مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان و نام پدیدآور : دنیا و آخرت از نگاه قرآن و حدیث / محمدی ری شهری، با همکاری رسول موسوی ؛ مترجم حمیدرضا شیخی.

مشخصات نشر : قم : موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر ، ۱۳۸۴.

مشخصات ظاهری : ۲ج.

فروست : مرکز تحقیقات دارالحدیث ؛ ۱۱۵.

شابک : ۶۰۰۰۰ ریال : دوره : 964-493-113-0 ؛ ج. ۱ : 964-493-111-4 ؛ ۹۰۰۰۰ ریال : ج.۱، چاپ دوم : 978-964-493-111-6 ؛ ج. ۲ : 964-493-112-2 ؛ ۹۰۰۰۰ ریال : ج.۲، چاپ دوم : 978-964-493-112-3

یادداشت : کتاب حاضر بخشی از کتاب " میزان الحکمه: اخلاقی، عقیدتی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، ادبی" نوشته محمد محمدی ری شهری است.

یادداشت : ج. ۱و۲ (چاپ دوم: ۱۳۸۶).

عنوان دیگر : میزان الحکمه: اخلاقی، عقیدتی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، ادبی.

موضوع : دنیای فانی -- جنبه های قرآنی

موضوع : دنیای فانی -- احادیث

موضوع : معاد -- جنبه های قرآنی

موضوع : معاد -- احادیث

شناسه افزوده : موسوی، سیدرسول، ۱۳۴۰ -

شناسه افزوده : شیخی، حمیدرضا، ۱۳۳۷ -مترجم

شناسه افزوده : محمدی ری شهری، محمد، ۱۳۲۵- . میزان الحکمه: اخلاقی، عقیدتی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، ادبی.

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دارالحدیث

رده بندی کنگره : BP۱۰۴ /د۸۴ م۳ ۱۳۸۴

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۱۵۹

شماره کتابشناسی ملی : ۱۲۴۲۸۸۵

اشاره

پیش گفتار

پیش گفتارستایش ، پروردگار جهانیان را ، و سلام و درود بر بنده برگزیده اش محمّد ، و دودمان پاک و اصحاب نیک و خجسته او! دنیا و آخرت ، دو موضوع بنیادین در حوزه معارفِ مرتبط با جهان شناسی ، انسان شناسی و دین شناسی اند و جهتگیری های انسان در زمینه های گوناگونِ اعتقادی ، فرهنگی ، اقتصادی و سیاسی ، ارتباط نزدیکی با چگونگی نگاه او به دنیا و آخرت دارند . از این رو ، شناخت دیدگاه اسلام در باره این دو موضوعِ سرنوشت ساز ، برای پیروان این آیین آسمانی ، از اهمّیت فراوانی برخوردار است . کتاب دنیا و آخرت از نگاه قرآن و حدیث ، مجموعه رهنمودهای قرآن و احادیث اسلامی را با نظمی نوین ، در چهار بخش ، ارائه می نماید .

محتوای کتاببخش یکم ، درباره تبیین حقیقت دنیا و ویژگی های آن ، نقش دنیا در ساختن آخرت ، و رهنمودهای اسلام برای برخورداری از خوش بختی در دنیا و آخرت است . بخش دوم ، به تعریف دنیای نکوهیده و ویژگی های آن و ارزیابی آن و بیم دادن از آن پرداخته است . در این بخش ، همچنین زیان های دل بستگی به دنیای نکوهیده و

.

ریشه ها و نشانه های این دل بستگی توضیح داده می شود . بخش سوم ، معنای «زهد» در دنیا ، آثار و برکات آن ، زمینه ها و ریشه های آن و تفاوت زُهد اسلامی و رُهبانیّت مسیحی را بیان می کند ، و نیز رهنمودهایی برای دستیابی به این خصلت ارجمند ، و نمونه هایی از الگوهای زهد اسلامی ارائه می دهد . بخش چهارم ، درباره تبیین حقیقت «آخرت» و زندگی پس از مرگ ، ویژگی های آن ، تأکید بر اهمّیت دادن به زندگی در سرای جاوید ، ویژگی های آخرت مداران ، آثار و برکات اهمّیت دادن به آخرت ، تأکید بر یاد کردن آخرت و فراموش نکردن آن ، منافع یاد کردن آخرت و زیان های فراموشی آن ، و تأکید بر کارهایی است که موجب خوش بختی و کام روایی در آخرت می گردد .

دو نکته مهمشرح آنچه به اجمال گفتیم ، در متن این مجموعه خواهد آمد ؛ لیکن پیش از آن ، توجّه به دو نکته ضروری است : ۱ . اعجاز در بیان حقیقت دنیا و آخرت آنچه در قرآن و احادیث اسلامی در تبیین حقیقت دنیا و آخرت و چگونگی برخورد با آنها آمده ، حقیقتا در حدّ اعجاز است . با تأمّل می توان به روشنی دریافت که اندیشه انسان ، بدون ارتباط با مبدأ وحی ، نمی تواند با چنین دقّتی ـ که در احادیث اسلامی دیده می شود ـ میان دنیایی که مزرعه آخرت است و دنیایی که در برابر آخرت قرار دارد ، مرزبندی کند ، و راه نجات از دام دنیای نکوهیده را بشناسد و او را به آبادسازی سرای همیشگی در کنار آباد کردنِ سرای زندگی موقّت ، وا دارد .

.

۲ . توصیه به مکرّر خواندن این کتاب این کتاب ، در واقع ، عصاره رهنمودهای اسلام در باره حقایق مربوط به دنیا و آخرت است و نکات فوق العاده آموزنده و سازنده ای برای همه پیروان قرآن ، بویژه برای دولت مردان و پویندگان سیر و سلوک به سوی حق تعالی ، ارائه می نماید . همچنین بخش هایی از آن ، برای کسانی که با اضطراب ها و نگرانی های ناشی از مشکلات زندگی دست به گریبان اند ، سودمند خواهد بود . کتاب دنیا و آخرت ، در واقع ، درست زندگی کردن را به انسان می آموزد . پس انسان ، تا زنده است ، به مطالعه آن ، نیاز دارد . از این رو ، یک بار خواندن این کتاب ، کافی نیست و درس های آموزنده آن ، باید آن قدر تکرار شود که ضمیمه جان گردد .

روش کتابروش ما در بررسی و کاوش و مستندسازی مباحث در این مجموعه ، متّکی به عناصر زیر است : ۱ . از دیدگاه ما ، احادیثی که از خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده اند ، در واقع ، حدیث پیامبر خدایند ، همان گونه که امام رضا علیه السلام فرمود : «ما از طرف خدا و پیامبر او سخن می گوییم» ⁽¹⁾و نیز امام صادق علیه السلام فرمود : «سخن من ، سخن پدرم است و سخن پدرم ، سخن جدّم است و سخن جدّم ، سخن حسین است و سخن حسین ، سخن حسن است و سخن حسن ، سخن امیر مؤمنان و سخن امیر مؤمنان ،سخن پیامبر خداست و سخن پیامبر خدا ، سخن خداوند متعال است» . ⁽²⁾ کلمه «سنّت» که در عنوان این کتاب آمده است ، برای بیان همین نکته و مفهوم

.

است که در کتاب ، از همه احادیثِ روایت شده از پیامبر صلی الله علیه و آله و خاندان او ، یکسان بهره گرفته شده است . ۲ . کوشیده ایم در حدّ توان ، همه روایات مربوط به هر موضوع را از منابع گوناگونِ شیعه و اهل سنّت ، به طور مستقیم ، استخراج و گرآوری کنیم و با بهره گیری از نرم افزارهای رایانه ای ، آنها را روی برگه های مخصوص ، تنظیم نماییم تا زمینه گزینش کامل ترین ، موثّق ترین و کهن ترینِ آنها فراهم آید . در مورد استفاده از دعاها نیز جز در مواردی اندک ، تنها از ادعیه ای که مستند به پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان علیهم السلام است ، بهره گرفته ایم . ۳ . سعی کرده ایم تا از آوردن روایات تکراری پرهیز نماییم ، جز در این موارد : الف ـ آن جا که نکته مهمّی در تفاوت واژه ها و اصطلاحات ، نهفته بوده است . ب ـ در مواردی که متن حدیث ، در متون شیعه و اهل سنّت ، تفاوت داشته است . ج ـ آن جا که متن حدیث ، بیش از یک سطر نبوده و در عین حال، مرتبط با دو باب بوده است . ۴ . اگر در موضوع واحد ، احادیث رسیده از پیامبر خدا و امامان علیهم السلام ، متعدّد باشند ، حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله (یا قائل متقدّم) در متن ، و نشانی احادیث دیگر (با ذکر قائل و منبع) ، در پانوشت می آید ، مگر آن که احیانا یکی از آنها ، نکته تازه ای داشته باشد که آن نیز در متن خواهد آمد . ۵ . در هر موضوع ، پس از ذکر آیات مربوط به آن ، احادیث ، به ترتیبِ زمانی (از پیامبر خدا تا امام مهدی علیه السلام ) می آیند ، مگر آن که حدیث ، در تفسیر آیاتِ مذکور باشد (که در این صورت ، پیش از دیگر احادیث می آید) ، یا آن که تناسب موضوعی احادیث ، ترتیب دیگری را ایجاب کند .

.

۶ . در آغاز هر روایت ، تنها نام پیامبر یا امامی را آورده ایم که حدیث از او نقل شده است ، مگر آن که راوی ، فعل آنان را نقل کرده باشد ، یا سؤال و جوابی در میان بوده باشد و یا راوی ، سخنی را در متن حدیث آورده باشد که کلام پیامبر ، یا امام نیست . ۷ . به خاطر تعدّد نام ها و لقب های پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان علیهم السلام ، نام واحدی را برای هر یک از آن بزرگواران برگزیده ایم که به صورت ثابت در اوّل روایت می آید و بر شخص موردنظر ، دلالت می کند . ۸ . در پانوشت ها ، منابع احادیث ، به ترتیب معتبرترینِ آنها تنظیم شده است ؛ لیکن گاه به دلیلی که بر محقّقان پوشیده نیست (از جمله : پرهیز از تکرار ، اختلاف منابع یا راوی و یا شخصی که از او روایت شده) ، این ترتیب را پس از نخستین منبع ، مراعات نکرده ایم . ۹ . هر گاه دسترس به منابع اوّلیه ممکن باشد ، حدیث مستقیما از آنها نقل می شود . آن گاه نشانیِ بحار الأنوار (در احادیث شیعه) و کنز العمّال (در احادیث اهل سنّت) به عنوان دو منبع اساسی و جامع حدیث شیعه و اهل سنّت ، افزوده می شود . ۱۰ . پس از ذکر منابع ، گاه با نشانه «ر .ک» ، به منابع دیگر ارجاع داده می شود و این ، وقتی است که متن ارجاعی ، با متن نقل شده ، تفاوت بسیار دارد و در عین حال ، با آن و با موضوع بحث ، مرتبط است . ۱۱ . ارجاع به ابواب دیگر این کتاب ، به خاطر تناسب و اشتراک محتوایی میان احادیث آنهاست . ۱۲ . هدف از «درآمد»هایی که برای فصل های کتاب ، نوشته شده یا توضیحات و استنتاج هایی که در پی احادیث آمده است ، ارائه چشم انداز کلّی روایات آن بخش یا آن فصل است . گاه هم به توضیح و تبیین برخی از مفاهیم دشوار و پیچیده احادیث ،

.

پرداخته شده است . ۱۳ . مهم ترین نکته در این شیوه ، کوشش در حدّ توان برای تأیید اطمینان آورِ صدور احادیث هر باب از پیامبر صلی الله علیه و آله یا امام علیه السلام است که به کمک قرائن عقلی و نقلی برای اثبات محتوای احادیث ، صورت پذیرفته است . * گفتنی است که این مجموعه ، بخش دیگری از دانش نامه میزان الحکمه است که به دلیل اهمیت آن ، به صورت مستقل منتشر می شود . در این جا ، لازم می دانم مراتب سپاس خود را از همه فضلا و پژوهشگران عزیز و بزرگوار در مرکز تحقیقات دارالحدیث ـ که در پدید آوردن و عرضه این اثر ، کوشش های ستودنی داشته اند ـ و بویژه از فاضل گران قدر ، جناب آقای سیّد رسول موسوی ـ که در تحقیق این کتاب ، این جانب را مساعدت نمودند ـ ابراز دارم . همچنین از فاضل گران مایه جناب آقای حمیدرضا شیخی که با ترجمه دقیق ، روان و زیبای این کتاب ، زمینه بهره مندی پارسی زبانان را فراهم ساختند ، صمیمانه سپاس گزارم . از خداوند منّان ، برای همه آنان ، پاداشی درخور فضل حضرتش مسئلت دارم . ربَّنا ! تَقَبَّل منّا ، إنّک أنت السمیعُ العلیم . محمّد محمّدی ری شهری ۳۰ تیرماه ۱۳۸۴ ۱۴ جمادی الثانی ۱۴۲۶

.

بخش یکم: دنیا

اشاره

بخش یکم: دنیافصل یکم: شناخت دنیافصل دوم: اهمّیت دنیا و نقش آن در ساختن آخرتفصل سوم: راه های دستیابی به خیر دنیا و آخرتفصل چهارم: گروه های مردم در رسیدن به دنیا و آخرتفصل پنجم: هشیاری در طلب دنیا (دنیاطلبی آگاهانه)

.

درآمد

دنیا ، در لغت

درآمددنیا ، در لغتدنیا ، مؤنّث «أدنی (نزدیکتر) » از ریشه «دنو» به معنای «نزدیک بودن» است و برای زندگی قبل از مرگ ، صفت واقع می شود در مقابل «آخرت» که برای زندگی پس از مرگ ، صفت واقع می شود . ابن فارس در تبیین ریشه کلمه «دنیا» می گوید : الدال والنون والحرف المعتلّ أصل واحد یقاس بعضه علی بعض وهو المقاربة ، ومن ذلک الدَّنیّ ، وهو القریب ، من دنا یدنو ، وسُمّیت الدّنیا لدنوّها . ⁽¹⁾ دال و نون و واو (دنو) ، به معنای نزدیکی است ، و از همین ریشه است کلمه «دَنیّ» به معنای «نزدیک» ، از «دَنا یَدنو» . و دنیا را به خاطر نزدیک بودنش «دنیا» نامیده اند . سایر لغویان نیز این واژه را همین گونه ریشه یابی و معنا کرده اند . ⁽²⁾

.

دنیا ، در قرآن و حدیث

اشاره

دنیا ، در قرآن و حدیثقرآن کریم ، زندگی پیش از مرگ را گاه «زندگی دنیا» ⁽¹⁾می نامد ، مانند: « یَعْلَمُونَ ظَـهِرًا مِّنَ الْحَیَوةِ الدُّنْیَا وَ هُمْ عَنِ الاْآخِرَةِ هُمْ غَـفِلُونَ. ⁽²⁾از زندگی دنیا ، ظاهری را می شناسند و از آخرت غافل اند » . و گاه آن را «زندگی نخست» می خواند ، مانند: « لَهُ الْحَمْدُ فِی الاْءُولَی وَ الاْآخِرَةِ . ⁽³⁾ستایش ، در زندگی نخست و زندگی پسین ، ویژه اوست » . و گاه با تعبیر «أدنی» به آن اشاره می نماید ، مانند : «یَأْخُذُونَ عَرَضَ هَـذَا الأَْدْنَی. ⁽⁴⁾متاع این [زندگیِ] نزدیک تر (/ پست تر) را می گیرند » . و گاه آن را «زندگی زودگذر (العاجلة ) » می نامد، مانند: «مَّن کَانَ یُرِیدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِیهَا مَا نَشَاءُ لِمَن نُّرِیدُ . ⁽⁵⁾هر که خواهان گذراست ، در همین دنیا آنچه را بخواهیم ، به هر که بخواهیم ، می دهیم » .

.

۱ . تبیین حقیقت دنیا و جهان پیش از مرگ

با تأمّل در آیات و احادیثی که کلمه «دنیا» ⁽¹⁾در آنها به کار رفته است ، روشن می شود که این واژه در احادیث اسلامی سه کاربرد دارد : ۱ . جهانِ پیش از مرگ و زندگی در آن (در مقابل جهانِ پس از مرگ و زندگی در آن ) . این کاربرد ، هماهنگ با معنای لغوی «دنیا»ست . ۲ . بهره گیری از امکانات جهانِ پیش از مرگ در جهت تأمین نیازهای مادّی و معنوی ، و دنیوی و اُخروی در کنار هم . ۳ . بهره گیری از امکانات جهانِ پیش از مرگ در جهت تأمین خواسته های مادّی به بهای از دست دادن ارزش های معنوی و آسایش اُخروی . دنیا به معنای اوّل ، از آیات الهی و نشانه های حکمت و قدرت اوست ، به معنای دوم ، دنیای ستوده و به معنای سوم ، دنیای نکوهیده است . بخش نخست این کتاب ، ناظر به معنای اوّل و دومِ «دنیا» ، و بخش دوم ، ناظر به معنای سوم «دنیا» ، و بخش سوم ، در واقع ، دعوت به مبارزه با رغبت به دنیا به معنای سوم است . بخش اوّل ، شامل پنج فصل با مطالب زیر است :

۱ . تبیین حقیقت دنیا و جهان پیش از مرگدر فصل یکم ، ابتدا موضوع نام گذاری جهان پیش از مرگ به «دنیا» از نگاه قرآن و حدیث ، مطرح شده که هماهنگ با مفهوم لغوی این واژه است . سپس ویژگی ها و مشخّصات جهانِ پیش از مرگ ، توضیح داده شده است . این ویژگی ها ، پژوهشگر را با حقیقت دنیا و هدف از آفرینش آن از نگاه اسلام ، آشنا می کند .

