمه "حُکم"، یعنی دستوری پر از حکمت است و نباید آن را به قانون ترجمه کنید. نباید فکر کنید که این دو تعبیر، دارای یک معنا هستند. اگر انبیاء علیهم السلام برای اداره جامعه تدبیر کرده اند، نباید تصور کنید که آن تدابیر، با قوانین مدرن یکی است.⁽²⁾

3. سرفصل دوم: زیرساخت های کلانِ نُه گانه انبیاءعلیهم السلام برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اشاره

پس نتیجه اصلی این مباحثی که عرض شد چه می شود؟ و ما باید چکار کنیم؟ اینجا سرفصل دوم مطرح می گردد. بنده مجدداً سؤال جلسه را مطرح می کنم: شما برای کم کردن اختلافات در دنیا، چه کاری می خواهید انجام دهید؟ اختلافات در سطح خانواده، محله و اختلافات بین المللی نیز از مصادیق این مسئله است.

3/1. هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی بنابر توجه دائمی به سوره صف (باعث تولد نُه مفهوم در اذهان)؛ پاسخ اجمالی بر نحوه هماهنگ سازی اراده ها

اشاره

بنده پاسخ را در یک جمله می دهم: «مبتنی بر روایات، ما باید مردم را به "هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی" دعوت کنیم.»⁽¹⁾

ولی مرا در بستر خود بمیران در فرمان بری از خودت و فرمان بری از رسولت(صلّی الله علیه و آله)با اینکه به حق رسیده و راه خطا نرفته باشم یا در صف مجاهدان حق که در قرآنت آنها را ستوده ای که(4 سوره صف): «سازمانی بهم آمیخته اند»..

الکافی ج2 ص525

سلوة الحزین (الدعوات) ج 1، ص 133 / الوافی ج9 ص1560 / بحار الأنوار ج 91، ص 405

دُعَاءٌ آخَرُ بَعْدَ اَلْعَصْرِ مِنْ رِوَایَةِ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: وَ أَمِتْنِی عَلَی فِرَاشِی فِی عَافِیَةٍ أَوْ فِی اَلصَّفِّ اَلَّذِی نَعَتَّ أَهْلَهُ فِی کِتَابِکَ فَقُلْتَ

کَأَنَّهُمْ بُنْیٰانٌ مَرْصُوصٌ عَلَی طَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ مُقْبِلاً عَلَی عَدُوِّکَ غَیْرَ مُدْبِرٍ عَنْهُ قَائِماً بِحَقِّکَ غَیْرَ جَاحِدٍ لِآلاَئِکَ وَ لاَ مُعَانِدٍ لِأَوْلِیَائِکَ وَ لاَ مُوَالٍ لِأَعْدَائِکَ یَا کَرِیمُ ...

دعای دیگری در تعقیب نماز عصر: مرا بر بستر خودم و در حال عافیت بمیران، یا در صفوفی که در کتابت مدح فرمودی که گویی بنایی محکم در طاعت تو و رسولت هستند، در حال رویارویی با دشمنانت و نه عقب نشینی از آن ها، در حال برپایی حق تو و نه انکار نعمت هایت، نه مخالفت با اولیای تو و نه دوستی با دشمنانت، ای کریم!"

مصباح المتهجد ج 1، ص 75 / المقنعة ج 1، ص 124 (اندکی تفاوت در متن)

البلد الأمین ج 1، ص 20 / جنة الأمان الواقیة و جنة الإیمان الباقیة (المصباح) ج 1، ص 35 / فلاح السائل ج 1، ص 206

بحار الأنوار ج 83، ص 88

کَانَ اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلاَمُ یَقُولُ إِذَا أَصْبَحَ: ... وَ لَکِنْ أَمِتْنِی عَلَی فِرَاشِی فِی طَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مُصِیباً لِلْحَقِّ غَیْرَ مُخْطِئٍ أَوْ فِی اَلصَّفِّ اَلَّذِی نَعَتَّ أَهْلَهُ فِی کِتَابِکَ کَأَنَّهُمْ بُنْیٰانٌ مَرْصُوصٌ...

امام صادق علیه السلام هر صبح می فرمودند: «... و اما اینکه مرا بر بستر مرگ در حالی که تو و رسولت را اطاعت کرده ام بمیران، و بر حق بوده و هیچ خطایی نکرده ام، یا در صفوفی که تو در کتابت آن را توصیف کرده ای «و مانند بنایی محکم هستند»...»

مکارم الأخلاق ج 1، ص 279

بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام ج 83، ص 263

....وَ اِجْعَلْنِی مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدِینِکَ وَ تَقْتُلُ بِهِ عَدُوَّکَ فِی اَلصَّفِّ اَلَّذِی وَصَفْتَ أَهْلَهُ فِی کِتَابِکَ کَأَنَّهُمْ بُنْیٰانٌ مَرْصُوصٌ....

امام سجاد علیه السلام: و مرا قرار بده از کسانی که به وسیله آنها برای دین تو پیروز می شوی و به وسیله آنها دشمنانت را می کشی در صفوفی که در کتابت توصیف کرده ای «آنها مانند بنایی محکم هستند»...

إقبال الأعمال

ج1 ص193

کُلَّ یَوْمٍ بَعْدَ صَلاَةِ اَلْفَجْرِ:... وَ اِجْعَلْنِی مِنَ اَلْمُسْتَشْهَدِینَ بَیْنَ یَدَیْهِ، طَائِعاً غَیْرَ مُکْرَهٍ، فِی اَلصَّفِّ اَلَّذِی نَعَتَّ أَهْلَهُ فِی کِتَابِکَ ، فَقُلْتَ : صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیٰانٌ مَرْصُوصٌ ، عَلَی طَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ وَ آلِهِ عَلَیْهِمُ اَلسَّلاَمُ..

سید بن طاووس رحمه اللّه ذکر کرده که مستحب است که هرروز بعد از نماز صبح حضرت صاحب الامر-علیه الصلوة و السّلام-را چنین زیارت کنند: ... و از آنان که در رکاب حضرتش به درجه رفیع شهادت می رسند بگردان،با کمال شوق و بی هیچ گونه کراهت،در

صف لشکر آن بزرگوار که در کتاب مجید خود اهل آن صف را مدح و توصیف کردی که فرمودی:آنها صفی باشند که در راه اطاعت تو و اطاعت رسول تو و اهل بیت پیغمبرت-علیهم السّلام-گویی در استقامت به مانند سد آهن ایستاده اند...

المزار الکبیر ج 1، ص 662

مصباح الزائر ج 1، ص 454 / بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام ج 99، ص 110 / زاد المعاد ج 1، ص 301

ذَکَرَ اِبْنُ خَانِبَةَ : أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ أَنْ یَدْعُوَ بَعْدَ اَلْوَتْرِ فَیَقُول....وَ أَمِتْنِی سَوِیّاً عَلَی مِلَّتِکَ وَ مِلَّةِ رَسُولِکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ أَمِتْنِی عَلَی فِرَاشِی أَوْ فِی اَلصَّفِّ اَلَّذِی نَعَتَّ أَهْلَهُ فِی کِتَابِکَ فَقُلْتَ کَأَنَّهُمْ بُنْیٰانٌ مَرْصُوصٌ عَلَی طَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مُقْبِلاً عَلَی عَدُوِّکَ غَیْرَ مُدْبِرٍ عَنْهُ یَا أَرْحَمَ اَلرَّاحِمِینَ ...

مصباح المتهجد ج 1، ص 167

بحار الأنوار ج 84، ص 291

بشر است. بنده پاسخ را در یک جمله دادم: اگر کسی از فقیهی که در این حوزه ها کار کرده است، بپرسد برای حل اختلافات بشر چه باید کرد؟ می گوید: «بشر را به معیت با دو طایفه دعوت می کنیم: 1. معیت با پیامبران و رسل 2. معیت با ملائکه.»

در مباحث علوم غریبه،⁽¹⁾

ارجاع از متن

حجت الاسلام علی کشوری - تبیین محتوای بسته فقهی قانون اساسی زندگی جن و انسان - چهارشنبه 29 شهریور 1402 - قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلاامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5609

جهت مطالعه بیشتر در مورد شرح مقدماتی برنامه مواجهه با سحر و مس جن ؛ به جلسه یازدهم از دوره مسجد و اداره جامعه مراجعه بفرمایید:

eitaa.com/ketab_olgou/144

حجت الاسلام علی کشوری (مدیر مدرسه فقهی هدایت و دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی) - تبیین محتوای جداول چهارگانه علوم پایه مدرسه هدایت - دوشنبه 28 آذر 1401 – قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/4919

علم منایا و علم بلایا دو نوع از علوم غریبه است؛ که در اختیار معصومین علیهم السلام می باشد. در مباحث علوم غریبه به شرح آیات و روایت این حوزه می پردازیم. (الإمام علیّ علیه السلام :أنَا الَّذی عُلِّمتُ عِلمَ المَنایا وَالبَلایا وَالقَضایا وفَصلَ الخِطابِ وَالأَنسابَ/ مختصر بصائر الدرجات عن أبی حمزة الثمالی عن الإمام الباقر علیه السلام) علم منایا همان علم به مرگ و انواع آن و تبیین خواسته ها و اعمال مرگ آفرین است. تبیین مراحل بعد از مرگ را هم ملحق به علم منایا تبیین می کنیم! علم بلایا همان علم به انواع ابتلائات بشر و کارکردهای ادب آفرین و تمحیصیه آنها است. آیات و روایات ساختار ابتلائات را معرفی کرده اند. ملحق به بحث ابتلائات بشر، ساختار "علم اَمان" را هم تبیین می کنیم. پیوست دوم علم بلایا معرفی 20 ویژگی بهشت - به عنوان یک محیط بی ابتلاء- است. فقه علوم غریبه یکی از ابواب فقهی مدرسه تمدنی هدایت است و مقدمه قطعی آموزش های علوم غریبه را آشنایی طلاب با مباحث فقه النظام، فقه الخلق و فقه التسبیح می دانیم. به فضل الهی در جلسه ای دیگر برخی از علوم غریبه مانند علم جعفر تبیین می شود.

حجت الاسلام علی کشوری - تبیین اجمالی محتوای علم منایا و علم بلایا - شنبه 12 آذر 1401 – قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/4877

اگر بخواهم مقداری اشاره کنم، تعبیر امام علیه السلام اصطلاح "دُنُوّ (نزدیک شدن )" را به کار می برند. حضرت علیه السلام ما را از "دنوّ" به "اجنه" و "شیاطین" نهی و به "دنوّ" با ملائکه ترغیب می کنند؛⁽¹⁾

.از عبد الرحمن که گفت عرض کردم بحضرت صادق علیه السّلام چرا در بعضی اوقات محزون میشوم بدون آنکه سببی داشته باشد و یا اهل و فرزندان و اموالم موجب آن گردیده باشند،و چه بسا می شود که خورسند و خوشحال میگردم بدون آنکه چیزی سبب و علت آن بشود. فرمود:هیچ کسی نیست مگر آنکه ملکی و شیطانی همراه اوست، هر وقت آن ملک باو نزدیک گردد خوشحال می شود،و هر گاه شیطان باو نزدیک شود (و او را وسوسه نماید)محزون و مهموم گردد(پس چنان نیست که تو گمان کرده ای بلکه حزن و اندوه از وساوس شیطانیست). و اینست که خداوند میفرماید:« اَلشَّیْطٰانُ یَعِدُکُمُ اَلْفَقْرَ وَ یَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشٰاءِ وَ اَللّٰهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلاً وَ اَللّٰهُ وٰاسِعٌ عَلِیمٌ »،شیطان(بشما نزدیک می شود و) شما را میترساند از فقر و ناداری و وامیدارد شما را بکارهای زشت و ناپسند(و باین سبب اسباب حزن و اندوه شما را فراهم می آورد)و لیکن خداوند(برای رغبت بخیر و خوبی و احسان)بشما وعده آمرزش و احسان میدهد،و خداوند است که در دنیای شما توسعه میدهد و بهمه امور شما دانا است(و صلاح هر کسی را نسبت بحالش نیکو میداند)

علل الشرایع ج1 ص93

مشکاة الأنوار

ج1 ص282 / المناقب ج4 ص261 / تفسیر البرهان ج1 ص547/ بحار الأنوار ج58 ص145 و ج60 ص205/ تفسیر نور الثقلین ج1 ص286 / تفسیر کنز الدقائق ج2 ص443

"هم صفّ با ملائکه" شود، شرحی دارد که متأسفانه کمتر به آن پرداخته شده است. ان شاءاللّه این را در محل آن توضیح می دهیم؛ ولی اجمالاً جواب ما روشن است: اگر می خواهید اختلافات بین ابنای بشر کم شود - چه اختلاف به معنای سرقت اموال، چه به معنای قتل، چه به معنای بداخلاقی کردن آدم ها با یکدیگر و یا هر نوع اختلافی که موردبحث باشد - باید مردم را دعوت کنید تا با دو دسته از الگوهای خطاناپذیر یعنی ملائکه و انبیاءعلیهم السلام، هماهنگ شوند. این دو طایفه مصون از خطا هستند و لذا وقتی که مردم خود را هماهنگ و هم صف با ملائکه و انبیاء علیهم السلام می کنند، اختلافاتشان به سمت حل شدن حرکت می کند.

3/1/1. قرائت دائمی سوره صف در نمازها (به عنوان یکی از ارکان الگوی حکمرانی اسلام)؛ باعث تولد نُه مفهوم در اذهان (در نتیجه: هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اصل روایت را بیان می کنم و [ذیل آن] توضیح می دهم که معنای "هم صفّ شدن" با ملائکه و انبیاء الهی چیست. از امام محمد باقر علیه السلام روایتی نقل شده است که امام محمد باقر علیه السلام فرمودند: «مَنْ قَرَأَ سُورَهْ الصَّفِ وَ أَدْمَنَ قِرَاءَتَهَا فِی فَرَائِضِهِ وَ نَوَافِلِهِ صَفَّهُ اللَّهُ مَعَ مَلَائِکَتِهِ وَ أَنْبِیَائِهِ الْمُرْسَلِینَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ».⁽¹⁾

امام باقر علیه السّلام فرمود: هر که سوره صفّ را تلاوت کند و در نمازهای واجب و مستحب خویش بر تلاوتش مداومت ورزد خداوند او را همراه فرشتگان و پیامبران فرستاده شده خود در یک صف نهد-اگر خدا خواهد

ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ج1 ص118

تفسیر الصافی ج5 ص171 / وسائل الشیعة ج6 ص142/ تفسیر البرهان ج5 ص361/ بحار الأنوار ج82 ص37 و ج89 ص310 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص309 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص219

این روایت می فرماید: «اگر کسی اهل قرائتِ محتوای "سوره صفّ" باشد» «و أَدْمَنَ قِرَاءَتَهَا» و «دائمی نیز این کار را انجام دهد»؛ این بسیار نکته مهمی است، نه اینکه یکبار قرائت کند. در کجا قرائت کند؟ «فِی فَرَائِضِهِ وَ نَوَافِلِهِ» یعنی در "صلات". این خیلی مهم است؛

حضرت علیه السلام برای قرائت دو قید قرار می دهند و می فرمایند: «قرائت این سوره را وارد نمازتان کنید.»

برادران و خواهران گرامی که مباحث الگو را پیگیری می کنند، از برادر کوچکشان زیاد شنیده اند که "صلات"، یکی از چهار رکنِ "الگوی حکمرانی اسلام" است. یعنی صلات به معنای «اسرار الصلوة آقای ملکی تبریزی»⁽¹⁾

با نگاهی کلی می توان دریافت که کتاب در سه بخش تدوین شده است. بخش اول: در مقدمات نماز. بخش اول در بیان بعضی از اسرار طهارت که مشتمل بر دو باب و چندین فصل است. باب اول: در اشاره به آنچه که عاقل را از تفکر در حقیقت طهارت لازم می آید. باب دوم: در آداب تخلی ، که دارای فصول متعددی است بخش دوم: در مقارنات و حقیقت نماز.بخش سوم: در تعقیبات نماز .

منابع: أسرار الصلاة / ویکی فقه

fa.wikifeqh.ir/اسرار_الصلاة

همانان که اگر آنان را در زمین قدرت و تمکّن دهیم، نماز را برپا می دارند، و زکات می پردازند، و مردم را به کارهای پسندیده وا می دارند و از کارهای زشت بازمی دارند و عاقبت همه کارها فقط در اختیار خداست

حضرت علیه السلام همین را می فرمایند: «سوره صفّ را در فرائض و نوافل صلات قرائت کنید.» در صلاتی که بخش اول الگوی حکمرانی است و این روایت در واقع یک "تدبیر حکومتی" است.⁽³⁾ان شاءالله حضرت ولی عصر ارواحنافداه تشریف بیاورند و به مردم می فرمایند: «شما باید بر قرائت سوره مبارکه صفّ خیلی مواظبت کنید.» حال اگر "اِدمان قرائت بر سوره صفّ" اتفاق بیفتد،⁽⁴⁾

انتقال از متن

"تولد نُه مفهومِ" مهم در ذهن [و قلب] مردم می شود که همه آنها "منشأ حل اختلاف" است. بنده خواهش می کنم با یک دقت ویژه، این نُه مفهوم را پیگیری کنید؛ چون صلح در گرو این مفاهیم نه گانه ای است که در سوره صفّ بحث شده.

3/1/2. جبران ضعف سندی (وثاقت صدوری) روایت بنابر: 1. استناد علماء به این روایت دلیلی بر نقل روایت قبل از انحراف روایان ضعیف 2. عدم وجود داعیه جعل با توجه به مفاد کاملاً ممدوح روایت 3. داشتن آیات و روایات متعاضد

3/1/2/1. استناد علماء ثقه مانند ابن بابویه، احمد بن ادریس، شیخ صدوق و غیره؛ دلیلی بر نقل این روایت توسط راویان ضعیف قبل از فساد عقیده

بنده پیش از توضیح مفاهیم، نکته ای را اشاره کنم: در سند این روایت، سه روای "ضعیف" وجود دارد:⁽¹⁾1. علی ابن ابی حمزه بطائنی⁽²⁾

اسم أبی حمزة سالم البطائنی، أبو الحسن یمان ولاء با انصار داشت،. کوفی الاصل بود و ملازم أبی بصیر یحیی بن القاسم به شمار می آمد. او از امام موسی کاظم علیه السلام و امام جعفر صادق علیه السلام روایت نقل کرده و سپس واقفی شد. او یکی از پیشوایان گروه واقفیه به شمار می رود.

رجال النجاشی ج1 ص 249 و 250

و قال ابن الغضائری: «علی بن أبی حمزة لعنه الله أصل الوقف، و أشد الخلق عداوة للولی من بعد أبی إبراهیم علیه السلام».

و قال الشیخ فی الکلام علی الواقفة: «فروی الثقات أن أول من أظهر هذا الاعتقاد علی بن أبی حمزة البطائنی، و زیاد بن مروان القندی، و عثمان بن عیسی الرؤاسی، طمعوا فی الدنیا و مالوا إلی حطامها، و استمالوا قوما فبذلوا لهم شیئا مما اختانوه من الأموال. ثم ذکر روایة عن محمد بن یعقوب، عن محمد بن یحیی العطار، عن محمد بن أحمد، عن محمد بن جمهور، عن أحمد بن الفضل [المفضل، عن یونس بن عبد الرحمن، قال: مات أبو إبراهیم(علیه السلام)، و لیس من قوامه أحد إلا و عنده المال الکثیر و کان ذلک سبب وقفهم، و جحدهم موته، طمعا فی الأموال! کان عند زیاد بن مروان القندی سبعون ألف دینار، و عند علی بن أبی حمزة ثلاثون ألف دینار (الحدیث).

ابن الغضائری می گوید: «علی بن ابی حمزه، لعنت خدا بر او باد، بنیان گذار عقیده واقفیه است و از همه مخلوقات نسبت به ولی بعد از ابی ابراهیم (علیه السلام) کینه توزتر است.»

شیخ در بحث درباره واقفیه می گوید: «راویان ثقه نقل کرده اند که نخستین کسانی که این عقیده را آشکار کردند، علی بن ابی حمزه بطائنی، زیاد بن مروان قندی و عثمان بن عیسی رواسی بودند. آن ها به دنیا و مال دنیا دل بستند و گروهی را با دادن بخشی از اموال مخفی شده نزدشان به سوی خود جذب کردند. سپس روایتی از محمد بن یعقوب نقل می کند که از محمد بن یحیی عطار، از محمد بن احمد، از محمد بن جمهور، از احمد بن فضل [مفضل]، از یونس بن عبدالرحمن نقل شده است که می گوید: ابی ابراهیم (علیه السلام) درگذشت و هیچ کس از یاران او نبود مگر اینکه مال زیادی داشت و همین امر سبب وقوف آن ها شد و به خاطر طمع در اموال، مرگ او را انکار کردند! زیاد بن مروان قندی هفتاد هزار دینار و علی بن ابی حمزه سی هزار دینار داشت.»

کتاب الغیبة للطوسی: ص 63 / الرجال لابن الغضائری: ص 83 الرقم 107

معجم رجال الحدیث ج12 ص235 و 236

وقد حکم بضعفه العلّامة الحلّی وذکره فی القسم الثانی من الخلاصة المختصّ بالضعفاء وابن داوود الحلّی فی الجزء الثانی من رجاله المختصّ بالمجروحین و المجهولین.

علامه حلی در کتاب «خلاصة الأقوال» (ص 362)، در قسمتی که به بررسی راویان ضعیف اختصاص یافته، به ضعف این راوی حکم کرده است. همچنین ابن داوود حلی در بخش دوم کتاب رجال خود (ص 259)، که به ارزیابی راویان مجروح و مجهول می پردازد، به ضعف این راوی اشاره نموده است.

الضعفاء من رجال الحدیث ج2 ص358

ابو عمرو کشی می گوید: حسن بن علی بن ابی حمزه، دروغگویی بزرگ است. و ابوالحسن حمدویه بن نصیر از برخی از استادان خود به من نقل کرد که گفت: حسن بن علی بن ابی حمزه مردی بد است.

رجال الکشّی: ج 2 ص 742 و ص 827 ذیل الرقم 1042.

و رأیت شیوخنا رحمهم اللّه یذکرون أنّه کان من وجوه الواقفة.

بزرگان او را از سران واقفیه شمار کرده اند.

رجال النجاشی ص36

وذکره العلّامة فی القسم الثانی من الخلاصة المختص بالضعفاء،(خلاصة الأقوال: ص 334) وابن داوود الحلّی فی الجزء الثانی من رجاله المختص بالمجروحین،(رجال ابن داوود: ص 238) وضعّفه المجلسی فی رجاله،(رجال المجلسی: ص 188) وحکم علی روایاته بالضعف عند دراسته أسانید الکافی وتهذیب الأحکام.( راجع مرآة العقول: ج 9 ص 108 وج 12 ص 39 و 95 و 508 و 511 وج 15، ص 488 وج 17 ص 12 وغیرها؛ ملاذ الأخیار: ج 9 ص 85 وج 10 ص 185 وج 13 ص 521 وج 14 ص 41 و 358 وغیرها.)

"علّامه در بخش دوم کتاب خلاصه (صفحه 334) که به بررسی راویان ضعیف اختصاص دارد، به ضعف این شخص اشاره کرده است. همچنین ابن داوود حلی در بخش دوم کتاب رجال خود که به بررسی راویان مجروح پرداخته (صفحه 238)، او را ضعیف دانسته است. علاوه بر این، مجلسی در کتاب رجال خود (صفحه 188) نیز وی را تضعیف کرده و در بررسی سلسله سند روایات کافی و تهذیب الأحکام نیز روایات او را ضعیف تشخیص داده است. این موضوع در منابع متعددی همچون مرآة العقول و ملاذ الأخیار نیز مورد تأکید قرار گرفته است."

الضعفاء من رجال الحدیث ج1 ص382

ضعیف فی نفسه ... وقال الحسن بن علی بن فضّال: إنّی لأستحی من اللَّه أن أروی عن الحسن بن علی

ضعیف ... حسن بن علی بن فضّال می گوید: من از خداوند خجالت می کشم که روایتی را از حسن بن علی بطائنی نقل کنم.

[ضعیف فی نفسه شاید اشاره بر اعتقاد دارد و دلالتی بر ضعف بر نقل ندارد]

الرجال لابن الغضائری: ص 51

له عدّة روایات، فقد وقع فی إسناد تسعة وأربعین مورداً فی الکتب الأربعة. وروی له الشیخ الصدوق اثنتا عشرة روایة فی أمالیه، وثلاث فی کمال الدین، وروایتین فی علل الشرائع، وثواب الأعمال، وروایة واحدة فی کل من: الخصال والتوحید ومعانی الأخبار وفضائل الأشهر الثلاثة، وروی له البرقی فی المحاسن. روایتین، والنعمانی أکثر من اثنتی عشرة روایة فی الغیبة، والطوسی ثلاث روایات فی الأمالی، والطبری خمس روایات فی دلائل الإمامة، وله روایة واحدة فی کل من: الغیبة للطوسی، والمزار للشیخ المفید، وکنز الفوائد للکراجکی، والخرائج للراوندی، والمناقب لابن شهرآشوب، وذوب النضّار لابن نما، وفرحة الغری لابن طاووس، والغارات للثقفی.

او در سند (اسناد) چهل و نه مورد از کتب اربعه آمده است. شیخ صدوق در کتاب های امالی خود دوازده روایت، در کمال الدین سه روایت، در علل الشرائع و ثواب الأعمال دو روایت و در هر یک از کتاب های خصال، توحید، معانی الاخبار، فضائل الاشهر الثلاثة روایتی را از این شخص نقل کرده است. برقی در کتاب محاسن دو روایت، نعمانی در کتاب الغیبه بیش از دوازده روایت، طوسی در امالی سه روایت، طبری در دلائل الامامه پنج روایت و در هر یک از کتاب های الغیبه طوسی، المزار شیخ مفید، کنز الفوائد کراجکی، الخرائج راوندی، المناقب ابن شهرآشوب، ذوب النضار ابن نما، فرحة الغری ابن طاووس و الغارات ثقفی روایتی را از این شخص نقل کرده اند

الضعفاء من رجال الحدیث ج1 ص382

مطالعه بیشتر: بررسی رجال حدیث: «حسن بن علی بن أبی حمزه بطائنی»، بهبودی، محمد باقر، مجله فقه بهمن 1372 - پیش شماره اول، از 297 تا 304

noormags.ir/view/fa/articlepage/27299/بررسی-رجال-حدیث-حسن-بن-علی-بن-ابی-حمزه-بطاینی

منابع: بررسی تاریخی زمینه های اعتقادی پیدایش واقفیه نوشته عبدالکریم حسن پور

واقفه و حدیث امامیه (باتاکید بر مفاهیم امامت، غیبت، رجعت) نوشته سعیده سادات موسوی نیا، موسسه فرهنگی هنری آینده روشن، قم 1402ق.

دانشنامه ویکی شیعه

fa.wikishia.net/view/واقفیه

بیشتر از راویان ضعیف نقل حدیث می کند.

رجال النجاشی، ج1، ص338

قال ابن الغضائری محمد بن حسان الرازی أبو جعفر ضعیف

رجال ابن الغضائری: ص 95

رجال العلامة الحلی، ج1، ص255

فالرجل ضعیف، وفی روایاته تخلیط، یروی عن الضعفاء، لذا ذکره العلّامة فی القسم الثانی من رجاله المختص بالضعفاء، وابن داوود الحلّی فی الجزء الثانی من رجال المختص بالمجروحین.

"بنابراین، این شخص ضعیف است و در روایاتش اختلاط و اشتباه دیده می شود. او از راویان ضعیف روایت می کند. به همین دلیل، به عنوان مثال، علامه حلی در قسمت دوم رجال خود که به ضعفا اختصاص دارد،(خلاصة الأقوال: ص 401) ابن داوود در قسمت دوم رجال خود که به جرح شده ها اختصاص دارد (رجال ابن داوود: ص 271)

الضعفاء من رجال الحدیث، ج3، ص160

ممکن است این پرسش مطرح شود که چرا به روایتی که سه راوی ضعیف در آن وجود دارد، استناد می کنیم؟ ابتدائاً این [اشکال] را توضیح می دهیم که بعداً به صدور روایت اشکال نشود: اولاً، در مورد خود علی ابن حمزه بطائنی و پسر ایشان، باید توجه داشت که استناد علما به روایات این دو نفر مشهور بوده است و این استناد بزرگان به روایات این دو نفر، پیش از "جریان وقوف" آنهاست. البته بعداً "عاقبت به شر" و "واقفی" شدند و امامت امام رضا علیه السلام را نپذیرفتند و انحراف بزرگی در زندگی شان

اتفاق افتاد؛ بنابراین دلیل تامی نیست که به صِرف واقفی بودن این دو نفر، سند روایت را ضعیف دانست.⁽¹⁾

الشیخ قال فی العدّة: إذا کان الراوی من فرق الشیعة مثل الفطحیة، و الواقفة، و الناووسیة و غیرهم نظر فیما یرویه:

فإن کان هناک قرینة تعضده، أو خبر آخر من جهة الموثوقین بهم، وجب العمل به.

و إن کان هناک خبر آخر یخالفه من طریق الموثوقین، وجب إطراح ما اختصوا بروایته و العمل بما رواه الثقة.

و إن کان ما رووه لیس هناک ما یخالفه، و لا یعرف من الطائفة العمل بخلافه، وجب أیضا العمل به إذا کان متحرجا فی روایته موثوقا فی أمانته، و إن کان مخطئا فی أصل الاعتقاد.

و لأجل ما قلناه عملت الطائفة بأخبار الفطحیة مثل عبد اللَّه بن بکیر و غیره، و أخبار الواقفة مثل سماعة بن مهران، و علی بن أبی حمزة، و عثمان بن عیسی و من بعد هؤلاء بما رواه بنو فض ال، و بنو سماعة، و الطاطریون و غیرهم فیما لم یکن عندهم فیه خلافه

شیخ طوسی در العدة می فرمایند: اگر راوی از فرق شیعه ای مانند فطحیه، واقفیه، ناووسیه و امثال آن ها باشد، در روایت او باید دقت کرد:

· اگر دلیلی بر تعاضد روایت او وجود داشته باشد یا روایت دیگری از سوی افراد مورد ثقه، عمل به آن روایت واجب است.

· اگر خبر دیگری از طریق افراد مورد ثقه وجود داشته باشد که با روایت او مخالف باشد، باید روایتی که منحصر به آن گروه است کنار گذاشته شود و به روایت راوی مورد ثقه عمل شود.

· اگر درمقابل روایت آن ها، روایت مخالفی نداشته باشد و هیچ کس از بزرگان در شیعه مخالف روایت عمل نکرده باشد، نیز باید به آن عمل شود، به شرط آنکه راوی در روایت خود دقیق باشد، امانتدار باشد، حتی اگر در اصل اعتقاد اشتباه کند.

به همین دلیل، فرقه به اخبار فطحیه مانند عبدالله بن بکیر و دیگران، و اخبار واقفیه مانند سماعه بن مهران، علی بن ابی حمزه بطائنی، عثمان بن عیسی و پس از آن ها به آنچه بنی فضل، بنی سماعه، طاطریه و دیگران روایت کرده اند عمل کرده اند، در مواردی که برای آن ها مخالفی وجود نداشته است.

العدة فی أصول الفقه ج1 ص150 و 151

الوجیزة فی الرجال (المجلسی)، ج1 ص138

دلیل دوم: (بإسناده عن إسحاق بن عمار، أن أبا بصیر أقبل مع أبی الحسن موسی علیه السلام من مکة یرید المدینة فنزل أبو الحسن علیه السلام فدعا بعلی بن أبی حمزة البطائنی ویقول: یا علی ! إذا صرنا إلی الکوفة تقدم فی کذا، فغضب أبو بصیر وقال أنا أصحبه منذ حین ثم یخطأنی بحوائجه إلی بعض غلمانی. فلما کان من الغد، حم أبو بصیر بزبالة، فدعا بعلی بن أبی حمزة، فقال لی: أستغفر الله مما حل فی صدری من مولای وسوء ظنی به، فقد علم أنی میت وأنی لا ألحق الکوفة، فإذا أنا میت فافعل کذا، وتقدم فی کذا، فمات أبو بصیر) [1]. ودلالته علی الوثاقة ظاهرة، حیث إن الظاهر من الخبر، وثاقته واعتباره عند الأمام علیه السلام، حیث إنه ذکر له من الوصایا والحوائج، کما أن الظاهر وثاقته أیضا عند أبی بصیر، حیث إنه قد اعتبره بترتیب ما یأمره بعد موته. بل ربما یظهر من بعض الأخبار، شدة لطف منه بالأضافة إلیه، بل لا یبعد استکشاف وثاقته.

به نقل از اسحاق بن عمار، آمده است که ابو بصیر همراه با امام موسی کاظم (علیه السلام) از مکه به سمت مدینه حرکت کردند. امام در مدینه فرود آمد و علی بن ابی حمزه بطائنی را فرا خواند و فرمود: ای علی! وقتی به کوفه رسیدیم، فلان کار را انجام بده. ابو بصیر بر این امر ناراحت شد و گفت: من مدتی است که همراه ایشان هستم، اما اکنون کارهایشان را به یکی از غلامانم می سپارند. فردا صبح، ابو بصیر بیمار شد و حالش وخیم شد. ابو بصیر، علی بن ابی حمزه را فرا خواند و به او گفت: از خداوند برای آنچه در دل من نسبت به مولایم گذشت و بدگمانی ای که نسبت به او داشتم، آمرزش می طلبم. او می دانست که من خواهم مرد و به کوفه نخواهم رسید. پس اگر من فوت کردم، فلان کار را انجام بده و فلان کار را به پیش ببر. سپس ابو بصیر درگذشت

[1]: الخرائج والجرائح: 1 / 324 وکشف الغمة: 2 / 249 والبحار: 48 / 65.

از این روایت به وضوح برمی آید که علی بن ابی حمزه فردی بسیار مورد اعتماد و قابل اطمینان بوده است. چرا که امام موسی کاظم (علیه السلام) به او وصیت کرده و کارهای مهمی را به او سپرده اند. همچنین، ابو بصیر نیز به علی بن ابی حمزه اطمینان کامل داشته و پس از بیماری، کارهای خود را به او واگذار کرده است. از برخی روایات دیگر نیز بر لطف و مهربانی امام نسبت به علی بن ابی حمزه پی برده می شود. بنابراین، می توان با اطمینان گفت که علی بن ابی حمزه فردی بسیار قابل اعتماد و مورد وثوق بوده است.

سماءالمقال فی علم الرجال ج1 ص408

دلیل سوم: ابن الغضائری فی ترجمة ابنه، فإنه ذکر: (الحسن بن علی بن أبی حمزة البطائنی، واقف بن واقف، ضعیف فی نفسه، وأبوه أوثق منه). فإن مقتضی قوله: (وأبوه أوثق منه)، ولاسیما مع ملاحظة ما ظهر من دیدن ابن الغضائری من الأکثار فی الجرح، ثبوت وثاقته بلا شبهة. ودعوی أن مفاد التفضیل یناقض الضعیف، یضعف باختصاص مورد التضعیف وعموم مورد التوثیق، فغایة الأمر التخصیص فی التوثیق، بل لا یبعد إثبات وثاقة ابنه بما ذکر أیضا، فإنه مضافا إلی ظهور اشتراک المفضل والمفضل علیه، فی مادة التفضیل، ولما کان الموثق فی غایة الاعتبار فی توثیقاته، فیحصل الظن بالوثاقة ولو بمثل ما ذکر.

دلیل سوم: ابن الغضائری در شرح حال پسرش (حسن بن علی)، او را ضعیف و پدرش را وثیق تر معرفی کرده است. با توجه به این عبارت و همچنین با در نظر گرفتن اینکه ابن الغضائری معمولا در موارد زیادی روات را ضعیف می دانسته است، بنابراین وثاقت [لاقل اجمالی] علی بن أبی حمزة ثابت می شود بلا شبهة

ممکن است این پرسش مطرح شود که چگونه می توان از یک طرف فردی را ضعیف دانست و از طرف دیگر فرد دیگری را نسبت به او معتبرتر معرفی کرد. پاسخ این است که مفهوم ضعیف بودن، محدود به فرد خاصی است، در حالی که مفهوم ثقه بودن، گسترده تر است. بنابراین، حتی اگر فردی ضعیف باشد، باز هم ممکن است فرد دیگری نسبت به او ثقه تر باشد.

علاوه بر این، با توجه به اینکه ابن الغضائری فردی بسیار دقیق و معتبر در زمینه ارزیابی روات بوده است، حتی با این عبارت کوتاه، می توان به وثاقت پسر پی برد. چرا که در این عبارت، ضمن مقایسه، به اشتراک هر دو نفر در یک مادة واحد (یعنی ثقه بودن) اشاره شده است، و از آنجایی که ابن الغضائری فردی محتاط بوده، این مقایسه به تنهایی می تواند دلیلی بر وثاقت پسر باشد.

سماءالمقال فی علم الرجال ج1 ص 418

دلیل چهارم: عدّ الشیخ فی الفهرست کتابه من الأصول (فهرست الشیخ 96 / 418)

... فإنّه لا (مسرح) للطعن علی ابن أبی حمزة قبل وقفه ، فإنّه کان من قوّام أبی الحسن الأول علیه السلام وصاحب الأصل ، وقد مرّ کلام المفید فیما یتعلّق بأرباب الأصول (ص422)، وقول بعضهم : کون الرجل ذا أصل لا یخرجه عن الجهالة [4]. کلام من لا اطلاع له بکلمات السلف الصالحین. وبالجملة فالحق أن أحادیثه معتبرة معتمدة وفاقا للسلف ، علی ما یظهر من مؤلّفاتهم والله العالم.

هیچ راهی برای طعن بر ابن ابی حمزه پیش از وقف او وجود ندارد، چراکه او از یاران نزدیک امام موسی کاظم علیه السلام و صاحب اصل بوده است. مفید در کتاب خود درباره مرتبه بالای اصحاب دارای اصل (ص 422) به این موضوع اشاره کرده است. همچنین گفته برخی مبنی بر اینکه داشتن اصل، فرد را از جهل مصون نمی دارد، سخنی است از کسی که با سخنان سلف صالح آشنایی ندارد. به طور خلاصه، حقیقت این است که احادیث او معتبر و مورد اعتماد است و این مطابق با نظر سلف صالح است، چنانچه از آثار آنان برمی آید. والله العالم.

خاتمة مستدرک الوسائل ج4 ص464 و 471

بحث آخر: ولکن یشکل الاستناد بما ذکر فی إثبات الوثاقة، بما ظهر من الأخبار وغیرها أیضا وجوه من المضعفات. مثل مادل تارة: من أنه أحد عمد الوقف وأرکانه (النجاشی: 249 رقم 656). وأخری: من خیانته وکذبه (النجاشی: 403 رقم 755). وثالثة: من البتری عن هذه الطائفة، وأنهم یموتون زنادقة (النجاشی: 456 رقم 862). ورابعة: من ذمه بخصوصه وتهجینه فی طریقته (النجاشی: 403 رقم 754 - 760)... ولکن ربما یختلج بالبال: أنه لا بأس مع ذلک، فی الاستدلال بروایاته، نظرا إلی أن الظاهر مما تقدم فی الروایات وغیرها، وثاقته واعتباره قبل وقوع واقعة الوقف، وأنها لا تکشف عن عدم وثاقته فی روایاته... وقد أصر النحریر النوری رحمه الله فی المستدرک، فی اعتبار روایاته، نظرا إلی: أنه یسأل عن الجارحین الذین طرحوا أخباره بما ورد فیه أن هؤلاء الأعاظم المعاصرین له الذین هم وجوه الطائفة، ونقاد الأخبار، وفیهم الثلاثة الذین لا یروون إلا عن الثقة، وثمانیة من الذین أجمع علی تصحیح ما یصح عنهم العصابة، کیف أجازوا لأنفسهم الروایة عنه وتلقوها أصحاب الجوامع الشریفة، کالکلینی والشیخ وغیرهما، بالقبول. فهل خفی عنهم حاله، أو کانوا من الذین لا یبالون من الأخذ عن الکذاب، أو کانوا لا یرون ما نسب إلیه قدحا فی روایاته ؟ والأول: احتمال فاسد، فإنهم کانوا فی عصره معاشرین له، وما ورد فیه لو صح، قد کان بمرأی منهم ومسمع، وبتوسطهم وصل إلی من بعدهم، فکیف ستر عنهم حاله ؟ ! والثانی: غیر لائق بمقامهم، بل هم عنه منزهون. بقی الثالث: وهو الحق. ثم ذکر وجوها فی السبب فیه، تبعا للمولی التقی المجلسی رحمه الله. أحدها: أن یکون العمل بأخباره، لموافقتها أخبار الثقات بعد العرض علیها للأستعلام، ولا یتم ذلک إلا فیما أخذ عن کتابه لا سماعا عنه، ومع الاشتباه یشکل الأمر، مع أن ظاهر إجماع الشیخ فی العدة وجوب العمل بأخباره مطلقا (عدة الأصول 1 : 381) وثانیها: أن یکون أخذهم عنه فی حال استقامته، وهذا لایتم فی الذین لم یدرکوا أیام مولانا الکاظم علیه السلام کالحسین بن سعید، وموسی بن القاسم، وإسماعیل بن مهران، فإن وقفه کان مقارنا لوفاة مولانا الکاظم علیه السلام علی ما رواه الکشی فی الضعیف: عن یونس بن عبد الرحمن . فکل من کان من أصحاب الرضا علیه السلام روی عنه فی أیام وقفه - مع أن عمل تمام أخبار هؤلاء - وفیهم من أدرک مولانا الجواد علیه السلام أیضا، علی روایتهم عنه فی عهد مولانا الکاظم علیه السلام، من البعد ما لا یخفی. متأیدا بعدم تقیید أحد منهم فی بعض روایاته بقبل الاستقامة، کما کانوا یقیدون بعض أخبار المنحرفین. ثالثها: کونه عندهم ثقة عندهم فی غیر ما یتعلق بمذهبه الباطل.