.

۲ . تبیین اهمّیت و ارزش دنیا

در ادامه ، با آمدن مثال هایی ، حقیقت دنیا و زندگی در آن ، توضیح بیشتری داده شده و در پایان فصل ، احادیثی که درباره مدّت زمانی جهانِ پیش از مرگ وارد شده اند ، مورد نقد و بررسی قرار گرفته اند .

۲ . تبیین اهمّیت و ارزش دنیادر فصل دوم ، برای اثبات اهمّیت و ارزش دنیا و نقش آن در سازندگی جهانِ پس از مرگ ، ابتدا آیات و احادیثی آمده اند که با صراحت ، بر این مدّعا دلالت دارند و تأکید می کنند که : اسلام ، دینِ دنیا و آخرت و برنامه تکامل مادّی و معنویِ انسان است ، دنیا مزرعه آخرت است ، مسلمان کسی است که به دنیا و آخرت اهمّیت می دهد و سرانجام ، جامعه اسلامی ، هنگامی به نقطه مورد نظر اسلام رسیده است که در اوج تکامل مادّی و معنوی باشد . گفتنی است که محبّت دنیا به این معنا (مزرعه آخرت بودن) ریشه در فطرت انسان دارد ⁽¹⁾و از این رو ، نکوهیده نیست؛ ⁽²⁾بلکه دنیا اگر در کنار آخرت و مقدّمه آخرت باشد ، پاره ای از آخرت است . بر این پایه ، اسلام ، با صراحت ، رهبانیت را ممنوع ساخته و تحریم لذایذ حلال بر خویشتن را نهی کرده است ⁽³⁾و پیشوایان بزرگ دین با کسانی که در اثر کج فهمی یا انگیزه های گوناگون ، مردم را به ترک دنیا دعوت کرده اند ، مبارزه نموده اند . ⁽⁴⁾ بر این اساس ، متون دینی اسلام ، به تلاش برای سازندگی دنیا و بهره گیری از

.

۳ . رهنمودهای اسلام برای سازندگی دنیا و آخرت

مواهب آن در جهت تقویت ارزش های معنوی و آبادانی جهانِ پس از مرگ ⁽¹⁾و نیز دعا برای رفاه در زندگی توصیه می کنند ⁽²⁾و بر پاداش اخروی برای کسی که در مسیر تأمین منافع دنیوی ، از مسیر حقْ خارج نمی شود ، تأکید دارند . ⁽³⁾

۳ . رهنمودهای اسلام برای سازندگی دنیا و آخرتنکته قابل توجّه ، این است که هر کسی نمی تواند منافع اُخروی خود را در کنار منافع مادّی تأمین کند . چه بسا کسانی که به نام اسلام و آخرت ، در هوس های مادّی غرق می شوند و زندگی معنوی خود را تباه می سازند . از این رو ، اسلام برای تأمین منافع اُخروی در کنار منافع دنیوی ، رهنمودهای ارزنده ای دارد که میزان بهره وری انسان از دنیا و آخرت ، به آنها بسته است . ⁽⁴⁾ بدین سان ، مردم از نظر برخورداری از دنیا و آخرت ، به چهار دسته تقسیم می شوند ⁽⁵⁾: جمعی ، نه دنیا دارند و نه آخرت . عدّه ای ، در دنیا وضعشان خوب است؛ امّا در آخرت دچار مشکل هستند . گروهی در دنیا زندگی مناسبی ندارند؛ ولی در آخرت از زندگی خوبی برخوردارند . و عدّه ای هستند که هم دنیا دارند و هم آخرت : «لَهُمُ الْبُشْرَی فِی الْحَیَوةِ الدُّنْیَا وَ فِی الاْآخِرَةِ ؛ در زندگی دنیا و در آخرت ، مژده برای آنان است » ⁽⁶⁾.

.

۴ . هشیاری نسبت به آفات توسعه مادّی

۴ . هشیاری نسبت به آفات توسعه مادّیآخرین و مهم ترین نکته در ارتباط با جمع میان دنیا و آخرت ، هشیاری نسبت به خطر آفاتی است که توسعه مادّی به دنبال دارد؛ آفاتی که اگر درست شناخته نشوند و به موقعْ پیشگیری نگردند ، بی تردید ، انسان در دام دنیای نکوهیده قرار خواهد گرفت . از آن جا که این آفات و راه پیشگیری از آنها را به تفصیل در کتاب توسعه اقتصادی بر پایه قرآن و حدیث آورده ایم ، ⁽¹⁾در فصل پنجم از این کتاب ، تنها به یک نکته اساسی اشاره می نماییم و آن ، هشیاری در طلب دنیا و میانه روی در تأمین منافع مادّی و اجتناب از حرص است .

.

الفصل الأوّل : معرفة الدّنیا۱ / ۱تَسمِیَةُ الدُّنیاالکتاب«وَمِنْهُم مَّن یَقُولُ رَبَّنَا ءَاتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ» . ⁽¹⁾

«لَهُ الْحَمْدُ فِی الاْءُولَی وَ الآخِرَةِ» . ⁽²⁾

«مَّن کَانَ یُرِیدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِیهَا مَا نَشَاءُ لِمَن نُّرِیدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ یَصْلَاهَا مَذْمُومًا مَّدْحُورًا» . ⁽³⁾

«فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُواْ الْکِتَـبَ یَأْخُذُونَ عَرَضَ هَـذَا الأَْدْنَی» ⁽⁴⁾.

راجع : اللّیل : ۱۳ و الضحی : ۴ .

.

فصل یکم : شناخت دنیا

۱ / ۱ نام گذاری دنیا

فصل یکم: شناخت دنیا۱ / ۱نام گذاری دنیاقرآن«و برخی از آنان می گویند: پروردگارا ! در دنیا به ما نیکی ده و در آخرت نیز نیکی عطایمان کن و ما را از عذاب آتش ، نگه دار».

«و ستایش ، از آنِ اوست در این [سرای] نخستین و در آخرت».

«هرکس خواهان [دنیای] زودگذر است ، به زودی هر که را بخواهیم ، از آن می دهیم . آن گاه ، دوزخ را که در آن خوار و رانده داخل خواهد شد، برای او مقرّر می داریم».

«آن گاه ، بعد از آنان، جانشینانی وارث کتاب [آسمانی] شدند که متاع این دنیای پست ⁽¹⁾را می گیرند».

ر . ک : لیل : آیه ۱۳ ، ضحی : آیه ۴.

.

الحدیث۲۴۰.۱ . روی أبو الفتوح الرازی فی تفسیره عن جماعة من ارسول اللّه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا دَنِیَّةٌ ⁽¹⁾خُلِقَت مِن دونِ الآخِرَةِ ، ولَو خُلِقَت مَعَ الآخِرَةِ لَم یَفنَ أهلُها ، کَما لا یَفنی أهلُ الآخِرَةِ . ⁽²⁾۲۳۹.ما رواه الکلینی بإسناده عن محمّد بن عبد الخالق وأالإمام علیّ علیه السلام :إنَّما سُمِّیَتِ الدُّنیا دُنیا ؛ لاِءَنَّها أدنی ⁽³⁾مِن کُلِّ شَیءٍ . ⁽⁴⁾۱ / ۲خَصائِصُ الدُّنیاأ ـ دارُ ابتِلاءٍالکتاب«إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَی الاْءَرْضِ زِینَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» . ⁽⁵⁾

«الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیَوةَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» . ⁽⁶⁾

«وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّمَـوَ تِ وَ الاْءَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ وَ کَانَ عَرْشُهُ عَلَی الْمَاءِ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» . ⁽⁷⁾

«وَ لاَ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلَی مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَ جًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیَوةِ الدُّنْیَا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقَی» . ⁽⁸⁾

.

۱ / ۲ ویژگی های دنیا

الف ـ سرای آزمایش

حدیث۲۲۹.۲ . وروی الکلینی بإسناده عن محمّد بن عبدة النیسابپیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ در پاسخ به این پرسش که:چرا دنیا را دنیا ، گفته اند؟ ـ : دنیا ، پست و نزدیک [به ما] و پیش از آخرت آفریده شده است. اگر دنیا هم زمان با آخرت آفریده شده بود ، اهل آن فانی نمی شدند ، چنان که اهل آخرت فنا نمی پذیرند.۲۲۸.۱ . روی الشیخ الطوسی قدس سرهبإسناده عن عبد اللّهامام علی علیه السلام :دنیا را دنیا نامیده اند ، چون فرومایه تر ⁽¹⁾از هر چیزی است.۱ / ۲ویژگی های دنیاالف ـ سرای آزمایشقرآن«ما آنچه را بر روی زمین است ، زیور آن قرار دادیم تا ایشان را بیازماییم که کدامینشان نیک کردارترند».

«آن خدایی که مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید که کدامینتان بهتر عمل می کنید».

«و او کسی است که آسمان ها و زمین را در شش روز بیافرید، و عرش او بر آب بود، تا شما را بیازماید که کدام یک از شما بهتر عمل می کنید».

«و زنهار ، به سوی آنچه اصنافی از ایشان را از آن برخوردار کردیم [و فقط] زیور زندگی دنیاست تا ایشان را در آن بیازماییم، دیدگان خود مدوز، و [بدان که] روزی پروردگار تو ، بهتر و پایدارتر است».

.

الحدیث۲۱۸.روی عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا دارُ بَلاءٍ ⁽¹⁾، ومَنزِلُ بُلغَةٍ ⁽²⁾وعَناءٍ ، قَد نزَعَت ⁽³⁾عَنها نُفوسُ السُّعَداءِ ، وَانتُزِعَت بِالکُرهِ مِن أیدِی الأَشقِیاءِ . ⁽⁴⁾۲۱۷.۲ . روی الصدوق قدس سره بإسناده إلی الرضا علیه السالإمام علیّ علیه السلام :ألا إنَّ الدُّنیا دارٌ لایُسلَمُ مِنها إلاّ فیها ⁽⁵⁾، ولا یُنجی بِشَیءٍ کانَ لَهَا ، ابتُلِیَ النّاسُ بِها فِتنَةً ، فَما أخَذوهُ مِنها لَها اُخرِجوا مِنهُ وحوسِبوا عَلَیهِ ، وما أخَذوهُ مِنها لِغَیرِها قَدِموا عَلَیهِ وأقاموا فیهِ . ⁽⁶⁾۲۱۶.۱ . فی خبر ابن الجهم أنّه سأل المأمون الرضا علیهعنه علیه السلام ـ فی وَصفِ الدُّنیا ـ :دارٌ بِالبَلاءِ مَحفوفَةٌ وبِالغَدرِ مَعروفَةٌ ، لاتَدومُ أحوالُها ، ولایَسلَمُ نُزّالُها ، أحوالٌ مُختَلِفَةٌ ، وتاراتٌ ⁽⁷⁾مُتَصَرِّفَةٌ ، العَیشُ فیها مَذمومٌ ، وَالأَمانُ مِنها مَعدومٌ ، وإنَّما أهلُها فیها أغراضٌ ⁽⁸⁾مُستَهدَفَةٌ ، تَرمیهِم

بِسِهامِها ، وتُفنیهِم بِحِمامِها ⁽⁹⁾. ⁽¹⁰⁾.

حدیث۲۱۴.۳ . وکذا ما رواه الشیخ قدس سره بإسناده عن محمّد بپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا، سرای آزمایش است و منزلگاه روزیِ گذران زندگی و رنج . جان های نیک بختان از [علاقه به] آن کَنده شده و از دست شوربختان به زور گرفته می شود.۲۱۳.۲ .روی الکلینیوالشیخ الطوسیبإسنادهما عن زرارة بنامام علی علیه السلام :هان! دنیا سرایی است که از آن ، به سلامت نتوان رَست مگر [به زهد] ⁽¹⁾در آن، و با هرآنچه برای دنیا باشد ، نجات نمی توان یافت . مردم از بهر آزمایش ، گرفتار دنیا شده اند . پس آنچه را از دنیا برای دنیا برگیرند ، از کَفِشان بیرون می رود و برای آن حسابرسی خواهند شد، و آنچه را از دنیا برای غیر آن (آخرت) برگیرند ، به آن خواهند رسید و با آن خواهند زیست.۲۱۲.۱ . عن النبیّ صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ :سرایی است که به رنج و بلا اندر است و به بی وفایی و عهدشکنی شُهره. حالاتش نمی پاید و ساکنانش را ایمنی نیست. احوالش دیگرگون است و هر دَم به رنگی در می آید. زندگی در آن ، نکوهیده است و آسودگی در آن ، نایاب ؛ بلکه مردم آن در دنیا هدف هایی نشانه رفته اند، و دنیا ، تیرهایش را به سوی آن ها پرتاب می کند، و با خدنگ های مرگ ،

نابودشان می گردانَد. .

۲۱۱.۴ . الشیخ والکلینی بإسناده الصحیح عن زرارة، عن أبعنه علیه السلام :اِعلَم أنَّ الدُّنیا دارُ بَلِیَّةٍ ، لَم یَفرُغ صاحِبُها فیها قَطُّ ساعَةً إلاّ کانَت فَرغَتُهُ عَلَیهِ حَسرَةً یَومَ القِیامَةِ . ⁽¹⁾۲۱۰.۳ . الشیخ بإسناده عن أبی بصیرعن أبی عبداللّه علیهعنه علیه السلام ـ فی وَصفِ الدُّنیا ـ :هِیَ دارُ عُقوبَةٍ وزَوالٍ ، وفَناءٍ وبَلاءٍ ، نُورُها ظُلمَةٌ ، وعَیشُها کَدِرٌ ، وغَنِیُّها فَقیرٌ ، وصَحیحُها سَقیمٌ ، وعَزیزُها ذَلیلٌ ، فَکُلُّ مُنعَمٍ بِرَغدِها ⁽²⁾شَقِیٌّ ، وکُلُّ مَغرورٍ بِزینَتِها مَفتونٌ ، وعِندَ کَشفِ الغِطاءِ یَعظُمُ النَّدَمُ ، ویُحمَدُ الصَّدرُ ⁽³⁾أو یُذَمُّ . ⁽⁴⁾۲۰۹.۲ . موثّقة إسماعیل بن جابر، قال :عنه علیه السلام ـ مِن وَصِیَّتِهِ لِوَلَدِهِ الحَسَنِ علیه السلام ـ:اِعلم... أنَّ الدُّنیا لَم تَکُن لِتَستَقِرَّ إلاّ عَلی ما جَعَلَهَا اللّهُ عَلَیهِ مِنَ النَّعماءِ وَالاِبتِلاءِ وَالجَزاءِ فِی المَعادِ، أو ما شاءَ مِمّا لاتَعلَمُ. ⁽⁵⁾۲۰۸.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده الصحیح عن محمّد بن مسلمالإمام زین العابدین علیه السلام :اِعلَموا أنَّ اللّهَ لَم یُحِبَّ زَهرَةَ الدُّنیا وعاجِلَها لاِءَحَدٍ مِن أولِیائِهِ ، ولَم یُرَغِّبهُم فیها وفی عاجِلِ زَهرَتِها وظاهِرِ بَهجَتِها ، وإنَّما خَلَقَ الدُّنیا وخَلَقَ أهلَها لِیَبلُوَهُم فیها أیُّهُم أحسَنُ عَمَلاً لاِآخِرَتِهِ ، واَیمُ اللّهِ لَقَد ضَرَبَ لَکُم فیهِ

الأَمثالَ ، وصَرَّفَ الآیاتِ لِقَومٍ یَعقِلونَ ، ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ . ⁽⁶⁾.

۲۰۷.البخاری بإسناده عن مسروق بن الأجدع، قال حدّثتنی اامام علی علیه السلام :بدان که دنیا ، بلا خانه ای است که صاحبش هرگز دَمی در آن نیاسود ، مگر این که آن آسودگی اش در روز قیامت ، مایه افسوس او شد.۲۰۶.ومنها :امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ :دنیا ، سرای کیفر و زوال، و نابودی و بلاست. روشنایی آن ، تاریکی است و عیش آن ، مکدّر . توانگرش نادار، تن درستش ناخوش و عزیزش خوار. هر برخوردار از نعمت های آن ، شوربخت است و هر سرمست از زر و زیورهای آن ، فریفته. آن گاه که پرده کنار برود ، پشیمانی بالا می گیرد و آغاز [کار] ، ستایش یا نکوهش می شود.۲۰۵.۳ . النسائی بإسناده عن أبی بکر بن سلیمان بن أبی حامام علی علیه السلام :ـ در سفارش به فرزندش امام حسن علیه السلام ـ: بدان . . . بدرستی که دنیا ، جز بر آن روال که خداوند قرارش داده است بر برخورداری و گرفتاری (یا: آزمایش) و سزادهی در معاد، و یا آنچه که او خواسته است و تو نمی دانی ، قرار نمی گیرد.۲۰۴.۲ . البیهقی بإسناده عن أبی بکر بن سلیمان بن أبی حامام زین العابدین علیه السلام :بدانید که خداوند زرق و برق زودگذر دنیا را برای هیچ یک از دوستانش نخواسته است و آنان را به دنیا و به زیور گذرای آن و زیبایی ظاهری آن ، ترغیب نکرده است؛ بلکه دنیا را آفرید و اهل آن را خلق کرد تا آنان را در دنیا بیازماید که کدامینشان برای آخرتش بهتر عمل می کنند. به خدا سوگند که او در این باره ، برای شما مثال ها آورده و برای مردمی که خِرد ورزند دلایل

گوناگون آورده است ؛ و نیرویی نیست ، مگر به واسطه خداوند. .

۲۰۳.۱ . الکلینی بإسناده عن علیّ بن أسباط ، عن عمّه یعالکافی عن الوَلید بن صَبیح عن الإمام الصادق علیه السلام ، قال :دَخَلتُ عَلَیهِ یَوما فَأَلقی إلَیَّ ثِیابا وقالَ : یا وَلیدُ ، رُدَّها عَلی مَطاویها . فَقُمتُ بَینَ یَدَیهِ ، فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : رَحِمَ اللّهُ المُعَلَّی بنَ خُنَیسٍ ، فَظَنَنتُ أنَّهُ شَبَّهَ قِیامی بَینَ یَدَیهِ بِقِیامِ المُعَلّی بَینَ یَدَیهِ ، ثُمَّ قالَ : اُفٍّ لِلدُّنیا اُفٍّ لِلدُّنیا ! إنَّمَا الدُّنیا دارُ بَلاءٍ یُسَلِّطُ اللّهُ فیها عَدُوَّهُ عَلی وَلِیِّهِ ، وإنَّ بَعدَها دارا لَیسَت هکَذا . فَقُلتُ : جُعِلتُ فِداکَ ، وأینَ تِلکَ الدّارُ؟! فَقالَ : ها هُنا ، وأشارَ بِیَدِهِ إلَی الأَرضِ . ⁽¹⁾راجع : ج۲ ص۲۷۴ (خصائص الآخرة / دار الجزاء) .

ب ـ دارُ مِحنَةٍ۲۰۰.روی الشیخ بإسناده عن علیّ بن یقطین عن أبی الحسن عرسول اللّه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا دارُ مِحنَةٍ ⁽²⁾. ⁽³⁾۱۹۹.۲ . ما رواه بإسناده عن عبدالرحمن بن الحجّاج، قالالإمام علیّ علیه السلام :إنَّ الدُّنیا دارُ مِحَنٍ ومَحَلُّ فِتَنٍ . ⁽⁴⁾۱۹۸.۱ . ما رواه الشیخ الطوسی بإسناده عن محمّد بن إسماعنه علیه السلام :مَن ظَفِرَ بِالدُّنیا نَصِبَ ⁽⁵⁾، ومَن فاتَتهُ تَعِبَ . ⁽⁶⁾.

ب. محنتکده

۱۹۷.وعنه، عن أحمد بن محمّد، عن علیّ بن الحکم، عن حمزةالکافی ـ به نقل از ولید بن صبیح ـ ولید گفت:روزی بر امام صادق علیه السلام وارد شدم . ایشان ، جامه هایی به طرف من انداخت و فرمود: «ای ولید ! اینها را تا بِزَن».

من در برابر ایشان ایستادم. فرمود: «خدا ، معلّی بن خُنیس را رحمت کند!» . من گمان بردم که امام علیه السلام ایستادن مرا در حضورش به ایستادن معلّی در برابرش تشبیه کرد. ⁽¹⁾سپس فرمود: «اُف بر دنیا ، اف بر دنیا! دنیا، در حقیقت، سرای آزمایش [و گرفتاری] است و خداوند ، در آن ، دشمنش را بر دوست خود مسلّط می گردانَد ؛ امّا از پسِ دنیا سرایی است که این گونه نیست».

گفتم: فدایت شوم! آن خانه کجاست؟

امام علیه السلام با دست خود به زمین اشاره کرد و فرمود: «این جا».ر . ک : ج۲ ص۲۷۵ (ویژگی های آخرت / سرای سزا) .

ب. محنتکده۱۹۴.۳ . وکذا الحمیری بإسناده عن إسماعیل بن عبد الخالقپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا، سرای محنت ⁽²⁾است.۱۹۳.۲ . الکلینی بإسناده عن معاویة بن وهب، قال:امام علی علیه السلام :دنیا، سرای محنت ها و جایگاه فتنه هاست.۱۹۲.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده عن محمّد بن حمران ، عن أامام علی علیه السلام :هرکه به دنیا دست یافت ، رنج بُرد و هر که از دستش داد ، به مشقّت افتاد.

.

۱۹۱.ما رواه الشیخ بإسناده عن محمّد بن إسماعیل، عن الرعنه علیه السلام :مُصاحِبُ الدُّنیا هَدَفُ النَّوائِبِ وَالغِیَرِ ⁽¹⁾. ⁽²⁾۱۹۰.۴ . وما رواه الشیخ بإسناده عن أبی عینیة، قال :عنه علیه السلام :أهلُ الدُّنیا غَرَضُ النَّوائِبِ ، ودَرِیَّةُ ⁽³⁾المَصائِبِ ، ونَهبُ الرَّزایا . ⁽⁴⁾۱۸۹.۳ . روی الشیخ بإسناده عن معاویة، عن أبی عبد اللّهالإمام الصادق علیه السلام :لَیسَ مِن أحَدٍ ـ وإن ساعَدَتهُ الاُمورُ ـ بِمُستَخلِصٍ غَضارَةَ ⁽⁵⁾عَیشٍ إلاّ مِن خِلالِ مَکروهٍ . ⁽⁶⁾راجع : ص ۴۲۲ (مضارّ حبّ الدنیا / التعب) .

ج ـ دارُ مُصیبَةٍ۱۸۶.۲ . روی الشیخ الطوسی بإسناده عن حریز ، عمن أخبرهالإمام علیّ علیه السلام :الدُّنیا مَلیئَةٌ بِالمَصائِبِ ، طارِقَةٌ بِالفَجائِعِ وَالنَّوائِبِ . ⁽⁷⁾۱۸۵.۱ . روی الحمیری عن محمّد بن عبد الحمید، عن محمّدعنه علیه السلام :الدُّنیا مَصائِبُ مُفجِعَةٌ ، ومَنایا موجِعَةٌ ، وعِبَرٌ مُقَطِّعَةٌ . ⁽⁸⁾۱۸۴.روی الکلینی والصدوق بإسنادهما عن حمران، قال قلت لعنه علیه السلام ـ فی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ :الدُّنیا جَمَّةُ ⁽⁹⁾المَصائِبِ ، مُرَّةُ المَشارِبِ ، لا تُمَتِّعُ صاحِبا بِصاحِبٍ . ⁽¹⁰⁾۱۸۳.۳ . الصدوق بإسناده عن هشام بن سالم عن أبی عبد اللعنه علیه السلام :إنَّ الدُّنیا دارُ فَجائِعَ ، مَن عوجِلَ فیها فُجِعَ بِنَفسِهِ ، ومَن اُمهِلَ فیها فُجِعَ بِأَحِبَّتِهِ . ⁽¹¹⁾.

ج ـ مصیبتکده

۱۸۲.۲ . روی الصدوق بإسناده عن حنان بن سدیر، عن أبی عبامام علی علیه السلام :دنیا ، دار آماجِ بلاها و پیشامدهاست.۱۸۱.۱ . روی الکلینی بإسناده عن محمّد بن مسلم، قال :امام علی علیه السلام :مردم دنیا، آماج بلاهایند، و هدف ⁽¹⁾مصیبت ها، و تاراج رنج ها و صَدَمات.۱۸۰.روی الشیخ والصدوق بإسنادهما عن أبی السفاتج، عن أبامام صادق علیه السلام :هیچ کس نیست که به نوشی بی نیش دست یابد، اگر چه همه عوامل به یاری اش بیاید.ر . ک : ص ۴۲۳ (زیان های دنیادوستی / خستگی) .

ج ـ مصیبتکده۱۷۷.روی الکلینی والشیخ الطوسیوالصدوق قدس سرهمبأسانیدهامام علی علیه السلام :دنیا، مالامال از مصیبت هاست و با فاجعه ها و رویدادهای تلخ ، فرا می رسد. ⁽²⁾۱۷۶.۲ . روی الصدوق بإسناده عن ابن أبی عمیر، قال:امام علی علیه السلام :دنیا، [سراسر] مصیبت هایی جگرسوز است، مرگ هایی دردناک و مجازات هایی خُرد کننده.۱۷۵.۱ . روی الصدوق بإسناده عن عبد العظیم بن عبد اللّهامام علی علیه السلام ـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ :دنیا، پُر مصیبت است . آبشخورهایش تلخ است و دوستی را از دوستی بهره مند نمی گردانَد.۱۷۴.۲ . ما رواه هو والکلینیبالإسناد عن الحسین بن أبیامام علی علیه السلام :دنیا، سرای ناگواری هاست. هرکه در آن مهلت داده نشود ، به مصیبت مرگ خویش ، گرفتار می آید و هرکه در آن مهلت داده شود ، به مرگ عزیزانش داغدار می شود.

.

۱۷۳.۱ . ما رواه الشیخ الطوسی بإسناده عن محمّد بن مسلمعنه علیه السلام :الدُّنیا مَحَلُّ الآفاتِ . ⁽¹⁾۱۷۲.۲ . ما رواه الشیخ الطوسی بإسناده عن أبی بصیر، قالعنه علیه السلام :عَینُ الدَّهرِ تَطرِفُ بِالمَکارِهِ وَالنّاسُ بَینَ أجفانِهِ . ⁽²⁾د ـ دارُ تَرَحٍ۱۷۰.۳ . الکلینی بإسناده عن جابر ، عن أبی جعفر علیه الرسول اللّه صلی الله علیه و آله ـ فِی التَّحذیرِ مِنَ الدُّنیا ـ :أیُّهَا النّاسُ ! هذِهِ دارُ تَرَحٍ ⁽³⁾لا دارُ فَرَحٍ ، ودارُ التِواءٍ لا دارُ استِواءٍ ، فَمَن عَرَفَها لَم یَفرَح لِرَجاءٍ ، ولَم یَحزَن لِشَقاءٍ . ⁽⁴⁾ه ـ دارُ عِبرَةٍ۱۶۸.۱ . الکلینی بإسناده قال :الإمام علیّ علیه السلام :اُوصیکُم عِبادَ اللّهِ بِتَقوَی اللّهِ الَّذی ضَرَبَ الأَمثالَ . . . وأنذَرَکُم بِالحُجَجِ البَوالِغِ ، فَأَحصاکُم عَدَدا ووَظَّفَ لَکُم مُدَدا ⁽⁵⁾، فی قَرارِ خِبرَةٍ ودارِ عِبرَةٍ ، أنتُم مُختَبَرونَ فیها ومُحاسَبون عَلَیها . ⁽⁶⁾۱۶۷.۲ . وروی مسلم عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :أبلَغُ ناصِحٍ لَکَ الدُّنیا لَوِ انتَصَحتَ ؛ بِما تُریکَ مِن تَغایُرِ الحالاتِ ، وتُؤذِنُکَ بِهِ مِنَ البَینِ ⁽⁷⁾وَالشَّتاتِ . ⁽⁸⁾.

د ـ غمکده

ه ـ عبرتکده

۱۶۶.۱ . روی ابن ماجة بإسناده عن النبی صلی الله علیه وامام علی علیه السلام :دنیا، جایگاه آسیب هاست.۱۶۵.۲ . روی الشیخ أیضا بإسناده إلی أبی الورد ، قال :امام علی علیه السلام :چشم روزگار به ناگواری ها پلک می زند و مردم در میان پلک های او قرار دارند.د ـ غمکده۱۶۳.۲ . ما رواه الکلینیوالصدوق والبرقی قدس سرهمبالإسنپیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ در برحذر داشتن از دنیا ـ :ای مردم! این جا سرای غم است ، نه سرای شادی، و سرای پیچ در پیچ است ، نه سرای سر راست. پس هرکه دنیا را شناخت ، به امیدی شاد نشد و از رنجی اندوهگین نگشت.ه ـ عبرتکده۱۶۱.۳ . ما رواه علیّ بن جعفر فی کتابه، عن أخیه موسی بامام علی علیه السلام :ای بندگان خدا ! شما را به پروا از آن خدایی سفارش می کنم که نمونه ها آورده... و با حجّت های رسا هشدارتان داده است ، شمار شما را می داند ، و عمری برایتان مقرّر کرده است، در جایگاه آزمایش و سرای عبرت . شما در دنیا آزمایش می شوید و برای آن ، مورد حسابرسی قرار می گیرید.۱۶۰.۲ . وما رواه الشیخ الطوسی قدس سرهبإسناده عن ابن مامام علی علیه السلام :بهترین پندآموز برای تو دنیاست، اگر از دگرگونی حالاتی که به تو نشان می دهد و از جدایی و پراکندگی ای که به تو اعلام می کند ، پند گیری.

.

و ـ دارُ مَتاعٍالکتاب«یَـقَوْمِ إِنَّمَا هَـذِهِ الْحَیَوةُ الدُّنْیَا مَتَـعٌ وَ إِنَّ الآخِرَةَ هِیَ دَارُ الْقَرَارِ» . ⁽¹⁾

«وَ مَا أُوتِیتُم مِّن شَیْ ءٍ فَمَتَـعُ الْحَیَوةِ الدُّنْیَا وَ زِینَتُهَا وَ مَا عِندَ اللَّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقَی أَفَلاَ تَعْقِلُونَ» . ⁽²⁾

«وَ فَرِحُواْ بِالْحَیَوةِ الدُّنْیَا وَ مَا الْحَیَوةُ الدُّنْیَا فِی الآخِرَةِ إِلاَّ مَتَـعٌ» . ⁽³⁾

راجع : الشوری : ۳۶ و النساء : ۷۷ .

الحدیث۱۵۲.۳ . وما رواه الشیخ الطوسیبإسناده عن الحسن بن الجهالإمام علیّ علیه السلام :إنَّما الدُّنیا مَتاعُ أیّامٍ قَلائِلَ ، ثُمَّ تَزولُ کَما یَزولُ السَّرابُ ، وتُقشَعُ ⁽⁴⁾کَما یَنقَشِعُ ⁽⁵⁾السَّحابُ . ⁽⁶⁾۱۵۱.۲ . ما رواه المشایخ الثلاثة بالإسناد إلی محمّد بنعنه علیه السلام :الأَمرُ قَریبٌ ، وَالاِصطِحابُ قَلیلٌ . ⁽⁷⁾۱۵۰.۱ . ما رواه الکلینی قدس سره بإسناده عن یحیی بن أبعنه علیه السلام :إنَّما الحَیاةُ الدُّنیا مَتاعٌ ؛ ومَتاعُ الدُّنیا بَطیءُ الاِجتِماعِ ، قَلیلُ الاِنتِفاعِ ، سَریعُ الاِنقِطاعِ . ⁽⁸⁾۱۴۹.۱ . عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :أوقاتُ الدُّنیا وإن طالَت قَصیرَةٌ ، وَالمُتعَةُ بِها وإن کَثُرَت یَسیرَةٌ . ⁽⁹⁾.

و ـ سرای برخورداری محدود

و ـ سرای برخورداری محدودقرآن«ای قوم من! این زندگی دنیا ، تنها برخورداری [محدود و موقّت] است، و در حقیقت، آن آخرت است که سرای ماندگاری است».

«و هر آنچه به شما داده شده است، برخورداری زندگی دنیا و زیور آن است ؛ ولی آنچه پیش خداست ، بهتر و پایدارتر است . مگر نمی اندیشید؟».

«و به زندگی دنیا شاد شده اند ، حال آن که زندگی دنیا در برابر آخرت ، جز برخورداری [محدود و موقّت] نیست».

ر . ک : شورا: آیه ۳۶، نساء: آیه ۷۷.

حدیث۱۴۱.۲ . ما رواه المشایخ الثلاثة «قدّست أسرارهم» عن أبامام علی علیه السلام :دنیا ، در حقیقت، برخورداری چند روزه ای اندک است . سپس ، همچون سراب از میان می رود و به سان ابر ، پراکنده می شود.۱۴۰.۱ . ما رواه الشیخ الطوسی بإسناده عن عمر بن یزید،امام علی علیه السلام :مرگ ، نزدیک، و همراهی [با دنیا] اندک است.۱۳۹.وقد روی ابن أبی جمهور مرسلاً {-۱-} ـ والنسائی {-۲امام علی علیه السلام :زندگی دنیا ، کالایی بیش نیست و کالای دنیا ، دیر فراهم می آید و اندک به کار می آید و زود از کف می رود.۱۳۸.قال الإمام علیه السلام ـ حین سئل عن أحادیث البدعامام علی علیه السلام :اوقات دنیا، اگرچه بلند باشد، کوتاه است و بهره مندی از آنها، هرچند بسیار باشد، اندک است.

.