قی أنهم اختلفوا فی جواز الاستدلال بروایاته، مع ما ثبت من ثبوت وثاقته قبل زمان وقفه وفساد طریقته من بعده. فمقتضی کلام المحقق فی المعتبر، الجواز، تعویلا علی أن الوقف إنما وقع بعد مضی زمان مولانا الکاظم علیه السلام، فلا یقدح فی روایاته السابقة علیه.

یظهر القول بالعدم من جماعة، منهم السید السند صاحب المدارک، حیث إنه جری علی استضعاف القول المذکور، نظرا إلی أن الاعتبار فی عدالة الراوی بوقت الأداء، لا التحمل ومن المعلوم انتفاء ذلک (مدارک الأحکام: 1 / 82). أقول: الظاهر أن مراد المحقق رحمه الله، أن سوء مذهبه إنما تحقق بعد زمان مولانا الکاظم علیه السلام وروایته المذکورة من مولانا الصادق علیه السلام، والظاهر روایته عنه فی زمانه، فسوء المذهب المتأخر، لا یقدح فیما قبله، فکل من الأداء والتحمل وقع فی زمان العدالة. ودعوی إن المراد إنه لما لم یکن أحد الأمرین معلوما، فلم یثبت عدالته فی زمان الروایة، فیرد خبره، فإنه فی حکم المعلوم، مدفوعة. ومما ذکرنا یظهر ضعف ما أورد علیه فی المعالم بمثله، وکذا ما وقع من المشارق فیما استوجه إیراد المعالم (مشارق الشموس: 230).

دلیل چهارم: اما استناد به آنچه در اثبات وثاقت ذکر شده، با توجه به اخبار و موارد دیگری که آشکار شده، وجوهی از تضعیف را نشان می دهد. از جمله اینکه او یکی از پایه گذاران و ارکان واقفیه بوده است (نجاشی: 249 شماره 656). و اینکه: به خیانت و دروغ او اشاره می شود (نجاشی: 403 شماره 755). یا گفته می شود که پیروان این فرقه به عنوان زندیق می میرند(نجاشی: 456 شماره 862). یا او را بطور خاص مورد نکوهش قرار داده اند (نجاشی: 403 شماره 754-760).

اما شاید این سؤال در ذهن ایجاد شود که با وجود این موارد، آیا می توان به روایات او استناد کرد؟ با توجه به آنچه در روایات و موارد دیگر آمده است، به نظر می رسد که وثاقت و اعتبار او قبل از وقوع واقعه وقف، وجود داشته است و این موارد، نشان دهنده عدم وثاقت او [قبل از وقف] مطابق روایات نیست. محدث نوری در کتاب مستدرک مُصِرّ بوده اند که به روایات او استناد شود. جواب او به کسانی که به بطائنی ایراد گرفته اند این است که: بزرگان معاصر او که از چهره های اصلی شیعه و نقاد اخبار بوده اند و حتی سه نفر از آن ها فقط از افراد ثقه روایت می کردند و هشت نفر دیگر از اصحاب اجماع بوده اند، چگونه به خود اجازه داده اند که از او روایت کنند و بزرگان جوانع مانند کلینی و شیخ صدوق آن را پذیرفته اند؟ آیا آن ها از حال او بی خبر بوده اند یا اینکه اهمیتی نمی دادند که از دروغگو روایت کنند یا اینکه آنچه به او نسبت داده شده را خدشه ای بر روایات او نمی دانستند؟

گزینه اول یعنی اینکه آن ها از حال او بی خبر بوده اند، احتمال ضعیفی دارد زیرا آن ها در زمان او با او معاشرت می کرده اند و اگر آنچه در مورد او گفته شده صحیح بود، آن ها به خوبی از آن آگاه بودند. گزینه دوم نیز با جایگاه آن ها سازگار نیست و آن ها از این کار منزه هستند. پس گزینه سوم صحیح است

و دلایلی برای آن وجود دارد که مرحوم مجلسی نیز به آن ها اشاره کرده است.

· یکی از این دلایل این است که عمل به اخبار او به دلیل مطابقت با اخبار افراد ثقه پس از بررسی انجام شده است و این تنها در مورد آنچه از کتاب او گرفته شده و نه شنیده های او صدق می کند. گرچه اجماعی که شیخ طوسی مطرح نمودند طاهر در وجوب عمل به اخبارش دارد (عدة الأصول 1 : 381)

· و دلیل دوم این است که آن ها ممکن است در زمان استقامت (قبل از وقف) او از او روایت کرده باشند؛ اما این دلیل در مورد کسانی که زمان امام کاظم (علیه السلام) را درک نکرده اند مانند حسین بن سعید، موسی بن القاسم و اسماعیل بن مهران صدق نمی کند زیرا وقف او همزمان با وفات امام کاظم (علیه السلام) بوده است. هر کس از اصحاب امام رضا علیه السلام بوده روایاتی از ایشان، در زمان وقف نقل کرده است و همچنین از اصحاب امام جواد علیه السلام. این امر با این نکته نیز تأیید می شود که هیچ کدام از این افراد در برخی روایات خئر نقل از بطائنی شرط «قبل از انحراف» را ذکر نکرده اند، چنان که در مورد اخبار برخی افراد منحرف چنین شرطی ذکر می شده است.

· دلیل سوم این است که از نظر این روات، این شخص در مواردی که به عقاید باطل او مربوط نمی شود، امین و قابل اعتماد بوده است.

با باقی ماندن این اختلاف که آیا می توان به روایات این شخص استناد کرد یا نه، با وجود اینکه وثاقت او پیش از وقوع واقعه انحرافش ثابت شده، این پرسش باقی می ماند. بر اساس گفته محقق در کتاب معتبر، می توان به روایات او استناد کرد؛ زیرا وقفه پس از زمان امام کاظم (علیه السلام) رخ داده است و بنابراین بر روایات قبلی او تأثیری ندارد.( المعتبر : 16)

اما گروهی دیگر، از جمله صاحب کتاب مدارک، با این نظر مخالفت کرده و آن را ضعیف دانسته اند. به نظر ایشان، آنچه در عدالت راوی مهم است، زمان نقل روایت است نه زمان شنیدن روایت، و از آنجایی که عدالت او در زمان نقل روایت ثابت نشده، روایتش قابل قبول نیست. (مدارک الأحکام 1 : 82.)

پاسخ: به نظر می رسد منظور محقق این است که انحراف مذهبی این شخص پس از زمان امام کاظم (علیه السلام) و نقل روایت مورد نظر از امام صادق (علیه السلام) رخ داده است. بنابراین، انحراف بعدی او بر روایت قبلی تأثیری ندارد. هر دو شرط عدالت یعنی زمان شنیدن روایت و زمان نقل روایت در این مورد برقرار است. و ادعایی که می گوید که چون یکی از این دو حالت (یعنی عدالت در زمان سمع یا نقل) معلوم نیست، پس عدالت او در زمان روایت ثابت نشده و خبرش مردود است، ادعایی مردود است. چرا که این حالت در حکم معلوم است.

بله، اما می توان به این ادعا پاسخ داد که مبنا و اساس استدلال این شخص بر این است که اعتبار و وثاقت راوی را در زمان تقویت با قرائن، از اعمال اصحاب و دیگران دانسته است، چنانچه در کتاب «معتبر» صراحتاً به آن اشاره کرده است. و او بر این روش استوار بوده است، بنابراین تفاوتی بین زمان های مختلف وجود ندارد. پس کمی تأمل کنید.

از آنچه گفته شد، ضعف استدلال هایی که در کتاب های معالم و مشارق الشموس علیه این نظر مطرح شده، آشکار می شود.

سماءالمقال فی علم الرجال ج1 ص 420 و 426 الی 432

خاتمة مستدرک الوسائل ج4 ص 471 الی 476

مطالعه بیشتر: روایات علی بن ابی حمزه بطائنی بین رد و قبول، مصطفی سلیمی زارع، مجله علوم قرآن و حدیث پاییز و زمستان 1387 شماره 81

ensani.ir/fa/article/download/188767

شخصیت رجالی علی بن ابی حمزه بطائنی و اعتبار روایات او، سید مجتبی حسین نژاد حدیث و اندیشه پاییز و زمستان 1396 شماره 24

ensani.ir/fa/article/download/391142

برای اطلاع از دلاول اعتماد به روایات حسن به علی بطائنی به پاورقی 94 در تحقیق" حسن بن علی بن ابی حمزه بطائنی در تراجم و رجال" مراجعه نمایید.

fa.imamatpedia.com/wiki/حسن_بن_علی_بن_ابی حمزه_بطائنی_در_تراجم_و_رجال

صاحب مدارک، مرحوم علامه حلی به نوعی این دو راوی را تضعیف کرده اند؛⁽¹⁾

لا یقال: علی بن حمزة واقفی، و عمار فطحی، فلا یعمل بروایتهما لأنا نقول: الوجه الذی لأجله عمل بروایة الثقة قبول الأصحاب، و انضمام القرینة، لأنه لو لا ذلک، لمنع العقل من العمل بخبر الثقة، إذ لا وثوق بقوله، و هذا المعنی، موجود هنا، فإن الأصحاب عملوا بروایة هؤلاء کما عملوا هناک، و لو قیل: فقد رد روایة کل واحد منهما فی بعض المواضع، قلنا: کما ردّوا روایة الثقة فی بعض المواضع متعللین بأنه خبر واحد، و الا فاعتبر کتب الأصحاب فإنک تراها مملوة من روایة علی المذکور، و عمار، علی انا لم نر من فقهائنا من رد هاتین الروایتین، بل عمل المفتین منهم بمضمونها.

نمی توان گفت: [چونکه] علی بن حمزه واقفی است و عمار فطحی است، پس به روایت آن ها عمل نمی شود، زیرا ما می گوییم: دلیلی که به خاطر آن به روایت ثقه عمل می شود، قبولِ آن توسط اصحاب و انضمام قرائن است؛ زیرا اگر این نبود، عقل از عمل کردن به خبر ثقه باز می ماند، زیرا به گفتهٔ او نمی توان اعتماد کرد. و این معنا در اینجا نیز موجود است؛ زیرا اصحاب به روایت این دو نفر همانند آنچه در موارد دیگر عمل کرده اند، عمل نموده اند. و اگر گفته شود: روایت هر یک از این دو نفر در برخی موارد رد شده است، می گوییم: همان گونه که روایت ثقه را نیز در برخی موارد به دلیل اینکه خبر واحدی است رد کرده اند. و الا به کتاب های اصحاب مراجعه کنید، زیرا می بینید که پر است از روایت علی مذکور و عمار. اگرچه ما از فقهای خود ندیده ایم که این دو روایت را رد کنند، بلکه فقها به مضمون آن ها عمل کرده اند.

المعتبر فی شرح المختصر ج1 ص94

أما أولا : فلأنا نمنع کون المقتضی للعمل بروایة الثقة ما ذکره ، فإنّ الأدلة علی ذلک کثیرة مقررة فی محالها ، وأیضا فإن عمل الأصحاب لیس حجة کما قرره فی مواضع من کتبه، والقرائن إن کانت حجة برأسها فلا حاجة إلی الخبر ، وإلا فلا فائدة فی انضمامها إلیه.

وأما ثانیا : فلأن ما ذکره من منع العقل لو لا ذلک من العمل بخبر الثقة غیر مستقیم ، إذ العقل لا یحیل التعبد به ، ولأن اللازم من ذلک امتناع العمل به مطلقا ، وهو معلوم البطلان.وأما ثالثا : فلأن ما ذکره من عمل الأصحاب بروایة هؤلاء مناف لما قرره فی الأصول من اشتراط إیمان الراوی (راجع معارج الأصول ص149)، وما أجاب به عن احتجاج الشیخ - رحمه الله - علی عدم اشتراط ذلک بأن الشیعة عملت بروایة بنی فضال والطاطریة وأضرابهم : من أنه إلی الآن لم یعلم أنّ الشیعة عملت بأخبار هؤلاء وبالجملة : فکلام المصنف فی هذا المقام لا یخلو من اختلاف.

نخست: آنچه که نویسنده به عنوان شرط پذیرش روایت ثقه بیان کرده است، قابل قبول نیست. دلایل متعدد و مستدلی بر رد این ادعا وجود دارد که در جایگاه خود بیان شده اند. علاوه بر این، عمل اصحاب به عنوان حجتی قابل قبول نیست، همان طور که نویسنده در بخش های دیگری از کتاب خود به آن تصریح کرده اند. اگر قرائن به تنهایی حجت باشند، نیازی به خبر نیست و اگر حجت نباشند، افزودن خبر به آن ها سودی نخواهد داشت.

دوم: ادعای نویسنده مبنی بر اینکه عقل، در صورت نبود دلیل(قبولِ آن توسط اصحاب و انضمام قرائن)، مانع عمل به روایت ثقه می شود، صحیح نیست. زیرا عقل اشاره نمیدهد به تعبد به خبر و نتیجه منطقی این ادعا، بطلان مطلق عمل به روایت خواهد بود که بطلان آن آشکار است. سوم: ادعای نویسنده مبنی بر عمل اصحاب به روایت این افراد، با اصل شرط ایمان راوی که در اصول فقه بیان شده است، منافات دارد. پاسخ نویسنده به احتجاج شیخ طوسی رحمه الله مبنی بر عمل شیعه به روایت بنی فضال و طاطریه و امثال آن ها، این است که: تاکنون ثابت نشده که شیعه به اخبار این افراد عمل کرده باشد.

به طور خلاصه: سخنان نویسنده در این مورد، دارای اختلاف است

مدارک الأحکام ج1 ص133

قلت: إن الانصاف، أن الحق مع الشیخ، وما وافق کلام المحقق معه، فإنه لا یخفی علی المتتبع أن عمل الأصحاب بروایة هؤلاء ظاهر، کالنور علی الطور، ومنه إکثار المشائخ من روایة الموثقین فی کتبهم، وکذا استدلال الفقهاء بروایاتهم فی تصانیفهم.

در این بحث، شیخ ابوالهدی کلباسی می فرمایند: انصاف آن است که حق با شیخ طوسی است و سخنان محقق با سخنان شیخ در این مورد هم خوانی دارد. برای هر متتبعی آشکار است که عمل اصحاب بر اساس روایت این بزرگان، همچون نوری آشکار است. از جمله دلایل این امر، روایت فراوان موثقین توسط مشایخ در کتاب هایشان و همچنین استدلال فقها با روایات آنان در تألیفاتشان است

در ادامه ایشان چند اشکال به محقق می کنند که آنرا در منبع اصلی مطالعه فرمایید.

سماءالمقال فی علم الرجال ج1 ص405

چنانکه از 545 حدیث که در کتب اربعه شیعه از بطائنی نقل شده.

معجم رجال الحدیث ج12 ص248

الضعفاء من رجال الحدیث ج2 ص360

دلیل دوم: از علی بن ابی حمزه بطائنی: بیش از چهل نفر، از جمله أحمد بن محمد بن أبی نصر بزنطی، محمد بن ابی عمیر، وصفوان بن یحیی، ویونس بن عبد الرحمان، وفضالة بن أیوب، وعبد الله بن المغیرة، والحسن بن محبوب، وعثمان بن عیسی، که جز از ثقات روایت نمی کرده اند

و شبیه آنان مانند: جعفر بن بشیر و علی بن الحسن الطاطری، الحسین بن سعید، والحسن بن علی الوشاء، وعلی بن الحکم، وأبو داود سلیمان ابن سفیان، وعتیبة بیاع القصب و ...

برای مطالعه اسامی نقل کنندگان دیگر به منبع مراجعه نمایید.

معجم رجال الحدیث ج12 ص248

خاتمة مستدرک الوسائل ج4 ص465/ سماءالمقال فی علم الرجال ج1 ص 317

دلیل سوم: إنه ذکر الصدوق طریقا إلیه فی المشیخة، وفی الطریق غیر واحد من الأجلاء، فنقل الصدوق رحمه الله عنه فی کتابه هذا، وذکره الطریق إلیه. واشتمال الطریق علی غیر واحد من الأجلة، من أقوی الأدلة علی ثبوت الوثاقة، بل لا ینبغی أن یستریب فی أقوائیة ذلک

"دلیل سوم این است که صدوق، سلسله سند روایتی را که از علی بن ابی حمزه به او رسیده، ذکر کرده است. در این سلسله، راویان بسیاری از بزرگان و افراد مورد اعتماد حضور دارند. صدوق رحمه الله در کتاب خود، این سند را نقل کرده و به ذکر راویان آن پرداخته است. وجود چنین سلسله سند طولانی و شامل بزرگان دین، یکی از قوی ترین دلایل بر وثاقت علی بن ابی حمزه است، به طوری که جای هیچ شبهه ای در این باره باقی نمی ماند."

من لا یحضره الفقیه ج4 ص 488 (قسم المشیخة / بیان الطریق إلی علیّ بن أبی حمزة)

سماءالمقال فی علم الرجال ج1 ص 419

ثانیا، در مورد محمد بن حسان همین گونه است که او نیز، فرد فاسدالمذهبی است؛ ولی به هرحال قرائنی [درباره نوعی از وثاقت] وجود داشته که به عنوان نمونه، احمد ابن إدریس و ابن بابویه، این روایت را از او نقل کرده اند.⁽¹⁾

نکته اول: تعبیر «یعرف و ینکر بین بین» یعنی نه ثقه صددرصد بود و نه ضعیف صددرصد بود بلکه بین این دو بود و لذا برخی از أحادیثش مورد عمل بود و برخی از أحادیثش عدم عمل به آن.

نکته دوم: افراد ثقه ای مثل محمد بن یحیی و أحمد بن إدریس از او روایت نقل کرده اند.

رجال النجاشی، ج1، ص338 / هدایة المحدّثین : 232

نکته سوم: عدّه الشیخ فی رجاله فی أصحاب الهادی علیه السّلام

شیخ طوسی او را از اصحاب امام هادی علیه السلام شمرده است.

رجال الشیخ : 425

نکته چهارم: روی عنه الصفار و غیره

جناب صفار از وی روایت نقل کرده است.

رجال الشیخ : 506

منتهی المقال فی أحوال الرّجال، ج6، ص7 / جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد ، ج2، ص88

نکته پنجم: همچنین در روایت مورد اشاره، ابن بابویه از ایشان روایت نقل کرده است.

نکته ششم: تضعیف ابن الغضائری مع ضعفه لا یدلّ علی جرحه وفسقه بل الظاهر أنّ ذلک لروایته عن الضعفاء ، وقول نجاشی أیضاً لا یدلّ علی فسقه فی نفسه

تضعیف ابن الغضائری و تضعی او، لزوماً به معنای جرح و فسق محمد بن حسان نیست. بلکه به نظر می رسد دلیل این تضعیف، روایت او از راویان ضعیف باشد. همچنین، سخنان نجاشی در مورد او، به تنهایی دلیل بر فسق او نیست.

تعلیقة الوحید البهبهانی : 290

نکته هفتم: کتب معتبره حدیثی که از او روایت نقل کرده اند:

وله عدّة روایات منها خمس وسبعون روایة فی الکتب الأربعة. وروی له الصدوق عدّة روایات فی علل الشرائع، وعیون الأخبار، والخصال والأمالی، والتوحید، وثواب الأعمال. وله خمس روایات فی بصائرالدرجات، وروایة واحدة فی الإرشاد، والاختصاص للمفید، والمسترشد، ودلائل الإمامة للطبری، وجمال الاسبوع، والدروع الواقیة لابن طاووس، وخصائص الوحی المبین لابن البطریق، وکنزالفوائد للکراجکی. وروایتان فی شرح الأخبار، وروی له الطوسی روایة واحدة فی کلّ من مصباح المتهجد والأمالی، وروی له النعمانی فی الغیبة أکثر من خمس وعشرین روایة.

"او روایات متعددی دارد که از جمله آن ها می توان به هفتاد و پنج روایت در کتب اربعه اشاره کرد. صدوق نیز روایات متعددی را از او در کتاب های علل الشرائع، عیون الأخبار، الخصال، الأمالی، التوحید و ثواب الأعمال نقل کرده است. همچنین پنج روایت از او در بصائر الدرجات و یک روایت در کتاب های ارشاد، اختصاص المفید، المسترشد، دلائل الإمامة للطبری، جمال الأسبوع، الدروع الواقیة لابن طاووس، خصائص الوحی المبین لابن البطریق و کنز الفوائد للکراجکی آمده است. علاوه بر این، دو روایت از او در شرح الأخبار ذکر شده و طوسی نیز یک روایت از او در هر یک از کتاب های مصباح المتهجد و الأمالی نقل کرده است. نعمانی نیز در کتاب الغیبه بیش از بیست و پنج روایت از او روایت کرده است."

الضعفاء من رجال الحدیث، ج3، ص161 و 162

3/1/2/2. ممدوح بودن مفاد روایت (دعوت به سمت امام) و پشتیبانی روایت توسط آیات و روایات دیگر (تعاضد)؛ دلیل دیگری برای جبران ضعف سندی

اشاره

البته این تمامِ دفاع رجالی بنده از این روایت نیست؛ [بلکه دلیل دیگر در صحت استنادمان این است که:] مفاد روایت با این که ضعف رجالی دارد، دعوت به "هم صف شدن با ملائکه و انبیاء" علیهم السلام می کند. هر دو مطلبی که روایت به آنان دعوت می کند، توسط آیات و روایات دیگری مورد تأکید است؛ پس اصلاً "داعیه جعل" نیز وجود ندارد. زمانی که مفاد روایت را نگاه می کنید، می بینید که مردم را به "هم صفّ شدن با ملائکه" دعوت می کند. چه داعیه جعلی ممکن است در اینجا وجود داشته باشد؟ حتی به اندازه یک درصد هم انسان احتمال جعل نمی دهد؛ چون اولاً، "هم صف شدن با ملائکه و پیامبران" امر ممدوحی است و هیچ گونه ذم و اشتباهی در آن وجود ندارد. ثانیاً، در آیات و روایات دیگر بر این مبنا تأکید شده است. روایت مذکور با آیات و احادیث متعدد دیگری، "متعاضد" است و [با "تعاضد"]، ضعف سندی جبران می شود که این مسئله بسیار مهمی است.

3/1/2/2/1. تأکید روایات دیگری بر مفهوم "معیت با ملائکه"؛ نمونه ای از پشتیبانی روایت توسط آیات و روایات دیگر (تعاضد)

مثلاً در روایت دیگری از امام صادق علیه السلام وارد شده است: «فَلَمْ یَزَلْ یَعْبُدُهُ مَعَ مَلاَئِکَتِهِ حَتَّی اِمْتَحَنَهُ بِسُجُودِ آدَمَ».⁽¹⁾

پیوسته با ملائکه مشغول به عبادت و بندگی حضرت ربّ العزّت بود تا آنکه ایزد معبود او را امتحان به سجده آدم علیه السّلام نمود

الاحتجاج ج2 ص336

بحار الأنوار

ج10 ص164 و ج11 ص138 و ج60 ص235 / عوالم العلوم ج20 ص533

حضرت رسول صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فرموده اند:کسی از امت خود را در خواب دیدم که شراره های آتش از هر سو او را فرا گرفته بود.امر به معروف و نهی از منکر او آمدند و او را از میان شراره ها نجات دادند و همراه فرشتگانش قرار دادند .

فضائل الأشهُر الثلاثة ج1 ص112 / الأمالی (للصدوق) ج1 ص230

روضة الواعظین

ج2 ص365 / نوادر الأخبار ج1 ص348 / مشکاة الأنوار ج1 ص48 / بحار الأنوار ج7 ص290 و ج97 ص91 / مستدرک الوسائل

ج12 ص181 و ص183

«مردی را دیدم که گرفتار "اَلزَّبَانِیَةُ (آتش جهنم)" شده بود. سپس می فرمایند: «فَجَاءَهُ أَمْرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهْیُهُ عَنِ اَلْمُنْکَرِ». می فرمایند: پرونده عمل او در مورد "امربه معروف" و "نهی ازمنکر" را آوردند.⁽¹⁾

ارجاع از متن

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ اَلنَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: مَنْ أَقْرَضَ رَجُلاً قَرْضاً إِلَی مَیْسَرَةٍ کَانَ مَالُهُ فِی زَکَاةٍ وَ کَانَ هُوَ فِی اَلصَّلاَةِ مَعَ اَلْمَلاَئِکَةِ حَتَّی یَقْضِیَهُ.

امام باقر علیه السّلام فرمود: کسی که به شخص قرض دهد و آسان بگیرد، مالش در زکات است و خودش در حال نمازگزاردن با فرشتگان است تا این که قرض گیرنده قرضش را ادا کند.

الکافی ج3 ص558

وسائل الشیعة

ج9 ص301

و من مواعظ اللّٰه سبحانه ما رواه أبو محمد الحسین بن أبی الحسن بن محمد الدیلمی رحمه اللّٰه فی آخر کتابه المسمی بإرشاد القلوب إلی الصواب مرسلا عن جعفر بن محمد علیهما السلام و رواه غیره مسندا عنه علیه السلام ، عن أبیه ، عن جده أمیر المؤمنین علیهم السلام أنه قال: إن النبی صلی اللّٰه علیه و آله و سلم سأل ربه سبحانه لیلة المعراج فقال: ... یَا أَحْمَدُ... وَ اَلْآخِرَةُ مُسْتَرَاحُ اَلْعَابِدِینَ مُونِسُهُمْ دُمُوعُهُمُ اَلَّتِی تَفِیضُ عَلَی خُدُودِهِمْ وَ جُلُوسُهُمْ مَعَ اَلْمَلاَئِکَةِ اَلَّذِینَ عَنْ أَیْمَانِهِمْ وَ عَنْ شَمَائِلِهِمْ...

الله تبارک تعالی در معراج به پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: آخرت آسایشگاه عابدین است. هم نفسشان اشکهائیست که بر چهره هایشان روانست، همنشین شان فرشتگان است که در طرف چپ و راستشان قرار دارند.

الوافی ج26 ص141 / بحار الأنوار ج74 ص21 (و وجدت فی نسخة قدیمة أخری قال الشیخ أبو عمرو عثمان بن محمد البلخی أخبرنا أبو بکر أحمد بن إسماعیل الجوهری قال حدثنا أبو علی المطر بن إلیاس بن سعد بن سلیمان قال أخبرنا أبو نصر أحمد بن عبد الله بن إسحاق الواعظ قال أخبرنا أبو الغنائم الحسن بن حماد المقری قراءة بأهواز فی آخر شهر رمضان سنة ثلاث و أربعین و أربعمائة قال أخبرنا أبو مسلم محمد بن الحسن المقری قراءة علیه من أصله قال حدثنا عبد الواحد بن محمد بن عقیل قال أخبرنا أبو إسحاق إبراهیم بن حاتم الزاهد بالشام قال حدثنا إبراهیم بن محمد بن أحمد قال حدثنا إسحاق بن بشر عن جعفر بن محمد الصادق عن أبیه عن جده عن علی بن أبی طالب علیه السلام)

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ اَلْیَمَانِیِّ عَنْ مَنِیعِ بْنِ اَلْحَجَّاجِ عَنْ یُونُسَ بْنِ أَبِی وَهْبٍ اَلْقَصْرِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ اَلْمَدِینَةَ فَأَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَتَیْتُکَ وَ لَمْ أَزُرْ أَمِیرَ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ بِئْسَ مَا صَنَعْتَ لَوْ لاَ أَنَّکَ مِنْ شِیعَتِنَا مَا نَظَرْتُ إِلَیْکَ أَ لاَ تَزُورُ مَنْ یَزُورُهُ اَللَّهُ مَعَ اَلْمَلاَئِکَةِ وَ یَزُورُهُ اَلْأَنْبِیَاءُ وَ یَزُورُهُ اَلْمُؤْمِنُونَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا عَلِمْتُ ذَلِکَ قَالَ اِعْلَمْ أَنَّ أَمِیرَ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ أَفْضَلُ عِنْدَ اَللَّهِ مِنَ اَلْأَئِمَّةِ کُلِّهِمْ وَ لَهُ ثَوَابُ أَعْمَالِهِمْ وَ عَلَی قَدْرِ أَعْمَالِهِمْ فُضِّلُوا .

ابو وهب قصری گوید: وارد مدینه شده و به خدمت امام صادق علیه السّلام شرف یاب شدم و گفتم: قربانت شوم! خدمت شما آمدم در حالی که امیر المؤمنین علیه السّلام را زیارت نکردم. فرمود: چه کار بدی انجام دادی؟! اگر از شیعیان ما نبودی به تو نگاه نمی کردم. آیا زیارت نکردی کسی را که خدا با فرشتگان او را زیارت می نمایند، پیامبران او را زیارت می کنند و مؤمنین او را زیارت می کنند؟

گفتم: قربانت شوم! از این موضوع اطلاع نداشتم.فرمود: بدان که امیر المؤمنین علیه السّلام در پیشگاه خدا از همه امامان افضل و برتر است و پاداش اعمال آنها برای اوست و آنها به مقدار اعمالشان فضیلت و برتری دارند.

الکافی ج4 ص579 / کامل الزیارات

ج1 ص38 / المزار (للمفید) ج1 ص19 / تهذیب الأحکام ج6 ص20

المزار الکبیر

ج1 ص36 / مصباح الزائر ج1 ص73 / فرحة الغری ج1 ص74 / المحتضر ج1 ص160 / الوافی ج14 ص1403 / وسائل الشیعة ج14 ص375 / بحار الأنوار ج25 ص361 و ج97 ص257

3/1/2/2/2. تأکید روایات دیگری بر مفهوم "معیت با رسول"؛ نمونه دیگری از پشتیبانی روایت توسط آیات و روایات دیگر (تعاضد)

در مورد "معیت با رسول" نیز، آیات و روایات متعدد داریم.⁽¹⁾

وَیَوۡمَ یَعَضُّ ٱلظَّالِمُ عَلَیٰ یَدَیۡهِ یَقُولُ یَٰلَیۡتَنِی ٱتَّخَذۡتُ مَعَ ٱلرَّسُولِ سَبِیلا (فرقان 27)

و روزی که ستمکار، دو دست خود را [از شدت اندوه و حسرت به دندان] می گزد [و] می گوید: ای کاش همراه این پیامبر راهی به سوی حق برمی گرفتم.

وَمَن یُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُوْلَٰٓئِکَ مَعَ ٱلَّذِینَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَیۡهِم مِّنَ ٱلنَّبِیِّنَ وَٱلصِّدِّیقِینَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّاٰلِحِینَۚ وَحَسُنَ أُوْلَٰٓئِکَ رَفِیقا (نساء 69)

و کسانی که از خدا و پیامبر اطاعت کنند، در زمره کسانی از پیامبران و صدّیقان و شهیدان و شایستگان خواهند بود که خدا به آنان نعمت [ایمان، اخلاق و عمل صالح] داده؛ و اینان نیکو رفیقانی هستند.

وَإِذَآ أُنزِلَتۡ سُورَةٌ أَنۡ ءَامِنُواْ بِٱللَّهِ وَجَٰهِدُواْ مَعَ رَسُولِهِ ٱسۡتَ-ٔذَنَکَ أُوْلُواْ ٱلطَّوۡلِ مِنۡهُمۡ وَقَالُواْ ذَرۡنَا نَکُن مَّعَ ٱلۡقَٰعِدِینَ (توبه 86)

و چون سوره ای نازل شد که: به خدا ایمان آورید و همراه پیامبرش جهاد کنید؛ ثروتمندان و قدرتمندان از منافقان از تو اجازه می خواهند [که در جهاد شرکت نکنند] و می گویند: بگذار که ما با خانه نشینان باشیم

یَاٰأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَکُونُواْ مَعَ ٱلصَّاٰدِقِینَ (توبه 119)

ای کسانی که ایمان آورده اید! از خدا پروا کنید و با صادقان باشید

رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعۡنَا مُنَادِیا یُنَادِی لِلۡإِیمَٰنِ أَنۡ ءَامِنُواْ بِرَبِّکُمۡ فََٔامَنَّاۚ رَبَّنَا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَکَفِّرۡ عَنَّا سَیَِّٔاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلۡأَبۡرَارِ (آل عمران 193)

پروردگارا! بی تردید ما [صدای] ندا دهنده ای را شنیدیم [که مردم را] به ایمان فرا می خواند که به پروردگارتان ایمان آورید. پس [ما] ایمان آوردیم. پروردگارا! گناهان ما را بیامرز، و بدی هایمان را از ما محو کن، و ما را در زمره نیکوکاران بمیران.

در نتیجه، بنابر این دو دلیل، ضعف سندی را جبران شده می بینیم: 1. مفاد روایت، هیچ انصرافی به امر مذمومی ندارد 2. مفادی که این روایات به آن دعوت می کنند، در آیات و روایات دیگر نیز تکرار شده است.

بنابراین، در مجموع، سه دلیل برای اثبات عدم ضعف حدیث و واقع شدنِ صدور آن از امام، اقامه شد:

بنابراین، این روایت اصلاً ضعیف نیست و به این سه دلیل، به صدور آن اطمینان [و وثاقت، پیدا] کرده ام.

ما مردم را به این که "هم صف با ملائکه و انبیاء" علیهم السلام شوند، دعوت می کنیم تا ان شاءالله اختلافاتشان حل شود. پس به نعبیر ما، "معیت با پیامبر و ملائکه" علیهم السلام، جای قانون به معنای مدرن آن را گرفت. اگر خواستید اختلافات را حل کنید، باید راجع به "معیت ملائکه و انبیاء" علیهم السلام گفتگو کنید. به بیان کاربردی و میدانی می توان گفت: فرض کنید یک امام جماعت می خواهد مسجدی را اداره کند، یا یک پدر یا مادر می خواهند فرزندانشان را مدیریت کنند. در الگوی ما، دائماً روی این نکته تأکید می کنند: پسرم، دخترم یا نمازگزاران عزیز! باید خودتان را با ملائکه الهی و

انبیاء علیهم السلام هماهنگ کنید. در واقع، یک فقیه، عالم یا پدر و مادریِ متفقّه می توانند اختلافات را در خانه و مسجد و... این گونه کاهش دهند. این اصلِ بحث ماست و پاسخ اصلی نیز مشخص شد.

حال شخصی می پرسد که "هم صفّ شدن با ملائکه و پیامبران" علیهم السلام به چه معناست و چگونه ممکن می شود؟ پاسخ این است که نُه زیرساخت هماهنگ کننده وجود دارد که اگر مبنای عمل قرار گیرد، شما با ملائکه و انبیاء علیهم السلام هماهنگ می شوید. در واقع، این نُه کار - که مستنداتش خوانده می شود - هماهنگی آفرین است و اختلافات را رفع می کند.

3/2. فهم تسبیحات؛ اولین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اشاره

زیرساخت اول، مسئله "تسبیح" است. تسبیح را در زندگی تان جدی بگیرید و سعی کنید در بین افراد جامعه و خانواده، "فهم از تسبیحات" ایجاد کنید که باعث حل اختلافات می شود. ملائکه نیز همین کار را می کنند. در روایات، هنگام معرفی انبیاء علیهم السلام [و اهل بیت علیهم السلام] این گونه بیان می شود که اینان، "معلّم تسبیح" هستند.⁽¹⁾حال، تسبیحات یعنی چه و چگونه اختلافات را حل می کند؟ اولاً، مشهورترین آن همین "تسبیحات اربعه" است؛ یعنی «سُبْحَانَ اللهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَکْبَرُ»⁽²⁾

و پیغمبر صلی اللّٰه علیه و آله فرمود که سبحان اللّٰه و الحمد للّٰه و لا اله الا اللّٰه و اللّٰه اکبر. سید تسبیحات است...

جامع الأخبار ج1 ص52

بحار الأنوار ج90 ص173

وَ قَوْلُهُ: «وَ اَلْبٰاقِیٰاتُ اَلصّٰالِحٰاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَوٰاباً وَ خَیْرٌ مَرَدًّا» قَالَ: اَلْبَاقِیَاتُ اَلصَّالِحَاتُ هُوَ قَوْلُ اَلْمُؤْمِنِ: سُبْحَانَ اَللَّهِ وَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ اَللَّهُ أَکْبَرُ .

امام علیه السلام فرمود: مراد از باقیات الصحات در این آیه، اینکه مومن بگوید: سُبْحَانَ اَللَّهِ وَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ اَللَّهُ أَکْبَرُ

تفسیر القمی ج2 ص53

تفسیر البرهان ج3 ص728 / بحار الأنوار ج90 ص169 / مستدرک الوسائل ج5 ص325 و ص327

3/2/1. «سُبْحَانَ اللهِ» به معنای: بی خطا و بی عیب بودن تمامِ تصمیمات و تقدیراتِ ربوبیتی خداوند در همه حوزه ها بنابر حکیم بودن (درست عمل کردن)، علیم بودن (اشراف اطلاعاتی) و عزیز بودن (عدم تاثیر از هیچ کس)؛ فهم صحیح از تسبیح اول

اشاره

حال، «سُبْحَانَ اللهِ» یعنی چه؟ یعنی دائماً متذکر شویم که خداوند متعال "بی عیب" است.⁽¹⁾

مردی از عمر بن خطّاب پرسید:ای امیر مؤمنان!تفسیر سبحان اللّه چیست؟گفت:در این محوطه،مردی هست که اگر پرسیده شود،آگاه می سازد و اگر سکوت شود، خود سخن می گوید.پس آن مرد داخل محوطه شد و ناگهان دید که آن شخص علی بن ابی طالب است.

آن مرد پرسید:ای ابو الحسن!تفسیر سبحان اللّه چیست؟آن حضرت فرمودند:سبحان اللّه، بزرگ شمردن عظمت الهی و منزّه دانستن او از آن چه مشرکین می گویند،می باشد.پس هر زمان که بنده ای آن را بگوید،هر فرشته ای بر او درود می فرستند.

التوحید ج1 ص311 / معانی الأخبار ج1 ص9

تفسیر البرهان ج3 ص216 و ص809 و ج4 ص885 / بحار الأنوار ج40 ص121 و ج90 ص177 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص297 / مستدرک الوسائل ج5 ص322

حَدَّثَنَا أَبِی رَضِیَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ عَنْ هِشَامِ بْنِ اَلْحَکَمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ عَنْ سُبْحَانَ اَللَّهِ فَقَالَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ أَنَفَةٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ .

هشام بن حکم گوید:از امام صادق علیه السّلام درباره معنی«سبحان اللّه»پرسیدم.فرمود:«تنزّه برای خدای عزّ و جلّ است.»یعنی کلمه ای است که منزّه بودن خدا را می فهماند،از آنچه لائق او نباشد.

الکافی ج1 ص118 / التوحید ج1 ص312 / معانی الأخبار ج1 ص9

الوافی ج1 ص476 / تفسیر البرهان ج3 ص215 و ج5 ص35 / بحار الأنوار ج90 ص176 / تفسیر نور الثقلین ج2 ص47 و ج5 ص297 / تفسیر کنز الدقائق ج6 ص398

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَی بْنِ اَلْمُتَوَکِّلِ رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ اَلْحُسَیْنِ اَلسَّعْدَآبَادِیُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ اَلْبَرْقِیِّ عَنْ عَبْدِ اَلْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْحَسَنِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ سُلَیْمَانَ مَوْلَی طِرْبَالٍ عَنْ هِشَامٍ اَلْجَوَالِیقِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ - سُبْحٰانَ اَللّٰهِ مَا یَعْنِی بِهِ قَالَ تَنْزِیهَهُ .

جوالیقی گوید: از امام صادق (علیه السّلام) پرسیدم گفته خدای عز و جل «سبحان اللّٰه» معنیش چیست؟ فرمود: تنزیه اوست.

الکافی ج1 ص118 / التوحید ج1 ص312 / معانی الأخبار ج1 ص9

الوافی ج1 ص476 / تفسیر البرهان ج3 ص215 و ص216 و ج5 ص350 / بحار الأنوار ج90 ص177 / تفسیر نور الثقلین ج2 ص478 و ج5 ص297 / تفسیر کنز الدقائق ج6 ص398

حَدَّثَنَا اَلشَّیْخُ اَلْفَقِیهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَی بْنِ بَابَوَیْهِ اَلْقُمِّیُّ رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی اَلْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ اَلْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِی اَلْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ اَلْبَرْقِیِّ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: ... اقَالَ اَلْیَهُودِیُّ أَخْبِرْنِی عَنْ تَفْسِیرِ سُبْحَانَ اَللَّهِ وَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ اَللَّهُ أَکْبَرُ قَالَ اَلنَّبِیُّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ عَلِمَ اَللَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ أَنَّ بَنِی آدَمَ یَکْذِبُونَ عَلَی اَللَّهِ فَقَالَ سُبْحَانَ اَللَّهِ تَبَرِّیاً مِمَّا یَقُولُونَ..

گفت:اکنون بگو که تفسیر آن چهار کلمه چیست؟فرمود:خداوند آگاه بود که فرزندان آدم به او افترا خواهند بست.بس فرمود:«سبحان اللّه»؛یعنی بیزاری از آن چه مشرکان می گویند

الأمالی (للصدوق) ج1 ص187 / الإختصاص ج1 ص33

بحار الأنوار ج9 ص294 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص74 و ص659 / تفسیر کنز الدقائق ج12 ص304 و ج14 ص412

3/2/1/1. بی خطا و بی عیب بودن تمام تصمیمات ربوبیتی خداوند در حوزه قبض و بسط رزق موجودات؛ یکی از ارکان معنایی برای فهم صحیح «سُبحَانَ اللهِ»

حال، بازه شبانه روز را تصور کنید؛⁽¹⁾

ارجاع از متن

خداوند متعال میلیاردها تصمیم در حوزه های مختلف می گیرد. مثلاً یک حوزه به مفهوم "رزق" اختصاص دارد؛ از ماهی های دریا تا طیور آسمان، خداوند رزق هر شخصی را که بخواهد "بسط" می دهد و رزق هر شخث را اراده کند، "قبض" می کند.⁽²⁾

خدا روزی را برای هر کس که بخواهد، وسعت می دهد و برای هر کس که بخواهد، تنگ می گیرد. و [آنان که از حیات جاوید و پرنعمت آخرت بی خبرند] به زندگی زودگذر دنیا شادمان شدند، در حالی که زندگی دنیا در برابر آخرت جز متاعی اندک و ناچیز نیست.