۱۳۷.۲ . روی مسلم فی صحیحه عن عائشة :عنه علیه السلام :إنَّ الدُّنیا عَیشُها قَصیرٌ وخَیرُها یَسیرٌ ، وإقبالُها خَدیعَةٌ وإدبارُها فَجیعَةٌ ، ولَذّاتُها فانِیَةٌ وتَبِعاتُها باقِیَةٌ . ⁽¹⁾۱۳۶.۱ . روی الکلینی قدس سره فی الکافی بسنده عن الإمامالإمام الصادق علیه السلام :فی وَصِیَّةِ لُقمانَ لاِبنِهِ : یا بُنَیَّ اعلَم أنَّ الدُّنیا قَلیلٌ ، وعُمُرَکَ مِنها قَلیلٌ مِن قَلیلٍ ، ویَقِرُّ مِنَ القَلیلِ قَلیلٌ . ⁽²⁾۱۳۵.روی عن النبیّ صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :قالَ لُقمان لاِبنِهِ : . . . یا بُنَیَّ إنَّ الدُّنیا قَلیلٌ ، وعُمُرَکَ قَصیرٌ . ⁽³⁾ز ـ دارُ قُلعَةٍ۱۳۳.۱ . الهیثمی بإسناده عن علی بن أبیطالب، قال :الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ الدُّنیا مَنزِلُ قُلعَةٍ ولَیسَت بِدارِ نُجعَةٍ ⁽⁴⁾، خَیرُها زَهیدٌ وشَرُّها عَتیدٌ ⁽⁵⁾، ومُلکُها یُسلَبُ وعامِرُها یَخرَبُ . ⁽⁶⁾۱۳۲.فقد روی الصدوق قدس سره بإسناده عن عبد المؤمن الأنعنه علیه السلام :اُحَذِّرُکُمُ الدُّنیا ؛ فَإِنَّها مَنزِلُ قُلعَةٍ ولَیسَت بِدارِ نُجعَةٍ ، قَد تَزَیَّنَت بِغُرورِها وغَرَّت بِزینَتِها . ⁽⁷⁾عنه علیه السلام ـ فی وَصِیَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه السلام ـ :اِعلَم یا بُنَیَّ أنَّکَ إنَّما خُلِقتَ لِلآخِرَةِ لا لِلدُّنیا ، ولِلفَناءِ لا لِلبَقاءِ ، ولِلمَوتِ لا لِلحَیاةِ ، وأنَّکَ فی قُلعَةٍ ودارِ بُلغَةٍ وطَریقٍ

إلَی الآخِرَةِ . ⁽⁸⁾.

ز ـ سرای کوچیدن

۱۳۱.۲ . عنه صلی الله علیه و آله وسلم :امام علی علیه السلام :دنیا، زندگی اش کوتاه و خیرش اندک است ، رو آوردنش مکر و پشت کردنش مصیبت است ، خوشی هایش رفتنی و پیامدهای آن ، ماندنی است.۱۳۰.۱ . عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام ـ در سفارش لقمان به فرزندش ـ :فرزندم! بدان که دنیا اندک است و عمر تو در آن ، اندکی از اندک است، و از اندک، اندک می مانَد.۱۲۹.۳ . الکلینی بإسناده عن یونس، عنهم علیهم السلامامام صادق علیه السلام :لقمان به فرزندش گفت:... فرزندم! دنیا اندک است و عمر تو کوتاه.ز ـ سرای کوچیدن۱۲۷.۱ . الکلینی بإسناده عن عبد اللّه بن سنان، قال: قلامام علی علیه السلام :دنیا ، منزلگاه کوچیدن است و سرای آرمیدن نیست ، خوبی آن ، ناچیز است و بدی اش آماده ؛ مُلکش از چنگ می رود و آبادش ویران می گردد.۱۲۶.حکی عن أبی موسی محمّد بن المثنی العنزی الملقّب باامام علی علیه السلام :شما را از دنیا برحذر می دارم ، که دنیا ، منزلگاه کوچیدن است و سرای آرمیدن نیست ؛ با فریبندگی اش خود را آراسته و با آرایشش می فریبد.۱۲۵.أمّا لفظ التهذیب فقد عرفته ، وأمّا کتاب المسائل فامام علی علیه السلام ـ در سفارش به فرزندش حسن علیه السلام ـ :بدان، ای فرزندم، که تو در حقیقت برای آخرت آفریده شده ای ، نه برای دنیا ؛ برای رفتن ، نه برای ماندن ؛ برای مُردن ، نه برای زنده ماندن، و تو در حال کوچیدنی و در سرای توشه برگرفتن و در راهی به سوی آخرت.

.

ح ـ دارُ شُخوصٍ۱۲۳.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده عن علیّ بن جعفر ، عن أخیالإمام علیّ علیه السلام :اُوصیکُم عِبادَ اللّهِ بِتَقوَی اللّهِ ، واُحَذِّرُکُمُ الدُّنیا ؛ فَإِنَّها دارُ شُخوصٍ ⁽¹⁾، ومَحَلَّةُ تَنغیصٍ ، ساکِنُها ظاعِنٌ ⁽²⁾، وقاطِنُها بائِنٌ . ⁽³⁾۱۲۲.۲ . ورواه الشیخ فی بعض نسخ التهذیب معلّقا عن الکلعنه علیه السلام :إنَّ الدُّنیا دارُ شُخوصٍ ومَحَلَّةُ تَنغیصٍ ، ساکِنُها ظاعِنٌ ، وقاطِنُها بائِنٌ ، وبَرقُها خالِبٌ ⁽⁴⁾، ونُطقُها کاذِبٌ ، وأموالُها مَحروبَةٌ ⁽⁵⁾، وأعلاقُها ⁽⁶⁾مَسلوبَةٌ . ألا وهِیَ المُتَصَدِّیَةُ العَتونُ ⁽⁷⁾، وَالجامِحَةُ ⁽⁸⁾الحَرونُ ⁽⁹⁾، وَالمانِیَةُ الخَؤونُ . ⁽¹⁰⁾ط ـ دارُ مَمَرٍّ۱۲۰.وما رواه الصدوق بإسناده عن ابن أبی یعفور عن أبی عالإمام علیّ علیه السلام :الدُّنیا دارُ مَمَرٍّ لا دارُ مَقَرٍّ ، وَالنّاسُ فیها رَجُلانِ : رَجُلٌ باعَ فیها

نَفسَهُ فَأَوبَقَها ⁽¹¹⁾، ورَجُلٌ اِبتاعَ نَفسَهُ فَأَعتَقَها . ⁽¹²⁾.

ح ـ سرای رفتن

ط ـ گذرگاه

ح ـ سرای رفتن۱۱۸.۲ . وفی الکافی مسنداً إلی الحسین بن سعید، عن عبدامام علی علیه السلام :ای بندگان خدا! شما را به پروا از خدا سفارش می کنم و از دنیا برحذرتان می دهم؛ زیرا که دنیا ، سرای رفتن است و جایگاه تلخی ها ؛ ساکن آن ، کوچ گراست و مقیم آن ، از دنیا جدا می شود.۱۱۷.۱ . روی الشیخ الطوسی قدس سرهبإسناده عن الحسین بنامام علی علیه السلام :دنیا ، سرای رفتن است و جایگاه تلخی ها ؛ ساکن آن ، کوچنده است و مقیم آن ، از دنیا جدا می شود ؛ آذرخشش بی باران است، گفتارش دروغ، دارایی هایش به غارت رونده و نفایسش از کف رونده. بدانید که دنیا سخت گیر ⁽¹⁾و سرکش و چموش است و دروغ گویی خیانت پیشه است.ط ـ گذرگاه۱۱۵.۲ . ورواه الکلینی قدس سره مرفوعا عن أبان، قال :امام علی علیه السلام :دنیا، گذرگاه است ، نه قرارگاه؛ و مردم در آن دو دسته اند: دسته ای که در دنیا خود را فروختند و به نابودی افکندند، و دسته ای که خود را خریدند و آزاد کردند.

.

۱۱۴.۱ . روی الشیخ الطوسی قدس سرهبإسناده عن محمّد بن یعنه علیه السلام :إنَّ الدُّنیا لَم تُخلَق لَکُم دارَ مُقامٍ ، بَل خُلِقَت لَکُم مَجازا لِتَزَوَّدوا مِنهَا الأَعمالَ إلی دارِ القَرارِ . فَکونوا مِنها عَلی أوفازٍ ⁽¹⁾، وقَرِّبُوا الظُّهورَ لِلزِّیالِ (لِلزَّوالِ) . ⁽²⁾۱۱۳.۴ . ورواه الشیخ فی التهذیب :عنه علیه السلام :إنَّ الدُّنیا لَم تُخلَق لَکُم دارَ مُقامٍ ولا مَحَلَّ قَرارٍ ، وإنَّما جُعِلَت لَکُم مَجازا لِتَزَوَّدوا مِنهَا الأَعمالَ الصّالِحَةَ لِدارِ القَرارِ . فَکونوا مِنها عَلی أوفازٍ ، ولا تَخدَعَنَّکُم مِنهَا العاجِلَةُ ولا تَغُرَّنَّکُم فیهَا الفِتنَةُ . ⁽³⁾راجع : ج۲ ص۲۶۲ (خصائص الآخرة / دار القرار) .

ی ـ دارُ فِراقٍ۱۱۰.۱ . ابن إدریس الحلّی ـ من مسائل علیّ بن الریّان ـالإمام علیّ علیه السلام :اِعتَبِر بِما مَضی مِنَ الدُّنیا لِما بَقِیَ مِنها ؛ فَإِنَّ بَعضَها یُشبِهُ بَعضا ، وآخِرَها لاحِقٌ بِأَوَّلِها ، وکُلُّها حائِلٌ مُفارِقٌ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾۱۰۹.۲ . البخاری:الإمام الصادق علیه السلام :أیُّهَا النّاسُ ، إنَّ هذِهِ الدُّنیا دارُ فِراقٍ ودارُ التِواءٍ لا دارُ استِواءٍ ، عَلی أنَّ فِراقَ المَألوفِ حُرقَةٌ لا تُدفَعُ ، ولَوعَةٌ لا تُرَدُّ . ⁽⁶⁾.

ی ـ سرای جدایی

۱۰۸.۱ . ابن ماجة بإسناده عن عبد المجید بن وهب، قال:امام علی علیه السلام :دنیا آفریده نشده که سرای ماندن شما باشد، بلکه آفریده شده، که گذرگاه شما باشد تا از آن برای سرای ماندگاری تان توشه عمل برگیرید. پس، در دنیا همواره مهیّای سفر باشید و مَرکب ها را برای رفتن ، آماده سازید.۱۰۷.ما رواه البیهقی بإسناده عن أبی هریرة، عن النبیّ صامام علی علیه السلام :دنیا آفریده نشده که برای شما سرای ماندن و جای آسودن باشد ؛ بلکه گذرگاه شما قرار داده شده است تا از آن برای سرای استقرارتان توشه اعمال نیک بردارید . پس، در دنیا همواره آماده باشید ؛ و زنهار که خوشی های زودگذر آن ، شما را نفریبد و فریبندگی هایش شما را گول نزند.ر . ک : ج۲ ص۲۶۳ (ویژگی های آخرت / سرای ماندن) .

ی ـ سرای جدایی۱۰۴.۱ . روت العامّة عن عمر وعن سمرة أنّ رجلاً أتی النامام علی علیه السلام :از گذشته دنیا برای آینده اش عبرت بگیر؛ زیرا همه اجزای آن ، شبیه یکدیگرند و انجام آن به آغازش می پیوندد و تماماً دگرگون شونده و از کف رفتنی است.۱۰۳.کما روی الکلینی بإسناده الصحیح ـ المعتضد بالأحادیامام صادق علیه السلام :ای مردم! این دنیا ، سرای فراق و خانه پیچ در پیچ است ، نه خانه ای سرْ راست. فراق عزیزان ، داغی است که مانعش نمی توان شد و سوزی است که جلوی آن را نمی توان گرفت.

.

ک ـ دارُ فَناءٍ۱۰۱.وروی ابن حنبل بإسناده الآخر عن شدّاد بن أوس أنّهالإمام علیّ علیه السلام :الدُّنیا دارٌ مُنِیَ ⁽¹⁾لَهَا الفَناءُ . ⁽²⁾۱۰۰.روی الصدوق قدس سره بإسناده عن عبایة بن ربعی، قالعنه علیه السلام :إنَّ الدُّنیا دارُ فَناءٍ وعَناءٍ ، وغِیَرٍ وعِبَرٍ ؛ فَمِنَ الفَناءِ أنَّ الدَّهرَ موتِرٌ قَوسَهُ ⁽³⁾، لا تُخطِئُ سِهامُهُ ، ولا تُؤسی ⁽⁴⁾جِراحُهُ ، یَرمِی الحَیَّ بِالمَوتِ ، وَالصَّحیحَ بالسَّقَمِ ، وَالنّاجِیَ بِالعَطَبِ ، آکِلٌ لا یَشبَعُ ، وشارِبٌ لا یَنقَعُ ⁽⁵⁾. ومِنَ العَناءِ أنَّ المَرءَ یَجمَعُ ما لا یَأکُلُ ، ویَبنی ما لا یَسکُنُ . ⁽⁶⁾۹۹.۳ . الکلینی قدس سره بإسناده عن الحسین بن أبی العلعنه علیه السلام :عَجِبتُ لِعامِرِ الدُّنیا دارِ الفَناءِ ، وهُوَ نازِلٌ دارَ البَقاءِ . ⁽⁷⁾۹۸.۲ . الشیخ الطوسی قدس سره بإسناده عن عبد اللّه بنعنه علیه السلام :أیُّهَا النّاسُ ، ألا إنَّ الدُّنیا دارُ فَناءٍ وَالآخِرَةَ دارُ بَقاءٍ ، فَخُذوا مِن مَمَرِّکُم لِمَقَرِّکُم ، ولا تَهتِکوا أستارَکُم عِندَ مَن لا تَخفی عَلَیهِ أسرارُکُم . ⁽⁸⁾۹۷.۱ . روی ابن حنبل بإسناده عن أبی هریرة أنّ النبیّعنه علیه السلام :لَو بَقِیَتِ الدُّنیا عَلی أحَدِکُم ، لَم تَصِل إلی مَن هِیَ فی یَدَیهِ . ⁽⁹⁾.

ک ـ سرای نابودی

ک ـ سرای نابودی۹۵.ما رواه الکلینی بإسناده عن عبد العزیز بن مسلم، عنامام علی علیه السلام :دنیا ، سرایی است که نابودی برای آن رقم خورده است.۹۴.۲ . السیوطی :امام علی علیه السلام :دنیا ، سرای نابودی و رنج، و پیشامدها و عبرت هاست . از نشانه نابودگری[دنیا] آن که روزگار ، زِه کمان خویش را بر کشیده است، تیرهایش به خطا نمی رود و زخم هایش درمان نمی پذیرد ؛ زندگان را با تیر مرگ نشانه می رود، تن درستان را با تیر بیماری، و رهیدگان را با تیر هلاکت ؛ خورنده ای (آدمخواری) است که سیر نمی شود و نوشنده ای (خون آشامی) است که سیراب نمی گردد. و از نشانه رنج بودن دنیا آن که آدمی ، آنچه را که نمی خورد، گِرد می آورد ، و بنایی را که در آن سُکنا نمی گزیند ، می سازد.۹۳.۱ . کنز العمّال مرفوعا عن رجل من آل الحکم بن أبیامام علی علیه السلام :در شگفتم از کسی که دنیا، این سرای نیستی را آباد می کند ، حال آن که در سرای ماندگاری اقامت خواهد گزید.۹۲.روی الکلینی قدس سره بإسناده عن جمیل بن درّاج، قالامام علی علیه السلام :ای مردم! بدانید که دنیا ، سرای نیستی است و آخرت ، سرای ماندگاری . پس، از گذرگاهتان برای اقامتگاهتان [توشه] برگیرید و در نزد کسی که رازهای شما بر او پوشیده نیست ، پرده دری مکنید.۹۱.ومنها ما رواه الصدوق فی الهدایة :امام علی علیه السلام :اگر دنیا برای کسی از شما باقی می مانْد ، به کسی که دنیا در دست اوست ، نرسیده بود.

.

۹۰.وبهذا الإسناد عن القاسم بن عروة، عن شجرة أخی بشیرعنه علیه السلام :إنَّ مِن نَکَدِ ⁽¹⁾الدُّنیا أنَّها لا تَبقی عَلی حالَةٍ ، ولا تَخلو مِنِ استِحالَةٍ ، تُصلِحُ جانِبا بِفَسادِ جانِبٍ ، وتَسُرُّ صاحِبا بِمَساءَةِ صاحِبٍ ، فَالکَونُ فیها خَطَرٌ ، وَالثِّقَةُ بِها غَرَرٌ ، وَالإِخلادُ إلَیها مُحالٌ ، وَالاِعتِمادُ عَلَیها ضَلالٌ . ⁽²⁾۸۹.ما رواه النوری عن کتاب القراءات للسیّاری، عن البرعنه علیه السلام :کَفاکَ مِن عُیوبِ الدُّنیا ألاّ تَبقی . ⁽³⁾۸۸.وکذا المحقّق فی الشرائع قال :عنه علیه السلام :اِحذَرُوا الزّائِلَ الشَّهِیَّ ، وَالفانِیَ المَحبوبَ . ⁽⁴⁾۸۷.الطبرسی فی مجمع البیان من قوله :عنه علیه السلام :کُلُّ أحوالِ الدُّنیا زِلزالٌ ، ومِلکُها سَلَبٌ وَانتِقالٌ . ⁽⁵⁾۸۶.الصدوق بإسناده عن معاویة بن عمّار، عن أبی عبد اللعنه علیه السلام :الدُّنیا مُنتَقِلَةٌ فانِیَةٌ ، إن بَقِیَت لَکَ لَم تَبقَ لَها . ⁽⁶⁾۸۵.ما رواه العیّاشی والمحقّق فی المعتبر نقلاً عن کتاعنه علیه السلام :کُلُّ مُدَّةٍ مِنَ الدُّنیا إلَی انتِهاءٍ ، وکُلُّ حَیٍّ فیها إلی مَماتٍ وفَناءٍ . ⁽⁷⁾۸۴.ما رواه الشیخ بإسناده عن ابن أبی عمیر، عن بعض أصحعنه علیه السلام :لا تَتَنافَسوا فی عِزِّ الدُّنیا وفَخرِها ، ولا تَعجَبوا بِزینَتِها ونَعیمِها ، ولا تَجزَعوا مِن ضَرّائِها وبُؤسِها ؛ فَإِنَّ عِزَّ الدُّنیا وفَخرَها إلَی انقِطاعٍ ، وإنَّ زینَتَها ونَعیمَها إلی زَوالٍ ، وإنَّ ضَرَّها وبُؤسَها إلی نَفادٍ ، وکُلَّ مُدَّةٍ مِنها إلی مُنتَهیً ، وکُلَّ حَیٍّ مِنها إلی فَناءٍ وبَلاءٍ . ⁽⁸⁾.

۸۳.۲ . وبإسناده عن العلاء، عن زید الشحّام، قال :امام علی علیه السلام :از بی خبری دنیاست که بر یک حال نمی مانَد و از دگرگونی خالی نیست ؛ با خراب کردن گوشه ای ، گوشه ای دیگر را آباد می کند و با ناراحت کردن دوستی، دوستی دیگر را شاد می کند . پس بودنِ در دنیا با خطرها همراه است و اعتماد کردن به آن ، فریب خوردن است و دل بستن به آن ، نشاید و تکیه کردن به آن ، خطاست.۸۲.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده عن ابن مسکان، عن زید الشامام علی علیه السلام :از عیب های دنیا ، همین تو را بس که نمی مانَد.۸۱.۳ . الشیخ الطوسی بإسناده عن السکونی، عن جعفر، عنامام علی علیه السلام :از آن دلخواهی که زوال می پذیرد و از آن دلداری که نیستی می گیرد ، دوری کنید.۸۰.۲ . الکلینی بإسناده عن عمّار بن موسی عن أبی عبد اامام علی علیه السلام :احوال دنیا، همه لرزان است و دارایی آن ، گرفتنی و قابل سپردن به دیگری.۷۹.۱ . الکلینی بإسناده عن عبد اللّه بن سنان، عن أبیامام علی علیه السلام :دنیا، در حال انتقال از یکی به دیگری است و از کف رفتنی است. گیرم که دنیا برای تو بمانَد، تو برای آن نمی مانی.۷۸.۲. ابن ماجة بإسناده عن عبد الوهاب الثقفی ، عن جعفامام علی علیه السلام :هر زمانی از دنیا ، سرانجام به پایان می رسد و هر زنده ای در آن ، رو به سوی مرگ و نیستی است.۷۷.۱. الشیخ الطوسی بإسناده عن جعفر بن محمّد، عن أبیهامام علی علیه السلام :در کسب عزّت و افتخارات دنیوی با هم به رقابت برنخیزید و به زیور و نعمت آن ، سرخوش نشوید و بر سختی و مشقّت دنیا ، بی تابی مکنید؛ زیرا که عزّت و افتخارات دنیا به سر می آید و زیور و نعمت آن ، زوال می گیرد و سختی و مشقّتش به پایان می رسد . هر زمانی از دنیا پایانی دارد و هر زنده ای از آن ، به نیستی و پوسیدگی می انجامد. .

۷۶.۱ . ما روی عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :یَنبَغی لِمَن عَرَفَ دارَ الفَناءِ أن یَعمَلَ لِدارِ البَقاءِ . ⁽¹⁾۷۵.روی عن النبی صلی الله علیه و آله أنّه نظر إلی بعضعنه علیه السلام :اِتَّقُوا اللّهَ عِبادَ اللّهِ . . . وکونوا قَوما صیحَ بِهِم فَانتَبَهوا ، وعَلِموا أنَّ الدُّنیا لَیسَت لَهُم بِدارٍ فَاستَبدَلوا . ⁽²⁾۷۴.۲ . محمّد بن یعقوب بإسناده، عن محمّد بن مسلم عن أعنه علیه السلام :أینَ الَّذینَ مَلَکوا مِنَ الدُّنیا أقاصِیَها ؟ ! ⁽³⁾۷۳.۱ . روی أبو هریرة عن رسول اللّه صلی الله علیه و آعنه علیه السلام :أینَ الَّذینَ بَلَغوا مِنَ الدُّنیا أقاصِیَ الهِمَمِ؟! ⁽⁴⁾۷۲.ما رواه الشیخ الطوسی بإسناده عن أبی بصیر، قال:عنه علیه السلام :أسبابُ الدُّنیا مُنقَطِعَةٌ ، وعَواریها مُرتَجِعَةٌ . ⁽⁵⁾۷۱.۲ . الشیخ بإسناده عن علیّ بن جعفر، عن أخیه موسی بالإمام زین العابدین علیه السلام :العَجَبُ کُلُّ العَجَبِ لِمَن عَمِلَ لِدارِ الفَناءِ ، وتَرَکَ دارَ البَقاءِ . ⁽⁶⁾۷۰.۱ . الشیخ الطوسی قدس سره بإسناده عن محمّد بن سنانتنبیه الخواطر :رُوِیَ أنَّ سُلَیمانَ بنَ داوودَ علیه السلام مَرَّ فی مَوکِبِهِ وَالطَّیرُ تُظِلُّهُ ، وَالجِن وَالإِنس عَن یَمینِهِ وعَن شِمالِهِ ـ قالَ : ـ فَمَرَّ بِعابِدٍ مِن عُبّادِ بَنی إسرائیلَ ، فَقالَ : وَاللّهِ یَابنَ داوود ، لَقَد آتاکَ اللّهُ مُلکا عَظیما! قالَ : فَسَمِعَهُ سُلَیمان علیه السلام فَقالَ : لَتَسبیحَةٌ فی صَحیفَةِ مُؤمِنٍ خَیرٌ مِمّا اُعطِیَ ابنُ داوودَ ، وإنَّ ما اُعطِیَ ابنُ داوودَ یَذهَبُ وَالتَّسبیحَةُ تَبقی . ⁽⁷⁾۶۹.۲ . الشیخ الطوسی فی الاستبصار بإسناده عن الحسن بنالإمام علیّ علیه السلام ـ فِی الدّیوانِ المَنسوبِ إلَیهِ ـ : إنَّ الَّذینَ بَنَوا فَطالَ بِناؤُهُم وَاستَمتَعوا بِالأَهلِ وَالأَولادِ جَرَتِ الرِّیاحُ عَلی مَحَلِّ دِیارِهِم فَکَأَنَّهُم کانوا عَلی میعادِ وأرَی النَّعیمَ وکُلَّ ما یُلهی بِهِ یَوما یَسیرُ إلی بِلیً ونَفادِ ⁽⁸⁾۹ .

۶۸.۱ . الکلینی بإسناده عن إسماعیل بن جابر، قال :امام علی علیه السلام :برای کسی که سرای نیستی را شناخته ، سزاوار است که برای سرای ماندگاری کار کند.۶۷.۲ . ورواه الشیخ الطوسی فی التهذیب بإسناده عن محمّامام علی علیه السلام :ای بندگان خدا! از خدا پروا کنید... و [چونان [مردمانی باشید که بر آنان ، بانگ زده شد و بیدار شدند و دریافتند که دنیا ، خانه آنها نیست و از این رو ، جایگزینش کردند.۶۶.۱ . قال الصدوق قدس سره :امام علی علیه السلام :کجایند آنان که تا دوردست های زمین ، پادشاهی کردند؟!۶۵.۲. الکلینی أیضا والمفید بإسنادهما إلی شاهویه بن عامام علی علیه السلام :کجایند آنان که به دورترین خواست های دنیوی رسیدند؟!۶۴.۱. محمّد بن یعقوب بإسناده إلی علیّ بن عمرو العطّاامام علی علیه السلام :اسباب دنیا از هم گسیختنی است و عاریه های آن ، بازگشتنی.۶۳.وما رواه الأخیران عن أبی عبد اللّه علیه السلام ـامام زین العابدین علیه السلام :شگفتا ، بس شگفتا از آن که برای سرای نیستی می کوشد و بر سرای ماندگاری چشم می پوشد!۶۲.کما رواه المشایخ الثلاثة ـ الکلینی والشیخ الطوسیتنبیه الخواطر:روایت شده است که سلیمان بن داوود علیهماالسلام با گروه همراه خود می رفت ، در حالی که پرندگان بر او سایه افکنده بودند و جنّیان و آدمیان ، از راست و چپ او حرکت می کردند. بر عابدی از عابدان بنی اسرائیل گذشت . عابد گفت: ای پور داوود! به خدا سوگند که خداوند ، سلطنت با عظمتی به تو عطا کرده است .

سلیمان علیه السلام که سخن او را شنید، گفت: «یک ذکر سبحان اللّه در کارنامه مؤمن ، بهتر از آن چیزی است که به پورِ داوود داده شده است؛ زیرا آنچه به پور داوود داده شده ، می رود و ذکر تسبیح می مانَد».۶۱.۲ . الکلینی، عن علیّ بن إبراهیم، عن أبیه، عن ابنامام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ : آنان که بناهای بلند بر ساختندو از زن و فرزندان ، برخوردار شدند . بادها بر خانه هایشان همی وزید

انگار که بر این قرار ، وعده داشتند . ونعمت ها و همه سرگرمی ها را می بینم

که روزی کهنه و نابود می شوند . ۱ .

۶۰.۱ . مارواه الشیخ الطوسی بإسناده عن الحسین بن سعیدعنه علیه السلام ـ فِی الدّیوانِ المَنسوبِ إلَیهِ ـ : تَحَرَّز مِنَ الدُّنیا فَإِنَّ فَناءَها مَحَلُّ فَناءٍ لا مَحَلُّ بَقاءِ فَصَفوَتُها مَمزوجَةٌ بِکُدورَةٍ وراحَتُها مَقرونَةٌ بِعَناءِ ⁽¹⁾۵۹.۲. الشیخ الطوسی قدس سره بإسناده عن أیّوب بن نوح،عنه علیه السلام ـ فی الدّیوانِ المَنسوبِ إلَیهِ ـ : إنَّمَا الدُّنیا فَناءٌ لَیسَ لِلدُّنیا ثُبوتُ إنَّمَا الدُّنیا کَبَیتٍ نَسَجَتهُ العَنکَبوتُ ولَقَد یَکفیکَ مِنها أیُّهَا الطّالِبُ قوتُ وَلَعَمری عَن قَلیلٍ کُلُّ مَن فیها یَموتُ ⁽²⁾.

۵۸.۱ . الکلینی، عن محمّد بن إسماعیل، عن الفضیل بن شاامام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ : حَذَر از دنیا، که دنیای فانی منزلگاه رفتن است ، نه جای ماندن . زلالی اش آمیخته با تیرگی است و آسودگی اش قرین رنج .۵۷.تفسیر فرات وفی شواهد التنزیل عن [ الإمام ]علیّ علامام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ : جز این نیست که دنیا فانی است دنیا را پایندگی نیست . دنیا ، همانند خانه ای است که عنکبوت آن را بتَنَد . تو را از دنیا بسنده کند ای دنیاجوی، قُوتی . به جانم سوگند که به زودی هرکه در آن است ، می میرد . .

ل ـ سَریعَةُ الزَّوالِ۵۵.۱ . الطبرسی :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا ساعَةٌ فَاجعَلها طاعَةً . ⁽¹⁾۵۴.منها :عنه صلی الله علیه و آله :وَاللّهِ ما یُساوی ما مَضی مِن دُنیاکُم هذِهِ بِأَهدابِ ⁽²⁾بُردی هذا ، ولَما بَقِیَ مِنها أشبَهُ بِما مَضی مِنَ الماءِ بِالماءِ ، وکُلٌّ إلی بَقاءٍ وَشیکٍ وزَوالٍ قَریبٍ . ⁽³⁾۵۳.وروی ابن حنبل بإسناده عن أبی هریرة قال:عنه صلی الله علیه و آله :لَمّا بَعَثَ اللّهُ نوحا إلی قَومِهِ بَعَثَهُ وهُوَ ابنُ خَمسینَ ومِئَتَی سَنَةٍ ، فَلَبِثَ فی قَومِهِ ألفَ سَنَةٍ إلاّ خَمسینَ عاما ، وبَقِیَ بَعدَ الطّوفانِ خَمسینَ ومِئَتَی سَنَةٍ ، فَلَمّا أتاهُ مَلَکُ المَوتِ قالَ : یا نوحُ ، یا أکبَرَ الأَنبِیاء ویا طَویلَ العُمُرِ ویا مُجابَ الدَّعوَةِ ، کَیفَ رَأَیتَ الدُّنیا؟ قالَ : مِثلَ رَجُلٍ بُنِیَ لَهُ بَیتٌ لَهُ بابانِ فَدَخَلَ مِن واحِدٍ وخَرَجَ مِنَ الآخَرِ . ⁽⁴⁾۵۲.وروی أیضا بإسناده عن علیّ علیه السلام قال :الإمام الصادق علیه السلام :عاشَ نوحٌ علیه السلام ألفَی سَنَةٍ وثَلاثَمِئَةِ سَنَةٍ ؛ مِنها ثَمانُمِئَةٍ وخَمسونَ سَنَةً قَبلَ أن یُبعَثَ ، وألفُ سَنَةٍ إلاّ خَمسینَ عاما وهُوَ فی قَومِهِ یَدعوهُم ، وخَمسُمِئَةِ عامٍ بَعدَما نَزَلَ مِنَ السَّفینَةِ ونَضَبَ ⁽⁵⁾الماءُ ، فَمَصَّرَ الأَمصارَ ، وأسکَنَ وُلدَهُ البُلدانَ .

ثُمَّ إنَّ مَلَکَ المَوتِ جاءَهُ وهُوَ فِی الشَّمسِ ، فَقالَ : السَّلامُ عَلَیکَ !

فَرَدَّ عَلَیهِ نوح علیه السلام وقالَ : ما جاءَ بِکَ یا مَلَکَ المَوتِ؟

قالَ : جِئتُکَ لاِءَقبِضَ روحَکَ .

قالَ : دَعنی أدخُل مِنَ الشَّمسِ إلَی الظِّلِّ .

فَقالَ لَهُ : نَعَم .

فَتَحَوَّلَ ، ثُمَّ قالَ : یا مَلَکَ المَوتِ ، کُلُّ ما مَرَّ بی مِنَ الدُّنیا مِثلُ تَحویلی مِنَ الشَّمسِ إلَی الظِّلِّ ، فَامضِ لِما اُمِرتَ بِهِ . فَقَبَضَ روحَهُ علیه السلام . ⁽⁶⁾.

ل ـ زودگذر

ل ـ زودگذر۵۰.روی الکلینی قدس سره بإسناده عن حمزة بن محمّد، قالپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا ، ساعتی است . پس آن را به طاعت بگذران.۴۹.۲ . الصدوق بإسناده عن إبراهیم بن محمّد الهمدانی قپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به خدا سوگند ، آنچه از این دنیای شما سپری شده ، با نخ های زاید [اطراف] این ردای من ، برابری نمی کند و باقی مانده آن به گذشته اش مانندتر از آب به آب است، و زودا که همه زوال گیرند و به [سرای] ماندگاری روند.۴۸.۱ . روی البخاری بإسناده عن أبی هریرة، عن النبی صلپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زمانی که خداوند ، نوح علیه السلام را به پیامبری در میان قومش برانگیخت، دویست و پنجاه سال از عمر نوح می گذشت و نهصد و پنجاه سال نیز در میان قومش دعوت کرد و پس از توفان نیز دویست و پنجاه سال مانْد و [با این حال] چون مَلَک الموت نزد او آمد، گفت: ای نوح! ای بزرگ ترینِ پیامبران، ای صاحب عمر دراز، ای مستجاب الدعوه! دنیا را چگونه دیدی؟

نوح علیه السلام گفت: «مَثَل مردی که برایش خانه ای بنا شود ، با دو در که از یکی در آید و از دیگری به دَر رود».۴۷.۲ . الصدوق بإسناده عن أبی الصلت الهروی، قال :امام صادق علیه السلام :نوح علیه السلام دو هزار و سیصد سال ، عمر کرد. هشتصد و پنجاه سالِ آن را پیش از آن که برانگیخته شود، نهصد و پنجاه سال را به دعوت قومش پرداخت و پانصد سال پس از آن که از کشتی فرود آمد و آب ، فروکش کرد و شهرها را ساخت و فرزندانش را در آبادی ها اسکان داد.

سپس ، مَلَک الموت ، نزد او که در گوشه آفتاب نشسته بود، آمد و گفت: سلام بر تو!

نوح علیه السلام جواب سلامش را داد و گفت: «برای چه آمده ای ، ای ملک الموت؟» .

گفت: آمده ام که جان تو را بگیرم.

نوح علیه السلام گفت: «اجازه بده که از آفتاب به سایه بروم».

ملک الموت گفت: باشد.

نوح علیه السلام به سایه رفت و سپس گفت: ای ملک الموت! این همه عمری که در دنیا سپری کردم ، همانند این رفتنم از آفتاب به سایه بود . حالا مأموریتت را اجرا کن».

ملک الموت نیز جان نوح علیه السلام را گرفت.

.