إِنَّ رَبَّکَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن یَشَاءُ وَیَقْدِرُ ۚ إِنَّهُ کَانَ بِعِبَادِهِ خَبِیرًا بَصِیرًا الاسراء 30

یقیناً پروردگارت رزق را برای هر که بخواهد وسعت می دهد، و [برای هر که بخواهد] تنگ می گیرد؛ زیرا او به [مصلحت] بندگانش آگاه و بیناست.

إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِینُ (ذاریات 58)

همانا روزی بخشنده خلق تنها خداست که صاحب قوّت و قدرت ابدی است

اللَّهُ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَیَقْدِرُ لَهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ العنکبوت62

خدا روزی را برای هرکس از بندگانش که بخواهد وسعت می دهد و یا تنگ می گیرد؛ یقیناً خدا بر هر کاری تواناست،

قال الصادق (علیه السلام): « ...أَنَّهُ لَا مَانِعَ وَ لَا مُعْطِیَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ الْعَبْدَ لَا یُصِیبُ إِلَّا مَا رُزِقَ وَ قُسِمَ لَهُ وَ الْجَهْدَ لَا یَزِیدُ فِی الرِّزْق...»

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «... هیچ بازدارنده و عطاکننده ای غیر از خداوند نیست؛ و همانا هیچ چیزی به بنده نمی رسد مگر آنچه رزق و تقسیم شده ی او باشد و تلاش طاقت فرسا هم چیزی به رزق اضافه نمی کند!...»

مصباح الشریعة، ص 178

تفسیر الصافی

ج1 ص398 / تفسیر نور الثقلین ج1 ص408 / تفسیر کنز الدقائق ج3 ص260 / مستدرک الوسائل ، ج 11، ص 199

روایت توضیح داده شده است که درواقع، رفتار انسان ها سبب ["بسط و قبض رزق"] است. به عنوان مثال، شخصی که مبتلا به "فحشا" می شود، رزق او تنگ می شود.⁽¹⁾

و اگر خدا روزی را بر بندگانش وسعت دهد، در زمین سرکشی و ستم کنند، ولی آنچه را بخواهد به اندازه نازل می کند؛ یقیناً او به بندگانش آگاه و بیناست.

وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَ الأَرْضِ وَلَکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُون ( اعراف 96.)

و اگر مردم شهرها ایمان آورده و به تقوا گراییده بودند، قطعاً برکاتی از آسمان و زمین برایشان می گشودیم، ولی تکذیب کردند؛ پس به [کیفر] دستاوردشان [گریبان] آنان را گرفتیم

وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیَةً کَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً یَأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ کُلِّ مَکَانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا کَانُوا یَصْنَعُونَ النحل: 112

و خدا شهری را مثل زده است که امن و امان بود [و] روزیش از هر سو فراوان می رسید پس [ساکنانش] نعمت های خدا را ناسپاسی کردند و خدا هم به سزای آنچه انجام می دادند، طعم گرسنگی و هراس را به [مردم] آن چشانید

وَ قَدَّرَ الْأَرْزَاقَ فَکَثَّرَهَا وَ قَلَّلَهَا وَ قَسَّمَهَا عَلَی الضِّیقِ وَ السَّعَةِ فَعَدَلَ فِیهَا لِیَبْتَلِیَ مَنْ أَرَادَ بِمَیْسُورِهَا وَ مَعْسُورِهَا وَ لِیَخْتَبِرَ بِذَلِکَ الشُّکْرَ وَ الصَّبْرَ مِنْ غَنِیِّهَا وَ فَقِیرِهَا ثُمَّ قَرَنَ بِسَعَتِهَا عَقَابِیلَ فَاقَتِهَا وَ بِسَلَامَتِهَا طَوَارِقَ آفَاتِهَا وَ بِفُرَجِ أَفْرَاحِهَا غُصَصَ أَتْرَاحِهَا وَ خَلَقَ الْآجَالَ فَأَطَالَهَا وَ قَصَّرَهَا وَ قَدَّمَهَا وَ أَخَّرَهَا وَ وَصَلَ بِالْمَوْتِ أَسْبَابَهَا وَ جَعَلَهُ خَالِجاً لِأَشْطَانِهَا وَ قَاطِعاً لِمَرَائِرِ أَقْرَانِهَا.

روزی انسان ها را اندازه گیری و مقدّر فرمود، گاهی کم و زمانی زیاد، و به تنگی و وسعت به گونه ای عادلانه تقسیم کرد تا هر کس را که بخواهد با تنگی روزی یا وسعت آن بیازماید، و با شکر و صبر، غنی و فقیر را مورد آزمایش قرار دهد.

پس روزی گسترده را با فقر و بیچارگی در آمیخت، و تندرستی را با حوادث دردناک پیوند داد، دوران شادی و سرور را با غصّه و اندوه نزدیک ساخت. اجل و سر آمد زندگی را مشخّص کرد، آن را گاهی طولانی و زمانی کوتاه قرار داد، مقدّم یا مؤخّر داشت، و برای مرگ، اسباب و وسائلی فراهم ساخت، و با مرگ، رشته های زندگی را در هم پیچید و پیوندهای خویشاوندی را از هم گسست تا آزمایش گردند.

نهج البلاغة ج1 ص124

بحار الأنوار ج5 ص148 و ج54 ص106 و ج74 ص315

تَوَقُّوا الذُّنُوبَ فَمَا بَلِیَّةٌ اَشَدُّ وَأفْظَعُ مِنْهَا وَلاَ یَحْرُمُ الرِّزْقُ اِلاَّ بِذَنْبٍ حَتَّی الْخَدْشِ وَالنَّکْبَةِ وَالْمُصِیبَةِ. قَالَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ: وَمَا أصَابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أیْدِیکُمْ وَیَعْفُوا عَنْ کَثِیر

امام علی علیه السلام فرمودند: از گناهان دوری کنید که هیچ بلایی شدیدتر و زشت تر از آن نیست و رزق باز داشته نمی شود، مگر به دلیل انجام گناهی، حتی در حدّ ایجاد خراش و جراحت و ناراحتی [در دیگران]؛ چرا که خداوند فرمود: هر مصیبتی که به شما رسد، به سبب اعمالی است که انجام داده اید و بسیاری را نیز عفو می کند.»

مکارم الأخلاق ج1 ص147

وَ عَنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ اَلْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ عَنِ اَلْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: إِنَّ اَلْعَبْدَ لَیُذْنِبُ اَلذَّنْبَ فَیُزْوَی عَنْهُ اَلرِّزْقُ.

امام باقر علیه السلام: یک بنده گناهی می کند و رزق از کف می دهد.

الکافی ج2 ص270

الوافی ج5 ص1000 / وسائل الشیعة ج15 ص301 / بحار الأنوار ج70 ص318 / تفسیر نور الثقلین ج4 ص582 / تفسیر کنز الدقائق ج11 ص529

قَالَ أَبُو اَلْأَسْوَدِ اَلدُّؤَلِیُّ حَدَّثَنِی أَبُو ذَرٍّ قَالَ: ... قَالَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ یا اباذر انَّ الرَّجُلَ لَیحرُمَ رزقَه بالذنب یصِیبُه

پیامبراکرم صلی الله علیه و آله ضمن سفارش خویش به صحابی گرانقدرش ابوذر غفاری فرمود: ای ابوذر، به درستی که انسان گاهی به دلیل انجام گناه، از روزیِ خود محروم می شود

أعلام الدین ج1 ص189

الوافی ج26 ص185

3/2/1/2. بی خطا و بی عیب بودن تمام تقدیرات ربوبیتی خداوند در حوزه حیات و ممات و مرض و سلامت موجودات؛ یکی دیگر از ارکان معنایی برای فهم صحیح «سُبحَانَ اللهِ»

غیر از رزق، "حیات" و "ممات" موجودات نیز به دست خداوند متعال است و در یک شبانه روز عده ای را وارد دنیا و عده ای را از آن خارج می کند.⁽¹⁾

چگونه به خدا کفر می ورزید در حالی که [پیش از دمیده شدن روح به کالبدتان ترکیبی از عناصر] مرده بودید، پس شما را حیات بخشید، سپس شما را می میراند، آن گاه دوباره زنده می کند، سپس به سوی او بازگردانده می شوید.

.َقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا کَذَٰلِکَ یُحْیِی اللَّهُ الْمَوْتَیٰ وَیُرِیکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ البقرة: 73

پس گفتیم: پاره ای از آن [گاو ذبح شده] را به مقتول بزنید [تا زنده شود و قاتل را معرفی کند]. خدا مردگان را این گونه زنده می کند و نشانه هایِ [قدرت و ربوبیّت] خود را به شما نشان می دهد، تا بیندیشید.

أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِی حَاجَّ إِبْرَاهِیمَ فِی رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْکَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِیمُ رَبِّیَ الَّذِی یُحْیِی وَیُمِیتُ قَالَ أَنَا أُحْیِی وَأُمِیتُ قَالَ إِبْرَاهِیمُ فَإِنَّ اللَّهَ یَأْتِی بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِی کَفَرَ وَاللَّهُ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ البقرة: 258

آیا [با دیده عبرت] ننگریستی به کسی که چون خدا او را پادشاهی داده بود [از روی کبر و غرور] با ابراهیم درباره پروردگارش به مجادله و ستیز و گفتگوی بی منطق پرداخت؟! هنگامی که ابراهیم گفت: پروردگارم کسی است که زنده می کند و می میراند [او] گفت: من هم زنده می کنم و می میرانم. [و برای مشتبه کردن کار بر مردم، دستور داد دو زندانی محکوم را حاضر کردند، یکی را آزاد و دیگری را کشت.] ابراهیم [برای بستن راه مغالطه و تزویر به روی دشمن] گفت: مسلماً خدا خورشید را از مشرق بیرون می آورد، تو آن را از مغرب برآور! پس آنکه کافر شده بود، متحیر و مبهوت شد. و خدا گروه ستم گر را [به خاطر تجاوز، ستم، پافشاری بر عناد و لجاجشان] هدایت نمی کند.

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ کَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِی الْأَرْضِ أَوْ کَانُوا غُزًّی لَّوْ کَانُوا عِندَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِیَجْعَلَ اللَّهُ ذَٰلِکَ حَسْرَةً فِی قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ یُحْیِی وَیُمِیتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ آل عمران: 156

ای اهل ایمان! مانند کسانی نباشید که کفر ورزیدند و درباره برادرانشان هنگامی که آنان به سفر رفتند [و در سفر مُردند] و یا جهادگر بودند [و شهید شدند]، گفتند: اگر نزد ما مانده بودند نمی مردند و شهید نمی شدند. [شما به کافران اعتنا نکنید] تا خدا این [اعتقاد و گفتار] را حسرتی در دل هایشان قرار دهد. و خداست که زنده می کند و می میراند؛ و خدا به آنچه انجام می دهید، بیناست

قُلْ یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعًا الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ یُحْیِی وَیُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَکَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ الأعراف: 158

بگو: ای مردم! یقیناً من فرستاده خدا به سوی همه شمایم؛ خدایی که مالکیّت و فرمانروایی آسمان ها و زمین فقط در سیطره اوست، جز او معبودی نیست، زنده می کند و می میراند، پس به خدا و رسول او پیامبر ناخوانده درس که به خدا و تمام سخنان او ایمان دارد، ایمان بیاورید، و از او پیروی کنید تا هدایت یابید.

و هنگامی که بیمار می شوم، او شفایم می دهد

عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: اِنَّ نَبیّا مِنَ الاَنْبیاءِ مَرِضَ، فَقالَ: لا اَتَداوی حَتّی یَکونَالَّذی اَمْرَضَنی هُوَ الَّذی یَشْفینی. فَاَوحَی اللّه ُ عَزَّوَجَلَّ لا اَشْفیکَ حَتّی تَتَداوی، فَاِنَّ الشِّفاءَ مِنّی

پیامبری از پیامبران بیمار شد. گفت درمان نمی کنم تا همان کسی که بیمارم کرده است، خود درمانم کند. خداوند عزوجل به او وحی فرستاد: «شفایت نمی دهم، مگر آن که درمان کنی، که شفا از من است

مکارم الأخلاق ج1 ص362

وسائل الشیعة

ج2 ص409 / الفصول المهمة ج3 ص27 / بحار الأنوار ج59 ص66 و ج78 ص211 / مستدرک الوسائل ج2 ص154

و این امر نیز در مورد تمامی موجودات صدق می کند؛ بعضی از موجودات دار "مریضی" می شوند و بعضی دیگر درحالِ "سلامتی" اند. در یک شبانه روز، خداوند تقدیر ها را ناظر به "اعمال عِباد" تنظیم می کند. برای مثال، بر خلاف پزشکی موجود که "ویروس" و "باکتری" را به عنوان "عامل بیماری" در نظر می گیرد، در روایت وارد شده است که گناه شما "عامل مرض" می شود.⁽¹⁾

و هر آسیبی به شما رسد به سبب اعمالی است که مرتکب شده اید، و از بسیاری [از همان اعمال هم] درمی گذرد.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَی بْنِ اَلْمُتَوَکِّلِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ اَلْحِمْیَرِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا یَرْفَعُهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ : ... وَ قَدْ جَرَی فِیهِ اَلنَّفْسُ وَ هِیَ حَارَّةٌ وَ تَجْرِی فِیهِ وَ هِیَ بَارِدَةٌ فَإِذَا حَلَّتْ بِهِ اَلْحَرَارَةُ أَشِرَ وَ بَطِرَ وَ اِرْتَاحَ وَ قَتَلَ وَ سَرَقَ وَ بَهَجَ وَ اِسْتَبْشَرَ وَ فَجَرَ وَ زَنَی وَ اِهْتَزَّ وَ بَذَخَ وَ إِذَا کَانَتْ بَارِدَةً اِهْتَمَّ وَ حَزِنَ وَ اِسْتَکَانَ وَ ذَبُلَ وَ نَسِیَ وَ أَیِسَ فَهِیَ اَلْعَوَارِضُ اَلَّتِی یَکُونُ مِنْهَا اَلْأَسْقَامُ فَإِنَّهُ سَبِیلُهَا وَ لاَ یَکُونُ أَوَّلُ ذَلِکَ إِلاَّ لِخَطِیئَةٍ عَمِلَهَا فَیُوَافِقُ ذَلِکَ مَأْکَلٌ أَوْ مَشْرَبٌ فِی أَحَدِ سَاعَاتٍ لاَ تَکُونُ تِلْکَ اَلسَّاعَةُ مُوَافِقَةً لِذَلِکَ اَلْمَأْکَلِ وَ اَلْمَشْرَبِ بِحَالِ اَلْخَطِیئَةِ فَیَسْتَوْجِبُ اَلْأَلَمَ مِنْ أَلْوَانِ اَلْأَسْقَامِ وَ قَالَ جَوَارِحُ اَلْإِنْسَانِ وَ عُرُوقُهُ وَ أَعْضَاؤُهُ جُنُودٌ لِلَّهِ مُجَنَّدَةٌ عَلَیْهِ فَإِذَا أَرَادَ اَللَّهُ بِهِ سُقْماً سَلَّطَهَا عَلَیْهِ فَأَسْقَمَهُ مِنْ حَیْثُ یُرِیدُ بِهِ ذَلِکَ اَلسُّقْمَ...

امام صلدق علیه السلام: ...نفس در انسان جریان پیدا می کند؛ در حالی که گرم است و گاهی جریان پیدا می کند، در حالی که سرد است. زمانی که گرمی در انسان حلول پیدا کند ؛ دل خوش می شود، تعدی می کند، احساس راحتی می کند و می کُشد و دزدی می کند و خوشحالی اش ظاهر می شود و فجور می کند و زنا می کند و می رقصد و دست و دل باز می شود و زمانی که سرد جریان پیدا کند؛ (همان انسان که مسرور و شاد و تجاوز و تعدی می کرد) مهموم می شود و اندوهناک می شود و خاضع می شود و پژمرده می شود و یادش می رود و مایوس می شود.

علل الشرایع ج1 ص108

بحار الأنوار

ج58 ص302

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ اَلْکُوفِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ اَلْحَسَنِ اَلْمِیثَمِیِّ عَنِ اَلْعَبَّاسِ بْنِ هِلاَلٍ اَلشَّامِیِّ مَوْلًی لِأَبِی اَلْحَسَنِ مُوسَی عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ سَمِعْتُ اَلرِّضَا عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ یَقُولُ: کُلَّمَا أَحْدَثَ اَلْعِبَادُ مِنَ اَلذُّنُوبِ مَا لَمْ یَکُونُوا یَعْمَلُونَ أَحْدَثَ اَللَّهُ لَهُمْ مِنَ اَلْبَلاَءِ مَا لَمْ یَکُونُوا یَعْرِفُونَ .

امام رضا علیه السّلام میفرمود: هر چند بندگان گناهان تازه ئی را که سابقه نداشته ایجاد کنند. خدا برای آنها بلاهائی را که سابقه نداشته ایجاد کند.

الکافی ج2 ص275

الوافی ج5 ص1007 / وسائل الشیعة ج15 ص304 / بحار الأنوار ج70 ص343 و ص354

عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ : تَوَقَّوُا اَلذُّنُوبَ فَمَا مِنْ بَلِیَّةٍ وَ لاَ نَقْصِ رِزْقٍ إِلاَّ بِذَنْبٍ حَتَّی اَلْخَدْشِ وَ اَلنَّکْبَةِ وَ اَلْمُصِیبَةِ فَإِنَّ اَللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ« وَ مٰا أَصٰابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِمٰا کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ » .

امام صادق عَلَیْهِ السَّلاَمُ به نقل از امیر مؤمنان علیّ عَلَیْهِ السَّلاَمُ فرمود: از گناهان پرهیز و دوری کنید، زیرا هیچ بلا و کمبود رزقی نیست مگر آنکه به جهت گناهی باشد، حتی خدشه بر پوست، خوردن پا به سنگ و دیگر مصیبتها. به راستی که خداوند می فرماید: آنچه از مصیبتها و سختی ها به شما می رسد، به جهت آنچه است که با دست های خودتان انجام داده اید.

المؤمن ج1 ص37 / الخصال ج2 ص610 (حَدَّثَنَا أَبِی رَضِیَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اَللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ اَلْیَقْطِینِیُّ عَنِ اَلْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ اَلْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ جَدِّی عَنْ آبَائِهِ عَلَیْهِمُ السَّلاَمُ :)

تحف العقول ج1 ص100 / بحار الأنوار ج10 ص89 و ج70 ص350 و ص362 و ج78 ص177

قَالَ أَبُو عَلِیٍّ : فَذَکَرْتُ هَذَا اَلْحَدِیثَ لِأَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ حَمْزَةَ مَوْلَی اَلطَّالِبِیِّینَ - وَ کَانَ رَاوِیَةً لِلْحَدِیثِ - فَحَدَّثَنِی عَنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ أَسَدٍ اَلطُّفَاوِیِّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْقَاسِمِ بْنِ اَلْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ ، عَنْ أَبِیهِ ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ (عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ) ، أَنَّهُ قَالَ: مَنْ یَمُوتُ بِالذُّنُوبِ أَکْثَرُ مِمَّنْ یَمُوتُ بِالْآجَالِ، وَ مَنْ یَعِیشُ بِالْإِحْسَانِ أَکْثَرُ مِمَّنْ یَعِیشُ بِالْأَعْمَارِ.

امام صادق علیه السّلام فرمود:کسانی که به وسیله گناهان خود می میرند بیش از کسانی هستند که با اجل های معیّن از دنیا می روند و کسانی که با نیکی های خود زندگی می کنند بیش از کسانی هستند که با عمر[طبیعی]خود زندگی می نمایند.

الأمالی (للطوسی) ج1 ص305 و ص701

مجموعة ورّام ج2 ص87 / بحار الأنوار ج5 ص140 و ج70 ص354 و ص363 / مستدرک الوسائل ج11 ص32

3/2/1/3. تعلق داشتن بحث بی خطایی تصمیمات خداوند به "فعل و ربوبیت خداوند" (و نه ذات او)؛ یکی دیگر از ارکان معنایی «سُبحَانَ اللهِ» برای فهم صحیح آن

حال «سُبْحَانَ اللهِ» چه معنایی دارد؟ یعنی [بلاتشبیه] خداوند در همه تصمیمات، درست عمل می کند و اشتباهی در کار نیست. «سُبْحَانَ اللهِ» راجع به "ذات خداوند" نیست؛ بلکه راجع به "فعل و ربوبیت خداوند" متعال است. لذا در سجده و رکوع می گوییم: «سُبْحانَ رَبّیَ» یعنی منزه است آن کسی که ما را اداره می کند. پس ذکر «سُبْحَانَ اللهِ» یعنی: در تصمیمات مدیریتی، خداوند متعال قاقد [و بَری] از هرگونه خطاست و از ما خواسته اند که بر این مسئله تأکید کنیم.

3/2/1/4. بی خطا و بی عیب بودن تمام تصمیمات ربوبیتی خداوند در حوزه خلق موجودات (مانند خلق خار، مار و عقرب) به جهت حکمت او (درست عمل کردن)؛ یکی دیگر از ارکان معنایی برای فهم صحیح «سُبحَانَ اللهِ»

یا یکی از کارهایی که خداوند انجام می دهد، این است که من الأزل إلی الأبد، موجوداتی را خلق می کند. «سُبْحَانَ اللهِ» یعنی خداوند متعال در همه این خَلق ها، منزه [وبه دور از هرگونه اشتباه] است. مثلاً، ممکن است کسی [با حالت اعتراضی] بپرسد: چرا خداوند خارها و گیاهان بیابان را خلق کرده است؟ درحالی که اگر کسی دقت کند، متوجه می شود که حذف همین خارها توسط بشر، باعث "آلودگی هوا"

به وسیله "ریزگردها" و ایجاد مشکلات تنفسی می شود. بنابراین اگرچه در نگاه اول بی فایده به نظر می رسد اما خداوند متعال بنابر "حکمت"،⁽¹⁾

و در اسرار آفرینش آسمانها و زمین می اندیشند (و می گویند:) بار الها! اینها را بیهوده نیافریده ای! منزهی تو!

«ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما إِلاَّ بِالْحَق» احقاف3

ما آسمانها و زمین و آنچه را در میان این دو است جز بحق نیافریدیم.

3/2/1/5. بی خطا و بی عیب بودن تمام تصمیمات ربوبیتی خداوند به علت علیم بودن (اشراف اطلاعاتی) و عزیز بودن (عدم تأثیر از هیچ کس) [و حکمت او]؛ یکی دیگر از ارکان معنایی برای فهم صحیح «سُبحَانَ الله»

این، مفهوم بسیار مهمی است: اولاً، ربوبیت الهی در همه حوزه ها جاری است. ثانیاً، در همه این حوزه ها، خداوند با دقت عمل کرده و تصمیمش ابداً وصفِ خطا نمی گیرد. چون همان طور که در سوره صفّ وارد شده است:

الف) خداوند "علیم" است و کاملاً اشراف اطلاعاتی دارد. خطا ناشی از عدم علم است؛ پس از این منشأ، خطایی صورت نمی گیرد. ب) خداوند "عزیز" است.⁽²⁾

آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است، خدا را [به پاک بودن از هر عیب و نقصی] می ستایند، و او توانای شکست ناپذیر و حکیم است.

توضیح بیشتر اینکه، انسان در بسیاری از مواقع، کاری را انجام می دهد که می داند اشتباه است؛ اما چون مجبور است، راه حل دیگری هم ندارد. حال آنکه قرآن می فرماید: خداوند عزیز است و متأثر از هیچ کس نیست که مجبور به اشتباه شود. پس طبق این آیه، هر دو منشأ خطا را از خدا نفی می کنیم.

3/2/2. «اَلْحَمْدُلِلّهِ» به معنای: منفعت داشتن تمامِ تصمیمات و تقدیراتِ ربوبیتی خداوند در همه حوزه ها برای ما و درنتیجه: مدیریت اعتراض درونی به خداوند و دچارنشدن به تکذیب او (ندانستن منفعت بخاطر جهل به حکمت او)؛ فهم صحیح از تسبیح دوم

اشاره

تسبیح دوم «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ» است. در روایت این گونه آمده است: «الْحَمْدُ لله لِکُلِّ نِعْمَةٍ». ما «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ» را زمانی می گوییم که نعمتی به ما رسیده و در نتیجه، خداوند متعال را ستایش می کنیم.⁽¹⁾

ا«الحمد للّٰه»:اداء آنچه راست که حقتعالی از سپاس و شکر بر بندگان واجب ساخته است و شکر و سپاس از آنچه خداوند عبد و بنده خود را بدان توفیق داده از تمامی خوبیها و خیرات این عبارت تمجید حقّ تعالی و تحمید او بوده و نیز با آن بنده اقرار می کند که او فقط خالق و مالک است نه دیگری...

علل الشرایع ج1 ص251 / عیون الأخبار ج2 ص99 / من لا یحضره الفقیه ج1 ص310

تفسیر البرهان ج1 ص113 / بحار الأنوار ج6 ص58 و ج82 ص54

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْقَاسِمِ اَلْأَسْتَرْآبَادِیُّ اَلْمُفَسِّرُ رَضِیَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنِی یُوسُفُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبَوَیْهِمَا عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی اَلرِّضَا عَلَیْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ یَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ اَلْعٰالَمِینَ مَا تَفْسِیرُهُ فَقَالَ لَقَدْ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ جَدِّی عَنِ اَلْبَاقِرِ عَنْ زَیْنِ اَلْعَابِدِینَ عَنْ أَبِیهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ أَنَّ رَجُلاً جَاءَ إِلَی أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ اَلْعٰالَمِینَ مَا تَفْسِیرُهُ فَقَالَ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هُوَ أَنْ عَرَّفَ عِبَادَهُ بَعْضَ نِعَمِهِ عَلَیْهِمْ جُمَلاً إِذْ لاَ یَقْدِرُونَ عَلَی مَعْرِفَةِ جَمِیعِهَا بِالتَّفْصِیلِ لِأَنَّهَا أَکْثَرُ مِنْ أَنْ تُحْصَی أَوْ تُعْرَفَ فَقَالَ لَهُمْ قُولُوا اَلْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی مَا أَنْعَمَ بِهِ عَلَیْنَا رَبِّ اَلْعَالَمِینَ وَ هُمُ اَلْجَمَاعَاتُ مِنْ کُلِّ مَخْلُوقٍ مِنَ اَلْجَمَادَاتِ وَ اَلْحَیَوَانَاتِ أَمَّا اَلْحَیَوَانَاتُ فَهُوَ یَقْلِبُهَا فِی قُدْرَتِهِ وَ یَغْذُوهَا مِنْ رِزْقِهِ وَ یَحُوطُهَا بِکَنَفِهِ وَ یُدَبِّرُ کُلاًّ مِنْهَا بِمَصْلَحَتِهِ وَ أَمَّا اَلْجَمَادَاتُ فَهُوَ یُمْسِکُهَا بِقُدْرَتِهِ یُمْسِکُ اَلْمُتَّصِلَ مِنْهَا أَنْ یَتَهَافَتَ وَ یُمْسِکُ اَلْمُتَهَافِتَ مِنْهَا أَنْ یَتَلاَصَقَ وَ یُمْسِکُ اَلسَّمٰاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی اَلْأَرْضِ إِلاّٰ بِإِذْنِهِ وَ یُمْسِکُ اَلْأَرْضَ أَنْ تَنْخَسِفَ إِلاَّ بِأَمْرِهِ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ

مردی محضر مبارک حضرت رضا علیه السّلام رسید عرض کرد: ای پسر رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم بفرمایید تفسیر: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ چیست؟حضرت فرمودند: پدرم از جدّم، از حضرت باقر و آن حضرت از حضرت زین العابدین و آن بزرگوار از پدرش علیهم السّلام نقل کردند که مردی محضر مبارک امیر المؤمنین علیه السّلام مشرّف شد و عرضه داشت تفسیر الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ چیست؟ حضرت فرمودند: الحمد للَّه تفسیرش این است که بندگان خدا برخی از نعمت های الهی را اجمالا بدانند و در مقابل آنها حق را بستایند زیرا قادر بر دانستن تمام آنها مفصّلا نیستند چه آنکه نعمت های حق تعالی قابل شمارش یا دانستن نیستند، پس حق تعالی به بندگان می فرماید: بگویید:حمد برای خدا است در مقابل نعمت هایی که پروردگار عالمیان به ما داده است و عالمیان عبارتند از: جماعات و گروههایی از مخلوقات چه جمادات و چه حیوانات امّا حیوانات را مورد نعمت قرار داد، به خاطر آنکه حق تعالی به قدرت کامله اش آنها را حرکت داده از رزق خود غذا به آنها عنایت فرموده، آنها را در کنف و سایه خود احاطه نموده، هر کدام را به نحوی که مصلحت ایجاب می کند مورد تدبیر قرار داده است. و امّا جمادات را مورد نعمت قرار داد: به خاطر آنکه حق تعالی آنها را با قدرت خود نگاه داشت، جمادات متّصل را از جدا شدن نگاه داشت و جمادات منفصل را از اتصال و چسبیدن حفظ کرد، آسمان را از افتادن بر روی زمین مصون داشت مگر آنکه خود به آن اذن سرنگون شدن دهد چنانچه زمین را از فرو رفتن حفظ کرد مگر وقتی که خود به آن چنین امری فرماید، حق تعالی به بندگانش مهربان و رحیم می باشد.

علل الشرایع ج2 ص416 / عیون الأخبار ج1 ص282

بشارة المصطفی (صلی الله علیه وآله) ج1 ص212 / تفسیر البرهان ج1 ص111 / بحار الأنوار ج26 ص274 و ج89 ص224 / تفسیر نور الثقلین ج1 ص17

حَدَّثَنَا اَلشَّیْخُ اَلْفَقِیهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَی بْنِ بَابَوَیْهِ اَلْقُمِّیُّ رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی اَلْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ اَلْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِی اَلْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ اَلْبَرْقِیِّ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: ... ا قَالَ اَلْیَهُودِیُّ أَخْبِرْنِی عَنْ تَفْسِیرِ سُبْحَانَ اَللَّهِ وَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ اَللَّهُ أَکْبَرُ قَالَ اَلنَّبِیُّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ...أَمَّا قَوْلُهُ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ فَإِنَّهُ عَلِمَ أَنَّ اَلْعِبَادَ لاَ یُؤَدُّونَ شُکْرَ نِعْمَتِهِ فَحَمِدَ نَفْسَهُ قَبْلَ أَنْ یَحْمَدُوهُ وَ هُوَ أَوَّلُ اَلْکَلاَمِ لَوْ لاَ ذَلِکَ لَمَا أَنْعَمَ اَللَّهُ عَلَی أَحَدٍ بِنِعْمَتِهِ...

گفت:اکنون بگو که تفسیر آن چهار کلمه چیست؟فرمود: «الحمد لله»؛یعنی مردمان از سپاس گزاری نعمت های او ناتوان بوده و ازاین رو خداوند،خود را ستود قبل از اینکه بندگانش او را ستایش کنند.این کلمه آغاز سخن است و بدون آن خداوند به کسی چیزی نخواهد بخشید

الأمالی (للصدوق) ج1 ص187 / الإختصاص ج1 ص33

بحار الأنوار ج9 ص294 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص74 و ص659 / تفسیر کنز الدقائق ج12 ص304 و ج14 ص412

باز می بینیم که در ذکر سجده و رکوع می گوییم: «سُبْحانَ رَبِّی الاعْلی وَ بِحَمْدِهِ» «سُبْحانَ رَبِّی العَظِیمِ وَبِحَمْدِهِ». چرا «بِحَمْدِهِ» در این عبارت وارد شده است؟ می خواهد بگوید: خداوند متعال ربوبیت گسترده ای از "عالم انوار" تا "تحتَ الثَری" دارد و در این مکان گسترده، تمام تصمیمات او به نفع ما است؛ بنابراین باید «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ» بگوییم.

3/2/2/1. منفعت داشتن تمامِ تقدیراتِ ربوبیتی خداوند در حوزه حیات و ممات (به عنوان نمونه: مرگ مؤمن برابر است با فوائد کثیره ای مانند: رفع حجاب ها، فهم واقعی از علم و رحمت برای او)؛ یکی از ارکان معنایی برای فهم صحیح «اَلحَمدُ لِلَّهِ»

تسبیح دوم بر این نکته تاکید می کند که تصمیمات خداوند متعال به نفع ما است نه به ضررمان. ممکن است یک شخصی [باحالت اعتراضی] بگوید: «[چون] خدا امروز "مقدَّر" داشته فردی از دنیا رود، دیگر زن و فرزندانش را نمی بیند، یا در صورت مرگ زن، مرد بی همسر می ماند.» ظاهرِ از دنیا رفتن، تصمیمی به نفع ما نیست؛ اما در روایات توضیح داده شده: «با مرگِ مؤمن، "حجاب ها" از وی برداشته می شود و تازه فهمِ واقعی، از عالَم پیدا می کند».⁽¹⁾

و هنگامی که کار به حسین بن علی بن ابی طالب علیهما السلام سخت شد، به کسانی که با او بودند نگریست، پس دید که حالشان با او متفاوت است. زیرا هنگامی که کار بر آنان سخت می شد، رنگشان تغییر می کرد، اندامشان می لرزید، دل هایشان وحشت زده می شد و پشت هایشان خم می شد. اما حسین علیه السلام و بعضی از خواصی که با او بودند، رنگشان روشن می شد، اندامشان آرام می گرفت و دل هایشان قرار می گرفت. پس برخی از آنان به یکدیگر گفتند: به او نگاه کنید، انگار که به مرگ اهمیتی نمی دهد. حسین علیه السلام به آنان فرمود: ای فرزندان بزرگوار، صبر کنید، که مرگ جز پلی نیست که شما را از رنج و بدبختی به سوی بهشت های وسیع و نعمت های جاودان عبور می دهد. پس کدام یک از شما دوست ندارد از زندان به کاخ نقل مکان کند؟ و این دشمنان شما مانند کسانی هستند که از کاخ به زندان و عذابی دردناک نقل مکان می کنند. پدرم از رسول خدا نقل می کرد که دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر است. و مرگ پل اینان به سوی بهشت هایشان و پل اینان به سوی دوزخشان است. من دروغ نگفتم و دروغ نگفته ام."

الإعتقادات ج1 ص52

دنیا" است، اغلبِ موارد را نمی فهمد و حتی بر ضرر خودش نیز رفتار می کند؛ بنابراین، از آنجا که مرگ با "رفع حُجُب" برابر است، نوعی "رحمت" محسوب می شود.⁽¹⁾

از امام حسن مجتبی علیه السّلام پرسیده شد:چه مرگی است که مردم آن را نمی شناسند فرمود:یا بزرگترین شادمانی است که بر مؤمنین وارد می آید،زیرا از سرای رنج(دنیا)به نعمتهای جاودان آخرت منتقل می گردند،و یا بزرگترین هلاکتی است که بر کافران وارد می آید.زیرا از بهشت خودشان(دنیا)به عذاب و جهنّمی منتقل می شوند که نه نابودی دارد و نه پایانی.

معانی الأخبار ج1 ص288 / الإعتقادات ج1 ص52

نوادر الأخبار ج1 ص314 / بحار الأنوار ج6 ص154 / عوالم العلوم ج23 ص282

وَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ عَلَیْهِ السَّلاَمُ : قِیلَ لِعَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ مَا اَلْمَوْتُ قَالَ لِلْمُؤْمِنِ کَنَزْعِ ثِیَابٍ وَسِخَةٍ قَمِلَةٍ وَ فَکِّ قُیُودٍ وَ أَغْلاَلٍ ثَقِیلَةٍ وَ اَلاِسْتِبْدَالِ بِأَفْخَرِ اَلثِّیَابِ وَ أَطْیَبِهَا رَوَائِحَ وَ أَوْطَإِ اَلْمَرَاکِبِ وَ آنَسِ اَلْمَنَازِلِ وَ لِلْکَافِرِ کَخَلْعِ ثِیَابٍ فَاخِرَةٍ وَ اَلنَّقْلِ عَنْ مَنَازِلَ أَنِیسَةٍ وَ اَلاِسْتِبْدَالِ بِأَوْسَخِ اَلثِّیَابِ وَ أَخْشَنِهَا وَ أَوْحَشِ اَلْمَنَازِلِ وَ أَعْظَمِ اَلْعَذَابِ .

شخصی به علیّ بن الحسین علیهما السّلام عرض کرد:مرگ چیست؟فرمود:برای مؤمن،مانند از تن در آوردن لباس چرکین و پر از شپش،و رهائی از قیدها و زنجیرهای گران و ملبس شدن به فاخرترین لباس و(بوئیدن)خوشبوترین بویها،و سوارشدن بر (رام ترین)مرکبها و مأوا گرفتن در مأنوس ترین منازل،و برای کافران مانند از تن بدر آوردن لباسهای فاخر و انتقال از منزلهای مأنوس و بر تن کردن چرکین ترین و زبرترین لباسها،و رفتن به وحشتناک ترین منازل،و(چشیدن) سخت ترین شکنجه هاست.

معانی الأخبار ج1 ص289 / الإعتقادات ج1 ص53

نوادر الأخبار ج1 ص314 / بحار الأنوار ج6 ص155 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص380 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص350 / عوالم العلوم ج23 ص282

وَ دَخَلَ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ - عَلَیْهِمَا اَلسَّلاَمُ - عَلَی مَرِیضٍ مِنْ أَصْحَابِهِ وَ هُوَ یَبْکِی وَ یَجْزَعُ مِنَ اَلْمَوْتِ فَقَالَ لَهُ: «یَا عَبْدَ اَللَّهِ، تَخَافُ مِنَ اَلْمَوْتِ لِأَنَّکَ لاَ تَعْرِفُهُ، أَ رَأَیْتَکَ إِذَا اِتَّسَخَتْ ثِیَابُکَ وَ تَقَذَّرَتْ، وَ تَأَذَّیْتَ بِمَا عَلَیْکَ مِنَ اَلْوَسَخِ وَ القذرة [اَلْقَذَرِ]، وَ أَصَابَکَ قُرُوحٌ وَ جَرَبٌ، وَ عَلِمْتَ أَنَّ اَلْغَسْلَ فِی حَمَّامٍ یُزِیلُ عَنْکَ ذَلِکَ کُلَّهُ، أَمَا تُرِیدُ أَنْ تَدْخُلَهُ فَتَغْسِلَ فَیَزُولَ ذَلِکَ عَنْکَ، أَ وَ مَا تَکْرَهُ أَنْ لاَ تَدْخُلَهُ فَیَبْقَی ذَلِکَ عَلَیْکَ؟ قَالَ: بَلَی یَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ . قَالَ: «فَذَلِکَ اَلْمَوْتُ هُوَ ذَلِکَ اَلْحَمَّامُ، وَ هُوَ آخِرُ مَا بَقِیَ عَلَیْکَ مِنْ تَمْحِیصِ ذُنُوبِکَ وَ تَنْقِیَتِکَ مِنْ سَیِّئَاتِکَ، فَإِذَا أَنْتَ وَرَدْتَ عَلَیْهِ وَ جَاوَزْتَهُ، فَقَدْ نَجَوْتَ مِنْ کُلِّ غَمٍّ وَ هَمٍّ وَ أَذًی وَ وَصَلْتَ إِلَی سُرُورٍ وَ فَرَحٍ». فَسَکَنَ اَلرَّجُلُ وَ نَشَطَ وَ اِسْتَسْلَمَ وَ غَمَّضَ عَیْنَ نَفْسِهِ وَ مَضَی لِسَبِیلِهِ .

و حضرت امام علی النقی علیه السّلام بر بالین مریضی از اصحاب خود وارد شدند در وقتی که میگریست و جزع از مرگ مینموده،پس آن حضرت فرمود:ای بنده خدا از مرگ میترسی بعلت اینکه آن را نمیشناسی آیا خود را چنان میبینی که چون چرکین شود جامه تو و کثیف گردد و متاذی شود از شدت کثافت و چرک و بدنت جراحت و جرب شود و بدانی که شستشوی حمام همه اینها را زائل مینماید،آیا در این صورت نمیخواهی بحمام روی و اینها را از خود بشوئی.آیا بر تو شاق نیست که بحمام نروی و اینها بر تو بجا بماند؟عرض نمود بلی یا بن رسول اللّٰه(صلّی الله علیه و آله)فرمود پس آن مرگ همان است و آن آخر فقره ایست که باقی بوده بر تو از صاف نمودن گناهان تو و پاکیزه ساختن تو از بدیهای تو،پس چون تو وارد شدی بر مرگ و از آن گذشتی نجات یافتی از هر غمی و همی اذیتی و رسیدی بهر شادی و فرحی،در آن حال آن مرد آرام گرفت و نشاط یافت و تن در داد و چشم خود را برحم نهاد و روانه راه آخرت گردید.

الإعتقادات ج1 ص56

مَن لَم یَعرِفِ الزّیادَهَ عَلی نَفسِهِ فَهُوَ فِی النُّقصانِ، وَ مَن کانَ اِلَی النُّقصانِ اَکثَرَ، فَالمَوتُ خَیرٌ لَهُ مِنَ الحَیاهِ

امام کاظم علیه السّلام فرمودند: هر کس در خود، افزایش و رشد را نبیند، پیوسته رو به کاهش و نقصان است؛ و هر کس که بیشتر رو به نقصان و کاهش رود، مرگ برای او بهتر از زندگی است.

کشف الغمّه، ج3، ص

امیرالمؤمنین(علیه السلام)فرمود أَفْضَلُ تُحْفَةِ اَلْمُؤْمِنِ اَلْمَوْتُ .

برترین تحفه و هدیه مؤمن مرگ است.