۴۶.۱ . علیّ بن إبراهیم بإسناده عن هشام، عن الصادق علالإمام علیّ علیه السلام ـ فی ذَمِّ الدُّنیا ـ :اُذکُروا عِندَ تَصَرُّفِها بِکُم سُرعَةَ انقِضائِها عَنکُم ، ووَشکَ زَوالِها ، وضَعفَ مَجالِها ، ألَم تَجِدکُم عَلی مِثالِ مَن کانَ قَبلَکُم ، ووَجَدَت مَن کانَ قَبلَکُم عَلی مِثالِ مَن کانَ قَبلَهُم ، جیلٌ بَعدَ جیلٍ ، واُمَّةٌ بَعدَ اُمَّةٍ ، وقَرنٌ بَعدَ قَرنٍ ، وخَلَفٌ بَعدَ خَلَفٍ ، فَلا هِیَ تَستَحی مِنَ العارِ ، وما لا یَنبَغی مِنَ المُبدِیاتِ ، ولا تَخجَلُ مِنَ الغَدرِ . ⁽¹⁾۴۵.وروی أیضا بإسناده عن علیّ علیه السلام قال :عنه علیه السلام :إنَّ الدُّنیا سَریعَةُ التَّحَوُّلِ ، کَثیرَةُ التَّنَقُّلِ ، شَدیدَةُ الغَدرِ ، دائِمَةُ المَکرِ ، فَأَحوالُها تَتَزَلزَلُ ، ونَعیمُها یَتَبَدَّلُ ، ورَخاؤُها یَتَنَقَّصُ ، ولَذّاتُها تَتَنَغَّصُ ، وطالِبُها یَذِلُّ ، وراکِبُها یَزِلُّ . ⁽²⁾۴۴.روی الصدوق بإسناده عن الحسین بن خالد، قال :عنه علیه السلام :أوَلا تَری أنَّ الدُّنیا ساعَةٌ بَینَ ساعَتَینِ ؛ ساعَةٍ مَضَت ، وساعَةٍ بَقِیَت ، وساعَةٍ أنتَ فیها! ⁽³⁾.

۴۳.کما روی الکلینی قدس سره بإسناده عن حمزة بن محمّد،امام علی علیه السلام ـ در نکوهش دنیا ـ :در هنگام برگشتن دنیا از شما، به یاد آورید که دنیا بر شما زود می گذرد، محکوم به زوال است و عرصه اش تنگ. آیا شما را به مانند کسانی که پیش از شما بودند، نیافت، و پیشینیان شما را نیز به مانند پیشینیان آنان: نسلی از پیِ نسلی، و امّتی از پسِ امّتی و قومی از پسِ قومی؟ پس، دنیا از ننگ و از رسوایی ها شرم نمی کند و از خیانت و بی وفایی خجالت نمی کشد.۴۲.۲ . الصدوق بإسناده عن إبراهیم بن محمّد الهمدانی،امام علی علیه السلام :دنیا، زود از حالی به حالی در می آید و بسیار جا به جا می شود، سخت عهدشکن و بی وفاست و پیوسته ، مکّاری می کند. احوال آن ، لرزان است و نعمت هایش در حال تغییر ؛ آسودگی اش کاستی می پذیرد و خوشی هایش به تلخی می گراید. جوینده آن ، خوار می شود و سوار بر آن ، می لغزد.۴۱.۱ . ابن حنبل بإسناده عن أبیهریرة،عن النبی صلی اللامام علی علیه السلام :نمی بینی که دنیا ساعتی است میان دو ساعت: ساعتی که گذشته و ساعتی که باقی مانده، و ساعتی که تو در آنی؟! .

۴۰.روی الکلینی بإسناده عن زرارة والفضیل، عن أبی جعفرالإمام الصادق علیه السلام :اِصبِروا عَلی طاعَةِ اللّهِ وتَصَبَّروا عَن مَعصِیَةِ اللّهِ ، فَإِنَّمَا الدُّنیا ساعَةٌ ؛ فَما مَضی فَلَیسَ تَجِدُ لَهُ سُرورا ولا حُزنا ، وما لَم یَأتِ فَلَیسَ تَعرِفُهُ ، فَاصبِر عَلی تِلکَ السّاعَةِ الَّتی أنتَ فیها ، فَکَأَنَّکَ قَدِ اغتَبَطتَ . ⁽¹⁾راجع : ج۲ ص۲۶۶ (خصائص الآخرة / دار البقاء) .

م ـ مَحفوفَةٌ بِالشَّهَواتِ۳۷.روی الشیخ قدس سره بإسناده عن صفوان بن یحیی، عن إسرسول اللّه صلی الله علیه و آله :ألا إنَّ الآخِرَةَ الیَومَ مُحَفَّفَةٌ ⁽²⁾بِالمَکارِهِ ، وإنَّ الدُّنیا مُحَفَّفَةٌ بِالشَّهَواتِ . ⁽³⁾۳۶.۲ . الشیخ بإسناده عن جعفر بن بشیر، عن إسماعیل، عنالإمام علیّ علیه السلام :إنّی اُحَذِّرُکُمُ الدُّنیا ؛ فَإِنَّها حُلوَةٌ خَضِرَةٌ ⁽⁴⁾، حُفَّت بِالشَّهَواتِ ، وتَحَبَّبَت بِالعاجِلَةِ ، وراقَت ⁽⁵⁾بِالقَلیلِ ، وتَحَلَّت بِالآمالِ ، وتَزَیَّنَت بِالغُرورِ . لا تَدومُ حَبرَتُها ⁽⁶⁾، ولا تُؤمَنُ فَجعَتُها ، غَرّارَةٌ ضَرّارَةٌ ، حائِلَةٌ زائِلَةٌ ، نافِدَةٌ بائِدَةٌ ، أکّالَةٌ غَوّالَةٌ ⁽⁷⁾. ⁽⁸⁾راجع : ج۲ ص۲۷۶ (خصائص الآخرة / دار محفوفة بالمکاره) .

.

م ـ احاطه شده به شهوت ها

۳۴.روی الکلینی والشیخ الطوسی والصدوق قدّست أسرارهم بامام صادق علیه السلام :بر طاعت خدا بشکیبید و بر ترک معصیت او صبوری کنید ؛ چرا که دنیا ساعتی بیش نیست؛ زیرا برای آنچه گذشته است ، نه شادی ای می یابی و نه اندوهی، و آنچه هم که نیامده است ، نمی دانی چگونه است. پس، بر آن ساعتی که در آنی صبر کن، گویا که تو رشک برده شده ای.ر . ک : ج۲ ص۲۶۷ (ویژگی های آخرت / سرای ماندگاری) .

م ـ احاطه شده به شهوت ها۳۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بدانید که آخرت را ناملایمات در میان گرفته است، و دنیا را خوشی ها و شهوات احاطه کرده است.۳۰.۱ . قال السیوطی فی الدرّ المنثور :امام علی علیه السلام :من ، شما را از دنیا برحذر می دارم؛ زیرا که دنیا شیرین و خرّم است و تمایلات نفسانی آن را در میان گرفته است ؛ با لذّت های زودگذرش دل می بَرَد و با [متاع] اندکِ خود ، جلوه گری می کند ؛ به آرزوها آراسته است و با زیور فریب ، خود را می آراید ؛ ناز و نعمتش پایدار نیست و از مصائب آن ، ایمنی نیست ؛ گول زننده است و آسیب رسان ؛ دگرگون شونده است و زوال پذیر ؛ پایان پذیر است و نابود شونده ؛ آدمخوار است و مرگبار.ر . ک : ج۲ ص۲۷۷ (ویژگی های آخرت / سرای محصور در ناملایمات) .

.

۱ / ۳خُلِقَت لِغَیرِها۲۶.وروی أیضا بإسناده عن علیّ علیه السلام ، قال :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّکُم خُلِقتُم لِلآخِرَةِ ، وَالدُّنیا خُلِقَت لَکُم . ⁽¹⁾۲۵.روی الصدوق بإسناده عن الحسین بن خالد، قال :عنه صلی الله علیه و آله ـ فی خُطبَةٍ لَهُ ـ :فَلیَأخُذِ العَبدُ المُؤمِنُ مِن نَفسِهِ لِنَفسِهِ ، ومِن دُنیاهُ لاِآخِرَتِهِ . ⁽²⁾۲۴.روی ابن حنبل بإسناده عن أبی هریرة عن النبی صلی الالإمام علیّ علیه السلام :الدُّنیا خُلِقَت لِغَیرِها ولَم تُخلَق لِنَفسِها . ⁽³⁾۲۳.۳ . وروی الصدوق بإسناده عن إبراهیم بن محمّد الهمدعنه علیه السلام :فِی الدُّنیا حَییتُم ، ولِلآخِرَةِ خُلِقتُم . ⁽⁴⁾۲۲.۲ . روی الکلینی قدس سره بإسناده عن حمزة بن محمّد،عنه علیه السلام :إنَّکَ مَخلوقٌ لِلآخِرَةِ فَاعمَل لَها . إنَّکَ لَم ⁽⁵⁾تُخلَق لِلدُّنیا فَازهَد فیها وأعرِض عَنها . ⁽⁶⁾۲۱.۱ . قال حرب الکرمانی فی کتاب السنّة:عنه علیه السلام :ألا وإنَّ هذِهِ الدُّنیَا الَّتی أصبَحتُم تَتَمَنَّونَها وتَرغَبونَ فیها وأصبَحَت تُغضِبُکُم وتُرضیکُم ، لَیسَت بِدارِکُم ، ولا مَنزِلِکُمُ الَّذی خُلِقتُم لَهُ ولاَ الَّذی دُعیتُم إلَیهِ . ألا وإنَّها لَیسَت بِباقِیَةٍ لَکُم ولا تَبقَونَ عَلَیها ، وهِیَ وإن غَرَّتکُم مِنها فَقَد حَذَّرَتکُم شَرَّها ، فَدَعوا غُرورَها لِتَحذیرِها ، وأطماعَها لِتَخویفِها ، وسابِقوا فیها

إلَی الدّارِ الَّتی دُعیتُم إلَیها . ⁽⁷⁾.

۱ / ۳ دنیا برای غیر دنیا آفریده شده است

۱ / ۳دنیا برای غیر دنیا آفریده شده است۱۸.روی الکلینی بإسناده عن سلیم بن قیس الهلالی ، قالپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شما برای آخرت آفریده شده اید و دنیا برای شما آفریده شده است.۱۷.وعنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ در یکی از خطبه هایش ـ :بنده مؤمن باید از خود برای خود بهره گیرد و از دنیای خود برای آخرتش.۱۶.وعنه صلی الله علیه و آله ـ فی صفة علیّ علیه السلاامام علی علیه السلام :دنیا ، برای غیرِ خود آفریده شده و برای خودش آفریده نشده است.۱۵.عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :در دنیا زندگی می کنید ؛ امّا برای آخرت ، آفریده شده اید.۱۴.وروی الهندی عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :تو برای آخرت آفریده شده ای . پس برای آن کار کن . تو هرگز برای دنیا خلق نشده ای . پس از دنیا دل برکَن و از آن ، روی بگردان.۱۳.الکلینی مسندا عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هان! این دنیایی که شما آرزویش را دارید و خواهان آنید، ولی او شما را گاه ناخشنود و گاه خشنود می سازد، آن سرا و منزلگاهی نیست که برایش آفریده شده اید ، و نه آن جایی که بدان فرا خوانده شده اید.

هان! دنیا برای شما ماندگار نیست و شما نیز در آن باقی نمی مانید. دنیا، اگر چه شما را می فریبد ؛ امّا همو، خود، شما را از شرّ خویش برحذر داشته است . پس، هشدارش را بگیرید و فریبش را بگذارید و بیم دادنش را بگیرید و طمع هایش را وا نهید و در آن برای سرایی از یکدیگر سبقت بگیرید که به آن ، فرا خوانده شده اید.

.

۱۲.۲ . الکلینی، والنعمانی، والشریف الرضی ، عن الإمامعنه علیه السلام :إنَّ اللّهَ تَعالی جَعَلَ الدُّنیا لِما بَعدَها ، وَابتَلی فیها أهلَها لِیَعلَمَ أیُّهُم أحسَنُ عَمَلاً ، ولَسنا لِلدُّنیا خُلِقنا ، ولا بِالسَّعیِ لَها اُمِرنا ، وإنَّما وُضِعنا فیها لِنُبتَلی بِها ، ونَعمَلَ فیها لِما بَعدَها . ⁽¹⁾۱۱.وروی المفید مرفوعا :الإمام الصادق علیه السلام :أحکِم أمرَ دینِکَ کَما أحکَمَ أهلُ الدُّنیا أمرَ دُنیاهُم ، فَإِنَّما جُعِلَتِ الدُّنیا شاهِدا یُعرَفُ بِها ما غابَ عَنها مِنَ الآخِرَةِ ، فَاعرِفِ الآخِرَةَ بِها ، ولا تَنظُر إلَی الدُّنیا إلاّ بِالاِعتِبارِ . ⁽²⁾راجع : ص ۱۰۶ (الدنیا مزرعة الآخرة)

وج۲ ص۲۸۲ (الفصل الثانی : الاهتمام بالآخرة) .

۱ / ۴مَثَلُ الدُّنیاأ ـ مَثَلُ خَمیلةِ الرَّبیعِالکتاب«إِنَّمَا مَثَلُ الْحَیَوةِ الدُّنْیَا کَمَاءٍ أَنزَلْنَـهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الاْءَرْضِ مِمَّا یَأْکُلُ النَّاسُ وَ الاْءَنْعَـمُ حَتَّی إِذَا أَخَذَتِ الاْءَرْضُ زُخْرُفَهَا وَ ازَّیَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَـدِرُونَ عَلَیْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَیْلاً أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَـهَا حَصِیدًا کَأَن لَّمْ تَغْنَ بِالاْءَمْسِ کَذَ لِکَ نُفَصِّلُ الآیَـتِ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ» . ⁽³⁾

.

۱ / ۴ مَثَل دنیا

الف ـ مَثَل مرغزار بهاری

۳.وروی الکلینی بإسناده عنه عن فضیل عن أبی عبد اللّهامام علی علیه السلام :خداوند بلند مرتبه، دنیا را برای پس از آن آفرید و مردمش را در آن به بوته آزمایش نهاد تا معلوم شود که چه کسی بهتر عمل می کند. ما برای دنیا آفریده نشده ایم و به تلاش برای آن ، مأمور نشده ایم ؛ بلکه در دنیا نهاده شده ایم تا به وسیله آن ، آزموده شویم و در دنیا برای جهان پس از آن ، کار کنیم.۲.روی الشیخ الطوسی بإسناده عن ابن أخی فضیل عن أبی عامام صادق علیه السلام :کار دینت را استوار ساز ، چنان که دنیاداران ، کار دنیایشان را استوار می سازند؛ زیرا دنیا، در حقیقت، علامت و گواهی قرار داده شده تا با آن ، غیب دنیا، یعنی آخرت، شناخته شود . پس به وسیله دنیا ، آخرت را بشناس و به دنیا ، جز با دیده اعتبار منگر.ر . ک : ص ۱۰۷ (دنیا ، کشتزار آخرت)

وج۲ ص۲۸۳ (فصل دوم : اهتمام به آخرت).

۱ / ۴مَثَل دنیاالف ـ مَثَل مرغزار بهاریقرآن«در حقیقت، مَثَلِ زندگی دنیا به سان آبی است که آن را از آسمان فرو ریختیم . پس گیاه زمین ، از آنچه مردم و دام ها می خورند ، با آن در آمیخت تا آن گاه که زمین ، پیرایه خود را برگرفت و آراسته گردید و اهل آن پنداشتند که آنان ، بر آن قدرت دارند . شبی یا روزی فرمان [ویرانی] ما آمد و آن را چنان در دیده کردیم که گویی دیروز وجود نداشته است. این گونه ، نشانه ها[ی خود] را برای مردمی که می اندیشند ، به روشی بیان می کنیم».

.

«وَ اضْرِبْ لَهُم مَّثَلَ الْحَیَوةِ الدُّنْیَا کَمَاءٍ أَنزَلْنَـهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الاْءَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِیمًا تَذْرُوهُ الرِّیَـحُ وَ کَانَ اللَّهُ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ مُّقْتَدِرًا» . ⁽¹⁾

الحدیث۱۵.محمّد بن أبی عُمیر، عن الحسین الأحمسی، عن أبی عبدالإمام علیّ علیه السلام ـ فی وَصفِ الدُّنیا ـ :فَهِیَ کَرَوضَةٍ اِعتَمَّ ⁽²⁾مَرعاها ، وأعجَبَت مَن یَراها ، عَذبٌ شِربُها ، طَیِّبٌ تُربُها ، تَمُجُّ عُروقُها الثَّری ⁽³⁾، وتَنطُفُ ⁽⁴⁾فُروعُهَا النَّدی ، حَتّی إذا بَلَغَ العُشبُ إبّانَهُ ⁽⁵⁾، وَاستَوی بَنانُهُ ⁽⁶⁾، هاجَت ریحٌ تَحُتُّ ⁽⁷⁾الوَرَقَ ، وتُفَرِّقُ مَا اتَّسَقَ ، فَأَصبَحَت کَما قالَ اللّهُ : «هَشِیمًا تَذْرُوهُ الرِّیَـحُ وَ کَانَ اللَّهُ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ مُّقْتَدِرًا» ، اُنظُروا فِی الدُّنیا فی کَثرَةِ ما یُعجِبُکم ، وقِلَّةِ ما یَنفَعُکُم . ⁽⁸⁾۱۴.محمّد بن أبی عُمیر، عن ابن بُکیر، عن أبی عبد اللّالإمام الصادق علیه السلام :إنَّ هذِهِ الدُّنیا وإن أمتَعَت بِبَهجَتِها وغَرَّت بِزِبرِجِها ، فَإِنَّ آخِرَها لا یَعدو أن یَکونَ کَآخِرِ الرَّبیعِ الَّذی یَروقُ بِخُضرَتِهِ ثُمَّ یَهیجُ عِندَ انتِهاءِ مُدَّتِهِ . وعَلی مَن نَصَحَ لِنَفسِهِ وعَرَفَ حَقَّ ما عَلَیهِ ولَهُ ، أن یَنظُرَ إلَیها نَظَرَ مَن عَقَلَ عَن رَبِّهِ جَلَّ وعَلا ، وحَذَرَ سوءَ مُنقَلَبِهِ ؛ فَإِنَّ هذِهِ الدُّنیا قَد خَدَعَت قَوما فارَقوها أسَرَّ

ما کانوا إلَیها ، وأکثَرَ ما کانُوا اغتِباطا بِها ، طَرَقَتهُم آجالُهُم بَیاتا وهُم نائِمونَ ، أو ضُحیً وهُم یَلعَبونَ ... . ⁽⁹⁾.