غرر الحکم ج1 ص217

آمده است: «اگر انسان می دانست مرگ چیست، تمنای مرگ می کرد»؛⁽¹⁾

و از حضرت امام محمّد تقی علیه السّلام سؤال شد که این مسلمانان را چه حال است که از مرگ کراهت دارند؟!فرمود از جهت آنکه نشناختندش از آن جهت مکروهش داشتند و اگر شناخته بودندش و بحقیقت از دوستان خدا بودند هر آینه دوستش میداشتند و هر آینه میدانستند که آخرت برای ایشان به از دنیاست.باز فرمود:ای بنده خدا چه حال است طفل و دیوانه را که سرباز میزنند از دوائی که تنقیه بدن انسان مینماید و درد را از ایشان رفع میکند؟ فرمود این بجهت نادانی آنها است بمنفعت دوا.و فرمود:قسم بآن خدائی که مبعوث فرمود محمّد صلی اللّٰه علیه و آله را بحق به پیغمبری که هر کس مستعد مرگ شود چنانچه باید،خواهد دانست که مرگ نافعتر بوده برای او از دواء برای آن محتاج علاج،بدرستی که اگر دانند که مرگ بچه نعمتها منجر می شود،هر آینه میطلبندش اشد از آنکه عاقل عاقبت اندیش دوا را طالب است جهت دفع آفتها و تحصیل انواع سلامت.

معانی الأخبار ج1 ص290 / الإعتقادات ج1 ص55

نوادر الأخبار ج1 ص310 / بحار الأنوار ج6 ص156

ماست. حتی در روایت داریم "مرگِ مفاجات" نیز برای مؤمن، "رحمت" است؛⁽¹⁾

پیامبر صلّی اللّٰه علیه و آله به علیّ علیه السلام فرمود: ای علی!مرگ ناگهانی،برای مؤمن سبب راحت،و برای کافر،مایه حسرت است.

من لا یحضره الفقیه ج4 ص352 / مکارم الأخلاق ج1 ص433

الوافی ج26 ص168 / بحار الأنوار ج74 ص46

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ وَ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : إِنَّ مَوْتَ اَلْفَجْأَةِ تَخْفِیفٌ عَنِ اَلْمُؤْمِنِ وَ أَخْذَةُ أَسَفٍ عَنِ اَلْکَافِرِ .

امام باقر علیه السّلام می فرماید: رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود:به راستی که مرگ ناگهانی برای مؤمن، تخفیف در عذاب و برای کافر، گرفتاری به خشم الهی است.

الکافی

ج3 ص112 / من لا یحضره الفقیه ج1 ص134

الخرائج و الجرائح ج2 ص586 / الوافی ج24 ص205 / بحار الأنوار ج46 ص27 /عوالم العلوم

ج18 ص85

3/2/2/2. منفعت داشتن تمامِ تقدیراتِ ربوبیتی خداوند در حوزه صحت و سقم (به عنوان نمونه: معلول بودن شخص باعث در امان ماندن از عمل قتل)؛ یکی دیگر از ارکان معنایی برای فهم صحیح «اَلحَمدُ لِلَّهِ»

در سایر تصمیمات نیز همین گونه است. مثلاً وقتی پروردگار [تبارک وتعالی] یک نفر را خلق کرده و به این دنیا آورده، به نفع اوست. حتی ممکن است فرد معلول اعتراض کند که چرا دچار "نقصِ عضو" است؟ (غیر از نقص عضوهایی که در هنگام انعقاد نطفه [رخ می دهد] و تقصیر خود انسان است)؛ باز این هم به نفع انسان است. در روایت داریم: فردی با اصرار فراوان از امام صادق علیه السلام درخواست کرد که ایشان با استفاده از "اسم اعظم" پای فلج او را "شفا" دهد. حضرت علیه السلام فرمودند: «به صلاحت نیست.» سرانجام حضرت علیه السلام هنگام صبحی او را با اسم اعظم، شفا دادند؛ غروب همان روز او را برای اعدام می بردند؛ چون به محض به دست آوردن سلامتی، اقدام به قتل کرده بود!

3/2/2/3. جهل به حکمت های الهی باعث: 1. اعتراض به تصمیمات خداوند (در نتیجه: تکذیب تدریجی او) و 2. تصمیم گیری های غلط (دچار شدن به انواع مشکلات مانند: انعقاد نطقه غلط) در نتیجه: لزوم مطالعه روایات با نگاه علل الشرائعی؛ یکی دیگر از ارکان معنایی برای فهم صحیح «اَلحَمدُ لِلَّهِ»

وقتی ما "حکمت الهی" را نمی دانیم، تصور می کنیم به نفع ما نیست. باید به این مسئله توجه کنیم که همه تصمیمات مربوط به خود خدا، به نفع ماست؛ اما تصمیماتی نیز وجود دارند که وابسته به خود ماست که در آن صورت، خودکرده را تدبیر نیست. مثلاً، پدر و مادرهایی که می خواهند بچه دار شوند و فرزندشان دچار مشکل ظاهری نشود، باید پنج دسته روایات مربوط به "انعقاد نطفه" را بخوانند؛ در غیر اینصورت، اگر وقتی برای "مطالعه روایات" [با نگاه علل الشرائعی] نگذارند و به "علوم انسانی غرب" و "کتاب های دانشگاهی" اکتفا کنند، فرزند به ده ها مشکل در جسم و اخلاق و روح دچار می شود که این ها به خدا ربطی ندارد و ما [نباید] این ها را به خدا نسبت دهیم. بنابراین تسبیح دوم، درباره "تصمیمات خداوند" است.

3/2/3. «لا إلهَ إلاَّ اللَّه» به معنای: وجود تسبیح اول و دوم فقط در خدواند یکتا (وجود خطاها و ضرر فراوان در تصمیمات اله و مدیران دیگر)؛ فهم صحیح از تسبیح سوم

اشاره

تسبیح سوم، «لاإلهَ إلاَّاللَّه» است. این به معنای آن است که: خداوندی که هیچ اشتباهی در تصمیم گیری ندارد و همه تصمیمات او به نفع ماست، [تنها] یکی است.

3/2/3/1. وجود خطا ها و ضرر فراوان در تصمیمات اله و مدیران دیگر (مانند پدر و مادر به عنوان بهترین رب ها یا مدیران استراتژیک دنیا)؛ یکی از ارکان معنایی برای فهم صحیح «لا إلهَ إلَّا اللّه»

بقیه رَبّ ها این گونه نیستند؛ مثلاً بهترین رب ها، پدر و مادر انسان اند؛ [اما شاید حداقل] صد تصمیم غلط در مورد ما گرفته باشند که بسیاری از آنها نیز، به خاطر حفظ آبروی خودشان بوده است. کلمه «لاإلهَ إلاَّاللَّه» به این نکته تأکید می کند که تنها "إله" با این ویژگی ها، «اللَّه» است و بقیه "إله"ها، پادشاه ها و رب ها این گونه نیستند؛ آنها "کثیرالخطا" هستند و انگیزه تصمیم گیری شان، نفع رساندن به شما نیست بلکه ملاک، نفع خودشان است.

تسبیح سوم بسیار مهم و در واقع [دارای] استدلالی منطقی است: شما نمی توانید یک "إله" با دو ویژگی تسبیح اول و دوم یعنی «سُبْحَانَ اللهِ» و «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ» پیدا کنید. ⁽¹⁾

گفت:اکنون بگو که تفسیر آن چهار کلمه چیست؟فرمود: لا اله الا اللّه»؛یعنی یکتاگرایی.و خداوند کاری را بدون آن کلمه که کلمه تقواست،نخواهد پذیرفت و تقوا در رستاخیز سبب سنگینی ترازو خواهد شد.

الأمالی (للصدوق) ج1 ص187 / الإختصاص ج1 ص33

بحار الأنوار ج9 ص294 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص74 و ص659 / تفسیر کنز الدقائق ج12 ص304 و ج14 ص412

عَنِ اَلرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَلَیْهِمُ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : اَلْإِیمَانُ بِضْعٌ وَ سَبْعُونَ بَاباً أَکْبَرُهَا شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَدْنَاهَا إِمَاطَةُ اَلْأَذَی عَنِ اَلطَّرِیقِ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله می فرمود:ایمان هفتاد و خرده ای در دارد،بزرگترین آن درها شهادت دادن به اینست که هیچ خدائی غیر از معبود یکتا نیست،و کوچکترین آنها برطرف کردن خار و خاشاک از بین راه است.

مشکاة الأنوار

ج1 ص40

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَی بْنِ اَلْمُتَوَکِّلِ رَضِیَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو اَلْحُسَیْنِ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ اَلْأَسَدِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحُسَیْنِ اَلصُّوفِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا یُوسُفُ بْنُ عَقِیلٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاهَوَیْهِ قَالَ: لَمَّا وَافَی أَبُو اَلْحَسَنِ اَلرِّضَا عَلَیْهِ السَّلاَمُ بِنَیْسَابُورَ وَ أَرَادَ أَنْ یَخْرُجَ مِنْهَا إِلَی اَلْمَأْمُونِ اِجْتَمَعَ إِلَیْهِ أَصْحَابُ اَلْحَدِیثِ فَقَالُوا لَهُ یَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ تَرْحَلُ عَنَّا وَ لاَ تُحَدِّثُنَا بِحَدِیثٍ فَنَسْتَفِیدَهُ مِنْکَ وَ کَانَ قَدْ قَعَدَ فِی اَلْعَمَّارِیَّةِ فَأَطْلَعَ رَأْسَهُ وَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِی مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی عَلِیَّ بْنَ اَلْحُسَیْنِ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی اَلْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی أَمِیرَ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ یَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ یَقُولُ سَمِعْتُ جَبْرَئِیلَ یَقُولُ سَمِعْتُ اَللَّهَ جَلَّ جَلاَلُهُ یَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی قَالَ فَلَمَّا مَرَّتِ اَلرَّاحِلَةُ نَادَانَا بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا .

اسحاق بن راهویه گوید:هنگامی که امام رضا علیه السّلام به نیشابور آمد و خواست از آن جا به طرف مأمون حرکت کند،اصحاب حدیث پیرامون حضرت گرد آمدند و عرض کردند:«ای فرزند رسول خدا! اکنون که از شهر ما کوچ می کنی،حدیثی نمی فرمایی که از شما استفاده نماییم؟!»

حضرت در کجاوه نشسته بود.سر مبارک خود را بیرون آورد و فرمود:از پدرم موسی بن جعفر شنیدم که فرمود:از پدرم جعفر بن محمد شنیدم که فرمود:از پدرم محمّد بن علی شنیدم که فرمود:از پدرم علی بن الحسین شنیدم که فرمود:از پدرم حسین بن علی بن ابی طالب شنیدم که فرمود:از پدرم امیر المؤمنین علی بن ابی طالب علیه السّلام شنیدم که فرمود:از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شنیدم که فرمود:از جبرئیل نقل می کند که از خدای جل جلاله،شنیدم که می فرمود:«لا اله الا اللّه دژ محکم من است.پس هرکس وارد دژ محکم من شود از عذاب من ایمن است.»

اسحاق گوید:«هنگامی که مرکب حرکت کرد،حضرت با صدای بلند به ما فرمود:«با شروط آن؛و من از جمله شروط آنم.»

التوحید ج1 ص25 / ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ج1 ص6 / عیون الأخبار ج2 ص135 / معانی الأخبار ج1 ص370 / الأمالی (للصدوق) ج1 ص235

بشارة المصطفی (صلی الله علیه وآله) ج1 ص269 / الوافی ج9 ص1460 / کلیات حدیث قدسی

ج1 ص443 / بحار الأنوار ج3 ص7 و ج49 ص123 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص39 / تفسیر کنز الدقائق ج12 ص236 / عوالم العلوم ج22 ص238

طَارِقٌ اَلْمُحَارِبِیُّ : رَأَیْتُ اَلنَّبِیَّ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فِی سُوَیْقَةِ ذِی اَلْمَجَازِ عَلَیْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ وَ هُوَ یَقُولُ یَا أَیُّهَا اَلنَّاسُ قُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ تُفْلِحُوا وَ أَبُو لَهَبٍ یَتْبَعُهُ وَ یَرْمِیهِ بِالْحِجَارَةِ وَ قَدْ أَدْمَی کَعْبَهُ وَ عُرْقُوبَیْهِ وَ هُوَ یَقُولُ یَا أَیُّهَا اَلنَّاسُ لاَ تُطِیعُوهُ فَإِنَّهُ کَذَّابٌ .

«طارق بن عبدالله محاربی گفت پیامبر گرامی را در بازار ذی المجاز دیدم که ردای قرمزی بر تن داشت و می گفت ای مردم بگویید لااله الا الله تا رستگار شوید و مردی او را دنبال می کرد و او را سنگ می زد و در حالیکه از پاشنه پایش خون می آمد و می گفت ای مردم او را اطاعت نکنید زیرا او دروغگو است»

المناقب ج1 ص56

بحار الأنوار

ج18 ص20

را که در نظر بگیرید، فرضاً تمام مدیران استراتژیک دنیا، این ویژگی ها برایشان صدق نمی کند؛ بلکه برعکس، تصمیماتشان هم غلط و هم ضرررسان برای ما بوده و مثلاً برای معروف و مشهورشدن خودشان است.

3/2/4. «ٱللَّهُ أَکْبَرُ» به معنای: باعظمت تر بودن خداوند از توصیف صحیح ما از او ؛ فهم صحیح از تسبیح چهارم

اشاره

تسبیح چهارم «ٱللَّٰهُ أَکْبَرُ» است. [سه تسبیح اول،] گزارش ما از خداوند است؛ اما خدای متعال، «أَکْبَرُ مِنْ أَنْ یُوصَف» است [یعنی بزرگ تر از آن است که توصیف شود]. ⁽¹⁾

گفت:اکنون بگو که تفسیر آن چهار کلمه چیست؟فرمود: اللّه اکبر»بزرگ کلمه است و نیز محبوب ترین کلمه پیش خداوند.اللّه اکبر یعنی جیزی بزرگ تر از خدا نیست.نماز بدون اللّه اکبر شروع نمی شود،مقامی که پیش خداوند مقام اکرم خوانند.

الأمالی (للصدوق) ج1 ص187 / الإختصاص ج1 ص33

بحار الأنوار ج9 ص294 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص74 و ص659 / تفسیر کنز الدقائق ج12 ص304 و ج14 ص412

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی اَلْعَطَّارُ رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ اَلْآدَمِیِّ عَنِ اِبْنِ مَحْبُوبٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ عِنْدَهُ اَللَّهُ أَکْبَرُ فَقَالَ اَللَّهُ أَکْبَرُ مِنْ أَیِّ شَیْءٍ فَقَالَ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ حَدَدْتَهُ فَقَالَ اَلرَّجُلُ کَیْفَ أَقُولُ فَقَالَ قُلْ اَللَّهُ أَکْبَرُ مِنْ أَنْ یُوصَفُ .

از امام صادق علیه السّلام روایت شده است که مردی نزد آن حضرت،گفت:اللّه اکبر.حضرت فرمودند:خداوند،بزرگ تر است،از چه چیزی بزرگ تر است؟آن مرد گفت:از هرچیزی حضرت فرمودند:خداوند را محدود کرده ای. مرد گفت:پس چگونه بگویم حضرت فرمودند:بگو خداوند بزرگ تر از آن است که وصف شود.

الکافی ج1 ص117 / التوحید ج1 ص312 / معانی الأخبار ج1 ص11

فلاح السائل ج1 ص99 / الوافی ج1 ص475 / تفسیر الصافی ج3 ص228 / وسائل الشیعة ج7 ص19 / بحار الأنوار ج81 ص366 و ج90 ص219 / تفسیر نور الثقلین ج3 ص239 / تفسیر کنز الدقائق ج7 ص543 / مستدرک الوسائل ج5 ص328

وَ رَوَی مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ اَلسِّنَانِیُّ وَ عَلِیُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی اَلدَّقَّاقُ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو اَلْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا اَلْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا بَکْرُ بْنُ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ قَالَ حَدَّثَنَا تَمِیمُ بْنُ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی اَلْحَسَنِ اَلْعَبْدِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ : قُلْتُ لِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ کَمْ حَجَّ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ «عِشْرِینَ حَجَّةً مُسْتَسِرّاً فِی کُلِّ حَجَّةٍ یَمُرُّ بِالْمَأْزِمَیْنِ فَیَنْزِلُ فَیَبُولُ» فَقُلْتُ لَهُ یَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ وَ لِمَ کَانَ یَنْزِلُ هُنَاکَ فَیَبُولُ قَالَ «لِأَنَّهُ مَوْضِعٌ عُبِدَ فِیهِ اَلْأَصْنَامُ وَ مِنْهُ أُخِذَ اَلْحَجَرُ اَلَّذِی نُحِتَ مِنْهُ هُبَلُ اَلَّذِی رَمَی بِهِ عَلِیٌّ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ مِنْ ظَهْرِ اَلْکَعْبَةِ لَمَّا عَلاَ ظَهْرَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فَأَمَرَ بِهِ فَدُفِنَ عِنْدَ بَابِ بَنِی شَیْبَةَ فَصَارَ اَلدُّخُولُ إِلَی اَلْمَسْجِدِ مِنْ بَابِ بَنِی شَیْبَةَ سُنَّةً لِأَجْلِ ذَلِکَ» قَالَ سُلَیْمَانُ فَقُلْتُ فَکَیْفَ صَارَ اَلتَّکْبِیرُ یَذْهَبُ بِالضِّغَاطِ هُنَاکَ قَالَ «لِأَنَّ قَوْلَ اَلْعَبْدِ اَللَّهُ أَکْبَرُ مَعْنَاهُ اَللَّهُ أَکْبَرُ مِنْ أَنْ یَکُونَ مِثْلَ اَلْأَصْنَامِ اَلْمَنْحُوتَةِ وَ اَلْآلِهَةِ اَلْمَعْبُودَةِ دُونَهُ وَ أَنَّ إِبْلِیسَ فِی شَیَاطِینِهِ یُضَیِّقُ عَلَی اَلْحَاجِّ مَسْلَکَهُمْ فِی ذَلِکَ اَلْمَوْضِعِ فَإِذَا سَمِعَ اَلتَّکْبِیرَ طَارَ مَعَ شَیَاطِینِهِ وَ تَبِعَتْهُمُ اَلْمَلاَئِکَةُ حَتَّی یَقَعُوا فِی اَللُّجَّةِ اَلْخَضْرَاءِ»

از سلیمان بن مهران، که گفت: جعفر بن محمد علیهما السّلام را گفتم: پس چگونه است که گفتن تکبیر در آن مکان فشار جمعیت را فرو میکاهد؟ گفت: این بدان جهت است که معنی تکبیر گفتن بنده اینست که خدا بزرگتر از آنست که مانند بتهای تراشیده و معبودات پرستش شده دیگر باشد. و ابلیس در جمع شیاطین خود راه در آنجا بر حاجّ تنگ میسازد. پس چون تکبیر را بشنود بهمراه شیاطین خود پرواز میکند، و فرشتگان ایشان را تعقیب می کنند، تا در لجّه خضراء می افکنند (این کلام دلیل گفتن تکبیر بهنگام ازدحام است).

من لا یحضره الفقیه ج2 ص238

علل الشرایع ج2 ص449 / الوافی ج12 ص206 / بحار الأنوار ج96 ص39

حَدَّثَنِی عَبْدُ اَلْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ اَلنَّیْسَابُورِیُّ اَلْعَطَّارُ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو اَلْحَسَنِ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَیْبَةَ اَلنَّیْسَابُورِیُّ قَالَ قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ اَلْفَضْلُ بْنُ شَاذَانَ اَلنَّیْسَابُورِیُّ : ... وَ إِنَّمَا جُعِلَ اَلتَّکْبِیرُ فِیهَا أَکْثَرَ مِنْهُ فِی غَیْرِهَا مِنَ اَلصَّلاَةِ لِأَنَّ اَلتَّکْبِیرَ إِنَّمَا هُوَ تَعْظِیمٌ لِلَّهِ وَ تَمْجِیدٌ عَلَی مَا هَدَی وَ عَافَی کَمَا قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ لِتُکَبِّرُوا اَللّٰهَ عَلیٰ مٰا هَدٰاکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ»...

و باز بهمین علّت است که تکبیر در نماز عید بیش از سایر نمازها است زیرا جز این نیست که تکبیر برای بزرگداشت و تعظیم و تمجید الهی است بپاس آنکه بندگان را هدایت فرموده و عافیت بخشیده است، چنان که خداوند عزّ و جلّ خود فرمود:« وَ لِتُکَبِّرُوا اَللّٰهَ عَلیٰ مٰا هَدٰاکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ »یعنی: تا خداوند خود را به بزرگی یاد کنید بر اینکه شما را هدایت فرموده است، شاید شما شکر نعمتهای خداوندی را بجا آورید.

علل الشرایع ج1 ص251 / عیون الأخبار ج2 ص99 / من لا یحضره الفقیه

ج1 ص522

الوافی ج9 ص1347 / تفسیر الصافی ج1 ص222 / وسائل الشیعة ج7 ص433 / بحار الأنوار

ج6 ص58 و ج87 ص362 / تفسیر نور الثقلین ج1 ص170 / تفسیر کنز الدقائق ج2 ص249

وَ قَدْ رُوِیَ: فِی تَفْسِیرِ اَللَّهُ أَکْبَرُ أَنَّ اَلْمُرَادَ أَنَّهُ أَکْبَرُ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ أَوْ أَکْبَرُ مِنْ أَنْ یُوصَفَ.

مفتاح الفلاح ج1 ص44

3/2/4/1. بزرگ تر بودن خداوند از توصیف صحیح ما از او؛ یکی از ارکان معنایی برای فهم صحیح «اَللَّهُ أَکبَرُ»

ما [توفیق پیدا کردیم] توصیفی از پروردگارمان داشته باشیم. پس تصور نکنیم گزارشمان دقیق است؛[بلکه] این صرفاً توصیف ماست نه توصیف خداوند از خودش؛ لذا ما را به تسبیح چهارم تکلیف کرده اند که: «اللهُ أَکْبَرُ مِنْ أَنْ یُوصَف». حتماً و حتماً بگوییم این توصیف ماست وگرنه خدا بزرگ تر از آن است که در وصف من و شما بگنجد!

3/2/4/2. توفیق گزارش صحیح از خداوند و ادمان بر ذکر «اَللَّهُ أَکبَرُ» باعث مهار غرور و ادعا های مختلف در انسان؛ یکی دیگر از ارکان معنایی برای فهم صحیح «اَللَّهُ أَکبَرُ»

تا اینجا برابر با خدا حرف نزدیم؛ لذا در روایات داریم: «قله نماز، تکبیرة الاحرام است.» نماز سراسر تسبیح خداست، اما [دستور داده اند] هم ابتدایش "تکبیرة الإحرام" و هم انتهایش بعد از سلام، "تکبیرة الإحرام" بگوییم. اینکه توفیق گزارش از خداوند را دارم، «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ». اینکه انسان از "مهم ترین شیء عالَم" گزارش داشته باشد، بسیار علمِ مهمی است. از یک طرف، خوشحالیم که نماز می خوانیم و نسبت به خداوند, "معرفت" داریم و از طرفی هم، دائماً «اللهُ أَکْبَرُ» می گوییم. از جانب دیگر، ابتدا و انتهای اجزاء نماز، مثلاً قبل و بعد "رکوع"، "سجده" و "قنوت" هم مَحفُوف به «اللهُ أَکْبَرُ» است و این برای خدا بسیار مهم است. به این معنا که: ای انسان! قدر خود را بدان و ادعای علمی بودن و همه چیز دانی، نداشته باش که تمدنی [را] به پا کنی و موجب تباهی بشر شوی. به هرحال، ما درکی [از خداوند متعال] داریم اما وقتی موضوع علم ما، "اشرَف موجودات" است، باید دائماً "تکبیر چهارم" را بگوییم که غرور شکن و بسیار مهم است.

3/2/4/3. بجا نیاوردن حق معرفت الهی توسط اهل بیت علیهم السلام به عنوان معلمان تسبیح؛ یکی دیگر از ارکان معنایی برای فهم صحیح «اَللَّهُ أَکبَرُ»

با اینکه برترین گزارش ها و توصیفات را [وجود نورانی] پیامبر و حضرت آقا امیرالمؤمنین علیهم السلام (به عنوان مربی تسبیحاتِ فرشتگان) داشتند، باز هم می فرمایند: «مَا عَرَفْنَاکَ حَقَّ مَعْرِفَتِک» خدایا! تو چیزی هستی که منِ پیامبر نیز، تو را نشناختم.⁽¹⁾

عوالی اللئالی ج4 ص132

بحار الأنوار ج68 ص23

3/2/5. مداومت بر قرائت تسبیجات اربعه باعث: مهار نرم اختیار و اصلاح تصمیم گیری های باعث ایجاد اختلاف (1. کاهش تصمیمات غلط، 2. به نفع دیگران تصمیم گرفتن، 3. نداشتن حب ریاست و 4. مهار غرور و ادعاهای مختلف)؛ ارتباط فهم تسببحات با هماهنگ سازی اراده ها (تصویر)

اشاره

حال سؤال اینجاست که: تسبیحات چه ارتباطی با حل اختلافات دارند؟ [فایده و ارتباطش این است که] با تکرار و "إدمان قرائت هر چهار تسبیح"، تصمیم گیری های ما به تدریج اصلاح می شود. خلقت خداوند یک ویژگی دارد که به همه، اجازه "تصمیم گرفتن" داده است. در روایت داریم که خداوند می فرماید: «ای پسر آدم! من خودم به تو اجازه "اراده" و تصمیم دادم، حتی اگر اراده تو خلاف اراده من باشد» اما بدان که تو در اراده ات، فاقد "تسبیحات اربعه" هستی. به این ترتیب، انسان آرام آرام اراده های غلطش را که "منشأ اختلاف" است، کمتر می کند. پس راه مدیریت جامعه این نیست که به انسان ها بگویید: اراده نکنید؛ چون خدا این اجازه را به همه داده است.⁽¹⁾

ارجاع از متن

اما همان خداوندی که به انسان اجازه تصمیم گیری و اِعمال اراده داده، به انسان چهار تسبیح را نیز آموزش داده است:

3/2/5/1. ادمان قرائت تسبیح اول باعث: کاهش تصمیمات غلط؛ چگونگی اصلاح تدریجی تصمیماتِ باعث ایجاد اختلاف بنابر فهم تسببحات

3/2/5/2. ادمان قرائت تسبیح دوم باعث: تصمیم گیری به نفع دیگران؛ چگونگی اصلاح تدریجی تصمیماتِ باعث ایجاد اختلاف بنابر فهم تسببحات

می دهد و می گوید: می توان تصمیمی گرفت که نه فقط به نفع خودت بلکه به نفع دیگران هم باشد.

3/2/5/3. ادمان قرائت تسبیح سوم باعث: نداشتن حب ریاست؛ چگونگی اصلاح تدریجی تصمیماتِ باعث ایجاد اختلاف بنابر فهم تسببحات

اشاره

امام سجاد(علیه السّلام) فرمود:چون بگوئی« لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ » وحده لا شریک له کلمه اخلاص را گفتی،هیچ بنده ای که بزرگی خواه و ستمگر نباشد آن را نگوید جز آنکه خدا از آتش دوزخ آزادش کند،

2) . ارجاع پژوهشی: دعای چهل و هفتم صحیفه سجادیه معروف به دعای عرفه امام سجاد (علیه السلام)

زمان، تعارضی بین این دو باشد، "دعای عرفه امام سجاد" علیه السلام را مقدّم کنید. از دلایلش این است که "مفاهیم نظام سازانه" در "دعای عرفه امام سجاد" علیه السلام قوی تر است؛ چرا که در شرایطی است که "امامت" به چالش کشیده شده [است]. چون شرایط حضرت علیه السلام با شرایط امام حسین علیه السلام متفاوت بوده و به وضع ما نزدیک تر است. نفی امامت در زمانه مدرن ما، شبیه دوران امام سجاد علیه السلام است.⁽¹⁾

دعا بر محمد (صلی الله علیه وآله) و خاندانش

در دومین بخش از دعای عرفه امام سجاد (علیه السلام)، به دعا بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) و صلوات به او پرداخته شده است.

· درود و صلوات بر محمد(صلی الله علیه وآله) و اهل بیت(علیهم السلام) او

· فلسفه صلوات بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) و آل او: سپاس گزاری و قدردانی، زنده کننده یاد و نام پیامبر (صلی الله علیه وآله) و الگوسازی

· معرفی مقام پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله)

· درود بر اهل بیت پیامبر به عنوان حافظان دین و جانشینان خدا در زمین و حجت های الهی بر بندگانش

· اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه وآله) وسیله رسیدن به خدا و راهی برای نیل به بهشت

· در خواست درودی بی آغاز و بی پایان بر پیامبر و خاندانش

· صلوات بر پیامبر (صلی الله علیه وآله): درودی فزاینده، همراه با خشنودی، صلواتی جاودانه، صلوات گسترده و فراگیر، غیرقابل شمارش

امام شناسی

امام سجاد (علیه السلام) در بخش سوم دعای عرفه به توصیف مقام اهل بیت (علیهم السلام) و همچنین دعا بر شیعیان و بیان ویژگی های آنان می پرازد.

· توصیف اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه وآله): مجریان امر خدا، خزانه داران دانش خدا، حافظان دین، جانشینان خدا بر روی زمین، حجت بر بندگان، وسیله هدایت به سوی خدا و پاکیزگان از گناه و آلودگی، پناه گاه مردم و اهل ایمان، مصادیق جمال الهی

· گستره وسیع دانش اهل بیت (علیهم السلام)

· درود و صلوات بی پایان و هم وزن عرش بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اهل بیت

· معرفی مقامات اهل بیت (علیهم السلام): مشعل فروزان برای یافتن حق، مسیر دست یابی به خشنودی خدا و پناه پناهندگان

· وجوب فرمان برداری از دستورات اهل بیت (علیهم السلام)

· امامان غرض و هدف آفرینش

· لزوم وجود امام معصوم در هر زمان

· تأیید دین خداوند در هر زمانی به واسطه امام

· حمایت از معصومان با ملائکه و جُنود الهی

· حمد و سپاس خدا به دلیل وجود نعمت امام معصوم (علیه السلام)

· لزوم گسترش قدرت و ایجاد حکومت برای امام معصوم (علیه السلام)

· در خواست اقامه کتاب و حدود وشرایع الهی و سنت های پیامبر به واسطه امام معصوم (علیه السلام)

· در خواست زنده شدن نشانه های دین که ظالمان نابودشان ساخته اند

· ابزارهای متفاوت امامان برای هدایت مردم به سوی خدا

· در خواست اطاعت از امام (علیه السلام) و تسلیم در برابر او و تلاش در راه رضای او

· در خواست درود برای دوستان و پیروان امامان (علیه السلام)

· فرمان برداری از معصوم و یاری او، راه تقرب به خدا و پیامبر (صلی الله علیه وآله)

· درود بر دوستان و پیروان اهل بیت (علیهم السلام)

· ویژگی شیعیان اهل بیت (علیهم السلام): اقرارکننده به مقام اهل بیت، دنباله رو دستورات آنان، تمسک به ولایت آنها، منتظر حکومت اهل بیت

· دعا برای شیعیان اهل بیت: بودن از اهل تقوا، پذیرش توبه آنها از سوی خدا و قرار گرفتن در جایگاه امن و امان

کتاب شهود و شناخت، ج4، ص98 الی 121

شرح فرازهای دعای چهل و هفتم از سایت عرفان.

erfan.ir/farsi/sahifeh47

fa.wikishia.net/view/دعای_عرفه_امام_سجاد(علیه السلام)

حال امام علیه السلام در این دعا تعبیری دارند: «ای اله همه اله ها!»⁽¹⁾

خدایا! حمد ویژه توست؛ ای پدید آورنده آسمان ها و زمین! ای صاحب بزرگی و رافت و محبّت! ای مالک همه اربابان و ای معبود هر معبود و خالق هر مخلوق و وارث هر چیز! چیزی شبیه او نیست و علم چیزی از او پنهان نمی ماند و او به هر چیز احاطه دارد و او بر هر چیز نگهبان است.

الصحیفة السجادیة ج1 ص210

إقبال الأعمال ج1 ص350 / المصباح (للکفعمی)

ج1 ص671

یعنی عالَم پر از "إله" است و تو "إله" همه آن هایی.

3/2/5/3/2. توصیه به مطالعه تاریخ و بررسی الهه ها در ادیان مختلف؛ یکی دیگر از راه های ادمان قرائت تسبیح سوم و نفی اله ها (در نتیجه: نداشتن حب ریاست و هماهنگ سازی اراده ها)

[همانطور که در] تاریخ می خوانید، از قدیم الایام تا دوران معاصر، "الهه" وجود دارد؛ مثلاً در تاریخ قدیم ایران، "میترائیان" را داریم. نمی دانم تاریخچه اینان را خوانده اید یا نه؟ الان بقایای معابدشان در کنگاور وجود دارد. میترائیان "الهه آب" داشتند و معتقد بودند که آب، الهی دارد و آن را می پرستیدند. امام سجادعلیه السلام می فرمایند: «الله، اله همه الهه هاست. هر کسی (یا به تعبیر دیگر هر اله ای) که

شما برای او، نوعی مدیریت قائل هستید، دوستش دارید و با او همراهی می کنید، خداوند متعال "اله" همه آنهاست.»

3/2/5/3/3. توجه به شرح اجتماعی این ذکر: نفی طاغوت در نظام سازی و مناصبِ تصمیم گیری؛ یکی دیگر از راه های ادمان قرائت تسبیح سوم و نفی اله ها (در نتیجه: نداشتن حب ریاست و هماهنگ سازی ارداه ها)

بنابراین، «لا إلهَ إلاَّ اللَّه» کلمه ای مدیریتی است! معنای آن این است که فقط باید، خدا مدیریت کند؛ چراکه بقیه اله ها فاقد آن دو تسبیح هستند و می دانیم اگر آن دو تسبیح نباشد، دنیا پر از فساد می شود. آقای نماینده مجلس! شما واقعاً مطمئن هستید که وقتی در منصب "تصمیم گیری" قرار گرفتید، وصف "سبحانَ" را دارید؟ وصف "الحَمد" را دارید؟ به واقع می دانید که ندارید؛ بنابراین، "انگیزه مدیر شدن" کاهش پیدا می کند و این "کارکرد تسبیحات" است. وقتی انسان شرح اجتماعی کلمه «لا إلهَ إلاَّ اللَّه» را از روایات می خواند، می فهمد که این معانی خیلی راهگشاست. «لا إلهَ إلاَّ اللَّه» در "نظام سازی" منجر به "نفی طاغوت" می شود.⁽¹⁾

در دین، هیچ اکراه و اجباری نیست. مسلماً راه هدایت از گمراهی روشن و آشکار شده است. پس هر که به طاغوت کفر ورزد و به خدا ایمان بیاورد، بی تردید به محکم ترین دستگیره که آن را گسستن نیست، چنگ زده است؛ و خدا شنوا و داناست.

حَدَّثَنِی قَاضِی اَلْقُضَاةِ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ اَلْحُسَیْنُ بْنُ هَارُونَ اَلضَّبِّیُّ رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِی عَلِیُّ بْنُ اَلْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ حَدَّثَنِی عَلِیُّ بْنُ مُوسَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : سَتَکُونُ بَعْدِی فِتْنَةٌ مَظْلِمَةٌ (اَلنَّاجِی مِنْهَا) (مَنْ تَمَسَّکَ) بِالْعُرْوَةِ اَلْوُثْقَی فَقِیلَ یَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ مَا اَلْعُرْوَةُ اَلْوُثْقَی قَالَ وَلاَیَةُ سَیِّدِ اَلْوَصِیِّینَ قِیلَ یَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ مَنْ سَیِّدُ اَلْوَصِیِّینَ قَالَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ قِیلَ [یَا رَسُولَ اَللَّهِ ] وَ مَنْ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ قَالَ مَوْلَی اَلْمُسْلِمِینَ وَ إِمَامُهُمْ بَعْدِی قِیلَ یَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ مَنْ مَوْلَی اَلْمُسْلِمِینَ وَ إِمَامُهُمْ بَعْدَکَ قَالَ أَخِی عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «پس از من فتنه ای تاریک روی خواهد داد. کسی از آن نجات می یابد که به ریسمان استوار چنگ زند.» عرض شد: «ای رسول خدا! ریسمان استوار چیست؟» فرمود: «ولایت سیدِ وصییان است.» عرض شد: «ای رسول خدا! سیدِ وصییان کیست؟» فرمود: «امیرالمؤمنین است.» عرض شد: «ای رسول خدا! امیرالمؤمنین کیست؟» فرمود: «مولای مسلمانان و امام آنها پس از من است.» عرض شد: «ای رسول خدا! مولای مسلمانان و امام آنها پس از شما کیست؟» فرمود: «برادرم علی بن ابی طالب علیه السلام.»

مائة منقبة ج1 ص149 / الیقین ج1 ص250 و ص552

تفسیر البرهان

ج1 ص524 و ج4 ص380 / بحار الأنوار ج36 ص20 و ج37 ص307

3/2/5/4. ادمان قرائت تسبیح چهارم باعث: مهار غرور و ادعاهای مختلف؛ چگونگی اصلاح تدریجی تصمیماتِ باعث ایجاد اختلاف بنابر فهم تسببحات

گفت:اکنون بگو که تفسیر آن چهار کلمه چیست؟فرمود:...اکبر یعنی جیزی بزرگ تر از خدا نیست...

می آورند و اجرا می کنند.⁽¹⁾

اولین مسئله ای که به صورت بنیادین برای دشمن سلطه و تسلط ایجاد می کند؛ پذیرش نظم اجتماعی پیشنهادی او در زندگی است. حوادث فعلی منطقه جغرافیایی ظهور، هم دقیقاً بر سر این موضوع است. دشمن در اطلاعیه های مرتبط با شهادت آیت الله سید حسن نصراللّه و دیگر مواضع خود از نظم جدید سخن می گوید و به دنبال تثبیت مدیریت تمدن مدرنیته در منطقه جغرافیایی ظهور است. مدیریت آمریکایی بر جهان به دلیل ناکارآمدی های مختلف از سال 1357 به تدریج در حال انتقال به جبهه مقاومت است و نباید با ارائه تحلیل ناقص از درگیری های مرتبط با این انتقال مدیریت، تفسیر غلطی به مردم ارائه داد. به عبارت بهتر: اولین متغیر و عامل مؤثر بر نفی سبیل -که عدم پذیرش نظم آمریکائی بر منطقه جغرافیایی ظهور است- را باید برای همه تحلیل کرد و با خطر تحلیل های غلط و ناقص از حوادث منطقه مقابله کرد.

دومین مسئله ای که به صورت بنیادین برای دشمن سلطه و سبیل می سازد؛ انتخاب افراد دارای تردید و کم صلابت و یا تسلیم و علاقه مند به غرب برای اداره کشور است. برای تثبیت نظم پیشنهادی تمدن اسلامی و تضعیف نظم آمریکایی بر منطقه نیازمند افراد اولوالعزم و مصمم هستیم. برخی از افراد دولت چهاردهم جمهوری اسلامی از نعمت تصمیم گیری قاطع در برابر دشمن محروم هستند و در بحبوحه عزم و شرح صدر دشمن برای تثبیت تسلط خود در منطقه به دنبال مذاکره هستند! از مهمترین مصادیق صلابت در تصمیم گیری؛ اقدام نظامی به موقع بر علیه سگ هار صهیونیست است.

سومین مسئله ای که به صورت بنیادین برای دشمن سلطه و سبیل می سازد؛ بی توجهی یا توجه ناقص به نقش عوامل امنیت ساز غیر نظامی است. حادثه انفجار وسایل ارتباطی در لبنان نشان داد؛ که تکنولوژی های ارتباطی، خود ابزار بزرگی برای جنگ و قتل هستند و غیر از ایجاد اشراف اطلاعاتی برای دشمن، خطراتی دیگری هم به همراه دارند. در حوادث اخیر منطقه: نگاه خوشبینانه به تکنولوژی، قتلگاه بسیاری از مجاهدان لبنانی گردید و در ادامه این نبرد مقدس هم این نگاه خوشبینانه چالش آفرین خواهد بود. علاوه بر تکنولوژی و صنعت، اقدام بر علیه امنیت از حوزه هائی مانند: 1- معماری و مهندسی، 2- سلامت و واکسن، 3- نان و غذا، 4- مدیریت شهری متمرکز و غیر محله ای، 5- الگوی ساخت بازار و توزیع کالا به محوریت فروشگاه های بزرگ، 6- الگوی مسابقات کشور، 7- تأمین متمرکز آب، 8- وابسته کردن همه امور به حمل و نقل، 9- گسترش شایعات و القای ناامیدی، 10- تأمین مالی متمرکز به محوریت بانک و بورس و 11- عدم مقابله با عوامل غریب؛ هم امکان پذیر است. توجیه مردم و مسئولین درباره پدافند غیرعامل در 12 محور فوق الذکر، از جمله مهمترین توصیه های کاربردی، باب فقهی نفی سبیل است. برای مقابله با سلطه دشمن، نیازمند ترمیم پدافند غیرعامل کشور هستیم.

حجت الاسلام علی کشوری، 10 مهر 1403، قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

https://eitaa.com/olgou4/6972

من از اینجا متوجه می شوم که به آیات و روایات بی توجه اند و بسیاری از مدیران ما، اصلاً فهمی از تسبیحات ندارند. الان از توضیحات ناقص بنده، معلوم می شود

که چرا حضرت ولی عصر ارواحنافداه که تشریف می آورند، جامعه را با "صلاة" اداره می کنند؟ به این دلیل است که رکن اصلی صلاة، "تسبیحات" است و فهم تسبیحات، "اختلاف شکن" است.

سند این مطالب را از سوره صف ارائه می کنم: «أعوذ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ * سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ (صف1)» [آنچه در آسمان ها و زمین است، به "تسبیح خدا" می پردازند و اوست ارجمند حکیم.] توجه داشته باشید که علاوه بر سوره صفّ، شش سوره دیگر نیز داریم که آن ها با "تسبیح" شروع می شوند.⁽¹⁾

یعنی خداوند شرح مفصلی درباره مسئله "تسبیحات" در کتاب خود داده است؛ زیرا هیچ راه دیگری برای "مهار نرم اراده ها" غیر از "توسعه فهم از تسبیحات" وجود ندارد.