«و برای آنان ، زندگی دنیا را مَثَل بزن که مانند آبی است که آن را از آسمان ، فرو فرستادیم . سپس ، گیاه زمین با آن در آمیخت و [چنان] خشک گردید که بادها پراکنده اش کردند ؛ و خداست که همواره بر هر کاری تواناست».

حدیث۱۱.امام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ :دنیا چون مرغزاری است که گیاهانش قد کشیده و بیننده اش را خوش می آید ، آبش گواراست و خاکش خوش. از آوندهایشان تَری می تراود و از شاخه هایشان ژاله می چکد، و چون سبزه هایش رشد کنند و گل و گیاهانش قامت بیفرازند، به ناگاه ، بادی وزیدن می گیرد و برگ ها را فرو می ریزد و آن همه نظم و هماهنگی را از هم می پراکند و چنان می شود که خداوند فرموده است: «و چنان خشک گردید که بادها پراکنده اش کردند، و خداست که همواره بر هر کاری تواناست . دنیا را بنگرید که از آنچه شما را خوش می آید، چه فراوان دارد و آنچه شما را سودمند می افتد ، چه اندک دارد» .۱۰.إبراهیم بن أبی البِلاد، عن أبیه، عن بعض أصحابهم اامام صادق علیه السلام :این دنیا، اگرچه با خرّمی هایش لذّت می بخشد و با زرق و برقش می فریبد، امّا فرجامی جز فرجام بهار ندارد که سرسبزی آن ، دل نشین است ؛ لیکن در پایان عمر بهار ، آن همه خرّمی می خشکد. آن که دلسوز خویش است و وظایف و حقوق خویشتن را می شناسد ، باید به دنیا چونان کسی بنگرد که خداپسندانه می اندیشد و از بدفرجامی خویش بترسد؛ زیرا این دنیا ، مردمانی را فریفت و در حالی از دنیا جدا شدند که در اوج سرخوشی از دنیا و شادمانی نسبت به آن بودند ، شب هنگام که خفته بودند یا روز هنگام که سرگرم بازی [و تفریح [بودند، اجل هایشان ، ناگاه به سراغشان آمد... . .

ب ـ مَثَلُ القَنطَرَةِ۸.الحسنُ بن علوان، عن عمرو بن خالد، عن زید بن علیّ،الإمام علیّ علیه السلام ـ فِی الحَثِّ عَلَی الزُّهدِ فِی الدُّنیا ـ :ما یَصنَعُ بِالمالِ وَالوَلَدِ مَن یَخرُجُ مِنها ویُحاسَبُ عَلَیها؟! عُراةً دَخَلتُمُ الدُّنیا وعُراةً تَخرُجونَ مِنها ، وإنَّما هِیَ قَنطَرَةٌ فَاعبُروا عَلَیها وَانتَظِروها . ⁽¹⁾۷.الحسنُ بن علوان، عن سعد بن طَریف، عن زید بن علیّ،عنه علیه السلام :الدُّنیا مَعبَرَةُ الآخِرَةِ . ⁽²⁾۶.النَّضرُ بن سُوید، عن دُرُست، عن أبی المِغرا، عنالإمام زین العابدین علیه السلام ـ لاِءَصحابِهِ ـ :أما بَلَغَکُم ما قالَ عیسَی بنُ مَریَمَ علیه السلام لِلحَوارِیّین ! قالَ لَهُم : الدُّنیا قَنطَرَةٌ ، فَاعبُروها ولا تَعمُروها ⁽³⁾. ⁽⁴⁾۵.الحسنُ بن محبوب، عن علیّ بن رِئاب، عن أبی عُبیدة،شُعب الإیمان عن مالک بن دینار :قالوا لِعیسَی بنِ مَریَم : یا روح اللّه ، ألا نَبنی لَکَ بَیتا؟ قالَ : بَلَی ، ابنوهُ عَلی ساحِلِ البَحرِ . قالوا : إذا یَجیءُ الماءُ فَیَذهَبُ بِهِ ! قالَ : أینَ تُریدونَ تَبنونَ لی ؟ عَلَی القَنطَرَةِ؟! ⁽⁵⁾.

ب ـ مَثَل پُل

ب ـ مَثَل پُل۳.القاسم بن محمّد، عن علیّ، عن أبی بصیر، قال:امام علی علیه السلام ـ در ترغیب به بی اعتنایی به دنیا ـ :مال و فرزند ، کسی را که از دنیا می رود و برای آن حسابرسی می شود ، چه به کار می آید؟! برهنه به دنیا در آمدید و برهنه از آن برون می روید. دنیا، در حقیقت، پُلی است . پس ، از آن بگذرید و مراقبش باشید.۲.امام علی علیه السلام :دنیا، گذرگاه آخرت است.۱.حدّثنا الحسین بن سعید، قال:امام زین العابدین علیه السلام ـ به یارانش ـ :آیا به شما نرسیده است که عیسی بن مریم علیه السلام به حواریان چه گفت؟ به آنان فرمود: «دنیا، پُلی است . پس ، از آن بگذرید و آبادش مسازید».۱۲.فُضیل بن عثمان، عن أبی عُبیدة الحذّاء، قال:شُعب الایمان ـ به نقل از مالک بن دینارـ :به عیسی بن مریم گفتند: ای روح خدا! خانه ای برایت نسازیم؟

فرمود: «چرا . آن را بر کرانه دریا بسازید».

گفتند: آن گاه، آب می آید و آن را می بَرَد.

فرمود: «کجا می خواهید برایم بسازید؟ بر پُل؟!» . ⁽¹⁾

.

۱۱.الحسنُ بن محبوب، عن أبی حمزة، عن أبی إسحاق، قال:الإمام الصادق علیه السلام :کانَ فیما وَعَظَ بِهِ لُقمان ابنَهُ : یابُنَیَّ . . . اجعَلِ الدُّنیا بِمَنزِلَةِ قَنطَرَةٍ عَلی نَهرٍ ، جُزتَ عَلَیها وتَرَکتَها ، ولَم تَرجِع إلَیها آخِرَ الدَّهرِ . ⁽¹⁾ج ـ مَثَلُ الظِّلِّ وَالغَیمِ۹.محمّد بن أبی عُمیر، عن عبد الرحمن بن الحَجّاج، عنالزهد عن عبداللّه بن سنان :سَمِعتُ أبا عَبدِاللّهِ علیه السلام یَقولُ : دَخَلَ عَلَی النَّبِی صلی الله علیه و آله رَجُلٌ وهُوَ عَلی حَصیرٍ قَد أثَّرَ فی جِسمِهِ ، ووِسادَةِ لیفٍ قَد أثَّرَت فی خَدِّهِ . فَجَعَلَ یَمسَحُ ویَقولُ : ما رَضِیَ بِهذا کِسری ولا قَیصَر ، إنَّهُم یَنامونَ عَلَی الحَریرِ وَالدّیباجِ وأنتَ عَلی هذَا الحَصیرِ؟!

قالَ : فَقالَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله : لاَءَنا خَیرٌ مِنهُما وَاللّهِ ، لاَءَنَا أکرَمُ مِنهُما وَاللّهِ ، ما أنَا وَالدُّنیا ، إنَّما مَثَلُ الدُّنیا کَمَثَلِ رَجُلٍ راکِبٍ مَرَّ عَلی شَجَرَةٍ ولَها فَیءٌ فَاستَظَلَّ تَحتَها ، فَلَمّا أن مالَ الظِّلُّ عَنهَا ارتَحَلَ فَذَهَبَ وتَرَکَها . ⁽²⁾۸.محمّد بن أبی عُمیر، رفعه، عن أبی عبد اللّه علیه االإمام علیّ علیه السلام :الدُّنیا ظِلٌّ زائِلٌ . ⁽³⁾۷.محمّد بن أبی عُمیر، عن عبد الرحمن بن الحَجّاج، قاعنه علیه السلام :الدُّنیا ظِلُّ الغَمامِ ، وحُلُمُ المَنامِ . ⁽⁴⁾۶.فَضالة، عن رِبعی، عن الفُضیل، عن أبی جعفر علیه العنه علیه السلام :لا یَغُرَّنَّکُم ما أصبَحَ فیهِ أهلُ الغُرورِ ، فَإِنَّما هُوَ ظِلٌّ مَمدودٌ إلی أجَلٍ مَعدودٍ . ⁽⁵⁾۹.النَّضرُ بن سُوید، عن یحیَی الحلبی، عن أیّوب، قالعنه علیه السلام :إنَّ الدُّنیا ظِلُّ الغَمامِ ، وحُلُمُ المَنامِ ، وَالفَرَحُ المَوصولُ بِالغَمِّ ، وَالعَسَلُ المَشوبُ بِالسَّمِّ ، سَلاّبَةُ النِّعَمِ ، أکّالَةُ الاُمَمِ ، جَلاّبَةُ النِّقَمِ . ⁽⁶⁾.

ج ـ مَثَل سایه

۱۰.صفوان، عن ابن مُسکان، عن أبی عُمیر البزّازامام صادق علیه السلام ـ از اندرزهای لقمان به فرزندش ـ :فرزندم!... دنیا را به سان پلی بر رودخانه ای بدان که از آن بگذری و رهایش کنی و دیگر ، هرگز به سویش باز نگردی.

ج ـ مَثَل سایه و ابر۱۱.صفوانُ، عن أبی بصیر، عن أبی جعفر علیه السلام ، قاالزهد حسین بن سعید ـ به نقل از عبداللّه بن سنان ـ :شنیدم امام صادق علیه السلام می فرمود : مردی بر پیامبر صلی الله علیه و آله وارد شد ، در حالی که ایشان بر بوریایی خفته بود و بالشی از لیف خرما زیرِ سر داشت و اثر [زِبریِ] آن بوریا و بالش بر بدن و گونه پیامبر صلی الله علیه و آله مانده بود. مرد ، شروع به دست کشیدن [بر جای بوریا] کرد و می گفت: کسرا و قیصر به این چیزها رضایت ندارند. آنان بر بستر حریر و دیبا می خفتند و تو بر چنین بوریایی؟!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «سوگند به خدا که من از آنها بهترم. به خدا سوگند که من ، از آنان گرامی ترم. مرا چه به دنیا؟ حکایت دنیا، در حقیقت، حکایت مردی سواره است که از درختی می گذرد و آن درخت را سایه ای است و در سایه آن ، فرود می آید و چون سایه اش می رود ، او می کوچد و می رود و درخت را رها می کند».۱۲.امام علی علیه السلام :دنیا، سایه ای ناپایدار است.۱.حدّثنا الحسین بن سعید، قال:امام علی علیه السلام :دنیا، سایه ابر است و خوابی که خُفته می بیند.۲.إبراهیم بن أبی البلاد، عن بعض أصحابه، رفعه إلی بعامام علی علیه السلام :زنهار، برخورداری فریب خوردگان [دنیا] شما را نفریبد؛ زیرا که در دنیا [چون [سایه ای است که تا زمانی محدود ، پهن می شود.۳.القاسم وعثمان بن عیسی، عن علیّ، عن أبی بصیر، عن أامام علی علیه السلام :دنیا ، سایه ابر است، خوابی است که خفته می بیند، شادیِ پیوسته به غم و شهد آمیخته به شرنگ است؛ رباینده نعمت ها خورنده ملّت ها و جلب کننده رنج و عذاب هاست.

.

۴.وقال أبو بصیر:عنه علیه السلام :ما مَثَلُ دُنیاکُم عِندی إلاّ کَمَثَلِ غَیمٍ عَلا فَاستَعلی ، ثُمَّ استَغلَظَ فَاستَوی ، ثُمَّ تَمَزَّقَ فَانجَلی . ⁽¹⁾۵.فَضالة، عن أبان، عن بشیر النبّال، قال:عنه علیه السلام ـ یَصِفُ الدُّنیا ـ :إنَّها عِندَ ذَوِی العُقولِ کَفَیءِ الظِّلِّ ؛ بَینا تَراهُ سابِغا ⁽²⁾حَتّی قَلَصَ ⁽³⁾، وزائِدا حَتّی نَقَصَ . ⁽⁴⁾۶.علیُّ بن النعمان، عن ابن مُسکان، عن سلیمان بن خالعنه علیه السلام :مَثَلُ الدُّنیا کَظِلِّکَ ، إن وَقَفتَ وَقَفَ ، وإن طَلَبتَهُ بَعُدَ . ⁽⁵⁾۷.محمّد بن أبی عُمیر، عن جمیل، عن أبی عبد اللّه علیالإمام زین العابدین علیه السلام :إنَّ جَمیعَ ما طَلَعَت عَلَیهِ الشَّمسُ فی مَشارِقِ الأَرضِ ومَغارِبِها ـ بَحرِها وبَرِّها وسَهلِها وجَبَلِها ـ عِندَ وَلِیٍّ مِن أولِیاءِ اللّهِ وأهلِ المَعرِفَةِ بِحَقِّ اللّهِ ، کَفَیءِ الظِّلالِ . ⁽⁶⁾۸.ابنُ أبی البِلاد، عن أبیه، عن بعض أصحابه،الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ الدُّنیا عِندَ العُلَماء مِثلُ الظِّلِّ . ⁽⁷⁾۹.محمّد بن أبی عُمیر، عن علیّ، عن أبی بصیر، قال:الإمام الصادق علیه السلام :کانَ فیما وَعَظَ اللّهُ بِهِ عیسَی بنَ مَریَم علیه السلام : . . . یا عیسی ، لاتُشرِک بی شَیئا ، وکُن مِنّی عَلی حَذَرٍ ، ولا تَغتَرَّ بِالصِّحَّةِ ولاتُغَبِّط نَفسَکَ ؛ فَإِنَّ الدُّنیا کَفَیءٍ زائِلٍ ، وما أقبَلَ مِنها کَما أدبَرَ . ⁽⁸⁾.

۱۰.امام علی علیه السلام :حکایت دنیای شما در نزد من نیست ، مگر به سان حکایت ابری که [به تدریج] بالا و بالاتر می آید و سِتَبر و پُر می شود و سپس از هم می پراکنَد و از بین می رود.۱.امام علی علیه السلام ـ در توصیف دنیا ـ :دنیا در نظر خردمندان ، چون حرکت سایه است که هنوز پهن نشده ، جمع می شود و هنوز زیاد نشده ، کم می شود.۲.الحسنُ بن محبوب، عن علیّ بن رِئاب، عن أبی عبد اللامام علی علیه السلام :حکایت دنیا، به سان سایه توست که اگر بِایستی ، می ایستد و اگر دنبالش کنی ، دور می شود.۳.القاسم، عن علیّ، عن أبی بصیر، عن أبی عبد اللّه علامام زین العابدین علیه السلام :همه آنچه خورشید بر آن طلوع کند ، در خاوران و باختران زمین ـ از دریاها و خشکی هایش و دشت ها و کوه هایش ، در نزد هر یک از اولیای خدا و به نزد آنان که خدا را به درستی می شناسند، همانند جا به جا شدن سایه هاست.۴.امام باقر علیه السلام :دنیا، در نظر عالمان، به سان سایه است.۵.القاسمُ بن محمّد، عن علیّ، قال:امام صادق علیه السلام :از جمله اندرزهای خداوند به عیسی بن مریم علیه السلام : ... ای عیسی! چیزی را شریک من مگردان، از من برحذر باش و به تن درستی غرّه مشو و خویشتن را خوش بخت مپندار ؛ زیرا دنیا همانند سایه ای ناپایدار است و آنچه از آن بیاید ، به مانند آن است که رفته است. .