3/2/5/5/1. القای نظم اجتماعی موجود در نداشتن اراده و اختیار (تبعیت بی چون و چرا از اوامر و قوانین)؛ روش معیوب مهار اراده و اختیار توسط نظم اجتماعی مدرنیته

بنده تعبیری دارم که خواهش می کنم شما نیز روی آن دقت کنید (و اگر اشتباه است به من بگویید): به نظر من، این نقضِ غرضِ خدا است که از یک سو به بشر "اراده" داده و از سوی دیگر به او بگوید: «اراده نکن!». [اگر قرار بر اراده نکردن بشر بود]، پس چرا از اول به او اراده داده؟! مسئله اینجاست که شما در "نظم اجتماعی" کاری می کنید که عملاً به آدم ها می گویید: اراده نکنید. متأسفانه، بسیاری از قوانین مجلس، تدابیر ما برای حل مشکلات و اختلافات و حتی امر به معروف ها و نهی از منکرهای ما در جامعه همین طور است. برداشت خانم بی حجاب یا آن فرد خطاکاری که روبروی ماست این است که ما چیزی را به او تحمیل می کنیم و می گوییم که اراده نکن!

3/2/5/5/2. مهار اراده غلط انسان ها با افزایش فهم از تسبیحات و از طریق تفاهم و اتمام حجت (عدم سرکوب ارداه و اختیار)؛ راه حل آیات و روایات برای همگام سازی اراده ها

درحالی که مدلِ "امربه معروف" و "نهی ازمنکر" ما، باید "تسبیحات محور" باشد. یعنی به او بگوییم: «اراده باطل و غلط به نفع تو نیست؛ در نتیجه، خودبه خود و به صورت نرم، اراده اش را اصلاح می کند.» این طور می شود سطح اختلافات و منازعات را با "افزایش فهم از تسبیحات"،

کاهش داد. یا اگر فردی اصرار داشته باشد که "اراده غلط" خود را ادامه دهد، شما با او "اتمام حجت" و "تفاهم" کرده اید و این نکته خیلی فنی است.⁽¹⁾

3/2/5/5/3. آموزش همگانی فهمِ تسبیحات از پایگاه مسجد و امام جمعه (عدم تبعیت از ساختار دولت مدرن برای ایجاد نظم اجتماعی)؛ نحوه اداره جامعه (ایجاد نظم اجتماعی) بر مبنای آیات و روایات (منزلت)

لذا وقتی در سطح حکمرانی، شاگرد امام صادقعلیه السلام می شوید، به شما می گویند: «این قدر فکر مجلس نباشید» بنده همیشه به دوستان [این نکته را] گفته ام. البته نه به این معنا که در "مجلس" و "ساختار دولت مدرن" نباید کارهایی کرد؛ ولی واقعاً اگر می خواهید جامعه تان را اداره کنید، باید به فکر نهاد "امام جمعه" باشید، نهاد "مسجد"⁽²⁾

در نمایشگاه تخصصی مسجد و اداره جامعه به سه پرسش اساسی مرتبط با تبیین نقش بی بدیل مسجد در حل مشکلات مختلف اجتماعی (بخوانید: اداره جامعه) پاسخ گفته ایم:

پرسش اول: مسجد در چه حوزه هائی تأثیرگذار است؟! (خلاصه جواب: با استظهار از اصطلاحات مسجد القبیله، مسجد السوق، مسجد الاعظم و مساجد اربعه، برای مسجد چهار کارکرد 1- مفهوم پردازی و سیاستگذاری برای خانواده در مسجد محله، 2- مفهوم پردازی و سیاستگذاری برای کسب روزی حلال و رفع اختلالات بازار در مسجد بازار، 3- سیاستگذاری و مفهوم پردازی برای تقویت مصالح و رفع مفاسد یک شهر به صورت هفتگی در مسجد اعظم و 4- مفهوم پردازی و سیاستگذاری برای اداره دنیا در مساجد اربعه، در بیان شارع تعریف شده است! )

پرسش دوم: حکمرانی در مسجد حقوقی و جبری است یا حکمرانی نرم مبتنی بر ایده پردازی را مزیت می داند؟!(خلاصه جواب: با توجه به اهمیت اصل تأثیر گذاری بر قلوب، مسجد از حکمرانی مدرن و قانون محور و جبری پرهیز می کند و در محیط اطراف خود مفهوم پردازی و ایده پردازی می نماید. مفاهیم پایه حکمرانی نرم یک مسجد؛ حدود کبار فرائض خمس هستند و نباید از مفاهیم التقاطی و پوزیتویستی برای تأثیر گذاری بر مردم استفاده کرد. در مجموع تاکنون تأثیرات 23 حد از حدود کبار فرائص خمس، مانند: حد طهارت، حد وقت، حد قبله، حد تکبیرة الافتتاح، حد رکوع، حد سجود، حد دعا، حد تزکیه، حد اقلام نه گانه زکات، حد زمان پرداخت زکات و..... را در اداره جامعه و حل مشکلات جامعه با استفاده از قواعد اصولی فقه البیان تشریح نموده ایم. )

پرسش سوم: برنامه های اجرایی یک مسجد کدام هستند؟! (خلاصه جواب: با تکیه بر مفاهیم 23 گانه مطرح شده در پرسش دوم، یک مسجد می تواند حداقل 40 برنامه اجرایی برای حل مشکلات و مسائل مردم را تعریف نماید. 1- برنامه کاهش قیمت ها، 2- برنامه شادی آفرینی در محله، 3- برنامه ترویج غذای متناسب با مزاج، 4- برنامه معرفی مناطق جغرافیایی ظهور و سیاست خارجی، 5- برنامه آموزش آداب پنج گانه انعقاد نطفه، 6-برنامه آموزش و ترویج مشاغل برتر پنج گانه از نگاه انبیاء، 7- برنامه معرفی کتاب های جدید آموزشی بر اساس طبقه بندی جدید علم، 8- برنامه تبیین اصول 4 گانه پخت نان، 9- برنامه معرفی فرائض خمس، 10- برنامه کاهش تولید زباله و... بخشی از این برنامه ها محسوب می شوند. )

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی)،13 مهر 1402، قم

پایگاه اطلاع رسانی شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی در پیامرسان ایتا

eitaa.com/olgou4/5667

اختیارات به دست "الگوی پیشرفت اسلامی" رسید، ما این مباحث را در قالب "آموزش همگانی" شروع می کنیم: تسبیح یک، تسبیح دو، تسبیح سه [و تسبیح چهار].

3/2/5/5/4. منطقی شدن تبعیت اوامر و نواهی الهی در صورت فهم تسبیحات (عدم شباهت به اوامر و نواهی پادشاهان و مدیریت اعتراض درونی) در نتیجه: هم صف شدن تدریجی با ملائکه و انبیاء علیهم السلام و مهار نرم تصمیمات غلط)؛ سیر دقیق کارکرد فهم تسبیحات در حل اختلافات (تصویر)

وقتی مردم فهم از تسبیح پیدا کردند، آرام آرام از درون خودشان متذکر می شوند و می گویند: حالا که تسبیح اول، دوم، سوم و چهارم در مورد حضرت رب العالمین جاری است، پس من هم از او تبعیت می کنم. لذا "امر و نهی الهی"، درصورت "فهمِ تسبیحات" منطقی می شود؛ اما اگر فهمی از تسبیحات نداشته باشید، خدا را هم مثل یکی از پادشاهان عالَم می بینید که بی منطق حکم می کند. خیال می کنید: [نعوذبالله] خدا نیز مانند آنها، امر و نهی می کند و در نتیجه راجع به اوامر و نواهی الهی به بن بست می رسید. بنابراین، اگر می خواهید اراده انسان ها اصلاح شود، تدبیر اول، آموزش تسبیحات است. در نتیجه، افراد آرام آرام اراده خودشان را در سطح "مع الملائکه" و "مع الرسول" قرار می دهند و به این ترتیب، سطحِ خطاها پایین می آید و اختلافات حل وفصل می شود.

3/2/6. نظریه فقهی تسبیحات؛ مهم ترین نظریه نقشه الگوی پیشرفت اسلامی

اشاره

حال بنده نکته ای را بگویم؛ ولی زیاد توضیح نمی دهم: مهم ترین نظریه نقشه الگوی پیشرفت اسلامی، "نظریه فقهی تسبیحات" است که اینجا به صورت خلاصه آن را توضیح دادم. ان شاءالله بعداً جلسه ای داشته باشیم تا نظریه فقهی تسبیحات را به عنوان "ابزار هماهنگ سازی اراده ها" شرح دهم.

3/2/6/1. ساختار تسبیحات؛ یکی از مباحث مطرح در نظریه فقهی تسبیحات (تعریف)

آنجا تفصیلات زیای خواهیم داشت از جمله اینکه خداوند متعال، "ساختار تسبیحات" را نیز به ما عرضه داشته است. ببینید، گاهی اوقات شما می گویید: «سُبْحٰانَ رَبِّی» یعنی به نحو مطلق قائل هستید پروردگارِ من، "سبحان [منزه و بی عیب]" است، اما سطح این تسبیحات مشخص نمی شود. درحالی که در روایات توضیح داده شده که به طور نمونه: «سُبْحَانَ اَللَّهِ مِلْءَ سَمَاوَاتِهِ سُبْحَانَ اَللَّهِ

مِلْءَ أَرْضِهِ»⁽¹⁾

تسبیحی که حضرت محمد(صلی الله علیه وآله) و ائمه علیهم السلام در آغاز هر ماه انجام می دادند این بود: 

سبحان الله عدد رضاه: پاک و منزه است خداوند به تعداد آنچه او را خشنود می کند. سبحان الله ملء سماواته: پاک و منزه است خداوند به اندازه تمام آسمان ها. سبحان الله ملء أرضه: پاک و منزه است خداوند به اندازه تمام زمین. سبحان الله مثل ذلک: پاک و منزه است خداوند به اندازه آنچه گفته شد. الحمدلله مثل ذلک: سپاس خداوندا به اندازه آنچه گفته شد. لا اله الا الله مثل ذلک: هیچ خدایی جز خدا نیست به اندازه آنچه گفته شد. الله اکبر مثل ذلک: الله بزرگ تر است به اندازه آنچه گفته شد.

سلوة الحزین ج1 ص90

بحار الأنوار

ج91 ص205

3/2/6/2. توجه به ضرورت و کارکرد های انواع تسبیحات؛ یکی از مباحث مطرح در نظریه فقهی تسبیحات (تصویر)

اشاره

من دیده ام بعضی از اهل معنا در تعقیبات نمازشان می نشینند و تسبیحات متنوعی می گویند و متوجه می شوم که اینها "فهمِ از تسبیح" دارند. از نوع انتخاب تسبیح توسط آنان، متوجه می شوم که اینها "ضرورت [تسبیح]" و "کارکردهای تسبیح" را ساده نمی گیرند. مثلاً طلبه ای را می شناسم که بعد از نمازها، ابتدا "تسبیح حضرت آقا امیرالمؤمنینعلیه السلام" و بعد "تسبیحات حضرت زهراسلام الله علیها"⁽²⁾

محمّد بن عذافر گوید: همراه پدرم خدمت امام صادق علیه السّلام شرف یاب شدم. پدرم از آن حضرت در مورد تسبیحات حضرت فاطمه علیها السّلام پرسید.فرمود:«اللّه اکبر» و سی و چهار مرتبه شمرد.سپس فرمود:«الحمد للّه» تا این که به شصت و هفت رسید (یعنی سی و سه مرتبه الحمد للّه گفت) پس از آن فرمود:«سبحان اللّه» تا به صد رسید (یعنی آن را نیز سی و سه مرتبه گفت) و همه آن ها را به دست خود می شمرد..

الکافی

ج3 ص342 / تهذیب الأحکام ج2 ص105

الوافی

ج8 ص789 / وسائل الشیعة ج6 ص444 / بحار الأنوار ج82 ص333

آقا امیرالمؤمنین" علیه السلام وجود دارد. تسبیحات ایشان، چهل عدد است و تقدم و تأخر ذکرهایش نیز نسبت به "تسبیح حضرت زهرا" سلام الله علیها متفاوت است.

3/2/6/2/1. ضرورت توجه به تسبیح حضرت آقا امیر المؤمنین علیه السلام به جهت تناسب با ظرفیت ایمانی پایین (ظرفیت های دارای اعتراض به خدا)؛ یک نمونه از توجه به ضرورت و کارکرد های انواع تسبیحات

مثلاً "تسبیح حضرت زهرا"سلام الله علیها با «ٱللَّٰهُ أَکْبَرُ» شروع می شود ولی "تسبیح حضرت آقا امیرالمؤمنین"علیه السلام با «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ». زمان گفتن "تسبیحات حضرت آقا امیرالمؤمنین" علیه السلام بعد از "صلاة" است و اگر خواستید این تسبیح را نیز بگویید، [به این ترتیب است]: ده بار «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ» است، ده مرتبه «سُبْحَانَ اَللَّهِ»، ده بار «ٱللَّٰهُ أَکْبَرُ» و در آخر هم ده مرتبه ذکر «لا إلهَ إلاَّ اللَّه» که در مجموع چهل بار می شود و آثاری برای این تسبیح شمرده شده است. از «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ» شروع می شود، یعنی چه؟ (خیلی نکته مهمی است) چرا که "تسبیح حضرت آقا امیرالمؤمنین"علیه السلام با ظرفیت ما، مناسب تر است. با شروع از «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ»، شما بر این موضوع تأکید می کنید که: «خدایا! من ده بار بعد از هر نماز می گویم که قبول دارم تو به نفع من تصمیم می گیری»؛ این برای "رشدِ" انسان، بسیار مهم است که مدیر و ربّ خود را قبول کند. ولی "تسبیح حضرت زهرا" سلام الله علیها، انگار [برای] یک انسان کامل که همه این راه ها را رفته، است؛ از «ٱللَّٰهُ أَکْبَرُ» شروع می کند و می گوید: «خدایا! من تو را تسبیح کردم؛ ولی تو خیلی بزرگ تر از تسبیحات و فهم من از این تسبیحات هستی.» لذا "تسبیح حضرت زهرا" سلام الله علیها در اوج تر است. پس برای ظرفیت های پایین، "تسبیحات حضرت آقا امیرالمؤمنین" علیه السلام بهتر است. آن هایی که خصوصاً در وجودشان به خدا اعتراض دارند، باید دائماً از «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ» شروع کنند و این مهم است. در روایت داریم: "ناصیه"؛ یعنی سرنوشت ما دست خداست.⁽¹⁾

امیرالمؤمنین (علیه السلام): زمامدار همه جنبندگان و بازگشتگاه همه موجودات

مصباح المتهجد ج2 ص472 / نهج البلاغة ج1 ص158

البلد الأمین ج1 ص128 / بحار الأنوار ج83 ص134 و ج87 ص195 / مستدرک الوسائل ج5 ص88

تناسب بیشتری دارد، یعنی بحث بسیار مهم ترِ حوزه تسبیحات این است که به حال و روحیه خودتان نگاه کنید؛ مثلاً اگر می دانید به حضرت پروردگار [جلَّ جلاله] اعتراض دارید، روی «اَلْحَمْدُلِلّٰهِ» زیاد فکر کنید که شما را نجات می دهد.

3/2/6/2/2. ضرورت توجه به جمله «الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ» به جهت توانایی ستایش تمام نعمت های او؛ یک نمونه دیگر از توجه به ضرورت و کارکرد های انواع تسبیحات

نکته آخر بنده: امام صادق علیه السلام می فرمایند: «استرِ پدرم، امام باقر علیه السلام، گم شد. پدرم بلند در جمعِ اهالی و خانواده گفتند: اگر استر من پیدا شود، به شکلی خداوند متعال را حمد کنم که هیچ کس به این شکل خدا را حمد نکرده باشد! امام صادق علیه السلام می فرمایند: منتظر بودیم تا ببینیم پدرمان چگونه می خواهند خدا را حمد کنند؟امام باقر علیه السلام که استرشان پیدا شد، سوار شدند و گفتند: «الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ» و هیچ چیز دیگر نگفتند. امام صادق علیه السلام می فرمایند: ما همه منتظر بودیم، الان پدرم می خواهند چه کنند؟⁽¹⁾

ارجاع از متن

و امام جعفر (علیه السّلام) فرمود که: پدر من استری داشت فرمود در وقتی که از او فوت شده بود که اگر حق سبحانه و تعالی آن را بمن بازگرداند من او را حمدی گویم بمحامدی که مرضی او باشد، اندک زمانی نگذشت که استر آمد بازین و لجام، چون آن حضرت بر آن سوار شد و راست نشست و جامه را گرد کرد سر مبارک را بسوی آسمان کرد و فرمود که: الحمد للّٰه، و زیاده از این نگفت، بعد از آن فرمود که: چیزی را باقی نگذاشتم گردانیدم جمیع انواع حمد را از برای خدای تعالی پس هیچ حمد باقی نماند الا که داخل است در آنچه گفتم.

کشف الغمة ج2 ص118

تفسیر البرهان ج1 ص106 / بحار الأنوار

ج46 ص290 / عوالم العلوم ج19 ص222 و ص227

الْعَالَمِینَ»، در واقع می گوید: «خدایا! من راضی ام به هر کاری که تو انجام داده ای و تمام کارهای تو به نفع ماست.»⁽¹⁾

ا«الحمد للّٰه»:اداء آنچه راست که حقتعالی از سپاس و شکر بر بندگان واجب ساخته است و شکر و سپاس از آنچه خداوند عبد و بنده خود را بدان توفیق داده از تمامی خوبیها و خیرات این عبارت تمجید حقّ تعالی و تحمید او بوده و نیز با آن بنده اقرار می کند که او فقط خالق و مالک است نه دیگری...

علل الشرایع ج1 ص251 / عیون الأخبار ج2 ص99 / من لا یحضره الفقیه

ج1 ص310

تفسیر البرهان ج1 ص113 / بحار الأنوار ج6 ص58 و ج82 ص54

عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَلَیْهِمُ السَّلاَمُ عَنْ أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَیْهِ : فِی خَبَرِ اَلْیَهُودِیِّ اَلَّذِی سَأَلَهُ عَنْ فَضَائِلِ نَبِیِّنَا صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ أُمَّتِهِ قَالَ وَ مِنْهَا أَنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ فَاتِحَةَ اَلْکِتَابِ نِصْفَهَا لِنَفْسِهِ وَ نِصْفَهَا لِعَبْدِهِ قَالَ اَللَّهُ تَعَالَی قَسَمْتُ بَیْنِی وَ بَیْنَ عَبْدِی هَذِهِ اَلسُّورَةَ فَإِذَا قَالَ أَحَدُهُمْ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ فَقَدْ حَمِدَنِی وَ إِذَا قَالَ: رَبِّ اَلْعٰالَمِینَ فَقَدْ عَرَفَنِی وَ إِذَا قَالَ: اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِیمِ فَقَدْ مَدَحَنِی وَ إِذَا قَالَ: مٰالِکِ یَوْمِ اَلدِّینِ فَقَدْ أَثْنَی عَلَیَّ وَ إِذَا قَالَ: إِیّٰاکَ نَعْبُدُ وَ إِیّٰاکَ نَسْتَعِینُ فَقَدْ صَدَقَ عَبْدِی فِی عِبَادَتِی بَعْدَ مَا سَأَلَنِی وَ بَقِیَّةُ هَذِهِ اَلسُّورَةِ لَهُ تَمَامَ اَلْخَبَرِ .

امام علی علیه السّلام فرمود: خدای تعالی فاتحة الکتاب را نصفش را برای خود و نصفش را برای بنده اش قرار داده خدای تعالی فرموده این سوره را بین خود و بنده ام تقسیم کردم هر گاه یکی از آنان بگوید« اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ » مسلم مرا ستایش کرده و هر گاه بگوید« رَبِّ اَلْعٰالَمِینَ » مسلم مرا شناخته

إرشاد القلوب ج2 ص406

بحار الأنوار ج16 ص341 و ج89 ص260

3/2/6/2/3. مدیریت اعتراض درونی به خداوند و گرفتار نشدن به تکذیب ربوبیت خداوند (به عنوان نمونه: عدم کارآمدی قرآن در مدیریت جامعه) با توجه به ذکر تحمید؛ یک نمونه دیگر از توجه به ضرورت و کارکرد های انواع تسبیحات

هر کس نتواند اعتراض درونی خود را نسبت به خدا مدیریت کند، در نهایت به "تکذیب" می رسد و شروع به دعواکردن با خدا می کند. البته [این مسئله] در ابتدا، مخفی است، اما بعد از مدتی آشکار می شود؛ مثلاً می گوید: «الان دیگر قرآن برای مدیریت جامعه کارآمد نیست و باید از راه حل ها و منابع دیگری، وام گرفت!» در واقع، [این حرف] شبیه حرف برخی از سران اصلاحات است؛ چرا که از ابتدا، "فهم تسبیحات" نداشته و با اینکه طلبه بوده، فهمی از تسبیحات به او نیاموخته اند!

پس این مسئله مهمی است؛ زیرا باعث حل اختلافات می شود. اگر خواهان ایجاد صلح هستیم، باید "نظریه فقهی تسبیحات" را ترویج کنید. امیدوارم توفیق پیدا کنیم تا این موضوع را مفصل تر توضیح دهیم.

3/3. عمل به وعده؛ دومین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اشاره

"عمل به وعده ها" زیرساخت دومی است که اختلافات را حل می کند: أعوذ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ «یَا أَیُّهَا الَّذینَ ءَامَنوا لِمَ تَقولونَ مَا لاتَفْعَلون * کَبُرَ مَقْتًا عِنْدَاللَّهَ أَنْ تَقولوا مَا لاتَفْعلون (صف2 و3)» در این دو آیه، خداوند متعال اعتراض می کند یا به تعبیر روایت، مؤمنین را توبیخ می کند. می فرماید: می شود به من بگویید «لِمَ تَقولونَ مَا لاتَفْعَلون» چرا سخنی را می گویید؛ ولی بنای عمل کردن ندارید؟ چرا که این موضوع، "سبب ایجاد اختلاف" در جامعه است. بنابراین، به خودتان و فرزندانتان یاد دهید که: یا حرفی را نزنید یا اگر حرفی زدید، به آن عمل کنید تا اختلاف در جامعه ایجاد نشود. همین یک کار، بسیاری از اختلافات را از بین می برد. در روایت آمده است که: «فرزند، پدر و مادر را "رَبّ" خودش می داند؛ بنابراین، اگر به فرزندتان قولی دادید، [حتماً به آن] عمل کنید. در غیر این صورت، بدقولی را یاد می گیرند.»⁽¹⁾

امام کاظم علیه السّلام به من فرمود: اگر به فرزندان خود وعده چیزی می دهید، به وعده خود وفا کنید؛ چرا که آنان تصور می کنند که شما روزی رسان آنان هستید. خداوند از پامال شدن حقوق بانوان و کودکان چنان خشم می گیرد که از سایر خطاها خشم نمی گیرد.

الکافی ج6 ص50

الوافی ج23 ص1387 / وسائل الشیعة ج21 ص484 / بحار الأنوار ج101 ص73

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ اَلْبَجَلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : أَحِبُّوا اَلصِّبْیَانَ وَ اِرْحَمُوهُمْ وَ إِذَا وَعَدْتُمُوهُمْ شَیْئاً فَفُوا لَهُمْ فَإِنَّهُمْ لاَ یَدْرُونَ إِلاَّ أَنَّکُمْ تَرْزُقُونَهُمْ.

یامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: کودکان را دوست بدارید و به آنان مهربانی نمایید. هرگاه به آنها وعده ای دادید، به آن وفا کنید؛ زیرا آنان فقط شما را روزی رسان می دانند.

الکافی ج6 ص49 / تهذیب الأحکام ج8 ص113 (اندکی اختلاف در متن )

عدة الداعی ج1 ص88

چند روایت را در این مورد، بیان می کنم:

3/3/1. برخی نتایج عمل نکردن وعده مطابق روایت: 1. غیرقابل جبران (گناه کبیره)، 2. بدعهدی با خدا و 3. در معرض خشم الهی قرار گرفتن؛ شرح آیه دوم و سوم سوره صف (تصویر)

این روایت سند بسیار خوبی دارد - البته بحث های سندی را به جهت ضیقِ وقت عنوان نمی کنم - عن الصادق علیه السلام: «عِدَّةُ المؤمن أَخاهُ نَذْرٌ لاکَفّارةً لَهُ»⁽¹⁾

هشام بن سالم،گوید:از امام صادق(علیه السّلام)شنیدم می فرمود: وعده دادن مؤمن به برادرش در حکم نذری است که کفّاره ندارد و هر که از آن تخلّف کند،به تخلّف از خدا آغاز کرده و به دشمنی او در آویخته،و این است قول خدا(2 سوره صف):«أیا آن کسانی که گرویدید چرا می گوئید آنچه را نمی کنید وه چه دشمنی بزرگی دارد نزد خدا که بگوئید و نکنید».

الکافی ج2 ص363

الوافی ج5 ص924وسائل الشیعة ج12 ص165 / تفسیر البرهان ج5 ص362 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص310 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص220

الله اکبر! امام صادق علیه السلام می فرماید: وعدهٔ یک مؤمن به برادرش نذر محسوب می شود و کفاره ای هم برایش وجود ندارد. خیال نکن: اگر به برادر مؤمنت وعده ای دادی و عمل نکردی، می توانی بعداً جبرانش کنی؛ خیر، [در اثر این کار] برادر مؤمنت نسبت به تو بی اعتماد می شود و هیچ کفاره ای نیز برایش وجود ندارد! به همین خاطر در روایت داریم: «اگر حاکم یک جامعه دروغ گفت، خدا خشکسالی ایجاد می کند.»⁽²⁾

امام رضا(علیه السّلام)فرمود:چون زمامداران دروغ پردازند باران قطع می شود،و چون سلطان ستم کند پایه های دولتش سست می گردد(و دولتش از چشم مردم می افتد)،و چون زکات داده نشود چهار پایان می میرند.

الأمالی (للمفید) ج1 ص310 / الأمالی (للطوسی)

ج1 ص79

مجموعة ورّام ج2 ص179 / وسائل الشیعة ج9 ص31 / بحار الأنوار ج70 ص373 و ج72 ص341 و ج88 ص330 و ج93 ص14 / مستدرک الوسائل ج6 ص188

این که حاکم وعده ای دهد و عمل نکند، گناه بسیار بزرگی است. این روایت می فرماید: یا وعده ندهید یا اگر وعده دادید، حتماً [به آن] عمل کنید. طبق این روایت، اگر خلاف وعده عمل کردید، چه اتفاقی می افتد؟ «لاکَفّارةً لَهُ» [و کفاره ای هم برایش وجود ندارد.] در ادامه، حضرت صادق علیه السلام سنگین تر حرف می زنند و می فرمایند: «فَمَنْ أَخْلَفَ فَبِخُلْفِ اللّهِ بَدَأَ» فکر نکن به برادرت قول دادی، فقط با

برادرت بدقولی کرده ای؛ خیر، بدان که با خدا هم "خُلفِ وعده" کردی! باز حضرت در عبارت بعدی، کار را سخت تر می کنند و می فرمایند: «وَ لِمَقْتِه تَعَرَّضَ» بدان که با خُلف وعده، عملاً خود را در معرض "مَقْت (خشم الهی)" قرار داده ای! خدا نسبت به آدم های بدقول، خشمگین است؛ بعداً اعتراض نکنی که چرا برایت اتفاق بدی افتاد! چراکه فرد مؤمن این روایت را خوانده است، در وعده دادن، بخیل است؛ ولی اگر وعده داد، حتماً پای آن می ایستد. بعد امام صادقعلیه السلام می فرمایند: «ذَلِکَ قَوْلُهُ یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مٰا لاٰ تَفْعَلُونَ `کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اَللّٰهِ أَنْ تَقُولُوا مٰا لاٰ تَفْعَلُونَ» مواردی که بیان شد، شرحی بود بر این دو آیه از سورهٔ مبارکهٔ صفّ.

3/3/2. لزوم آموزش خوش قولی در جامعه و عدم سستی در این امر؛ باعث کاهش ردیف هزینه کرد جامعه (حل اختلافات و خلوت شدن دادگستری ها) (تصمیم)

اشاره

برادران و خواهران گرامی، اگر می خواهید اختلاف حل شود و دادگستری ها خلوت شود، راه [حل] آن، "قانون مجلس شورا" نیست؛ بلکه "آموزش خوش قولی" در جامعه است. برخی از ما طلبه ها در "تهاجم مفاهیم مدرنیته"، قلبمان ضعیف می شود و خیال می کنیم: کارِ با اهمیت [و اثرگذاری] انجام نمی دهیم؛ بنابراین، در انجام [این گونه] کار [زیرساختی]، سُست می شویم. درحالی که موضوع کاملاً عکس این است و همهٔ عالَم از سازمان ملل گرفته تا کنوانسیون ها و امثال اینها همه سرکارند!⁽¹⁾

ابو مالک می گوید:به امام سجاد(علیه السّلام)عرض کردم مرا از همه دستورات دین خبر بده:فرمود گفتار حق و قضاوت عادلانه و پائیدن بپیمان.

الخصال ج1 ص113

أعلام الدین ج1 ص131 / بحار الأنوار ج72 ص26 و ج72 ص92 / تفسیر نور الثقلین ج3 ص79 / تفسیر کنز الدقائق ج7 ص258 / مستدرک الوسائل

ج11 ص316

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، قَالَ: أَخْبَرَنِی أَبُو اَلْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ ، قَالَ: حَدَّثَنِی أَبِی ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی ، عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ ، عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ، عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ، عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ زَیْدٍ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِیهِ ، عَنْ جَدِّهِ (عَلَیْهِمُ اَلسَّلاَمُ) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ) : أَقْرَبُکُمْ غَداً مِنِّی فِی اَلْمَوْقِفِ أَصْدَقُکُمْ لِلْحَدِیثِ، وَ آدَاکُمْ لِلْأَمَانَةِ، وَ أَوْفَاکُمْ بِالْعَهْدِ، وَ أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً، وَ أَقْرَبُکُمْ مِنَ اَلنَّاسِ .

رسول خدا(صلّی الله علیه و آله)فرمود:نزدیکترین شما به من در فردای قیامت کسی است که از همه راستگوتر،و امانتدارتر،و به پیمان وفاکننده تر،و از همه خوشخوتر،و از همه کس به مردم نزدیکتر و آمیزش او با دیگران بیشتر باشد

تحف العقول ج1 ص46 / الأمالی (للمفید)

ج1 ص66 / الأمالی (للطوسی) ج1 ص229 (خْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، قَالَ: أَخْبَرَنِی أَبُو اَلْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ ، قَالَ: حَدَّثَنِی أَبِی ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی ، عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ ، عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ، عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ، عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ زَیْدٍ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِیهِ ، عَنْ جَدِّهِ (عَلَیْهِمُ اَلسَّلاَمُ) ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ) :)

مجموعة ورّام

ج2 ص31 / إرشاد القلوب ج1 ص133 / بحار الأنوار ج7 ص303 و ج66 ص375 و ج72 ص94 و ج74 ص150

عَلِیٌّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ اِبْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ شُعَیْبٍ اَلْعَقَرْقُوفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : «مَنْ کٰانَ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ اَلْیَوْمِ اَلْآخِرِ» فَلْیَفِ إِذَا وَعَدَ .

رسول خدا(صلّی الله علیه و آله)فرمود: هر که ایمان به خدا و روز قیامت دارد باید به وعده ای که می دهد وفاء کند.

الکافی ج2 ص364 / تحف العقول ج1 ص45

مشکاة الأنوار ج1 ص235 / الوافی ج5 ص925 / وسائل الشیعة ج12 ص165 / بحار الأنوار ج74 ص149

پدر و مادر و آن عالِمی که به بچه ها "آموزش خوش قولی" می دهند، در واقع دارند "ردیف هزینه کرد جامعه" را کاهش می دهند؛ به این صورت که در آینده بودجه ریزهای جامعه برای "حل اختلافات"، بودجه کمتری خواهند گذاشت.⁽¹⁾

و آنان که پس از پیمان بستن (با خدا و رسول) عهد خدا را می شکنند و هم از آنچه خدا امر به پیوند آن کرده پاک می گسلند و در روی زمین فساد و فتنه برمی انگیزند اینان را لعن (خدا) و منزلگاه عذاب سخت دوزخ نصیب است.

فَمَنْ نَکَثَ فَإِنَّمَا یَنْکُثُ عَلَی نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَی بِمَا عَاهَدَ عَلَیْهُ اللَّهَ فَسَیُؤْتِیهِ أَجْرًا عَظِیمًا (فتح 10)

پس از آن هر که نقض بیعت کند بر زیان و هلاک خویش به حقیقت اقدام کرده و هر که به عهدی که با خدا بسته است وفا کند به زودی خدا به او پاداش بزرگ عطا خواهد کرد.

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ : ثَلاَثٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ مُنَافِقاً وَ إِنْ صَامَ وَ صَلَّی وَ زَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِمٌ مَنْ إِذَا اُئْتُمِنَ خَانَ وَ إِذَا حَدَّثَ کَذَبَ وَ إِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ فِی کِتَابِهِ «إِنَّ اَللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ اَلْخٰائِنِینَ » وَ قَالَ «أَنَّ لَعْنَتَ اَللّٰهِ عَلَیْهِ إِنْ کٰانَ مِنَ اَلْکٰاذِبِینَ » وَ فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ اُذْکُرْ فِی اَلْکِتٰابِ إِسْمٰاعِیلَ إِنَّهُ کٰانَ صٰادِقَ اَلْوَعْدِ وَ کٰانَ رَسُولاً نَبِیًّا » .

از امام صادق(علیه السّلام)که رسول خدا(صلّی الله علیه و آله)فرمود: سه تا که در هر که باشد منافق است و اگر چه نماز خواند و روزه گیرد و پندارد مسلمان است:هر که چون به او سپرده شود خیانت کند و چون حدیثی گوید،دروغ گوید و چون وعده دهد تخلّف کند،زیرا خدا عز و جل در قرآن خود فرماید(58 سوره انفال): «به راستی خیانت کاران را دوست نمی دارد»و فرموده است(7 سوره نور):«این است که لعنت خدا بر او است اگر از دروغگویان است»و در قول خدا عز و جل(54 سوره مریم):«و یاد کن در کتاب اسماعیل را به راستی که او راست وعده بود و رسول و پیغمبر بود».

الکافی ج2 ص290 / تحف العقول ج1 ص315

الوافی ج4 ص239 / بناء المقالة الفاطمیة ج1 ص163 / وسائل الشیعة

ج15 ص339 / تفسیر البرهان ج2 ص705 / بحار الأنوار ج69 ص108 و ج75 ص229 / تفسیر نور الثقلین ج2 ص246 و ج2 ص164 و ج3 ص341 و ج3 ص579/ تفسیر کنز الدقائق ج5 ص506 و ج5 ص363 و ج8 ص236 و ج9 ص257/ عوالم العلوم ج20 ص763 / مستدرک الوسائل ج9 ص85 و ج14 ص13

لاَ تَعْتَمِدْ عَلَی مَوَدَّةِ مَنْ لاَ یُوفِی بِعَهْدِهِ .

امیرالمؤمنین (علیه السلام) اعتماد نکن به دوستی کسی که به عهد خود وفا نکند.

غرر الحکم ج1 ص748

به وجود آمدن بزرگ ترین اختلاف و ناامنی و هرج و مرج به علت عدم پایبندی اصحاب رسول صلی الله علیه و آله به ولایت امیرالمومنین

فس، [تفسیر القمی ] : (یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مٰا لاٰ تَفْعَلُونَ) مُخَاطَبَةٌ لِأَصْحَابِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ اَلَّذِینَ وَعَدُوهُ أَنْ یَنْصُرُوهُ وَ لاَ یُخَالِفُوا أَمْرَهُ وَ لاَ یَنْقُضُوا عَهْدَهُ فِی أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ، فَعَلِمَ اَللَّهُ أَنَّهُمْ لاَ یَفُونَ بِمَا یَقُولُونَ، فَقَالَ: (لِمَ تَقُولُونَ مٰا لاٰ تَفْعَلُونَ `کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اَللّٰهِ ...) اَلْآیَةَ، وَ قَدْ سَمَّاهُمُ اَللَّهُ مُؤْمِنِینَ بِإِقْرَارِهِمْ وَ إِنْ لَمْ یَصْدُقُوا.

«ای کسانی که ایمان آورده اید! چرا چیزی را می گوئید که انجام نمی دهید؟» این خطاب به یاران پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) است که به امیرالمؤمنین علی علیه السلام وعده نصرت و اطاعت داده بودند، اما خداوند می دانست که به وعده خود عمل نخواهند کرد. به همین دلیل خداوند فرمود: «چرا چیزی را می گوئید که انجام نمی دهید؟ این کار نزد خدا بسیار بزرگ است.» خداوند آنان را مؤمن نامید، زیرا به زبان خود ایمان آوردند، هرچند در عمل به آن پایبند نبودند.

القمی، ج2، ص365

بحار الأنوار ج31 ص582

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ اَلْحَسَنِ اَلْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اَلرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ اَلْحُسَیْنِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو اَلطَّیِّبِ مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحُسَیْنِ بْنِ حُمَیْدٍ اَللَّخْمِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ زَکَرِیَّا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ اَلْمُهَلَّبِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ اَلْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ اَلْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: ...وَ اللَّهِ لَوْ تَکَافُّوا عَنْ زِمَامٍ نَبَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله إِلَیْهِ لَاعْتَلَقَهُ وَ لَسَارَ بِهِمْ سَیْراً سُجُحاً لَا یَکْلُمُ خِشَاشُهُ وَ لَا یُتَعْتَعُ رَاکِبُهُ وَ لَأَوْرَدَهُمْ مَنْهَلًا نَمِیراً فَضْفَاضاً تَطْفَحُ ضَفَّتَاهُ وَ لَأَصْدَرَهُمْ بِطَاناً قَدْ تَحَیَّرَ بِهِمُ الرَّیُّ غَیْرَ مُتَحَلٍّ مِنْهُ بِطَائِلٍ إِلَّا بِغَمْرِ الْمَاءِ وَ رَدْعِهِ شَرَرَهُ السَّاغِبَ وَ لَفُتِحَتْ عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ سَیَأْخُذُهُمُ اللَّهُ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُونَ...

حضرت فاطمه سلام الله علیها انسان ها مأمور شدند پس از رحلت نبی خاتم (صلّی الله علیه و آله)، با وصی او تجدید عهد کنند و دست در دست او بگذارند تا به فرموده حضرت زهرا (علیها السلام)، آنها را به راحتی و ملایمت به راه هدایت و رستگاری رهنمون شود: سوگند به خدا، اگر از زمامی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به او داده بود، دست می کشیدند، او آن را به دست می گرفت و آن را به ملایمت، پیش می بُرد که نه چوب مهارش [بینیِ شتر خلافت]خراش بردارد، و نه سوارش را آزرده و آنان را به سرچشمه آبی صاف، زلال، گوارا و سرشار می رسانْد که از کناره هایش، آب سرریز می شد و گِل و لای کناره اش پیدا نمی شد و آنان را با شکم های پر شده باز می گرداند، امید آن بود که سیراب شدن را برایشان بر گزیند و خود از آن بهره ای برنگیرد، جز به مقدار آب نوشیدن [تشنه]و [غذا خوردن برای]جلوگیری از شدّت ضعف گرسنه، و [اگر چنین می شد]، برکات [خداوند از]آسمان و زمین برای آنها گشوده می شد؛ ولی [به علّت این کارشان]، زود باشد که خداوند، آنان را برای آنچه انجام داده اند، مؤاخذه خواهد کرد..

معانی الأخبار ج1 ص354

فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام ج1 ص61 / دلائل الإمامة ج1 ص125 / کشف الغمة ج1 ص492 / بحار الأنوار ج43 ص158 / عوالم العلوم ج11 ص814

عملاً به بچه هایتان "خوش قولی" را بیاموزید. اگر کسی طلبه است، [باید] بسیار خدا را شاکر باشد که [توفیق] دارد، این مسائل را توضیح [و آموزش] دهد. به طور نمونه، طلّاب [عزیز] در جامعه می گویند: «غیبت نکنید و تهمت نزنید.» این ها مسائل بسیار مهمی است.

3/3/2/1. کاهش ردیف هزینه کرد جامعه و عدم وقوع شورش اجتماعی؛ برخی از فوائد آموزش خوش قولی در سطح جامعه و حکوت

من کاری [به این] ندارم [شما] رشته دانشگاهی خوانده اید و پوزیتیویست هستید و این مسائل را نمی فهمید! خودم می فهمم که دارم چه می کنم؛ [حتی] با محاسبات دلاری نیز که حساب می کنم، من با "آموزش خوش قولی" به جامعه، هزینه های جامعه را کاهش می دهم. جنابعالی که فقط هزینه روی دست جامعه می گذارید! نامزد انتخاباتی مجلس یا ریاست جمهوری هستید و هر روز وعده ای می دهید؛ [اما] عمل نمی کنید و در نتیجه باعث ناراحتی مردم می شوید. روایت می فرماید: «حاکم اگر وعده ای داد و عمل نکرد، هم بین خودش و خدا و هم بین خودش و مردم، "مَقت" ایجاد می کند.»⁽¹⁾

امام علی علیه السلام در فرازی از نامه خود به مالک اشتر: مبادا هرگز با خدمت هایی که انجام دادی بر مردم منّت گذاری، یا آنچه را انجام داده ای بزرگ بشماری، یا مردم را وعده ای داده، سپس خلف وعده نمایی منّت نهادن، پاداش نیکوکاری را از بین می برد، و کاری را بزرگ شمردن، نور حق را خاموش گرداند، و خلاف وعده عمل کردن، خشم خدا و مردم را بر می انگیزاند که خدای بزرگ فرمود: «دشمنی بزرگ نزد خدا آن که بگویید و عمل نکنید» هیچ یک از فرائض الهی همانند وفای به عهد نیست که مردم با همه خواسته های گوناگون و دیدگاه های مختلف، بیشتر بر آن اتّفاق نظر داشته باشند.

تحف العقول ج1 ص126 / نهج البلاغة ج1 ص426

بحار الأنوار ج33 ص599 و ج72 ص96 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص454 / تفسیر کنز الدقائق ج14 ص16 / مستدرک الوسائل ج8 ص459 و ج13 ص160

اگر می خواهید حل اختلاف کنید، باید روی مهم ترین نظریه ای که اراده ها را هماهنگ می کند، تمرکز کنید. بعد از "نظریه فقهی تسبیحات"، بنا به "تبویب آیه"، چه مسئله ای مهم است؟ "نظریه فقهی خوش قولی" [یا همان عمل به وعده] که حکمی حکومتی است. با این بیان، مادران ما [دارند] جامعه را اداره می کنند.⁽¹⁾

3/3/2/2. راه اندازی جشنوارهِ "بهترین پدر و مادر" بر اساس خوش قولی؛ یکی از راه های آموزش خوش قولی در جامعه

بعداً اگر ان شاءالله خواستیم جشنوارهِ "بهترین پدر و مادر" را راه اندازی کنیم، باید "والدین خوش قول" را بسیار تشویق کنیم؛ چون اینها دارند هزینه اداره جامعه را کاهش می دهند. کاش وقت داشتم بقیه روایات ذیل این نظریه را می خواندم. روایات عجیب وغریب زیادی ذیل آیه «کَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ» وجود دارد که باید بعداً توضیح دهیم.

3/4. مقاتله شدید با مشرکان؛ سومین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اشاره

زیر ساخت سوم، "مقاتله شدید با مشرکان" است. اگر "شرک" را در جامعه تان امضا کردید [و پذیرفتید]، دائماً اختلاف ایجاد می شود.

3/4/1. شرک باعث حذف طمأنینه و ثبات نداشتن (منشأ ایجاد اختلاف)؛ علت مقاتله شدید با مشرکان

چون شرک برای انسان ها، نوعی حالت روحی خاصی [را] ایجاد می کند. قرآن می فرماید: «انسان مشرک، انگار بین زمین و آسمان معلق است.»⁽¹⁾

منافقان همواره با خدا نیرنگ می کنند، و حال آنکه خدا کیفر دهنده نیرنگ آنان است. و هنگامی که به نماز می ایستند، با کسالت می ایستند، و همواره در برابر مردم ریاکاری می کنند؛ و خدا را جز اندکی به یاد نمی آورند.

منافقان میان کفر و ایمان متحیّر و سرگردانند، نه با مؤمنانند و نا با کافران. و هر که را خدا

گمراه کند، هرگز برای او راهی نخواهی یافت.

وَلَوۡ رَحِمۡنَٰهُمۡ وَکَشَفۡنَا مَا بِهِم مِّن ضُرّ لَّلَجُّواْ فِی طُغۡیَٰنِهِمۡ یَعۡمَهُونَ (مومنون 75)

و اگر به آنان رحم کنیم و آسیب و گزندی را که دچار آن هستند [از آنان] برطرف سازیم، باز هم سرگردان و متحیر در سرکشی و طغیانشان لجاجت می ورزند

وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْری فَإِنَّ لَهُ مَعیشَةً ضَنْکاً وَ نَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ أَعْمی (طه 124)

و کسی که از یاد خداوند غافل شود؛ زندگی سختی خواهد داشت.

فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ [أَحْمَدَ] اَلْأَوْدِیُّ [قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَبْدِ اَللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ اَلْمَازِنِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا یَحْیَی بْنُ رَاشِدٍ عَنْ کَامِلٍ عَنْ أَبِی صَالِحٍ ] عَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِیَ اَللَّهُ عَنْهُ: فِی قَوْلِهِ [قَوْلِ اَللَّهِ تَعَالَی] « وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنْکاً وَ نَحْشُرُهُ یَوْمَ اَلْقِیٰامَةِ أَعْمیٰ » إِنَّ [مَنْ] تَرَکَ وَلاَیَةَ [أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ] عَلِیِّ [بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ] أَعْمَاهُ اَللَّهُ [تَعَالَی] وَ أَصَمَّهُ عَنِ اَلنِّدَاءِ وَ « ذِکْرِی » یَعْنِی ذِکْرِی مِنَ اَلرَّسُولِ [صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ] عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ [عَلَیْهِ السَّلاَمُ] .

ابن عباس روایت کرده است که فرمود: در آیه شریفه: «و من أعرض عن ذکری فإن له معیشة ضنکاً و نحشره یوم القیامة أعمی»؛ هر کس ولایت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام را ترک کند، خداوند او را کور و کر نسبت به ندای حق کرده است. و منظور از «ذکری» در این آیه، ذکر من، یعنی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، و علی بن ابی طالب علیه السلام است

تفسیر فرات ج1 ص260

شواهد التنزیل ج1 ص496 / بحار الأنوار ج36 ص142

این اصطلاح روان شناسی نیز معیوب است؛ چرا که ما روان نداریم بلکه روح داریم). قرآن می فرماید: «درون مشرک هیچ تکیه گاهی وجود ندارد و مثل کسی [می ماند] که بین زمین و آسمان است، پایش به جایی بند نیست و معلق است.» اصلاً نمی تواند به چیزی فکر کند و آرام نیست. فرض کنید، یک نفر دارد از هواپیما سقوط می کند، به او می رسید و می گویید: «بیا درباره مسئله ربا با هم صحبت کنیم.» اگر بتواند صحبت کند، احتمالاً بگوید: «تو احمقی که در این شرایط این سؤال را می پرسی!» نقل است که در قم زلزله آمد، آیت الله بهاءالدینی دستش را گرفته بود به سماورش که نریزد. یکی گفت: «آقا، بیایید برویم!» گفتند: «من در نمازم، سوره زلزال خوانده ام و زلزله با من کاری ندارد؛ الان نیز سماورم را گرفته ام که نریزد!» انسانی که موحّد است، این طور است. زلزله آمده و همه دارند فرار می کنند [و ایشان انقدر با طمأنینه هستند.] از آن طرف هم از موثقین شنیدم که یکی از بزرگان صوفیه در بیدخت به زمین می زد و می گفت: «اختیار این زمین به دست من است.» در همین لحظه زلزله می آید و این فرد پا به فرار می گذارد!

نکته فنی بحث این است که انسان مشرک درونش، "طمأنینه" ندارد.⁽¹⁾

أَلَا إِنَّ أَوْلِیَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ یونس: 62

آگاه باشید! یقیناً دوستان خدا نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می شوند.

هُوَ الَّذِی أَنزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لِیَزْدَادُوا إِیمَانًا مَّعَ إِیمَانِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَکَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا الفتح: 4

اوست که آرامش را در دل های مؤمنان نازل کرد، تا ایمانی بر ایمانشان بیفزاید. و سپاهیان آسمان و زمین فقط در سیطره مالکیّت و فرمانروایی خداست؛ و خدا همواره دانا و حکیم است.

وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ أُولَٰئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ الحشر: 19

و مانند کسانی مباشید که خدا را فراموش کردند، پس خدا هم آنان را دچار خودفراموشی کرد؛ اینان همان فاسقانند.

سَنُلْقِی فِی قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَکُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَی الظَّالِمِینَ آل عمران151

به زودی در دل های کافران رعب می اندازیم؛ زیرا چیزی را که خدا بر [حقّانیّت] آن دلیلی نازل نکرده، شریک خدا قرار داده اند، و جایگاهشان آتش است؛ و بد است جایگاه ستمکاران.

لَا یُقَاتِلُونَکُمْ جَمِیعًا إِلَّا فِی قُرًی مُّحَصَّنَةٍ أَوْ مِن وَرَاءِ جُدُرٍ بَأْسُهُم بَیْنَهُمْ شَدِیدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِیعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّیٰ ذَٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا یَعْقِلُونَ الحشر: 14

همه آنان [به صورت متحد و یک پارچه] با شما نمی جنگند مگر در آبادی هایی که دارای حصار و قلعه و دژ هستند، یا از پشت دیوارها، دلاوری آنان میان خودشان شدید است [ولی از رویارویی با شما می ترسند]، آنان را متحد و هم دست می پنداری در حالی که دل هایشان پراکنده است؛ زیرا آنان گروهی هستند که تعقّل نمی کنند.

می کند: «مشرک بین زمین و آسمان معلق است و هیچ ثبات و قراری ندارد.» معلوم است این انسان، "منشأ اختلاف" می شود.⁽¹⁾

وَإِذَا تَوَلَّیٰ سَعَیٰ فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فِیهَا وَیُهْلِکَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا یُحِبُّ الْفَسَادَ البقرة: 205

نشانه دشمنی باطنی او این است که وقتی روی بر می گرداند و از نزد تو خارج می شود کوشش می کند که در زمین فساد به راه بیندازد و زراعت و چهارپایان را نابود کند با اینکه می داند خداوند فساد را دوست ندارد.

وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَیِّنَاتُ وَأُولَٰئِکَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ آل عمران: 105

و [شما ای اهل ایمان!] مانند کسانی نباشید که پس از آنکه دلایل روشن برای آنان آمد، تفرقه کردند و اختلاف پیدا کردند، و آنان را عذابی بزرگ است

وَالَّذِینَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَکُفْرًا وَتَفْرِیقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنِینَ وَإِرْصَادًا لِّمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِن قَبْلُ وَلَیَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَیٰ وَاللَّهُ یَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ التوبة: 107

و [از منافقان] کسانی هستند که بر پایه دورویی و نفاق، مسجدی ساختند برای آسیب رساندن و ترویج کفر و تفرقه افکنی میان مؤمنان و کمین گاهی برای [گردآمدن] کسانی که پیش از این با خدا و پیامبرش جنگیده بودند، سوگند سخت می خورند که ما با ساختن این مسجد جز خوبی [و خدمت] قصدی نداشتیم، ولی خدا گواهی می دهد که بی تردید آنان دروغگویند.

3/4/2. توکل کردن و موحد بودن (به عنوان منشأ قوت قلب و آرامش)؛ یک فائده مقاتله شدید با مشرکان

تنها یک موجود است که می تواند انسان را آرام کند، آن هم خدای متعال است.⁽¹⁾

ٱلَّذِینَ ءَامَنُواْ وَتَطۡمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکۡرِ ٱللَّهِۗ أَلَا بِذِکۡرِ ٱللَّهِ تَطۡمَئِنُّ ٱلۡقُلُوبُ (رعد 28)

[بازگشتگان به سوی خدا] کسانی [هستند] که ایمان آوردند و دل هایشان به یاد خدا آرام می گیرد، آگاه باشید! دل ها فقط به یاد خدا آرام می گیرد.

وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِیهِ مِن شَیْءٍ فَحُکْمُهُ إِلَی اللَّهِ ذَٰلِکُمُ اللَّهُ رَبِّی عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَإِلَیْهِ أُنِیبُ الشوری: 10

و آنچه را در آن اختلاف دارید، داوری اش با خداست. این است خدا پروردگار من، بر او توکل کردم و به او باز می گردم.

ریشه و اساس قوت و نیروی دل توکل بر خداست

غرر الحکم ج1 ص198

عیون الحکم ج1 ص120

وَ عَنْ سُفْیَانَ اَلثَّوْرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ مَنْصُوراً یَقُولُ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ عَلَیْهِمَا السَّلاَمُ یَقُولُ: اَلْغِنَاءُ وَ اَلْعِزُّ یَجُولاَنِ فِی قَلْبِ اَلْمُؤْمِنِ فَإِذَا وَصَلاَ إِلَی مَکَانٍ فِیهِ اَلتَّوَکُّلُ أَوْطَنَاهُ.

امام باقر علیه السلام میفرمود: غنا و عز هر دو جولان میکنند در دل مؤمنان پس چون رسیدند بمقامی که در او توکل است متوطن میشوند و ساکن میگردند.

کشف الغمة ج2 ص132 و ص147

عوالم العلوم ج19 ص203

پدرم، حسین، به من گفت: در یکی از سال های امیرالمؤمنین علیه السلام، روز جمعه و روز غدیر با هم مصادف شد. ایشان بر منبر رفتند: بدانید ای مؤمنان که خداوند متعال فرموده است: «همانا خداوند کسانی را دوست دارد که در راه او می جنگند، صف هایی به هم پیوسته همچون بنایی استوار.» آیا می دانید راه خدا چه چیزی و کیست؟ و صراط و طریق خدا کیست؟ من صراط الله هستم، هر کس که در اطاعت از خدا در این راه قدم ننهد، به سوی آتش سوق داده می شود. من راه او هستم که پس از پیامبرش صلی الله علیه وآله برای پیروی برگزیده شده ام. من تقسیم کننده بهشت و دوزخ هستم و حجت خدا بر فجار و نور انوارم. پس از خواب غفلت بیدار شوید و پیش از رسیدن اجل، به عمل بشتابید و پیش از آنکه پرده رحمت و عذاب کشیده شود، به سوی آمرزش پروردگارتان بشتابید.

مصباح المتهجد ج2 ص752 / إقبال الأعمال ج1 ص461

مصباح الزائر ج1 ص154 / المصباح (للکفعمی) ج1 ص695 / تفسیر الصافی ج5 ص168 / بحار الأنوار ج94 ص112 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص311

بَابُ مَا کَانَ یُوصِی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام بِهِ عِنْدَ الْقِتَال: ... فِی حَدِیثِ مَالِکِ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: حَرَّضَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام النَّاسَ بِصِفِّینَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ دَلَّکُمْ عَلی تِجارَةٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِیمٍ وَ تُشْفِی بِکُمْ عَلَی الْخَیْرِ الْإِیمَانِ بِاللَّهِ وَ الْجِهَادِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ جَعَلَ ثَوَابَهُ مَغْفِرَةً لِلذَّنْبِ وَ مَساکِنَ طَیِّبَةً فِی جَنَّاتِ عَدْنٍ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ» فَسَوُّوا صُفُوفَکُمْ کَالْبُنْیَانِ الْمَرْصُوص...

امیر المؤمنین صلوات اللّه علیه مردم را برای شرکت در جنگ صفّین تشویق می نمود و می فرمود:

به راستی که خداوند عزّ و جلّ شما را به تجارتی رهنمون شده است که شما را از عذاب دردناک رهایی بخشد و شما را مشرف به نیکی و خیر کند. ایمان به خدا، و جهاد در راه خدا.و ثواب آن را نیز بخشش گناه، و جایگاه ها و منزلگاه های پاکیزه در بهشت های «عدن» قرار داده و می فرماید:«در واقع، خدا کسانی را که در راهش در صفی محکم و به هم چسبیده می جنگند، دوست می دارد».پس صف هایتان را همانند بنایی محکم و به هم چسبیده صاف و برابر کنید

الکافی، ج 5، ص 39 / وقعة صفین(نصر بن مزاحم)، ص 235

وسائل الشیعة، ج 15، ص 95/ الوافی، ج 15، ص 108/ بحار الأنوار، ج 32، ص 563

و من المهمات دعوات قدمناها عن الصادق علیه السلام عقیب کل واحدة من الصلوات المفروضات. و من المهمات دعاء الصادق علیه السلام بعد العصر و قد قدمنا إسناده عند ما یختص بفریضة الظهر بروایة معاویه بن عمار لکل صلاة من المفروضات. الدُّعَاءُ بَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النَّبِیِّینَ وَ عَلَی آلِهِ الطَّاهِرِینَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ فِی اللَّیْلِ إِذا یَغْشی وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ فِی النَّهارِ إِذا تَجَلَّی وَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ فِی الْآخِرَةِ وَ الْأُولَی... فِی الصَّفِّ الَّذِی نَعَتَّ أَهْلَهُ فِی کِتَابِکَ فَقُلْتَ کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ مُقْبِلِینَ غَیْرَ مُدْبِرِینَ عَلَی طَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ صلی الله علیه وآله قَائِماً بِحَقِّکَ غَیْرَ جَاحِدٍ لِآلَائِکَ وَ لَا مُعَانِداً لِأَوْلِیَائِکَ وَ لَا مُوَالِیاً لِأَعْدَائِک...

دعای امام صادق علیه السّلام بعد از نماز عصر است: ... خدایا مرا در ردیف کسانی که آنان را در کتاب خود ستوده و فرموده ای: «به گونه ای [در ایمان محکم و استوارند] که گویی ساختمان سربین هستند» بمیران، در حالتی که روی به دشمن باشیم، نه در حال پشت کردن و فرار از آنها، و نیز در حالتی که در طاعت تو و پیروی رسولت صلّی اللَّه علیه و آله بوده، و حقّ تو را بجا آوریم بدون اینکه نعمتهایت را انکار نماییم، و با دوستانت دشمنی داشته باشیم، و با دشمنانت دوستی کنیم، ای بزرگوار....

فلاح السائل(ابن طاووس)، ص 208 / المقنعة(مفید)، ص 128

بحار الأنوار، ج 83، ص 90

تفسیر مجمع البیان: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا» أی یصفون أنفسهم عند القتال صفا و قیل یقاتلون فی سبیله مصطفین «کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ» کأنه بنی بالرصاص لتلاؤمه و شدة اتصاله و قیل کأنه حائط ممدود رص علی البناء فی إحکامه و اتصاله و استقامته أعلم الله سبحانه أنه یحب من ثبت فی القتال و یلزم مکانه کثبوت البناء المرصوص و معنی محبة الله إیاهم أنه یرید ثوابهم و منافعه.

(إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا) بدرستی که خدا دوست دارد کسانی را که پیکار میکنند در راه او، یعنی: مرتّب و منظّم میکنند خود را در موقع جنگ کردن و پیکار نمودن با دشمن. و بعضی گویند: یعنی پیکار میکنند در راه او صف بسته و قطار کشیده. (کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ) که گویا با سرب بنا شده بواسطه فشرده بودن و تو هم بود نشان.و بعضی گویند: مثل آنکه آن دیواریست کشیده شد بنائی است بر اساس محکم کاری در استحکام و پیوستن بیکدیگر و استقامتش ... و بدان که خداوند سبحان دوست دارد کسانی را که ثابت در پیکار باشند و لازم باشند میدان جنگ را مثل ثبوت بناء مستحکم و معنای محبّت خدا ایشان را اینست که او ثواب و منافع ایشان را در آخرت میخواهد.

مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 9، ص: 41

3/5. عدم ایذاء رسول؛ چهارمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اشاره

چهارمین زیرساخت، "عدم ایذاء رسول" [است.] نباید پیامبر را اذیت کنیم.

3/5/1. ایذاء رسول باعث انحراف در قلب (امیرالجوارح) و درنتیجه: تصمیم گیری های اشتباه؛ تاثیر ایذاء رسول بر ناهماهنگ سازی اراده ها

أعوذ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ «وَإِذْ قَالَ مُوسَی لِقَوْمِهِ یَا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِی وَقَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفَاسِقِینَ (صف 5)» بیان می کند: «حضرت موسی به قومش اعتراض کرد و گفت: چرا من را اذیت می کنید؟ شما که می دانید، پیامبر خدا هستم. قرآن می فرماید: اینها پیامبر خدا را اذیت کردند و پدیده "ازاغ

(انحراف در قلب)" اتفاق افتاد.»⁽¹⁾

سماعة از امام صادق (علیه السلام) یا امام کاظم (علیه السلام) نقل کرده است که یکی از آن دو بزرگوار فرمودند: مردی در روز غنیمت حنین به خدمت پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) آمد. در آن روز پیامبر (صلی الله علیه وآله) مشغول تقسیم غنیمت بین کسانی بودند از باب مولفة القلوب و به هر یک از آنان صد شتر و امثال آن را می دادند. پیامبر (صلی الله علیه وآله) طبق دستور الهی تقسیم را انجام داد. آن مرد که خدا قلبش را انحراف کرده بود، به خدمت پیامبر آمد و گفت: تو در تقسیم عادلانه عمل نکردی. پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمودند: وای بر تو! چه می گویی؟ مگر ندیدی که گوسفند را تقسیم کردم تا جایی که حتی یک گوسفند برایم باقی نماند؟ مگر ندیدی که گاو را تقسیم کردم تا جایی که حتی یک گاو برایم باقی نماند؟ مگر ندیدی که شتر را تقسیم کردم تا جایی که حتی یک شتر برایم باقی نماند؟ بعضی از اصحاب به پیامبر (صلی الله علیه وآله) گفتند: اگر اجازه دهید تا گردن این بدکار را بزنیم. پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمودند: نه، این مرد در میان قومی که قرآن می خوانند و تلاوت می کنند، بیرون می آید و خون او حرام است، بلکه خدا او را خواهد کشت.

تفسیر العیاشی ج2 ص92

تفسیر البرهان

ج2 ص801 / بحار الأنوار ج21 ص164

حَدَّثَنَا اَلْمُظَفَّرُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ اَلْمُظَفَّرِ اَلْعَلَوِیُّ اَلسَّمَرْقَنْدِیُّ رَضِیَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ اَلْعَیَّاشِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ اَلْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ اَلْبُوفَکِیِّ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ اَلصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ : طُوبَی لِمَنْ تَمَسَّکَ بِأَمْرِنَا فِی غَیْبَةِ قَائِمِنَا فَلَمْ یَزِغْ قَلْبُهُ بَعْدَ اَلْهِدَایَةِ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ مَا طُوبَی قَالَ شَجَرَةٌ فِی اَلْجَنَّةِ أَصْلُهَا فِی دَارِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلاَمُ وَ لَیْسَ مِنْ مُؤْمِنٍ إِلاَّ وَ فِی دَارِهِ غُصْنٌ مِنْ أَغْصَانِهَا وَ ذَلِکَ قَوْلُ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: طُوبیٰ لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ.

ابو بصیر از امام صادق علیه السّلام روایت کند که فرمود:خوشا بحال کسی که در غیبت قائم ما به امر ما تمسّک جوید و قلبش پس از هدایت منحرف نشود، گفتم:فدای شما شوم طوبی چیست؟فرمود:درختی در بهشت است که ریشه آن در سرای علیّ بن أبی طالب علیه السّلام است و هیچ مؤمنی نیست جز آنکه شاخه ای از شاخه های آن درخت در سرای اوست و آن همان قول خدای تعالی است که فرمود:« طُوبیٰ لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ » .

کمال الدین ج2 ص358 / معانی الأخبار

ج1 ص112

تفسیر الصافی

ج3 ص70 / تفسیر البرهان ج3 ص254 / بحار الأنوار ج52 ص123 / تفسیر نور الثقلین ج2 ص505 وج6 ص451

قُلْتُ یَا جَبْرَئِیلُ وَ مَا تَفْسِیرُ اَلتَّوَکُّلِ عَلَی اَللَّهِ قَالَ اَلْعِلْمُ بِأَنَّ اَلْمَخْلُوقَ لاَ یَضُرُّ وَ لاَ یَنْفَعُ وَ لاَ یُعْطِی وَ لاَ یَمْنَعُ وَ اِسْتِعْمَالُ اَلْیَأْسِ مِنَ اَلْمَخْلُوقِ فَإِذَا کَانَ اَلْعَبْدُ کَذَلِکَ لَمْ یَعْمَلْ لِأَحَدٍ سِوَی اَللَّهِ وَ لَمْ یَزِغْ قَلْبُهُ وَ لَمْ یَخَفْ سِوَی اَللَّهِ - وَ لَمْ یَطْمَعْ إِلَی أَحَدٍ سِوَی اَللَّهِ فَهَذَا هُوَ اَلتَّوَکُّلُ....قُلْتُ یَا جَبْرَئِیلُ وَ مَا تَفْسِیرُ اَلتَّوَکُّلِ عَلَی اَللَّهِ قَالَ اَلْعِلْمُ بِأَنَّ اَلْمَخْلُوقَ لاَ یَضُرُّ وَ لاَ یَنْفَعُ وَ لاَ یُعْطِی وَ لاَ یَمْنَعُ وَ اِسْتِعْمَالُ اَلْیَأْسِ مِنَ اَلْمَخْلُوقِ فَإِذَا کَانَ اَلْعَبْدُ کَذَلِکَ لَمْ یَعْمَلْ لِأَحَدٍ سِوَی اَللَّهِ وَ لَمْ یَزِغْ قَلْبُهُ وَ لَمْ یَخَفْ سِوَی اَللَّهِ - وَ لَمْ یَطْمَعْ إِلَی أَحَدٍ سِوَی اَللَّهِ فَهَذَا هُوَ اَلتَّوَکُّلُ.

از امام صادق علیه السّلام در حدیثی که بدون واسطه از پیامبر نقل می کند فرمود:جبرائیل بر پیامبر(صلّی اللّه علیه و آله)نازل شد پرسیدم ای جبرئیل تفسیر توکل بر خدا چیست؟عرضه داشت علم به اینکه مخلوق نه ضرری می رساند و نه نفعی می بخشد و نه می بخشد و نه می تواند منع کندو اینکه بنده،از مخلوق ها مأیوس شود،و وقتی بنده این گونه شد برای هیچ کس جز خدا کار نمی کند و قلبش منحرف نمی شود و جز از خدا نمی هراسد و به احدی غیر از خدا طمع نمی کند این معنای توکل است

مشکاة الأنوار ج1 ص241

عدة الداعی ج1 ص94 / بحار الأنوار ج100 ص22

است.⁽¹⁾

بعضی از اصحاب نقل می کنند که از حضرت امام صادق علیه السّلام شنیدم که به مردی چنین فرمودند: فلانی! بدان که قلب نسبت به جسد انسانی به منزله امام است برای مردم؛ که همه باید اطاعتش کنند، مگر نمی بینی که تمام جوارح و اعضاء جسد اعوان و ایادی و مفسّر قلب هستند. دو گوش و دو چشم و بینی و دهان و دو دست و دو پا و عورت خواسته های قلب را اداء می کنند لذا: هر گاه قلب خواسته اش نگریستن به چیزی باشد، شخص دو چشمش را می گشاید. و زمانی که بخواهد بشنود، شخص دو گوشش را حرکت داده و منفذ آنها را باز کرده تا مطلوب را بشنود. و هر وقت میل داشته باشد بویی را استشمام نماید، شخص با بینی استنشاق کرده در نتیجه بوی مطلوب به قلب می رسد. و هنگامی که رغبت به سخن گفتن داشته باشد، به وسیله زبان تکلّم می کند. و در صورتی که مطلوبش گرفتن چیزی باشد دستها به کار افتاده و آن چیز را می گیرد. و به فرض که مقصودش حرکت کردن باشد، دو پا سعی نموده و راه می روند. و اگر محبوبش شهوت و غریزه باشد، نرینه شخص به حرکت و جنبش در می آید. پس تمام این اعضاء و جوارح حرکت و فعالیّت نموده تا خواسته قلب را اداء کرده و بدین ترتیب اطاعتش می کنند. و همچنین شایسته است که خلائق نسبت به امام علیه السّلام مانند اعضاء و جوارح بوده و امر آن سرور را اطاعت کنند. (ترجمه ذهنی تهرانی)

علل الشرائع، ج 1، ص 110

بحار الأنوار، ج 67، ص 53 / الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، ج 3، ص 243

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ (حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَی الْبَرْقِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیه) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لِرَجُلٍ: اعْلَمْ یَا فُلَانُ أَنَّ مَنْزِلَةَ الْقَلْبِ مِنَ الْجَسَدِ بِمَنْزِلَةِ الْإِمَامِ مِنَ النَّاسِ الْوَاجِبِ الطَّاعَةِ عَلَیْهِمْ أَ لَا تَرَی أَنَّ جَمِیعَ جَوَارِحِ الْجَسَدِ شُرَطٌ لِلْقَلْبِ وَ تَرَاجِمَةٌ لَهُ مُؤَدِّیَةٌ عَنْهُ الْأُذُنَانِ وَ الْعَیْنَانِ وَ الْأَنْفُ وَ الْفَمُ وَ الْیَدَانِ وَ الرِّجْلَانِ وَ الْفَرْجُ فَإِنَّ الْقَلْبَ إِذَا هَمَّ بِالنَّظَرِ فَتَحَ الرَّجُلُ عَیْنَیْهِ وَ إِذَا هَمَّ بِالاسْتِمَاعِ حَرَّکَ أُذُنَیْهِ وَ فَتَحَ مَسَامِعَهُ فَسَمِعَ وَ إِذَا هَمَّ الْقَلْبُ بِالشَّمِّ اسْتَنْشَقَ بِأَنْفِهِ فَأَدَّی تِلْکَ الرَّائِحَةَ إِلَی الْقَلْبِ وَ إِذَا هَمَّ بِالنُّطْقِ تَکَلَّمَ بِاللِّسَانِ وَ إِذَا هَمَّ بِالْبَطْشِ عَمِلَتِ الْیَدَانِ وَ إِذَا هَمَّ بِالْحَرَکَةِ سَعَتِ الرِّجْلَانِ وَ إِذَا هَمَّ بِالشَّهْوَةِ تَحَرَّکَ الذَّکَرُ فَهَذِهِ کُلُّهَا مُؤَدِّیَةٌ عَنِ الْقَلْبِ بِالتَّحْرِیکِ وَ کَذَلِکَ یَنْبَغِی لِلْإِمَامِ أَنْ یُطَاعَ لِلْأَمْرِ مِنْه.

بعضی از اصحاب نقل می کنند که از حضرت امام صادق علیه السّلام شنیدم که به مردی چنین فرمودند: فلانی! بدان که قلب نسبت به جسد انسانی به منزله امام است برای مردم؛ که همه باید اطاعتش کنند، مگر نمی بینی که تمام جوارح و اعضاء جسد اعوان و ایادی و مفسّر قلب هستند. دو گوش و دو چشم و بینی و دهان و دو دست و دو پا و عورت خواسته های قلب را اداء می کنند لذا: هر گاه قلب خواسته اش نگریستن به چیزی باشد، شخص دو چشمش را می گشاید. و زمانی که بخواهد بشنود، شخص دو گوشش را حرکت داده و منفذ آنها را باز کرده تا مطلوب را بشنود. و هر وقت میل داشته باشد بویی را استشمام نماید، شخص با بینی استنشاق کرده در نتیجه بوی مطلوب به قلب می رسد. و هنگامی که رغبت به سخن گفتن داشته باشد، به وسیله زبان تکلّم می کند. و در صورتی که مطلوبش گرفتن چیزی باشد دستها به کار افتاده و آن چیز را می گیرد. و به فرض که مقصودش حرکت کردن باشد، دو پا سعی نموده و راه می روند. و اگر محبوبش شهوت و غریزه باشد، نرینه شخص به حرکت و جنبش در می آید. پس تمام این اعضاء و جوارح حرکت و فعالیّت نموده تا خواسته قلب را اداء کرده و بدین ترتیب اطاعتش می کنند. و همچنین شایسته است که خلائق نسبت به امام علیه السّلام مانند اعضاء و جوارح بوده و امر آن سرور را اطاعت کنند. (ترجمه ذهنی تهرانی)

علل الشرائع، ج 1، ص 110

بحار الأنوار، ج 67، ص 53 / الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، ج 3، ص 243

بنابراین، "اهلِ ایذاء رسول" نباشید که خداوند متعال برای این کار، مجازاتِ "انحراف قلب" را قرار داده است. انحراف قلب نیز منجر به "تصمیمات اشتباه" می شود.

3/6. حل اختلاف ادیان؛ پنجمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اشاره

پنجمین زیرساخت، رفع اختلافات ادیان [است.] اگر برای "رفع اختلافات ادیان" تلاش نکنیم، "اختلاف در جامعه" نهادینه می شود؛ لذا در سوره صفّ این طور می فرماید: «وَإِذْ قَالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقًا لِمَا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْبَیِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِینٌ (صف 6)»⁽¹⁾

و [یاد کن] هنگامی را که عیسی پسر مریم گفت: ای بنی اسرائیل! به یقین من فرستاده خدا به سوی شمایم، تورات را که پیش از من بوده، تصدیق می کنم، و به پیامبری که بعد از من می آید و نامش «احمد» است، مژده می دهم. پس هنگامی که [احمد] دلایل روشن برای آنان آورد، گفتند: این جادویی است آشکار!!

کاملاً واضح است که بخش عمده [اختلافات یک جامعه]، اختلافات بین ادیان است و این بسیار مهم است.⁽¹⁾

مردم [در ابتدای تشکیل اجتماع] گروهی واحد و یک دست بودند [و اختلاف و تضادی در امور زندگی نداشتند]، پس [از پدید آمدن اختلاف و تضاد] خدا پیامبرانی را مژده دهنده و بیم رسان برانگیخت، و با آنان به درستی و راستی کتاب را نازل کرد، تا میان مردم در آنچه با هم اختلاف داشتند، داوری کند. [آن گاه در خود کتاب اختلاف پدید شد] و اختلاف را در آن پدید نیاوردند مگر کسانی که به آنان کتاب داده شد، [این اختلاف] بعد از دلایل و برهان های روشن و آشکاری بود که برای آنان آمد، [و سبب آن] برتری جویی و حسد در میان خودشان بود. پس خدا اهل ایمان را به توفیق خود، به حقّی که در آن اختلاف کردند، راهنمایی کرد. و خدا هر که را بخواهد به راهی راست هدایت می کند.

وَمَا کَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَلَوْلَا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّکَ لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ فِیمَا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ یونس: 19

و مردم [بر محور یکتاپرستی] جز امت واحدی نبودند؛ پس [چیزی نگذشت که درباره دین] دچار اختلاف شدند؛ و اگر از سوی پروردگارت، فرمانی مقرّر نشده بود [که عذاب اختلاف کنندگان تا قیامت به تأخیر افتد] یقیناً میان آنان در آنچه اختلاف می کنند، داوری می شد [و نتیجه داوری نابودی آنان و انقراض نسلشان بود.]

وَمِنَ الَّذِینَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَیٰ أَخَذْنَا مِیثَاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِّمَّا ذُکِّرُوا بِهِ فَأَغْرَیْنَا بَیْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَیٰ یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَسَوْفَ یُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا کَانُوا یَصْنَعُونَ المائدة: 14

و از کسانی که گفتند: ما نصرانی هستیم، [بر لزوم اطاعت از خود و پیروی از عیسی] پیمان گرفتیم، پس بخشی از آنچه را [از معارف و احکام انجیل واقعی] که به وسیله آن پند داده شدند، از یاد بردند [و نادیده گرفتند]، بر این اساس میان آنان تا روز قیامت کینه و دشمنی انداختیم، و خدا آنان را از آنچه همواره انجام می دادند، آگاه می کند.

وَقَالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ یَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ یُنفِقُ کَیْفَ یَشَاءُ وَلَیَزِیدَنَّ کَثِیرًا مِّنْهُم مَّا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ طُغْیَانًا وَکُفْرًا وَأَلْقَیْنَا بَیْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَیٰ یَوْمِ الْقِیَامَةِ کُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَیَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُفْسِدِینَ المائدة: 64

و یهود گفتند: دست [قدرت] خدا [نسبت به تصرّف در امور آفرینش، تشریع قوانین و عطا کردنِ روزی] بسته است. دست هاشان بسته باد و به کیفر گفتار باطلشان بر آنان لعنت باد؛ بلکه هر دو دست خدا همواره گشوده و باز است [به هر چیز و به هر کس] هر گونه بخواهد، روزی می دهد. و مسلماً آنچه از جانب پروردگارت به سوی تو نازل شده است، بر سرکشی و کفر بسیاری از آنان می افزاید. و ما میان [یهود، نصاری و گروه های دیگر] آنان تا روز قیامت کینه و دشمنی انداختیم. هر زمان آتشی را برای جنگ [با اهل ایمان] افروختند خدا آن را خاموش کرد، و همواره در زمین برای فساد می کوشند، و خدا مفسدان را دوست ندارد.

پیشنهاد می شود برای فهم تفصیلی تر آیات، روایات ذیل آیه مطالعه شود.

در تاریخ "جنگ های صلیبی"⁽¹⁾

را داریم که یک طرف مسیحی ها بودند و یک طرف مسلمانان. البته پشت هر شری، یهودی ها نیز حضور دارند! کربلا چطور اتفاق افتاد؟ معلم یزید یک یهودی است!⁽²⁾

سرجون بن منصور کاتب و مشاور معاویه در امر حکومت بود. همچنین به علاوه مشاوره، او مسئولیت دیوان خراج وی را بر عهده داشت.

البدایه و النهایه (ابن کثیر)، ج8، ص146 / انساب الاشراف (بلاذری) ج5، ص159 / التنبیه و الاشراف (مسعودی)، ص261 / تاریخ خلیفه بن خیاط ص 228

وقال الْمَدَائِنِیّ: کان علی شرط یزید حمید بْن حریث بْن بحدل وصاحب أمره سرجون بْن منصور.

سرجون بن منصور مشاور یزید در امر حکومت بود.

انساب الاشراف (بلاذری) ج5، ص 354

وَحَدَّثَنِی عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِح الْمُقْرِئُ عَن أبی زبید عَنْ أبی حصین قَالَ: بلغ یزید بْن مُعَاوِیَة أن الحسین علیه السلام یرید الخروج إلی الکوفة فغمه ذلک وساءه، فأرسل إلی سرجون مولاهم وکان کاتبه وأنیسه فاستشاره فیمن یولیه الکوفة فأشار بعبید اللَّه بْن زیاد، فَقَالَ: إنه لا خیر عنده، قَالَ: أرأیت لو کان مُعَاوِیَة حیّا فأشار علیک به أکنت تولیه؟ قَالَ: نعم، قَالَ: فهذا عهد مُعَاوِیَة إلیه بخاتمه وقد کان ولاه، فلم یمنعنی أن أعلمک ذلک إلا معرفتی ببغضک له، فأنفذه إلیه وعزل النعمان بْن بشیر، وکتب إلیه: أما بعد فإن الممدوح مسبوب یومًا وإن المسبوب ممدوح یومًا، وقد سمی بک یومًا إلی غایة أنت فیها کما قَالَ الأول : رفعت فجاوزت السحاب وفوقه ... فما لک إلا مرقب الشمس مقعد.

عبدالله بن صالح، قاری، به من روایت کرد که از ابی زبید و او از ابی حصین شنیده است که گفت: به یزید بن معاویه رسید که حسین [علیه السلام] قصد دارد به کوفه برود. این خبر او را بسیار ناراحت کرد. پس سرجون، موالی و کاتب و مانوس و صمیمی خود را فراخواند و از او درباره کسی که بر کوفه بگمارد، مشورت کرد. سرجون، عبیدالله بن زیاد را پیشنهاد کرد. یزید گفت: خیر و خوبی در او نیست. سرجون گفت: اگر معاویه زنده بود و او را به تو پیشنهاد می کرد، آیا او را برمی گرفتی؟ یزید گفت: آری. سرجون گفت: اینک عهد معاویه با مهر او به عبیدالله بن زیاد رسیده و او قبلاً او را والی کرده است. تنها چیزی که مانع شد تا زودتر به تو بگویم، آگاهی من از کینه تو نسبت به او بود. سرانجام او را به حکومت کوفه فرستاد و نعمان بن بشیر را عزل کرد و برای او نوشت: پس از حمد و ثنا، بدان که هر کس روزی مورد ستایش قرار می گیرد و روزی مورد سرزنش. و امروز تو به بالاترین درجه ای که می توانستی برسی، رسیدی، چنانچه گفته اند: «بالا رفتی و از ابر گذشتی و فراتر از آن... پس برای تو جز جایگاه مراقبت از خورشید باقی نمانده است.»

انساب الاشراف (بلاذری) ج5، ص 379 / تاریخ الامم و الملوک (طبری)، ج5، ص348 و ص356 (کمی اختلاف در عبارات) / الإرشاد ج2 ص 42(کمی اختلاف در عبارات)

کان یزید بن معاویة أول من سنّ الملاهی فی الإسلام من الخلفاء، و آوی المغنّین، و أظهر الفتک و شرب الخمر، و کان ینادم علیها سرجون/ النّصرانیّ مولاه و الأخطل

یزید بن معاویه اولین کسی بود که از میان خلفا، ابداع و رواج دادن به تفریحات و خوشگذرانی ها در اسلام را آغاز کرد. او به خوانندگان پناه داد و از آن ها حمایت کرد. یزید آشکارا به کشتار و نوشیدن شراب روی آورد. او با سرجون نصرانی (که بنده او بود) و اُخطل شاعر، در مجالس شرابخواری و خوشگذرانی همراهی می کرد.

الاغانی (ابو الفرج) ج17 ص192

"اختلاف فرقه ها" در طول دوران اسلامی نیز واضح است. اهل تسنن علیه شیعیان، شیعیان علیه اهل تسنن اقدام می کنند. یهودی ها [نیز]، علیه همه ادیان اقدام می کنند. خیلی از نزاع ها به اختلاف ادیان برمی گردد. لذا سوره صفّ در این مسئله ورود پیدا کرده است و می گوید: ذیل این آیه باید مسئله را حل کرد. می گوید: حضرت عیسیعلیه السلام خود را این طور معرفی می کردند: من پیامبرم ولی «مُصَدِّقًا لِمَا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرَاةِ» تورات را تصدیق می کنم. یعنی حضرت علیه السلام دارند تلاش می کنند که اختلاف بین دین "یهود" و دین "مسیح" را کاهش دهند. بعد بلافاصله می گویند: «وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی» از همین حالا می گویم که دین بعد از من نیز درست است و فردا نروید واتیکان درست کنید و با مسلمان ها اختلاف کنید!

لذا هنگامی که امام رضا علیه السلام در مرو تشریف داشتند، از فرصت مناظرات با جاثلیق و دیگران برای کاهش این اختلاف و مدیریت آن استفاده می کردند.⁽¹⁾

در آغاز مناظره، جاثَلیق به مأمون - که از او می خواهد مناظره را آغاز کند - می گوید با توجه به اینکه من کتاب دینی و پیامبر شما را قبول ندارم، چگونه با او مناظره کنم؟ امام رضا(علیه السلام) پاسخ می دهد که در بحث با او، به اِنجیل، کتاب دینی مسیحیان استناد خواهد کرد و جاثلیق می پذیرد که در این صورت، آن را رد نکند. بدین ترتیب امام رضا در این گفت وگو، در موراد بسیاری، از انجیل برای درستی سخنانش شاهد می آورد.

در گفت وگوی بین امام رضا(علیه السلام) و جاثلیق، بحث به طور عمده درباره دو مسئله است: یکی اثبات نبوّت حضرت محمد(صلی الله علیه وآله) و دیگری این مسئله که حضرت عیسی خداست یا بشر. میان این دو بحث، از مسائلی چون تعداد حواریون حضرت عیسی و گم شدن نسخه اصلی انجیل هم سخن آمده است.

امام رضا(علیه السلام) برای اثبات نبوت پیامبر اسلام، عبارت هایی از انجیل و تورات را شاهد می آورد که در آن ها به آمدن پیامبری با نشانه های حضرت محمد(صلی الله علیه وآله) بشارت داده شده است. از جمله می گوید در انجیل آمده که یوحنّای دیلمی گفت مسیح مرا به دین محمّدِ عربی آگاه کرد و مژده داد که بعد از او خواهد آمد و من نیز به حواریون مژده دادم و آن ها به او ایمان آوردند. همچنین عیسی در انجیل گفته است من به سوی خدای شما و خدای خودم خواهم رفت و فارِقلیطا خواهد آمد.

مطالعه روایت:

توحید ص417-441. / عیون اخبار الرضا، ج1، ص156

الاحتجاج، ج2، ص415-425 / بحارالانوار، ج10، ص299-318

انجام دهیم. بالاخره پدیده ای به اسم "ادیان و مذاهب مختلف" وجود دارد. اگر نسبت به این مسائل بی تفاوت بودید، بدانید جامعه دچار اختلاف می شود؛ اما اگر برای حل این اختلافات برنامه داشتید، در حقیقت دارید به "رفع اختلافات" [در جامعه] کمک می کنید.

3/6/1. برجسته نمودن تأیید دین پیامبر خاتم توسط پیامبران، ادیان و مذاهب مختلف؛ یکی از برنامه های حل اختلاف ادیان

اشاره

حال راجع به اینکه برنامه حل اختلافات چیست، باید بحث شود. مثلاً یک سرفصلش این است: در روایات این طور آمده که می فرمایند: «لایزال» یعنی همیشه انبیاءعلیهم السلام مبشِّر به "پیامبر خاتَم" بودند⁽¹⁾

ابو حمزه ثمالی از امام باقر علیه السّلام روایت کند که فرمود: و پیوسته پیامبران علیهم السّلام به محمّد صلّی اللّٰه علیه و آله و سلّم بشارت می دادند،و این همان سخن خدای تعالی است که فرموده:«می یابند او را»یعنی یهود و نصاری، «نوشته شده»یعنی اسم و یا صفت محمّد را«در نزد خود در تورات و انجیل که ایشان را به معروف امر می کند و از منکر باز می دارد» و همان قول خدای تعالی است که از عیسی بن مریم حکایت می کند«و به رسولی بشارت می دهد که پس از من می آید و نامش احمد است»، پس موسی و عیسی علیهما السّلام به محمّد صلّی اللّٰه علیه و آله و سلّم بشارت داده اند همچنان که بعضی از انبیاء به بعضی دیگر بشارت داده اند تا آنکه وصایت به محمّد رسید و چون نبوّت محمّد صلّی اللّٰه علیه و آله و سلّم منقضی شد و روزگارش به انجام رسید خدای تعالی به او وحی فرمود که ای محمّد نبوّتت منقضی شد و روزگارت به سر آمد،پس آن علمی که نزد توست و ایمان و اسم اکبر و میراث علم و آثار علم نبوّت را نزد علیّ بن أبی طالب قرار بده که من علم و ایمان و اسم اکبر و میراث علم و آثار علم نبوّت را از نسل تو قطع نکرده ام

کمال الدین ج1 ص213 / الکافی ج8 ص113 (عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ)

الوافی ج2 ص282/ الإنصاف ج1 ص74 / بحار الأنوار ج11 ص43

وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَ النَّبِیِّینَ لَمَا آتَیْتُکُم مِّن کِتَابٍ وَحِکْمَةٍ ثُمَّ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مُّصَدِّقٌ لِّمَا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَیٰ ذَٰلِکُمْ إِصْرِی قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَکُم مِّنَ الشَّاهِدِینَ آل عمران: 81

و (به خاطر بیاورید) هنگامی را که خداوند، از پیامبران (و پیروان آنها)، پیمان موکد گرفت، که هر گاه کتاب و دانش به شما دادم، سپس پیامبری به سوی شما آمد که آنچه را با شماست تصدیق می کند، به او ایمان بیاورید و او را یاری کنید! سپس (خداوند) به آنها گفت: آیا به این موضوع، اقرار دارید؟ و بر آن، پیمان موکد بستید؟ گفتند: (آری) اقرار داریم! ....»

اهل کتابِ زمان پیامبر، آن حضرت را به خوبی می شناختند: «الَّذِینَ آتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یَعْرِفُونَهُ کَمَا یَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ: کسانی که به ایشان کتاب داده ایم، همان گونه که فرزندان خود را می شناسند، او [حضرت محمد] را می شناسند.» (بقره/146؛ انعام/20)

اهل کتاب حقانیت قرآن را می دانند: «وَالَّذِینَ آتَیْنَاهُمُ الْکِتَابَ یَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِّن رَّبِّکَ بِالْحَقِّ الأنعام: 114: و کسانی که بدیشان کتاب داده ایم می دانند که آن [قران] از جانب پروردگارت به حق فرو فرستاده شده است.» (انعام /114)

برخی از صفات پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) در تورات و انجیل مکتوب است: «الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوبًا عِندَهُمْ فِی التَّوْرَاةِ وَالْإِنجِیلِ: همان ها که از فرستاده [خدا]، پیامبر امی، پیروی می کنند، همو که [صفات] او را در تورات و انجیلی که نزدشان است، می یابند.»(اعراف/157)

...قَالَ اَلْیَهُودِیُّ صَدَقْتَ یَا مُحَمَّدُ فَأَخْبِرْنِی عَنِ اَلسَّادِسِ عَنْ خَمْسَةِ أَشْیَاءَ مَکْتُوبَاتٍ فِی اَلتَّوْرَاةِ أَمَرَ اَللَّهُ بَنِی إِسْرَائِیلَ أَنْ یَقْتَدُوا بِمُوسَی فِیهَا مِنْ بَعْدِهِ قَالَ اَلنَّبِیُّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فَأَنْشَدْتُکَ بِاللَّهِ إِنْ أَنَا أَخْبَرْتُکَ تُقِرُّ لِی قَالَ اَلْیَهُودِیُّ نَعَمْ یَا مُحَمَّدُ . قَالَ فَقَالَ اَلنَّبِیُّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَوَّلُ مَا فِی اَلتَّوْرَاةِ مَکْتُوبٌ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ هِیَ بِالْعِبْرَانِیَّةِ طاب ثُمَّ تَلاَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ هَذِهِ اَلْآیَةَ یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی اَلتَّوْرٰاةِ وَ اَلْإِنْجِیلِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اِسْمُهُ أَحْمَدُ وَ فِی اَلسَّطْرِ اَلثَّانِی اِسْمُ وَصِیِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ اَلثَّالِثِ وَ اَلرَّابِعِ سِبْطَیَّ اَلْحَسَنِ وَ اَلْحُسَیْنِ وَ فِی اَلسَّطْرِ اَلْخَامِسِ أُمِّهِمَا فَاطِمَةَ سَیِّدَةِ نِسَاءِ اَلْعَالَمِینَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَیْهَا وَ فِی اَلتَّوْرَاةِ اِسْمُ وَصِیِّی إِلْیَا وَ اِسْمُ اَلسِّبْطَیْنِ شَبَّرَ وَ شَبِیرٍ وَ هُمَا نُورَا فَاطِمَةَ عَلَیْهَا السَّلاَمُ . قَالَ اَلْیَهُودِیُّ صَدَقْتَ یَا مُحَمَّدُ فَأَخْبِرْنِی عَنْ فَضْلِکُمْ...

از حسن بن علی بن ابی طالب (علیه السّلام) روایت شده:....یهودی گفت: بمن خبر ده از ششمین، در تورات پنج چیز نوشته است که خدا ببنی اسرائیل دستور داد در آنها از موسی پیروی کنند پس از او. فرمود تو را بخدا اگر از آنها بتو اطلاع دادم بمن اعتراف کنی؟ یهودی گفت آری ای محمد پیغمبر فرمود در تورات نوشته است« مُحَمَّدٌ رَسُولُ اَللّٰهِ » و بعبرانی طاب ضبط شده و پس از آن این آیه را (اعراف 157) در یابند آن را مکتوب نزد خود در تورات و انجیل (صف 4) مژده بخش برسولی پس از خود بنام احمد - و در سطر دوم نام وصیش علی بن ابی طالب و در سوم و چهارم دو سبطش حسن و حسین و در پنجم مادرشان فاطمه بانوی زنان جهانیان، در تورات، نام وصیم الیا و نام دو سبطم شبر و شبیر و این دو نور فاطمه اند، یهودی گفت راست گفتی ای محمد

الأمالی (للصدوق) ج1 ص187 / الإختصاص ج1 ص33

بحار الأنوار ج9 ص294

مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحُسَیْنِ وَ غَیْرُهُ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی وَ مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحُسَیْنِ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ وَ عَبْدِ اَلْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اَلْحَمِیدِ بْنِ أَبِی اَلدَّیْلَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ:... فَلَمَّا أَنْ بَعَثَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اَلْمَسِیحَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ اَلْمَسِیحُ لَهُمْ إِنَّهُ سَوْفَ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی نَبِیٌّ اِسْمُهُ أَحْمَدُ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ یَجِیءُ بِتَصْدِیقِی وَ تَصْدِیقِکُمْ وَ عُذْرِی وَ عُذْرِکُمْ وَ جَرَتْ مِنْ بَعْدِهِ فِی اَلْحَوَارِیِّینَ فِی اَلْمُسْتَحْفَظِینَ وَ إِنَّمَا سَمَّاهُمُ اَللَّهُ تَعَالَی اَلْمُسْتَحْفَظِینَ لِأَنَّهُمُ اِسْتُحْفِظُوا اَلاِسْمَ اَلْأَکْبَرَ وَ هُوَ اَلْکِتَابُ اَلَّذِی یُعْلَمُ بِهِ عِلْمُ کُلِّ شَیْءٍ اَلَّذِی کَانَ مَعَ اَلْأَنْبِیَاءِ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَیْهِمْ یَقُولُ اَللَّهُ تَعَالَی...

و چون خداوند عز و جل مسیح را مبعوث کرد،مسیح به آنها فرمود:محققا بعد از من در آینده پیامبری خواهد آمد که نامش احمد است و از اولاد اسمعیل است که من و شما را تصدیق می کند و عذر من و شما را می پذیرد و امر وصیت پس از عیسی در حواریین جاری خواهد شد و از این جهت خدا ایشان را مستحفظ نامید،زیرا که آن ها اسم اکبر را باید حفظ و نگهداری کنند و آن کتابی است که با آن هرچیزی دانسته شود کتابی که با همه پیامبران بوده است.

الکافی ج1 ص293

الوافی ج2 ص314 / تفسیر الصافی ج5 ص169 / تفسیر البرهان ج5 ص300 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص315 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص228

را که عباراتشان، ناظر به "تأیید دین پیامبر" است، برجسته کنیم. یکی از مصادیقش، "انجیل برنابا" است که این انجیل را در ترکیه پیدا کرده اند. ویژگی اش هم این است که ظاهراً، تنها نسخه ای از "انجیل" است که عبارتِ "تأیید پیامبر" از آن حذف نشده؛ لذا یک اقدام این است که ما با دولت ترکیه وارد توافق شویم و اگر می توانیم این انجیل را بگیریم، حداقل آن را استنساخ کنیم و دائماً بگوییم: «در نسخه

معتبر انجیل و از قول حضرت عیسیعلیه السلام نقل شده که حق با پیامبر خاتم است»⁽¹⁾

انجیل برنابا، فصل 163، حیدر قلیخان قزلباش (سردار کابلی)، تهران، چاپخانه حیدری، مهرماه .1345

به گزارش «dailymail»، یک نسخه نادر و قدیمی یک هزار و 500 ساله از انجیل به زبان آرامی در ترکیه پیدا شده است که در آن خبر ظهور پیامبر عظیم الشان اسلام بعد از آن حضرت آمده است.

این انجیل که بر اساس گفته های منابع خبری 12 سال پیش کشف شده اما در خفا نگهداری می شد، مورد توجه واتیکان قرار گرفته است و پاپ بندیکت شانزدهم خواستار بررسی این انجیل شده است. «آرطغرول گونای» وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه اعلام کرده است که بهای این انجیل 22 میلیون دلار آمریکاست و به دلیل آنکه در آن از زبان عیسی مسیح(علیه السلام) ظهور حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) آمده است، توسط کلیسای مسیحی ترکیه در خفا نگهداری می شده است وی افزوده است: آنچه که در این انجیل یک هزار و 500 ساله وجود دارد با آنچه در قرآن کریم آمده است تشابه زیادی دارد و در مضمون با عقاید اسلامی مطابق است.

در این انجیل مسیح(علیه السلام) بشر معرفی شده است و آمده است: «مسیح کاهنی را که از او درباره جانشینش سوال کرد خبرداد: محمد[صلی الله علیه و آله] اسم مبارک اوست، از سلاله اسماعیل پدر عرب من گونای در همین حال خبر از تقاضای رسمی پاپ برای بررسی این انجیل خبر داده و گفته است: این انجیل در سال 2000 در جزایر دریای مدیترانه متعلق به ترکیه یافت شده است و یابندگان آن نیز عده ای از یابندگان غیرقانونی آثار باستانی بوده اند که هم اکنون در دادگاه های ترکیه در حال محاکمه هستند.

در همین حال کشیش احسان ازبک از مسئولان مسیحی ترکیه گفت: این انجیل به دوران قدیس برنابا باز می گردد که در قرن 5 یا 6 میلادی نوشته شده است و این در حالی است که برنابا به قرن اول هجری برمی گردد و یکی از حواریون عیسی است.

fa.mouood.com/11039/articles/religion-and-thought/christianity/کشف-انجیل-1500-ساله/

dailymail.co.uk/news/article-2105714/Secret-14million-Bible-Jesus-predicts-coming-Prophet-Muhammad-unearthed-Turkey.html

huffingtonpost.com/2012/02/23/vatican-requests-1500-year-old-bible-from-turkey_n_1296672.html

گفته می شود این دست نوشته تاریخی که با خط طلایی نوشته شده، ارزشی به قیمت 14 میلیون یورو دارد و به زبان آرامی؛ زبان مادری حضرت عیسی(علیه السلام) نوشته شده است و شامل پیش بینی ظهور حضرت محمد(صلی الله علیه وآله) می شود. در این انجیل همچنین نوشته شده که حضرت عیسی مسیح (علیه السلام) هرگز به صلیب کشیده نشده است.

اعتقاد بر این است که برنابا یکی از شاگردان عیسی مسیح(علیه السلام) بوده و در انجیل برنابا آمده است که حضرت مسیح هرگز به صلیب کشیده نشده است. این انجیل در عوض بیان می کند که عیسی مسیح (علیه السلام) در حالی که زنده بوده به بهشت می رود و یهودا به جای او مصلوب می شود.

علاوه بر این، این کتاب اعلام کرده که عیسی(علیه السلام) پسر خدا نبوده، بلکه تنها پیامبری بوده که صحبت از کلام خدا می کرد. این انجیل برای نخستین بار در سال 2000 توسط پلیس از یک باند قاچاق در ناحیه مدیترانه به دست آمد و از آن پس تاکنون در سالن عدالت آنکارا نگهداری می شد.

حریت دیلی نیوز در گزارشی که در سال 2012 منتشر شد اعلام کرده بود که این انجیل 8 سال دیگر با نظارت پلیس به موزه انتوگرافی منتقل خواهد شد. در این میان گزارش جدید منتشر شده از خبرگزاری دیلی استار در 23 آوریل 2017 اعلام کرده هواداران این متن مدعی شدند این نوشته می تواند سبب از هم پاشیدن مسیحیت شود. با این حال کارشناسان هنوز درباره ماهیت اصلی این کتاب متقاعد نشدند.

ماروک توساتی متخصص واتیکان نیز در مقاله ای که برای لااستامپا نوشته، صحت این کتاب را زیر سئوال برده و نوشته است: «این کشف فوق العاده احتمالاً جعلی باشد و کار یک جاعلی باشد که بر طبق گفته برخی می تواند یک محقق اروپا از قرون وسطی بوده باشد. محققان بر این باورند که نویسنده «مخلوطی از حقایق و عناصر» از هر دو کتاب مقدس و اسلامی قرآن و انجیل را به هم اضافه کرده و قصد او از این کار هنوز ناشناخته است».

خبرگزاری تسنیم

tasnimnews.com/fa/news/1396/02/08/1391630

مطالعه بیشتر:

محمد(صلی الله علیه وآله) در تورات و انجیل، عبدالاحد داود، ترجمه فضل اللّه نیک آیین

احمد موعود انجیل، جعفر سبحانی

سیمای محمد (صلی الله علیه وآله) در تورات و انجیل، مجله مشکوة، شماره 22 , غلامرضا دشتی رحمت آبادی

همین راهبرد، بسیاری از اختلافات را حل می کند.⁽²⁾

سید رضی در کتاب «مناقب الفاخرة» روایتی را با سند معتبر نقل کرده است که سعد بن ظریف از أصبغ و او از امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل کرده است. در پایان روایت آمده است که ابن کواء، صعصعه، زید بن صوحان، نزّال بن سمره، أصبغ بن نباته و جابر بن شرحبیل گفته اند: ما این گفتار را مکتوب کرده و به اسقفی از اسقف های مسیحی در دیر دیلمی از سرزمین فارس که صد و بیست سال از عمرش گذشته بود، ارائه دادیم. اسقف گفت: به خدا قسم، یک کلمه و حتی یک حرف از این گفتار نادرست نیست و این مطلب در انجیل آمده است. من در انجیل نام محمد (صلی الله علیه و آله) و نام علی را می یابم. ما پرسیدیم: ای مسیحی! نام علی در انجیل چیست؟ او گفت: «إلیا» که به معنای «علی حکیم» است. ما پرسیدیم: نام محمد چیست؟ او گفت: «الا امد الا حاماطیا» که به معنای این است که مسیح گفته است: من می روم و بعد از من پیامبری به نام احمد می آید، پس به او ایمان آورید. زیرا خداوند متعال می فرماید: محمد بنده من است که حق و باطل را از هم جدا می کند و به راه راست هدایت می نماید. سپس اسقف گفت: مرا نزد آن مردی که درباره گفتار ناقوس روایت کردید ببرید. ما او را نزد امیرالمؤمنین (علیه السلام) بردیم. وقتی امیرالمؤمنین به او نگاه کرد، فرمود: آیا این همان کسی است که شما گفتید؟ ما گفتیم: بله. فرمود: من حقیقت وصف او را در انجیل شناختم و شهادت می دهم که او وصی پسر عمویش است. امیرالمؤمنین (علیه السلام) به او فرمود: آیا برای ایمان آوردن آمده ای تا من میل تو را به اسلام بیشتر کنم؟ اسقف گفت: بله. امیرالمؤمنین فرمود: زره ات را درآور تا دوستانم جای زخم شمشیر را بین دو شانه ات ببینند. اسقف گفت: شهادت می دهم که هیچ خدایی جز الله یکتا که شریکی ندارد نیست و شهادت می دهم که محمد بنده و رسول اوست. سپس آهی کشید و در همان حال جان داد. امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: او مدت کوتاهی در اسلام زندگی کرد اما در بهشت بسیار خواهد ماند. و خبر گفتار ناقوس برسی را عمّار بن یاسر روایت کرده است.

مدینة معاجز الأئمة علیهم السلام ج2 ص125

3/6/1/1. لزوم تغییر کارکرد معاونت اصلی وزارت خارجه از اقتصادی به کارکرد ترویج صلح با توجه به تصدیق انبیاء علیهم السلام توسط یکدیگر ؛ یکی از راه های برجسته سازی تأیید دین پیامبر خاتم توسط پیامبران، ادیان و مذاهب مختلف

از این موارد، فهرستی در مبحث وزارت خارجه دارم؛ اما هنوز بحثش را مطرح نکرده ام. وقتی شما می روید و با دنیا بحث می کنید، معاونت اوّلِ وزارت، نباید معاونت اقتصادی باشد. دولت اصول گرا و اصلاح طلب که سرکار می آید می گوید: «کارکرد اصلی وزارت خارجی این است که برود بازار برای ما پیدا کند!» فعلاً "نرمش قهرمانانه" می کنم و نمی گویم: «برای تجار بازار پیدا نکنید»؛ [بلکه] می گویم: «کار اصلی شما حل اختلاف بین ادیان است. اگر می خواهید صلح ایجاد شود، باید روی این موضوع بایستید که همه پیامبران، یکدیگر را تصدیق می کردند.»⁽¹⁾

و ما این کتاب [قرآن] را به درستی و راستی به سوی تو نازل کردیم در حالی که تصدیق کننده کتاب های پیش از خود و نگهبان و گواه بر [حقّانیّت همه] آنان است؛ پس میان آنان بر طبق آنچه خدا نازل کرده است داوری کن، و [به هنگام داوری] سرپیچی از حقّی که به سوی تو آمده از هواهای نفسانی آنان پیروی مکن. برای هر یک از شما شریعت و راه روشنی قرار دادیم. و اگر خدا می خواست همه شما را امت واحدی قرار می داد، ولی می خواهد شما را در آنچه به شما داده امتحان کند؛ پس به سوی کارهای نیک بر یکدیگر پیشی گیرید. بازگشت همه شما به سوی خداست؛ پس شما را به آنچه همواره درباره آن اختلاف می کردید، آگاه می کند.

شَرَعَ لَکُم مِّنَ الدِّینِ مَا وَصَّیٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِی أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ وَمَا وَصَّیْنَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَیٰ وَعِیسَیٰ أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلَی الْمُشْرِکِینَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللَّهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَن یَشَاءُ وَیَهْدِی إِلَیْهِ مَن یُنِیبُ الشوری: 13

از دین آنچه را به نوح سفارش کرده بود، برای شما تشریع کرد و آنچه را به تو وحی کردیم؛ و آنچه ابراهیم و موسی و عیسی را به آن توصیه نمودیم [این است] که دین را برپا دارید و در آن فرقه فرقه و گروه گروه نشوید. بر مشرکان دینی که آنان را به آن می خوانی گران است. خدا هر کس را بخواهد به سوی [این] دین جلب می کند، و هر کس را که به سوی او بازگردد هدایت می کند،

إِنَّ الَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَکَانُوا شِیَعًا لَّسْتَ مِنْهُمْ فِی شَیْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَی اللَّهِ ثُمَّ یُنَبِّئُهُم بِمَا کَانُوا یَفْعَلُونَ الأنعام: 159

مسلماً کسانی که دینشان را بخش بخش کردند، وگروه گروه شدند، تو را هیچ پیوندی با آنان نیست، کار آنان فقط با خداست، سپس به اعمالی که همواره انجام می دادند، آگاهشان می کند.

قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنزِلَ إِلَیْنَا وَمَا أُنزِلَ إِلَیٰ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِیَ مُوسَیٰ وَعِیسَیٰ وَمَا أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ البقرة: 136

[شما مردم مؤمن از روی حقیقت اقرار کنید و] بگویید: ما به خدا و آنچه به سوی ما نازل شده، و به آنچه بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و نوادگانِ [دارای مقام نبوّت] آنان فرود آمده، و به آنچه به موسی و عیسی و آنچه به پیامبران از ناحیه پروردگارشان داده شده ایمان آوردیم؛ میان هیچ یک از آنان [در اینکه از سوی خدا برای هدایت مردم مبعوث شده اند] فرقی نمی گذاریم، و ما در برابر او تسلیم هستیم.

قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنزِلَ عَلَیْنَا وَمَا أُنزِلَ عَلَیٰ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِیَ مُوسَیٰ وَعِیسَیٰ وَالنَّبِیُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ آل عمران: 84

[ای پیامبر! از جانب خود و پیروانت به همه] بگو: ما به خدا و آنچه بر ما نازل شده و آنچه بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و نوادگان [دارای مقام نبوتشان] فرود آمده، و آنچه به موسی و عیسی و پیامبران از سوی پروردگارشان داده شده ایمان آوردیم، و میان هیچ یک از آنان فرق نمی گذاریم، و ما در برابر او [و فرمان ها و احکام او] تسلیم هستیم.

آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِکَتِهِ وَکُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَکَ رَبَّنَا وَإِلَیْکَ الْمَصِیرُ البقرة: 285

پیامبر به آنچه از پروردگارش به او نازل شده، ایمان آورده، و مؤمنان همگی به خدا و فرشتگان و کتاب ها و پیامبرانش، ایمان آورده اند [و بر اساس ایمان استوارشان گفتند:] ما میان هیچ یک از پیامبران او فرق نمی گذاریم. و گفتند: شنیدیم و اطاعت کردیم، پروردگارا! آمرزشت را خواهانیم و بازگشت [همه] به سوی توست.

إِنَّ الدِّینَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیًا بَیْنَهُمْ وَمَن یَکْفُرْ بِآیَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِیعُ الْحِسَابِ آل عمران: 19

مسلماً دینِ [واقعی که همه پیامبرانْ مُبلّغ آن بودند] نزد خدا، اسلام است. و اهل کتاب [درباره آن] اختلاف نکردند مگر پس از آنکه آنان را [نسبت به حقّانیّت آن] آگاهی و دانش آمد، این اختلاف به خاطر حسد و تجاوز میان خودشان بود؛ و هر کس به آیات خدا کافر شود [بداند که] خدا حسابرسی، سریع است.

پیشنهاد می شود برای فهم تفصیلی تر آیات، روایات ذیل آیه مطالعه شود

خمینی عظیم الشأن در کلامشان بود که: «اگر تمام انبیا جمع بشوند در یک محلی، هیچ وقت با هم نزاع نمی کنند»⁽¹⁾

صحیفه امام خمینی ج 11، ص 381 و ج14 ص 391

اما [متأسفانه] این به راهبرد وزارت خارجه تبدیل نشده. مثلاً نماینده مجلس ما باید یک نطق راجع به این موضوع داشته باشد تا اختلافات کم شود. در واقع، به صورت کاملاً مستند، مثل همین مواردی که گفتم را فهرست کند و توضیح دهد. بنابر این، روی این مفهوم که انبیاءعلیهم السلام همدیگر را تصدیق می کردند، باید ایستاد.

3/6/1/2. برجسته سازی وجود دو پیامبر بزرگ یهودیان در ایران به عنوان تصدیق کنندگان پیامبر خاتم و ظهور حضرت ولیعصر بنابر آموزش صلوات کامل به مردم آن زمان؛ یک نمونه از برجسته سازی تأیید دین پیامبر خاتم توسط پیامبران، ادیان و مذاهب مختلف

یک موردش را بیان می کنم (شاید عمری نداشتیم این را بعداً شرح تفصیلی دهیم): باید تأکید کنیم که در ایران، دو پیامبر یهودی دفن شده اند که از پرچم داران حضرت ولیعصر ارواحنافداه هستند؛ یکی، حضرت حَبَقوق یا حضرت حَیَقوقعلیه السلام در تویسرکان⁽²⁾

منابع: «بقعه حیقوق نبی»، میراث فرهنگی، ص 35، سال 1، ش 1 (تیر 1369)

تویسرکان، محمد مقدم گل محمدی، ، ج1، ص135، ج 1، تهران 1371ش

«تویسرکان - رودراور»، پرویز اذکائی، ج1، ص115-116، فرهنگ همدان، ش 13 و 14 (بهار و تابستان 1377)

جریر بن عبد اللّٰه بجلی می گوید: رسول خدا-صلّی اللّٰه علیه و آله-مرا با نامه ای به سوی ذو الکلاع و قبیله او فرستاد.(رفتم و) بر او وارد شدم. نامه پیامبر را گرامی داشت و با سپاهی بزرگ مجهز شد و بیرون آمد و من هم با او بیرون آمدم. همین طور می رفتیم تا اینکه صومعه راهبی بر ما نمایان شد. پس ذو الکلاع گفت: من می خواهم پیش این راهب بروم وقتی که بر او داخل شدیم، او پرسید: کجا می روید؟ ذو الکلاع گفت: به سوی پیامبری که از قریش مبعوث شده می رویم و این هم فرستاده اوست. راهب گفت: این پیامبر، در گذشت. پرسیدم از کجا می دانی؟ گفت: قبل از اینکه شما به اینجا برسید، من کتاب دانیال پیامبر را نگاه می کردم تا اینکه به اوصاف محمّد-صلّی اللّٰه علیه و آله-و مدت عمر و اجلش رسیدم و چنین یافتم که او در این ساعت فوت کرده است. ذو الکلاع گفت: پس ما برمی گردیم. جریر می گوید: من هم (به مدینه) برگشتم و دیدم رسول خدا در همان روز، وفات کرده است .

الخرائج و الجرائح ج2 ص517

اثبات الهداة

ج1 ص227 / بحار الأنوار ج15 ص220 و ج20 ص380

پرچم را بالا می برند تا یهودی ها علیه ایشان اقدام نکنند.» با اینکه پیامبر یهود هستند؛ ولی این کار را می کنند. نکته مهم این است که امام رضا علیه السلام برای حل اختلافات با یهودیان، به "کتاب حبقوقعلیه السلام" استناد می کنند.⁽¹⁾

امام رضا علیه السّلام در مناظره ای که با «جاثلیق» اسقف مسیحیان و رأس الجالوت داشت به جاثلیق فرمود: آیا می دانید مقصود شعیا از این سخن چیست که فرموده است: گویی مردی را می بینم که در هاله- ای از نور بر استری سوار است و مردی دیگر که چهره اش بسان ماه نورانی است سوار بر شتری است.

اسقف گفت: نمی دانم مقصود از این جمله شعیا چیست؟ بهتر است شما بگویید. آنگاه امام علیه السّلام فرمودند: آن مرد که بر استر سوار است عیسی بن مریم است و آنکه بر شتر سوار است پیامبر اسلام است.

آیا قبول نداری که این سخن در تورات آمده است. جاثلیق گفت: آری قبول دارم. آنگاه امام علیه السّلام درباره حبقوق فرمودند: او پیامبری بود که به قومش گفت: تورات چنین خبر می دهد که کتابی روشن از کوه فاران (کوهی نزدیک مکه) نمایان شده و بر همه جهان نورافشانی خواهد کرد و آسمان ها از ستایش محمد و امتش لبریز خواهد شد.

مردی سوار بر اسب، بیابان ها را پیموده و کتابی تازه را برای ما خواهد آورد. او پس از ویرانی بیت المقدس خواهد آمد. آنگاه امام رضا علیه السّلام به رأس الجالوت که نزد آن حضرت بود فرمود: آیا این سخنان در کتاب های شما نیست؟

او نیز گفت: آری، این روایت بی کم وکاست از گفته های حبقوق است.

التوحید ج1 ص417 / عیون الأخبار ج1 ص154

الاحتجاج ج2 ص415

اثبات الهداة ج1 ص195 / بحار الأنوار ج10 ص299 و ج14 ص162 و ج49 ص173 / قصص الأنبیاء (للجزایری) ج1 ص393 / عوالم العلوم ج22 ص299 / تفسیر نور الثقلین ج2 ص79 / تفسیر کنز الدقائق ج5 ص201

«حضرت حیقوق علیه السلام مردم را جمع می کرد و می گفت: اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَعَجِّل فَرَجَهُم»⁽¹⁾

حیقوق نبی، باب 2، بند 2-3تا 5

کتاب حبقّوق نبی 1: 6

چون بنده اهل آن منطقه هستم، مکرر حضرت حبقوق نبیعلیه السلام را زیارت می کنم. اطراف آنجا یک پارک وجود دارد که مردم می نشینند و غذا می خورند. سازه مقبره ایشان نیز برای دوره سلجوقیان است؛⁽³⁾

در منابع، نمای این بنا و اوصاف معماری آن، به ویژه سقف مخروطی شکل آن که نمونه ای از آثار با ارزش معماری قدیم ایرانی است، به تفصیل گزارش شده و درباره وضع داخلی مقبره اطلاعاتی آمده است.

منابع: «بقعه حیقوق نبی»، میراث فرهنگی، ص 35، سال 1، ش 1 (تیر 1369)

تویسرکان، محمد مقدم گل محمدی، ، ج1، ص131 الی 134، ج 1، تهران 1371ش

«مقبره حبقوق در یک کیلومتری جنوب شهر تویسرکان»، منوچهر ستوده ج1، ص6189- 6191،

از پیامبران ارشد شما و در دوره قابل توجهی، مدیر و رئیس معبد سلیمان بوده و شعارِ ایشان صلوات است، شما یهودی های فعلی چه می گویید؟! حتماً وقتی دارید با فرزندانتان گفتگو می کنید، به طور ویژه راجع به حضرت حبقوقعلیه السلام و حضرت دانیالعلیه السلام صحبت کنید؛ این ها برای حل اختلافات بسیار مهم است.⁽¹⁾

"و برخی از علمای ما نقل کرده اند از تورات در سفر پنجم: «من برای بنی اسرائیل پیامبری از برادرانشان مانند تو برمی انگیزم و کلامم را بر زبانش می گذارم.» و نقل کرده اند از کتاب حزقیال نبی و از قول دانیال: «تو محمد، کمان خود را تا نهایت کشیده و تیرهایت به فرمان تو سیراب خواهند شد.» و نقل کرده اند از تورات: «احمد بنده برگزیده من، نه خشن است و نه تندخو.» و چندین صفت دیگر از او ذکر کرده اند تا آنجا که گفته اند: «مولد او مکه و هجرتش مدینه و ملک او شام است.» و وصف امت او را ذکر کرده تا آنجا که گفته اند: «نماز را هر جا که نماز به آنها رسید می خوانند.» و نقل کرده از آنچه خدا به آدم وحی کرده: «من الله ذو بکه، اهلش جوار منند و زوارش و وفدم. آن خانه و ذکر و شرف و مجدش را برای پیامبری از نسل تو که ابراهیم نامیده می شود قرار می دهم، سپس امت ها و قرن ها آن را آباد می کنند تا به پیامبری از نسل تو که محمد نامیده می شود برسد، او خاتم پیامبران است پس او را از ساکنان و اولیای آن قرار می دهم.»

اثبات الهداة

ج1 ص238

وَ مِنْ قَوْلِ حَیْقُوقَ اَلنَّبِیِّ وَ مِنْ قَوْلِ دَانِیَالَ : جَاءَ بِهِ اَللَّهُ مِنَ اَلْیَمَنِ وَ اَلتَّقْدِیسُ مِنْ جِبَالِ فَارَانَ فَامْتَلَأَتِ اَلْأَرْضُ مِنْ تَحْمِیدِ أَحْمَدَ وَ تَقْدِیسِهِ وَ مَلَکَ اَلْأَرْضَ بِهَیْبَتِهِ. وَ قَالَ أَیْضاً : یُضِیءُ لِنُورِهِ اَلْأَرْضُ وَ تَحْمِلُ خَیْلُهُ فِی اَلْبَرِّ وَ اَلْبَحْرِ. وَ قَالَ ضأَیْضاً: سَتَنْزِعُ فِی قَبِیلِکَ إِغْرَاقاً وَ تَرْتَوِی اَلسِّهَامُ بِأَمْرِکَ یَا مُحَمَّدُ اِرْتِوَاءً وَ هَذَا إِیضَاحٌ بِاسْمِهِ وَ صِفَاتِهِ.

این سخن حیقوق پیامبر و دانیال پیامبر است که:«خدا او را از یمن آورد و تقدیسش را از کوه فاران و زمین را با ستایش احمد و تقدیسش پر کرد. و با هیبتش زمین را مالک شد».باز هم فرمود:«زمین از نور او روشن می شود و سپاهیانش در خشکی و دریا می روند». و همچنین فرموده:«اغراق را از قلبت می کنیم و تیرها به واسطه تو سیراب می شوند ای محمّد!» در اینجا به اسم حضرت، تصریح شده است.

الصراط المستقیم ج1 ص55 / الخرائج و الجرائح ج1 ص75

بَشَائِرُ مُوسَی فِی اَلسِّفْرِ اَلْأَوَّلِ وَ بَشَائِرُ إِبْرَاهِیمَ فِی اَلسِّفْرِ اَلثَّانِی وَ فِی اَلسِّفْرِ اَلْخَامِسَ عَشَرَ وَ فِی اَلثَّالِثِ وَ اَلْخَمْسِینَ مِنْ مَزَامِیرِ دَاوُدَ وَ مِنْهَا بَشَائِرُ عویبنا وَ حَیْقُوقَ وَ حِزْقِیلَ وَ دَانِیَالَ وَ شَعْیَا وَ قَالَ دَاوُدُ فِی زَبُورِهِ : اَللَّهُمَّ اِبْعَثْ مُقِیمَ اَلسُّنَّةِ بَعْدَ اَلْفَتْرَةِ . وَ قَالَ عِیسَی فِی اَلْإِنْجِیلِ : إِنَّ اَلْبِرَّ ذَاهِبٌ وَ اَلْبَارْقَلِیطَا جَاءَ مِنْ بَعْدِهِ وَ هُوَ یُخَفِّفُ اَلْآصَارَ وَ یُفَسِّرُ کَلِمَ کُلِّ شَیْءٍ وَ یَشْهَدُ لِی کَمَا شَهِدْتُ لَهُ أَنَا جِئْتُکُمْ بِالْأَمْثَالِ وَ هُوَ یَأْتِیکُمْ بِالتَّأْوِیلِ.

بشارت های موسی در سفر اول (تورات) و بشارت های ابراهیم در سفر دوم و در سفر پانزدهم و در مزامیر داود، مزامیر 35 و بشارت هایی از عوبدیا، حزقیال، دانیال، شعیا و همچنین داود در زبور خود می گوید: «خدایا، قیام کننده ای برای شریعت پس از فتنه بفرست.» و عیسی در انجیل می گوید: «راستکار می رود و روح القدس پس از او می آید و او بارها را سبک می کند و همه چیز را تفسیر می کند و به من گواهی می دهد همان طور که من به او گواهی دادم. من با مثل ها به سوی شما آمدم و او با تفسیر به سوی شما خواهد آمد.»

المناقب ج1 ص13 / العدد القویة ج1 ص111

بحار الأنوار

ج15 ص221

3/6/1/3. مدفون شدن صد پیامبر در ایران به عنوان تصدیق کنندگان پیامبر خاتم (در نتیجه: آشنا بودن مردم ایران با دین پیامبر خاتَم قبل از حمله خلیفه دوم)؛ نمونه ای دیگر از برجسته سازی تأیید دین پیامبر خاتم توسط پیامبران، ادیان و مذاهب مختلف

وقتی روایت می فرماید: «لایزال» پیوسته انبیاء الهی به آمدن حضرت احمدصلی الله علیه و آله مبشِّر بودند، سؤال این است که: حداقل صد پیامبر قبرشان در ایران است، برای چه می گویید: مردم با آمدن سپاه خلیفه دوم مسلمان شدند و تازه با اسلام آشنا شدند؟ ششصد سال قبل از میلاد مسیح، حضرت حبقوقعلیه السلام مردم را جمع می کرده [و پیوسته] می فرموده: «اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَعَجِّل فَرَجَهُم» پس ایرانیان [از قدیم الایام]، هم پیامبرصلی الله علیه و آله را می شناختند و هم منتظر ایشان بودند. این دروغ است که شما می گویید: «1. ایرانی ها یک پیامبر داشتند که زرتشت بوده، 2. حضرت محمد صلی الله علیه و آله را نیز نمی شناختند و با معرفی سپاه خلیفه دوم مسلمان شدند» سپاه خلیفه دوم کار حکومت ساسانی را تمام کرده ولی مردم چون ذهنیت داشتند، به اسلام اقبال پیدا کردند؛ آن هم فقط [اقبال] به شخص رسول اللهصلی الله علیه و آله پیدا نکردند بلکه [به امام دوازدهمعج الله تعالی فرجه الشریف و ظهور ایشان، چراکه] در ذکر حضرت حبقوق علیه السلام، ظهور نیز وجود دارد. ایشان دائماً می فرمودند: «وَعَجِّل فَرَجَهُم» این ها می شود کارکردهای [رفع اختلافات ادیان]، منتها ما این کارها را نمی کنیم.

3/6/1/4. لزوم برگزاری کنگزه داخلی یا بین المللی برای معرفی پیامبران مدفون در ایران توسط وزارت میراث فرهنگی و وزارت خارجه؛ نمونه ای دیگر از برجسته سازی تأیید دین پیامبر خاتم توسط پیامبران، ادیان و مذاهب مختلف

زمانی از آقای ضرغامی گله کردم و گفتم: «شما وزیر میراث فرهنگی هستید؛ اما آیا تاکنون یک کنگره برگزار کرده اید [که به این موضوع بپردازد که] صد پیامبر در ایران مدفون اند؟» همچنین از مسئولین دستگاه وزارت خارجه [پرسیدم]: «آیا تاکنون کنگره بین المللی برای حضرت حیقوق، حضرت دانیال و یا حضرت جرجیسعلیهم السلام که در ایران مدفون اند، برگزار کرده اید؟» زندگی همه این پیامبران شرح هایی دارد که اگر درباره آن ها بحث کنیم، اختلاف ها حل می شود. در سوره صف و در این آیه، نکات فراوانی وجود دارد که تقاضا دارم توجه جدی کنید.⁽¹⁾

مفضل گفت: ای آقا! تفسیر این آیه شریفه چیست که فرموده است: «تا آن را بر همه ادیان آشکار سازد هرچند مشرکان کراهت داشته باشند»؟ حضرت فرمودند: منظور این آیه این است که خداوند متعال می فرماید: «و با آنان بجنگید تا فتنه ای نباشد و دین همه برای خدا باشد». سوگند به خدا، ای مفضل، اختلافات میان مذاهب و ادیان برطرف خواهد شد و دین واحد خواهد بود، همان طور که خداوند جلّ و علا فرموده است: «دین نزد خدا اسلام است» و خداوند فرموده است: «و هر کس غیر از اسلام دینی بجوید هرگز از او پذیرفته نخواهد شد و او در آخرت از زیانکاران است». مفضل گفت: ای آقا و مولای من! آیا دینی که ابراهیم، نوح، موسی، عیسی و محمد صلی الله علیه و آله به آن دعوت می کردند نیز اسلام بود؟ حضرت فرمودند: آری ای مفضل، همان اسلام بود و بس. مفضل عرض کرد: ای مولای من! آیا این مطلب را در کتاب خدا می یابیم؟ حضرت فرمودند: آری، از اول تا آخر قرآن این مطلب آمده است و از جمله این آیه است که می فرماید: «دین نزد خدا اسلام است» و فرموده است: «آیین پدرتان ابراهیم است که شما را مسلمان نامید». و در داستان ابراهیم و اسماعیل فرموده است: «و ما را مسلمان خود قرار ده و از نسل ما امتی مسلمان برای تو قرار ده». و در داستان فرعون فرموده است: «تا آنگاه که مرگ او را فرا گرفت گفت: ایمان آوردم که جز خدایی که بنی اسرائیل به او ایمان آورده اند خدای دیگری نیست و من از مسلمانانم». و در داستان سلیمان و بلقیس فرموده است: «قبل از آنکه نزد من آیند مسلمان شوند» و بلقیس گفت: «من با سلیمان به خدای جهانیان ایمان آوردم». و عیسی علیه السلام فرمود: «کیست که یار من در راه خدا باشد؟» حواریون گفتند: «ما یاران خداییم، به خدا ایمان آوردیم و گواهی می دهیم که ما مسلمانیم». و خداوند جلّ و علا فرموده است: «و همه آنچه در آسمان ها و زمین است خواه از روی رضایت و خواه از روی اکراه به او تسلیم شده اند». و در داستان لوط فرموده است: «ما در آن شهر جز خانه ای از مسلمانان نیافتیم». و فرموده است: «بگویید به خدا و آنچه بر ما نازل شده ایم ایمان آوردیم تا آنجا که می فرماید: و ما بین هیچ یک از آنان فرق نمی گذاریم و ما همه مسلمان او هستیم». و خداوند متعال فرموده است: «آیا شما هنگام مرگ یعقوب حاضر بودید؟» تا آنجا که می فرماید: «و ما همه مسلمان او هستیم»...

مختصر البصائر ج1 ص433

بحار الأنوار ج53 ص1 (أَقُولُ رُوِیَ فِی بَعْضِ مُؤَلَّفَاتِ أَصْحَابِنَا عَنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ حَمْدَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْحَسَنِیِّ عَنْ أَبِی شُعَیْبٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ اَلْفُرَاتِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْمُفَضَّلِ عَنِ اَلْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ)

3/7. عدم نسبت دادن کذب به الله؛ ششمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اشاره

زیرساخت ششم، "نسبت دادن کذب به اللّه" است که باعث اختلاف می شود. اگر "دروغ بستن به خدا" مانند "دورانِ مدیریت سقیفه" رواج پیدا کند، باعث ایجادِ "اختلاف در جامعه" می شود.

3/7/1. تفسیر به رأی؛ یکی از مصادیق مهم کذب به اللّه

در روایت، امام علیه السلام توضیح می دهند که: «از جمله مصادیق مهم کذب به اللّه، تفسیر قرآن به رأی است.»⁽¹⁾

کمال الدین ج1 ص256 / المناقب الفاخرة فی العترة الطّاهرة (و رواه السّیّد الرّضیّ فی المناقب الفاخرة فی العترة الطّاهرة عن المبارک بن مسرور قال: حدّثنی القاضی أبو عبد اللّه قال: حدّثنی أبی رحمه اللّه عن السّالم علیّ بن یمنیان عن أبی المفضّل محمّد بن عبد اللّه عن أبی النّعائم المهلّبی عن موسی الرّقّی عن علیّ بن محمّد عن محمّد بن سنان عن المفضّل بن عمر عن جابر بن یزید الجعفی عن سعید بن المسیّب عن عبد الرّحمان بن سمرة قال: قال)

العدد القویة ج1 ص89 / الیقین ج1 ص625 / وسائل الشیعة ج27 ص190 تفسیر البرهان ج1 ص39 / الإنصاف ج1 ص313 / بحار الأنوار ج36 ص227 / عوالم العلوم ج15 ص92 تفسیر نور الثقلین ج1 ص317 و ج3 ص93 / تفسیر کنز الدقائق ج3 ص46 و ج7 ص286

نباید قرآن را "تفسیر به رأی" کرد. آیه اش را برای شما بیان کنم: «وَ مَنْ أَظلَمُ مِمَّنِ افتَری عَلَی اللّهِ الکَذِبَ وَ هُوَ یُدْعی إِلَی الإِسلامِ وَ اللّهُ لا یَهدی القَوْمَ الظّالِمِین (صف7)»⁽²⁾

و ستمکارتر از کسی که بر خدا دروغ می بندد، در حالی که به اسلام دعوت می شود کیست؟ و خدا مردم ستمکار را هدایت نمی کند.

3/8. عدم درگیری و مخالفت با نور الهی (امام)؛ هفتمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

زیرساخت هفتم، درگیری و "مخالفت با نورِ الهی" است. در روایت مراد از "نور الهی"، مسئله "امامت" است؛ یعنی هرجا در قرآن کلمه "نور" آمده است، منظور حضرت آقا امیرالمؤمنین و فرزندان ایشانعلیهم السلام هستند.⁽¹⁾

محمد بن فضیل گوید از حضرت ابو الحسن (علیه السّلام) راجع بقول خدای تعالی «میخواهند نور خدا را با پف دهان خود خاموش کنند» پرسیدم، فرمود: یعنی میخواهند ولایت امیر المؤمنین (علیه السّلام) را با پف دهانشان خاموش کنند، گفتم سپس خدای تعالی فرماید:«و خدا کامل کننده نور خویش است» فرمود یعنی و خدا کامل کننده امامت است و امامت همان نور است و همانست که خدای عز و جل فرماید «بخدا و رسولش و نوری که فرو فرستاده ایم ایمان آورید» مقصود از نور همان امام است.

الکافی ج1 ص195

الوافی ج3 ص512 / اثبات الهداة ج2 ص6 / تفسیر البرهان ج5 ص365 و ص397 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص316 و ص317 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص230 و ص231

[کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] ، مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ جَعْفَرٍ اَلصَّوْلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ اَلرَّبِیعِ عَنْ هَیْثَمِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ اَلْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ عَلِیٍّ عَلَیْهِ السَّلاَمُ قَالَ: صَعِدَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ اَلْمِنْبَرَ فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ نَظَرَ إِلَی أَهْلِ اَلْأَرْضِ نَظْرَةً فَاخْتَارَنِی مِنْهُمْ ثُمَّ نَظَرَ ثَانِیَةً فَاخْتَارَ عَلِیّاً أَخِی وَ وَزِیرِی وَ وَارِثِی وَ وَصِیِّی وَ خَلِیفَتِی فِی أُمَّتِی وَ وَلِیَّ کُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدِی مَنْ تَوَلاَّهُ تَوَلَّی اَللَّهَ وَ مَنْ عَادَاهُ عَادَ اَللَّهَ وَ مَنْ أَحَبَّهُ أَحَبَّ اَللَّهَ وَ مَنْ أَبْغَضَهُ أَبْغَضَهُ اَللَّهُ وَ اَللَّهِ لاَ یُحِبُّهُ إِلاَّ مُؤْمِنٌ وَ لاَ یُبْغِضُهُ إِلاَّ کَافِرٌ وَ هُوَ نُورُ اَلْأَرْضِ بَعْدِی وَ رُکْنُهَا وَ هُوَ کَلِمَةُ اَلتَّقْوَی وَ اَلْعُرْوَةُ اَلْوُثْقَی ثُمَّ تَلاَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اَللّٰهِ بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ یَأْبَی اَللّٰهُ إِلاّٰ أَنْ یُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْکٰافِرُونَ

حارث بن عبد اللّٰه از علی بن ابی طالب علیه السّلام نقل کرد که روزی پیامبر اکرم بر منبر رفت و فرمود: خداوند توجهی بمردم زمین کرد و مرا از میان آنها برگزید برای مرتبه دوم نگاهی نمود علی را برگزید برادر و وزیر و وارث و وصی و جانشین من در میان امت و ولی هر مؤمنی پس از من قرار داد هر که او را دوست بدارد خدا را دوست داشته و دشمن او دشمن خدا است و هر که با او محبت ورزد خدا با او محبت خواهد ورزید و هر که با او کینه ورزد خدا با او کینه می ورزد بخدا سوگند جز مؤمن او را دوست نمی دارد و جز کافر با او دشمنی نمیورزد او نور زمین و رکن و پایه آن است پس از من او کلمه تقوی و عروة الوثقی است بعد پیامبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله و سلم این آیه را قرائت کرد:« یُرِیدُونَ أَنْ یُطْفِؤُا نُورَ اَللّٰهِ بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ یَأْبَی اَللّٰهُ إِلاّٰ أَنْ یُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْکٰافِرُونَ ».

تأویل الآیات ج1 ص662

تفسیر البرهان ج5 ص365 / بحار الأنوار ج23 ص320 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص232

بنابراین "[جریان] سقیفه" به دلیل "مخالفت با نور الهی"، اختلاف ایجاد کرده است.⁽¹⁾

معاویه به ابن عباس گفت: «ما در سراسر سرزمین ها اعلام کرده ایم که از ذکر فضایل علی علیه السلام منع شده است. پس زبان خود را نگه دار.» ابن عباس گفت: «آیا ما را از خواندن قرآن منع می کنید؟» معاویه گفت: «خیر.» ابن عباس گفت: «پس آیا ما را از تفسیر قرآن منع می کنید؟» معاویه گفت: «بله.» ابن عباس گفت: «پس قرآن را بخوانیم و سؤالی نپرسیم؟» معاویه گفت: «از غیر اهل بیت خود بپرس.» ابن عباس گفت: «قرآن بر ما نازل شده است، پس از غیر خود بپرسیم؟ آیا ما را از عبادت خدا منع می کنید؟ اگر چنین کنید، امت هلاک خواهد شد.» معاویه گفت: «قرآن را بخوانید، اما آنچه خدا درباره ی شما نازل کرده است را نقل نکنیدسپس معاویه اعلام کرد که هر کس حدیثی از فضایل علی را روایت کند، بی پناه خواهد بود. حتی عبدالله بن شداد لیثی گفت: «کاش می شد که من یک روز تا شب از فضایل علی بن ابی طالب سخن بگویم و گردنم زده شود.»

در آن زمان، راویان حدیث، هنگامی که می خواستند حدیثی در فقه یا حدیثی درباره مبارزه نقل کنند، می گفتند: «مردی از قریش گفت»، یا «عبدالرحمن بن ابی لیلی گفت: مردی از اصحاب رسول الله صلی الله علیه و آله به من گفت»، یا «حسن بصری گفت: ابو زینب گفت».

الاحتجاج ج2 ص293 (با کمی اختلاف)

نوادر الأخبار

ج1 ص185 / بحار الأنوار ج42 ص38 و ج44 ص123

برای اطلاع از انواع اختلاف و فساد ایجاد شده به علت عبور از ولایت امیرالمومنین علیه السلام به پیوست 11 مراجعه نمایید.

آیه اش را بخوانم: أعوذُ بِاللّه مِن الشَّیطانِ الرجیم «یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِم وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَو کَرِهَ الکافِرُون (صف8)»⁽²⁾

می خواهند نور خدا را با دهان هایشان خاموش کنند در حالی که خدا کامل کننده نور خود است، گرچه کافران خوش نداشته باشند.

عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ اِبْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی اَلْحَسَنِ اَلْمَاضِی عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اَللّٰهِ بِأَفْوٰاهِهِمْ » قَالَ یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا وَلاَیَةَ أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ بِأَفْوَاهِهِمْ قُلْتُ «وَ اَللّٰهُ مُتِمُّ نُورِهِ» قَالَ وَ اَللَّهُ مُتِمُّ اَلْإِمَامَةِ لِقَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَلَّذِینَ «فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اَلنُّورِ اَلَّذِی أَنْزَلْنٰا» فَالنُّورُ هُوَ اَلْإِمَامُ قُلْتُ: «هُوَ اَلَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ اَلْحَقِّ » قَالَ هُوَ اَلَّذِی أَمَرَ رَسُولَهُ بِالْوَلاَیَةِ لِوَصِیِّهِ وَ اَلْوَلاَیَةُ هِیَ دِینُ اَلْحَقِّ قُلْتُ «لِیُظْهِرَهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ» قَالَ یُظْهِرُهُ عَلَی جَمِیعِ اَلْأَدْیَانِ عِنْدَ قِیَامِ اَلْقَائِمِ قَالَ یَقُولُ اَللَّهُ «وَ اَللّٰهُ مُتِمُّ نُورِهِ» وَلاَیَةِ اَلْقَائِمِ «وَ لَوْ کَرِهَ اَلْکٰافِرُونَ» بِوَلاَیَةِ عَلِیٍّ قُلْتُ هَذَا تَنْزِیلٌ قَالَ نَعَمْ أَمَّا هَذَا اَلْحَرْفُ فَتَنْزِیلٌ وَ أَمَّا غَیْرُهُ فَتَأْوِیلٌ قُلْتُ: «ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا ثُمَّ کَفَرُوا » قَالَ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی سَمَّی مَنْ لَمْ یَتَّبِعْ رَسُولَهُ فِی وَلاَیَةِ وَصِیِّهِ مُنَافِقِینَ وَ جَعَلَ مَنْ جَحَدَ وَصِیَّهُ إِمَامَتَهُ کَمَنْ جَحَدَ مُحَمَّداً وَ أَنْزَلَ بِذَلِکَ قُرْآناً فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ «إِذٰا جٰاءَکَ اَلْمُنٰافِقُونَ» بِوَلاَیَةِ وَصِیِّکَ «قٰالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اَللّٰهِ وَ اَللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ وَ اَللّٰهُ یَشْهَدُ إِنَّ اَلْمُنٰافِقِینَ» بِوَلاَیَةِ عَلِیٍّ «لَکٰاذِبُونَ. اِتَّخَذُوا أَیْمٰانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اَللّٰهِ» وَ اَلسَّبِیلُ هُوَ اَلْوَصِیُّ «إِنَّهُمْ سٰاءَ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا» بِرِسَالَتِکَ وَ «کَفَرُوا» بِوَلاَیَةِ وَصِیِّکَ «فَطُبِعَ» اَللَّهُ «عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاٰ یَفْقَهُونَ » قُلْتُ مَا مَعْنَی لاَ یَفْقَهُونَ قَالَ یَقُولُ لاَ یَعْقِلُونَ بِنُبُوَّتِکَ قُلْتُ «وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اَللّٰهِ » قَالَ وَ إِذَا قِیلَ لَهُمُ اِرْجِعُوا إِلَی وَلاَیَةِ عَلِیٍّ یَسْتَغْفِرْ لَکُمُ اَلنَّبِیُّ مِنْ ذُنُوبِکُمْ «لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ» قَالَ اَللَّهُ: «وَ رَأَیْتَهُمْ یَصُدُّونَ» عَنْ وَلاَیَةِ عَلِیٍّ «وَ هُمْ مُسْتَکْبِرُونَ » عَلَیْهِ

از ابو الحسن الماضی علیه السّلام پرسیدم از قول خدای عز و جل:«می خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش کنند(صف/8)».

در جواب فرمود:یعنی می خواهند ولایت امیر المؤمنین را با فوت دهان خود خاموش کنند،گفتم:«و خدا اتمام کننده نور خود است» فرمود:خدا امامت را به اتمام رساند.

به دلیل قول خداوند«کسانی که بخدا و رسولش و نوری که فرو فرستاده ایم ایمان آورند(تغابن/8)».نور،همان امام است،«اوست آن که رسول خود را به رهبری و کیش درست فرستاده(تغابن/9)». فرمود:یعنی اوست که به رسول خود فرمان داده برای ولایت و امامت وصی او،و ولایت همان کیش حق است،عرض کردم:«تا او را بر همه دین ها پیروز کند»فرمود:در وقت ظهور امام قائم او را بر همه دین ها پیروز کند، فرمود:خدا می فرماید:«و خدا اتمام کننده نور خود است(که ولایت امام قائم باشد)و گرچه کافران را بد آید(از ولایت علی علیه السّلام)عرض کردم:این آیه نازل شده است؟فرمود:آری،این حرف نازل است و امّا آن دیگری تأویل است.

عرض کردم:«این برای آن است که ایمان آورند و سپس کافر شدند(منافقون/3)».فرمود:خدای تبارک و تعالی هرکس را که در ولایت وصی از پیامبرش پیروی نکرده منافق نامیده و هرکس امامت وصی او را انکار کرده مانند منکر محمد صلّی اللّه علیه و آله قرار داده و درباره آن آیه ایی نازل کرده و فرمود:ای محمد«وقتی منافقان(نسبت به ولایت وصیت)نزد تو آمدند و گفتند(ما گواهیم که تو به راستی رسول خدائی)و خدا می داند تو رسول او هستی و خدا گواه است که منافقان(به ولایت علی هرآینه دروغگویند)»

آیه 2:«سوگندهای دروغین خود را سپر خود ساخته اند و از راه خدا بازگشته اند که(راه خدا همان وصی است به راستی که آنان بدکاری کردند در آنچه انجام دادند»-آیه 3:«این برای آن است که آنها(به رسالت تو)ایمان آورده و به(ولایت وصی تو)کافر شدند پس خداوند بر دلهایشان مهر نهاد و آنها نمی فهمند».

عرض کردم:معنی لا یفقهون چیست؟فرمود:یعنی حقیقت نبوت تو را تعقّل نمی کنند، عرض کردم:«و چون به آنها گفته شود بیائید تا رسول خدا برای شما آمرزش بخواهد(منافقون/5)».(فرمود:یعنی وقتی به آنها گفته شود برگردید و به ولایت علی علیه السّلام اعتراف کنید تا پیامبر برای شما بخاطر گناهان آمرزش بخواهد سرهای خویش را به پیچند و خدا فرماید: و آنها را بینی که برگردند از ولایت علی درحالی که متکبرند سپس خدا رشته سخن را به معرفی آنان کشانده و فرموده:آیه 6:پیامبر:برای آنها آمرزش بخواهی یا نخواهی یکسان است،هرگز خدا آنها را نیامرزد زیرا خدا مردم فاسق را رهنمائی نمی کند می فرماید:آنها که به وصیت ستم کردند

الکافی ج1 ص432

الوافی ج3 ص914 / تأویل الآیات ج1 ص661 / تفسیر البرهان ج5 ص365 / بحار الأنوار ج23 ص318 و ج24 ص336 و ج51 ص60

قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ : فِی قَوْلِهِ تَعَالَی « هُوَ اَلَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ اَلْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْمُشْرِکُونَ » قَالَ إِذَا خَرَجَ اَلْقَائِمُ [عَلَیْهِ السَّلاَمُ] لَمْ یَبْقَ مُشْرِکٌ بِاللَّهِ اَلْعَظِیمِ وَ لاَ کَافِرٌ إِلاَّ کَرِهَ خُرُوجَهُ حَتَّی لَوْ کَانَ فِی بَطْنِ صَخْرَةٍ لَقَالَتِ اَلصَّخْرَةُ یَا مُؤْمِنُ فِیَّ مُشْرِکٌ فَاکْسِرْنِی وَ اُقْتُلْهُ .

امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: در آیه شریفه «هو الذی أرسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله ولو کره المشرکون» آنجا که خداوند می فرماید: «او کسی است که پیامبرش را با هدایت و دین حق فرستاد تا آن را بر همه ادیان غالب سازد هرچند مشرکان کراهت داشته باشند»، منظور این است که هنگامی که امام زمان علیه السلام ظهور کنند، دیگر هیچ مشرک و کفری باقی نخواهد ماند مگر اینکه از ظهور ایشان کراهت داشته باشد. حتی اگر مشرکی در شکم سنگی پنهان شود، آن سنگ خواهد گفت: ای مؤمن، مشرکی در من است، مرا بشکن تا او را بکشید.

تفسیر فرات ج1 ص481

در روایت توضیح داده شده است که: «(وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ) اشاره به "ظهور القائم" دارد».⁽¹⁾

ابن جبر از قول امام حسن علیه السلام نقل کرده است که در تفسیر آیه «هو الذی أرسل رسوله بالهدی و الدین الحق» (او کسی است که پیامبرش را با هدایت و دین حق فرستاد) فرمودند: «رسول خدا به ولایت وصی خود امر فرمود و ولایت همان دین حق است که در زمان قیام قائم، بر همه ادیان پیروز خواهد شد. خداوند نور خود را با ولایت قائم کامل می کند، هرچند کافران از ولایت علی علیه السلام کراهت داشته باشند.»

الصراط المستقیم ج2 ص74

اثبات الهداة ج5 ص206 / بحار الأنوار ج35 ص397

مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ، عَنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ سُفْیَانَ اَلْبَزَّازِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: «إِنَّ لِعَلِیٍّ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ (فِی اَلْأَرْضِ کَرَّةً مَعَ اَلْحُسَیْنِ اِبْنِهِ) صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَیْهِمَا، یُقْبِلُ بِرَایَتِهِ حَتَّی یَنْتَقِمَ لَهُ مِنْ بَنِی أُمَیَّةَ وَ مُعَاوِیَةَ وَ آلِ مُعَاوِیَةَ، وَ مَنْ شَهِدَ حَرْبَهُ. ثُمَّ یَبْعَثُ اَللَّهُ إِلَیْهِمْ بِأَنْصَارِهِ (یَوْمَئِذٍ مِنْ أَهْلِ اَلْکُوفَةِ ) ثَلاَثِینَ أَلْفاً، وَ مِنْ سَائِرِ اَلنَّاسِ سَبْعِینَ أَلْفاً فَیَلْقَاهُمْ بِصِفِّینَ [1] مِثْلَ اَلْمَرَّةِ اَلْأُولَی حَتَّی یَقْتُلَهُمْ فَلاَ یَبْقَی مِنْهُمْ مُخْبِراً، ثُمَّ یَبْعَثُهُمُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَیُدْخِلُهُمْ أَشَدَّ عَذَابِهِ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ آلِ فِرْعَوْنَ . ثُمَّ کَرَّةً أُخْرَی مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ حَتَّی یَکُونَ خَلِیفَتَهُ فِی اَلْأَرْضِ، وَ یَکُونَ اَلْأَئِمَّةُ عَلَیْهِمُ اَلسَّلاَمُ عُمَّالَهُ، وَ حَتَّی یُعْبَدَ اَللَّهَ عَلاَنِیَةً فَتَکُونَ عِبَادَتُهُ عَلاَنِیَةً فِی اَلْأَرْضِ، کَمَا عُبِدَ اَللَّهَ سِرّاً فِی اَلْأَرْضِ. ثُمَّ قَالَ: إِی وَ اَللَّهِ وَ أَضْعَافُ ذَلِکَ - ثُمَّ عَقَدَ بِیَدِهِ أَضْعَافاً - یُعْطِی اَللَّهُ نَبِیَّهُ مُلْکَ جَمِیعِ أَهْلِ اَلدُّنْیَا مُنْذُ یَوْمَ خَلَقَ اَللَّهُ اَلدُّنْیَا إِلَی یَوْمِ یُفْنِیهَا، حَتَّی یُنْجِزَ لَهُ مَوْعُودَهُ فِی کِتَابِهِ کَمَا قَالَ: لِیُظْهِرَهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْمُشْرِکُونَ »

آیه بعد نیز همین معنا را دارد: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَ دِینِ الحَقِّ لِیُظهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَو کَرِهَ المُشرِکُون»⁽²⁾

مختصر البصائر ج1 ص120

الوافی ج14 ص1495 / نوادر الأخبار ج1 ص289 / تفسیر البرهان ج3 ص507 / مدینة معاجز الأئمة علیهم السلام ج3 ص102 / بحار الأنوار ج53 ص74

[2] . ارجاع پژوهشی: هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَیٰ وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ (صف 9)

اوست که پیامبرش را با هدایت و دین حق فرستاد تا آن را بر همه ادیان پیروز کند، گرچه مشرکان خوش نداشته باشند.

در روایت توضیح داده شده است که: «با آمدن حضرت ولی عصرعجل الله تعالی فرجه الشریف حتی در همه روستاهای دنیا، مردم "تسبیحات" می گویند» یعنی اختلافات حل می شود.⁽¹⁾

امام حسین علیه السّلام فرمودند:در بین ما،دوازده نفر مهدیّ[و هدایت شده الهی]وجود دارد اوّل آنها،أمیر المؤمنین علیّ بن أبی طالب علیه السّلام است و آخرین نفر آنان،نهمین نفر از نسل من می باشد و اوست قائم بالحقّ،خداوند زمین مرده را توسّط او زنده می گرداند و دین حقّ را-علی رغم میل مشرکین-بدست او بر سایر أدیان پیروزی و برتری می دهد.او غیبتی دارد که گروهی در طول آن مرتدّ می شوند و گروهی نیز ثابت قدم باقی می مانند و مورد اذیّت و آزار واقع می شوند. به آنها گفته می شود:اگر راست می گوئید،این وعده الهی،کی انجام می شود؟ کسی که در زمان غیبت،اذیّت و تکذیب مردم را تحمّل کند و صبر نماید مانند کسی است که در رکاب رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله و سلّم پیکار کند.

عیون الأخبار ج1 ص68 / کمال الدین ج1 ص317

کفایة الأثر ج1 ص231 / مقتضب الأثر ج1 ص23 / إعلام الوری ج2 ص194 / منتخب الأنوار ج1 ص78 / الصراط المستقیم ج2 ص111 / اثبات الهداة ج2 ص51 و ص88 / بحار الأنوار ج36 ص385 و ج51 ص133 / عوالم العلوم ج15 ص257

یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اَللّٰهِ بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ اَللّٰهُ مُتِمُّ نُورِهِ قَالَ بِالْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَیْهِمْ إِذَا خَرَجَ لَیُظْهِرُهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ حَتَّی لاَ یُعْبَدَ غَیْرُ اَللَّهِ وَ هُوَ قَوْلُهُ یَمْلَأُ اَلْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً.

و گفته او (خداوند) که: «می خواهند نور خدا را با دهان های خود خاموش کنند، و خدا نور خود را کامل می کند»؛ درباره قائم آل محمد (صلی الله علیه و آله) گفته شده است که تا هنگامی که او ظهور کند، خداوند نور او را بر همه ادیان آشکار می سازد تا جز خدا کسی پرستیده نشود؛ و این همان گفته خداوند است که: «زمین را از عدل و داد پر می کند، همان گونه که از ظلم و جور پر شده بود.»

تفسیر القمی ج2 ص365

تفسیر البرهان ج5 ص367 / بحار الأنوار ج51 ص49

وَ یُؤَیِّدُهُ مَا رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ عَبَایَةَ بْنِ رِبْعِیٍّ أَنَّهُ سَمِعَ أَمِیرَ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ یَقُولُ: هُوَ اَلَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ اَلْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْمُشْرِکُونَ أَ ظَهَرَ ذَلِکَ بَعْدَ کَلاَّ وَ اَلَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ حَتَّی لاَ یَبْقَی قَرْیَةٌ إِلاَّ وَ نُودِیَ فِیهَا بِشَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اَللَّهِ بُکْرَةً وَ عَشِیّاً .

عبایه بن ربعی نقل کرده است که امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: او (خداوند) است که رسول خود را با هدایت و دین حق فرستاد تا آن را بر همه ادیان غالب کند، هرچند مشرکان کراهت داشته باشند. قسم به آن کسی که جان من در دست اوست، حتماً این امر تحقق خواهد یافت تا جایی که هیچ شهری نماند مگر اینکه صبح و شام در آن ندا داده شود شهادت بر: لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اَللَّهِ

تأویل الآیات ج1 ص663

تفسیر البرهان

ج5 ص366 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص234

وَ قَالَ أَیْضاً حَدَّثَنَا یُوسُفُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی بَکْرٍ اَلْمُقْرِی عَنْ نُعَیْمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ لَیْثٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ : فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْمُشْرِکُونَ قَالَ لاَ یَکُونُ ذَلِکَ حَتَّی لاَ یَبْقَی یَهُودِیٌّ وَ لاَ نَصْرَانِیٌّ وَ لاَ صَاحِبُ مِلَّةِ إِلاَّ اَلْإِسْلاَمَ حَتَّی تَأْمَنَ اَلشَّاةُ وَ اَلذِّئْبُ وَ اَلْبَقَرَةُ وَ اَلْأَسَدُ وَ اَلْإِنْسَانُ وَ اَلْحَیَّةُ وَ حَتَّی لاَ تَقْرِضَ فَأْرَةٌ جِرَاباً وَ حَتَّی تُوضَعَ اَلْجِزْیَةُ وَ یُکْسَرَ اَلصَّلِیبُ وَ یُقْتَلَ اَلْخِنْزِیرُ وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَی لِیُظْهِرَهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْمُشْرِکُونَ وَ ذَلِکَ یَکُونُ عِنْدَ قِیَامِ اَلْقَائِمِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ .

مجاهد، از ابن عباس نقل کرده است که در آیه شریفه «لیُظهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» (تا آن را بر تمام ادیان آشکار سازد هرچند مشرکان کراهت داشته باشند) ابن عباس گفته است: این امر (ظهور کامل دین اسلام) محقق نمی شود مگر آنکه دیگر نه یهودی ای باقی بماند و نه نصرانی ای و نه پیرو مَلّتی جز اسلام. تا جایی که گوسفند و گرگ، گاو و شیر، انسان و مار در امنیت کامل باشند و حتی موشی لانه ای را نجوید. و تا اینکه جزیه برچیده شود، صلیب شکسته شود و خوک کشته شود. و این همان معنای آیه شریفه «لیُظهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» است و این امر در زمان قیام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) محقق خواهد شد.»

تأویل الآیات ج1 ص663

بحار الأنوار

ج51 ص61

عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ : « هُوَ اَلَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ اَلْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْمُشْرِکُونَ » قَالَ: إِذَا خَرَجَ اَلْقَائِمُ لَمْ یَبْقَ مُشْرِکٌ بِاللَّهِ اَلْعَظِیمِ وَ لاَ کَافِرٌ إِلاَّ کَرِهَ خُرُوجَهُ .

از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمودند: «او (خداوند) کسی است که رسول خود را با هدایت و دین حق فرستاد تا آن را بر همه ادیان غالب سازد، هر چند مشرکان از این امر بسیار کراهت داشته باشند.» سپس حضرت فرمودند: «هنگامی که قائم آل محمد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ظهور کند، دیگر هیچ مشرک به خداوند بزرگ و هیچ کفری باقی نخواهد ماند مگر اینکه از ظهور آن حضرت کراهت داشته باشد.»

تفسیر العیاشی ج2 ص87

اثبات الهداة

ج5 ص174 / تفسیر البرهان ج2 ص770 / بحار الأنوار ج52 ص346

«هیچ یهودی، مسیحی و صاحب دینی نیست مگر اینکه به دین اسلام اقرار می کند».⁽¹⁾

از امام باقر علیه السلام روایت شده است که در آیه شریفه «لیظهره علی الدین کله ولو کره المشرکون» مراد این است که روزی فرا خواهد رسید که هیچ کس نماند مگر آنکه به رسالت حضرت محمد صلی الله علیه وآله اقرار کند.

در روایتی دیگر از آن حضرت آمده است که خداوند دین اسلام را در دوران رجعت آشکار خواهد ساخت.

تفسیر العیاشی ج2 ص87

تفسیر البرهان

ج2 ص770 / بحار الأنوار ج52 ص346 / تفسیر نور الثقلین ج2 ص212

حَدَّثَنِی اَلْأَخُ اَلصَّالِحُ اَلرَّشِیدُ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَسِّنٍ اَلْمَطَارَآبَادِیُّ أَنَّهُ وَجَدَ بِخَطِّ أَبِیهِ اَلرَّجُلِ اَلصَّالِحِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَسِّنٍ هَذَا اَلْحَدِیثَ اَلْآتِیَ ذِکْرُهُ وَ أَرَانِی خَطَّهُ وَ کَتَبْتُهُ مِنْهُ، وَ صُورَتُهُ: اَلْحُسَیْنُ بْنُ حَمْدَانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْحَسَنِیَّیْنِ، عَنْ أَبِی شُعَیْبٍ مُحَمَّدِ بْنِ نَصْرٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ اَلْفُرَاتِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْمُفَضَّلِ ، عَنِ اَلْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ ، قَالَ: ....قَالَ اَلْمُفَضَّلُ یَا مَوْلاَیَ فَمَا تَأْوِیلُ قَوْلِهِ تَعَالَی: لِیُظْهِرَهُ عَلَی اَلدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ اَلْمُشْرِکُونَ قَالَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَی: وَ قٰاتِلُوهُمْ حَتّٰی لاٰ تَکُونَ فِتْنَةٌ وَ یَکُونَ اَلدِّینُ کُلُّهُ لِلّٰهِ فَوَ اَللَّهِ یَا مُفَضَّلُ لَیُرْفَعُ عَنِ اَلْمِلَلِ وَ اَلْأَدْیَانِ اَلاِخْتِلاَفُ وَ یَکُونُ اَلدِّینُ کُلُّهُ وَاحِداً کَمَا قَالَ جَلَّ ذِکْرُهُ: إِنَّ اَلدِّینَ عِنْدَ اَللّٰهِ اَلْإِسْلاٰمُ...

مفضل گفت: ای آقا! تفسیر این آیه شریفه چیست که فرموده است: «تا آن را بر همه ادیان آشکار سازد هرچند مشرکان کراهت داشته باشند»؟ حضرت فرمودند: منظور این آیه این است که خداوند متعال می فرماید: «و با آنان بجنگید تا فتنه ای نباشد و دین همه برای خدا باشد». سوگند به خدا، ای مفضل، اختلافات میان مذاهب و ادیان برطرف خواهد شد و دین واحد خواهد بود، همان طور که خداوند جلّ و علا فرموده است: «دین نزد خدا اسلام است» ...

مختصر البصائر ج1 ص433

بحار الأنوار

ج53 ص1 (أَقُولُ رُوِیَ فِی بَعْضِ مُؤَلَّفَاتِ أَصْحَابِنَا عَنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ حَمْدَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْحَسَنِیِّ عَنْ أَبِی شُعَیْبٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ اَلْفُرَاتِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْمُفَضَّلِ عَنِ اَلْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ)

از ابن مسکان از امام صادق(علیه السّلام)گوید:مائیم ریشه هر خیری و از شاخه های درخت وجود ما است هر نیکی،از نیکی است یگانه پرستی،نماز،روزه،خشم فرو خوردن، گذشت از بدکردار،مهرورزی با مستمند و وارسی از همسایه و اعتراف و قدردانی از اهل فضل. دشمن ما ریشه هر شر و بدیست و از فروع درخت وجود آن ها است هر زشتی و هرزگی،از طرف آن ها است دروغ و دریغ و سخن چینی و قطع رحم و رباخواری و خوردن مال یتیم بناحق و تجاوز از حدودی که خداوند مقرر کرده است و ارتکاب هرزگیها آنچه آشکار است و آنچه نهان است و زنا و دزدی و هر آنچه برابر آنها باشد از کار زشت،دروغ گوید کسی که پندارد بهمراه ما است با اینکه چسبیده بشاخه درخت وجود دیگران.

الکافی ج8 ص242

شرح الأخبار ج3 ص9 / تأویل الآیات ج1 ص22 / الوافی ج5 ص1067 / وسائل الشیعة

ج27 ص70 / تفسیر البرهان ج1 ص53 / بحار الأنوار ج24 ص303

3/9. ترویج تجارت نجات دهنده (مدیریت سود افراد)؛ هشتمین زیرساخت کلان برای هماهنگ سازی اراده ها (هم صفّ شدن با ملائکه و انبیاء الهی)

اشاره

زیرساخت هشتم، "انتخابِ تجارتِ نجات دهنده" [است]. یعنی [به عبارت دیگر، این زیرساخت درباره] "مدیریت مفهوم سود" در افراد است. اگر می خواهید اختلاف ایجاد نشود، باید با انسان ها راجع به "مفهوم سود" گفتگو کنید. اگر درکِ مردم از "سود" ناقص باشد، با یکدیگر نزاع می کنند. خیال می کنند "سود برتر": ملک، حساب بانکی و ثروت زیاد است؛ درحالی که قرآن می فرماید: «باید دنبال تجارتی باشید که شما را نجات دهد». یعنی در حال توسعه دادن مفهوم سود در ذهن مردم است. آیه اش را بیان کنم: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ امَنُوا هَلْ أَدُلُّکُم عَلی تِجارَةٍ تُنْجِیکُم مِن عَذابٍ أَلِیم (صف 10)» عجب سود مهمی است! می گوید: «[آیا] دوست دارید شما را به تجارتی دلالت دهم که شما را از عذاب الیم نجات می دهد؟»

3/9/1. معامله با حضرت آقا امیرالمؤمنین علیه السلام؛ مراد از تجارت نجات دهنده و سود برتر (تعریف)

اشاره

سپس ذیل این آیه، در روایتی حضرت آقا امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند: «أنا تِجارة المربحه».⁽¹⁾

نوفلی از حضرت صادق علیه السّلام نقل کرد که امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود من آن تجارت سود بخشی هستم که موجب نجات از عذاب دردناکم که در این آیه میفرماید:« یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ ».

تأویل الآیات ج1 ص664 / غرر الأخبار ج1 ص158

تفسیر البرهان

ج5 ص368 / بحار الأنوار ج24 ص330 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص236

وَ فِی حَدِیثِ مَالِکِ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: حَرَّضَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ اَلنَّاسَ بِصِفِّینَ فَقَالَ: إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ دَلَّکُمْ عَلَی تِجَارَةٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ وَ تُشْفِی بِکُمْ عَلَی اَلْخَیْرِ وَ اَلْإِیمَانِ بِاللَّهِ وَ اَلْجِهَادِ فِی سَبِیلِ اَللَّهِ، وَ جَعَلَ ثَوَابَهُ مَغْفِرَةً لِلذَّنْبِ وَ مَسَاکِنَ طَیِّبَةً فِی جَنَّاتِ عَدْنٍ.

مالک بن اعین گوید: امیر المؤمنین صلوات اللّه علیه مردم را برای شرکت در جنگ صفّین تشویق می نمود و می فرمود:

به راستی که خداوند عزّ و جلّ شما را به تجارتی رهنمون شده است که شما را از عذاب دردناک رهایی بخشد و شما را مشرف به نیکی و خیر کند. ایمان به خدا، و جهاد در راه خدا.و ثواب آن را نیز بخشش گناه، و جایگاه ها و منزلگاه های پاکیزه در بهشت های «عدن» قرار داده

الکافی ج5 ص39 / وقعة صفین ج1 ص235 (نَصْرٌ قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عَبْدِ اَلرَّحِیمِ بْنِ عَبْدِ اَلرَّحْمَنِ عَنْ أَبِیهِ)

الوافی ج15 ص108 / وسائل الشیعة

ج15 ص95 / بحار الأنوار ج32 ص562 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص318 / تفسیر کنز الدقائق ج13 ص235 / مستدرک الوسائل ج11 ص84

وَ فِی رِوَایَةِ أَبِی اَلْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ : فِی قَوْلِهِ «یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ تُنْجِیکُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ» فَقَالُوا: لَوْ نَعْلَمُ مَا هِیَ لَبَذَلْنَا فِیهَا اَلْأَمْوَالَ وَ اَلْأَنْفُسَ وَ اَلْأَوْلاَدَ فَقَالَ اَللَّهُ: «تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجٰاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اَللّٰهِ بِأَمْوٰالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ» إِلَی قَوْلِهِ «ذٰلِکَ اَلْفَوْزُ اَلْعَظِیمُ» .

"و در روایتی از ابی الجارود از ابی جعفر آمده است که در گفتار خداوند: «ای کسانی که ایمان آورده اید! آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذابی دردناک نجات دهد؟» گفتند: اگر می دانستیم آن چیست، همه اموال و جان و فرزندان خود را در راه آن می دادیم. خداوند فرمود: «ایمان آوردن به خدا و رسول او و جهاد در راه خدا با اموال و جان هایتان» تا آنجا که می فرماید: «آن پیروزی بزرگ است.»"

تفسیر القمی ج2 ص365

تفسیر البرهان

ج5 ص368 / تفسیر نور الثقلین ج5 ص318

کنز، [کنز جامع الفوائد] ، و تأویل الآیات الظاهرة رَوَی اَلشَّیْخُ اَلطُّوسِیُّ عَنْ عَبْدِ اَلْوَاحِدِ بْنِ اَلْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ اَلْجُوَیْنِیِّ رَفَعَهُ إِلَی اَلنَّبِیِّ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَنَّهُ قَالَ: لَمُبَارَزَةُ عَلِیٍّ لِعَمْرِو بْنِ عَبْدِ وُدٍّ أَفْضَلُ مِنْ عَمَلِ أُمَّتِی إِلَی یَوْمِ اَلْقِیَامَةِ وَ هِیَ اَلتِّجَارَةُ اَلْمُرْبِحَةُ اَلْمُنْجِیَةُ یَقُولُ اَللَّهُ تَعَالَی - یٰا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلیٰ تِجٰارَةٍ اَلْآیَةَ .

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «مبارزه علی علیه السلام با عمرو بن عبدود، از تمام اعمال امت من تا روز قیامت برتر است و این همان تجارت سودآور و نجات بخش است که خداوند متعال می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که...».

تأویل الآیات ج1 ص664

تفسیر البرهان ج5 ص368 / بحار الأنوار ج36 ص165/ تفسیر کنز الدقائق ج13 ص236

راهبردی الگوی پیشرفت [اسلامی] و مدرسه هدایت، به این آیه بسیار پایبندیم و مطلقاً هیچ نوع پرداختی نداریم. دوستانی که فعالیت می کنند نیز عمدتاً هیچ کدام احساس ضرر ندارند. چون نکته ای که اینجا مطرح است، این است که همه می فهمند وارد "تجارت مربحه" شده و در حال "معامله با حضرت آقا امیرالمؤمنین"علیه السلام هستند. فرض کنید: اگر برادری یک ماه تلاش می کند تا کتابی را بنویسد، خواهد فهمید که این معامله با حضرت آقا امیرالمؤمنین علیه السلام و [به هدفِ] "نشر احادیثِ" ایشان است؛ [در نتیجه،] جای دیگری خداوند متعال با او حساب می کند.