۶.القاسم، عن علیّ، عن أبی بصیر، قال:مصباح الشریعة ـ فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِق علیه السلام ـ :إنَّ الدُّنیا خَلَقَهَا اللّهُ تَعالی بِمَنزِلَةِ ظِلِّکَ ، إن طَلَبتَهُ أتعَبَکَ ولاتَلحَقُهُ أبَدا ، وإن تَرَکتَهُ یَتبَعُکَ وأنتَ مُستَریحٌ . ⁽¹⁾۷.القاسم، عن علیّ، عن أبی بصیر، عن أبی عبد اللّه علالإمام علیّ علیه السلام ـ فِی الدّیوانِ المَنسوبِ إلَیهِ ـ : إنَّمَا الدُّنیا کَظِلٍّ زائِلٍ أو کَضَیفٍ باتَ لَیلاً فَارتَحَل أو کَنَومٍ قَد یَراهُ نائِمٌ أو کَبَرقٍ لاحَ فی اُفُقِ الأَمَل ⁽²⁾۸.القاسم، عن علیّ، عن أبی بصیر، قال:تنبیه الخواطر : کانَ الحَسَنُ بنُ عَلِی علیه السلام یَتَمَثَّلُ ویَقولُ : یا أهلَ لَذّاتِ دُنیا لا بَقاءَ لَها إنَّ اغتِرارا بِظِلٍّ زائِلٍ حُمُقُ ⁽³⁾د ـ مَثَلُ الحُلمِ۱۰.الحسنُ بن محبوب، عن مالک بن عطیّة، عن فلان بن عمّرسول اللّه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا حُلمٌ ⁽⁴⁾، وأهلُها عَلَیها مُجازَونَ مُعاقَبونَ . ⁽⁵⁾راجع : ج۲ ص۱۸۲ (اجعل الدنیا بمنزلة ما یصاب فی المنام) .

.

د ـ مَثَل رؤیا

۱۲.مصباح الشریعة ـ در سخنی که به امام صادق علیه السلام نسبت داده شده ـ :دنیا را خداوند متعال به سان سایه تو قرار داده است که اگر در پِی آن بدَوی ، تو را خسته می کند و هرگز بدان نمی رسی و اگر رهایش کنی ، او در پیِ تو می آید و تو آسوده باشی.۱۳.إبراهیم بن أبی البلاد، عن یعقوب بن شُعیب بن میثم،امام علی علیه السلام ـ در دیوان منسوب به ایشان ـ : دنیا ، چون سایه ناپایدار است/ یا چون میهمانی که شبی بیتوته کند و سپس برود . یا چون رؤیایی که خفته می بیند/ یا چون آذرخشی که در افق آرزو بر می جَهَد .۱۴.الحسنُ بن محبوب، عن الحسن بن علیّ، قال:تنبیه الخواطر:حسن بن علی علیهماالسلام به این بیت تمثّل می جُست:

ای اهل لذّت های دنیای ناپایدار!/ فریفتگی به سایه ای گذرا ، حماقت است .د ـ مَثَل رؤیا۲.فَضالة بن أیّوب، عن عمر بن أبان، عن آدم أخی أیّوبپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا، خوابی است ⁽¹⁾که خفته ببیند و مردم دنیا برای آن سزا و کیفر ببینند.ر . ک : ج۲ ص۱۸۳ (دنیا را به سان چیزی بدان که در رؤیا به آن ، دست می یابی).

.

ه ـ مَثَلُ السَّرابِ۵.عثمان بن عیسی، عن ابن مُسکان، عن أبی بصیر، قال:الإمام علیّ علیه السلام :مَن سَعی فی طَلَبِ السَّرابِ ، طالَ تَعَبُهُ وکَثُرَ عَطَشُهُ . ⁽¹⁾و ـ مَثَلُ البَحرِ العَمیقِ۲۸۸.۱ . الکلینی بإسناده عن علیّ بن أبی المغیرة قال:الإمام الصادق علیه السلام ـ فی بیان مَواعِظِ لُقمانَ لاِبنِهِ ـ :یابُنَیَّ ، إنَّ الدُّنیا بَحرٌ عَمیقٌ ، قَد هَلَکَ فیها عالَمٌ کَثیرٌ ، فَاجعَل سَفینَتَکَ فیهَا الإیمانَ ، وَاجعَل شِراعَهَا التَّوَکُّلَ ، وَاجعَل زادَکَ فیها تَقوَی اللّهِ ، فَإِن نَجَوتَ فَبِرَحمَةِ اللّهِ ، وإن هَلَکتَ فَبِذُنوبِکَ . ⁽²⁾۲۸۹.۲ . الشیخ الطوسی والصدوقبإسنادهما إلی یونس بن یعقالإمام الکاظم علیه السلام :إنَّ لُقمان قالَ لاِبنِهِ : . . . یابُنَیَّ ، إنَّ الدُّنیا بَحرٌ عَمیقٌ ، قد غَرِقَ فیها عالَمٌ کَثیرٌ ، فَلتَکُن سَفینَتُکَ فیها تَقوَی اللّهِ ، وحَشوُهَا الإِیمانَ ، وشِراعُهَا التَّوَکُّلَ ، وقَیِّمُهَا ⁽³⁾العَقلَ ، ودَلیلُهَا العِلمَ ، وسُکّانُهَا ⁽⁴⁾الصَّبرَ . ⁽⁵⁾۲۹۰.۱ . الصدوق بإسناده عن زرارة عن أبی جعفر علیه السلقصَص الأَنبیاء :کانَ لُقمان علیه السلام یَقولُ لاِبنِهِ : یابُنَیَّ ، إنَّ الدُّنیا بَحرٌ ، وقَد غَرِقَ فیها جیلٌ کَثیرٌ ، فَلتَکُن سَفینَتُکَ فیها تَقوَی اللّهِ تَعالی ، وَلیَکُن جِسرُکَ إیمانا بِاللّهِ ، وَلیَکُن شِراعُهَا التَّوَکُّلَ ، لَعَلَّکَ یابُنَیَّ تَنجو وما أظُنُّکَ ناجِیا . ⁽⁶⁾.

ه ـ مَثَل سراب

و ـ مَثَل دریای ژرف

ه ـ مَثَل سراب۲۹۲.۱ . حکی الشوکانی عن ابن حنبل روایته عن عائشة :امام علی علیه السلام :هرکه در پیِ سراب بدَوَد، خسته تر و تشنه تر می شود.

و ـ مَثَل دریای ژرف۲۹۳.ثمّ قال الشوکانی :امام صادق علیه السلام ـ در بیان اندرزهای لقمان به فرزندش ـ :فرزندم! دنیا ، دریایی ژرف است که خلقی بسیار در آن نابود شدند . پس کِشتی خود را در آن ، ایمان قرار ده و بادبانش را توکلّ و توشه ات را تقوای الهی . [با این حال] اگر رستی ، به لطف خدا رسته ای و اگر هلاک شدی ، به سبب گناهانت هلاک شده ای».۲۹۴.۱ . الشریف الرضی قدس سرهـ وغیره ـ عن الإمام أمیرامام کاظم علیه السلام :لقمان به فرزندش گفت: «... فرزندم! دنیا ، دریای ژرفی است که مردمان بسیاری در آن غرق شدند . پس کشتی تو در آن باید تقوای الهی باشد و اندرون آن کشتی ، ایمان و بادبانش ، توکلّ و ناخدایش ، خِرد و راهنمایش ، دانش و سُکّانش ، شکیبایی».۲۹۵.۲ . الآمدی مرفوعا عن الإمام أمیر المؤمنین علیه القصص الأنبیاء:لقمان علیه السلام به فرزندش می گفت: «فرزندم! دنیا ، دریایی است که نسل های فراوانی در آن غرق گشته اند . پس باید که کِشتی تو در این دریا ، پروا از خدای تعالی باشد و گذرگاهت ، ایمان به خدا و بادبانش توکّل باشد تا نجات یابی ، فرزندم! هرچند [با این همه] گمان نمی کنم که نجات یابی» .

.

۲۹۶.الکلینی بإسناده المرفوع عن رسول اللّه صلی الله علالاختصاص عن الأَوزاعیّ :إنَّ لُقمان الحَکیمَ رحمه الله لَمّا خَرَجَ مِن بِلادِهِ نَزَلَ بِقَریَةٍ بِالمَوصِل یُقالُ لَها : کوملیس ⁽¹⁾. قالَ : فَلَمّا ضاقَ بِها ذَرعُهُ وَاشتَدَّ بِها غَمُّهُ ولَم یَکُن بِها أحَدٌ یُعینُهُ عَلی أمرِهِ ، أغلَقَ البابَ وأدخَلَ ابنَهُ یَعِظُهُ ، فَقالَ :

یابُنَیَّ ، إنَّ الدُّنیا بَحرٌ عَمیقٌ هَلَکَ فیها بَشَرٌ کَثیرٌ ، تَزَوَّد مِن عَمَلِها وَاتَّخِذ سَفینَةً حَشوُها تَقوَی اللّهِ ، ثُمَّ ارکَب لُجَجَ الفُلکِ تَنجو ، وإنّی لَخائِفٌ ألاّ تَنجُوَ .

یابُنَیَّ ، السَّفینَةُ إیمانٌ ، وشِراعُهَا التَّوَکُّلُ ، وسُکّانُهَا الصَّبرُ ، ومَجاذیفُهَا الصَّومُ وَالصَّلاةُ وَالزَّکاةُ .

یابُنَیَّ ، مَن رَکِبَ البَحرَ مِن غَیرِ سَفینَةٍ غَرِقَ . ⁽²⁾ز ـ مَثَلُ الثَّوبِ المَشقوقِ۲۹۸.الحمیری بإسناده عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم ارسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَثَلُ هذِهِ الدُّنیا مَثَلُ ثَوبٍ شُقَّ مِن أوَّلِهِ إلی آخِرِهِ ، فَبَقِیَ مُتَعَلِّقا بِخَیطٍ فی آخِرِهِ ، فَیوشِکُ ذلِکَ الخَیطُ أن یَنقَطِعَ . ⁽³⁾.

ز ـ مَثَل جامه دریده

۲۹۹.۱ . روی القمّی بإسناده عن إسحاق بن عمّار عن أبی عالاختصاص ـ به نقل از اوزاعی ـ :لقمان حکیم ، چون از شهر خویش برون شد ، در آبادی ای در موصل فرود آمد که بدان ، کوملیس ⁽¹⁾می گفتند. چون در آن آبادی طاقتش طاق شد و غَمَش بالا گرفت و در آن آبادی کسی نبود که او را در کارهایش کمک کند [و از غم و تنهایی به در آورد]، در به روی خویش بست و فرزندش را به درون خواند و به اندرز دادن وی پرداخت و گفت:

«فرزندم! دنیا ، دریای ژرفی است که انسان های بسیار در آن نابود شدند. از کار دنیا توشه برگیر و کِشتی ای بساز ، اندرونش از تقوای الهی . سپس با آن ، گرداب های این دریا را بپیمای تا نجات یابی، گرچه باز هم می ترسم که نجات نیابی.

فرزندم! آن کشتی، ایمان است و بادبانش ، توکلّ و سکّانش ، شکیبایی و پاروهایش ، روزه و نماز و زکات.

فرزندم! هرکه بی کشتی به دریا برود ، غرق می شود».ز ـ مَثَل جامه دریده۳۰۱.۱ . عن أمیر المؤمنین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مَثَل این دنیا ، مَثَل جامه ای است که از سر تا به تَه ، دریده و در انتهایش به نخی آویخته است. زودا که آن نخ نیز بگُسلد.

.

۱ / ۵مَثَلُ أهلِ الدُّنیاأ ـ مَثَلُ المُسافِرِ۳۰۵.۱ . روی الصدوق بإسناده عن طلحة بن یزید ، عن جعفرروضة الواعظین :قیلَ لِلنَّبِی صلی الله علیه و آله : کَیفَ یَکونُ الرَّجُلُ فِی الدُّنیا؟

قالَ : مُتَشَمِّرا ⁽¹⁾کَطالِبِ القافِلَةِ .

قیلَ : فی کَمِ القَرارُ فیها؟

قالَ : کَقَدرِ المُتَخَلِّفِ عَنِ القافِلَةِ .

قیلَ : فَکَم ما بَینَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ؟

قالَ : غَمضَةُ عَینٍ ؛ قالَ اللّهُ : «کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مَا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُواْ إِلاَّ سَاعَةً مِّن نَّهَارٍ» ⁽²⁾. ⁽³⁾۳۰۶.۲ . روی الصدوق والمفید الثانی قدس سرهبإسنادهما عنالإمام علیّ علیه السلام :أهلُ الدُّنیا کَرَکبٍ یُسارُ بِهِم وهُم نِیامٌ . ⁽⁴⁾۳۰۷.۳ . روی الصدوق بإسناده عن المعلّی بن خنیس، قال :عنه علیه السلام :إنَّ أهلَ الدُّنیا کَرَکبٍ ؛ بَینا هُم حَلّوا إذ صاحَ بِهِم سائِقُهُم فَارتَحَلوا . ⁽⁵⁾۳۰۸.۱ . الشهید الثانی بإسناده إلی الشیخ الطوسی، بإسناعنه علیه السلام ـ فی صِفَةِ الدُّنیا ـ :إنَّما مَثَلُکُم ومَثَلُها کَرَکبٍ سَلَکوا سَبیلاً فَکَأَن قَد قَطَعوهُ ، وأفضَوا إلی عَلَمٍ ⁽⁶⁾فَکَأن قَد بَلَغوهُ ، وکَم عَسَی المُجری إلَی الغایَةِ أن

یُجری إلَیها حَتّی یَبلُغَها ، وکَم عَسی أن یَکونَ بَقاءُ مَن لَهُ یَومٌ لا یَعدوهُ ، وطالِبٌ حَثیثٌ فِی الدُّنیا یَحدوهُ حَتّی یُفارِقَها؟! ⁽⁷⁾.

۱ / ۵ مَثَل اهل دنیا

الف ـ مَثَل مسافر

۱ / ۵مَثَل اهل دنیاالف ـ مَثَل مسافر۳۱۲.۱ . فی مجمع البیان نقلاً عن تفسیر العیّاشی بإسنادروضة الواعظین:به پیامبر صلی الله علیه و آله گفته شد: آدمی در دنیا چگونه به سر بَرَد؟

فرمود: «کوشا، همچون جوینده کاروان».

گفته شد: چند در آن بماند؟

فرمود: «به اندازه شخص عقب مانده از کاروان» .

گفته شد: فاصله میان دنیا و آخرت ، چند است؟

فرمود: «چشم بستنی. خدای می فرماید: «روزی که آنچه را وعده داده می شوند ، بنگرند، گویی که آنان ، جز ساعتی از روز را [در دنیا] نمانده اند» .۳۱۳.۲ . روی الکلینی بإسناده عن سلام بن المستنیر، عن أامام علی علیه السلام :مردم دنیا، به سان کاروانی خفته اند که می بَرَندشان.۳۱۴.۳ . روی الصدوق بإسناده عن عبدالحمید، عن ابن أبی اامام علی علیه السلام :مردم دنیا، چونان کاروانیانی هستند که هنوز بار نیفکنده ، ساربان بر آنان بانگ [الرحیل] می زند و می کوچند.۳۱۵.۴ . وروی الکلینی قدس سره بإسناده عن عمر بن یزید،امام علی علیه السلام ـ در توصیف دنیا ـ :حکایت شما و حکایت دنیا ، به سانِ مسافرانی است که در راهی قدم گذاشتند و گویی ، آن را پشت سر نهاده اند و به سوی نشانی رفتند و چنان است که بدان رسیده اند. آن که [مَرکب خویش را] به سوی هدفی تازاند ، چند امید است که بتازد تا بدان رسد و آن که عمر یک روزه ای بیش ندارد و جوینده ای شتابان (یعنی مرگ) در دنیا او را می راند تا از دنیا جدا شود، چند امید است که بمانَد؟!

.

۳۱۶.۱ . الشریف الرضی قدس سره عن أمیر المؤمنین علیه العنه علیه السلام :عبادَ اللّه ! اُوصیکُم بِالرَّفضِ لِهذِهِ الدُّنیا . . . فَإِنَّما مَثَلُکُم ومَثَلُها کَسَفرٍ ⁽¹⁾سَلَکوا سَبیلاً فَکَأَنَّهُم قَد قَطَعوهُ ، وأمّوا عَلَما فَکَأَنَّهُم قَد بَلَغوهُ . ⁽²⁾۳۱۷.۲ . روی الکلینی قدس سره بإسناده إلی الأصبغ بن نباعنه علیه السلام :أیُّهَا النّاسُ! إنَّ الدُّنیا لَیسَت لَکُم بِدارٍ ولا قَرارٍ ، إنَّما أنتُم فیها کَرَکبٍ عَرَّسوا ⁽³⁾فَأَناخوا ، ثُمَّ استَقَلّوا فَغَدَوا وراحوا ، دَخَلوا خِفافا وراحوا خِفافا ، لَم یَجِدوا عَن مُضِیٍّ نُزوعا ، ولا إلی ما تَرَکوا رُجوعا ، جُدَّ بِهِم فَجَدّوا ، ورَکَنوا إلَی الدُّنیا فَمَا استَعَدّوا ، حَتّی إذا اُخِذَ بِکَظَمِهِم ⁽⁴⁾وخَلَصوا ⁽⁵⁾إلی دارِ قَومٍ جَفَّت أقلامُهُم ، لَم یَبقَ مِن أکثَرِهِم خَبَرٌ ولا أثَرٌ ، قَلَّ فِی الدُّنیا لَبثُهُم ، وعُجِّلَ إلَی الآخِرَةِ بَعثُهُم ، فَأَصبَحتُم حُلولاً فی دِیارِهِم ، ظاعِنینَ ⁽⁶⁾عَلی آثارِهِم ، وَالمَطایا بِکُم تَسیرُ سَیرا ما فیهِ أینٌ ⁽⁷⁾ولا تَفتیرٌ ، نَهارُکُم بِأَنفُسِکُم دَؤوبٌ ، ولَیلُکُم بِأَرواحِکُم ذَهوبٌ ، فَأَصبَحتُم تَحکونَ مِن حالِهِم حالاً وتَحتَذونَ مِن مَسلَکِهِم مِثالاً ، فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الحَیاةُ الدُّنیا ؛ فَإِنَّما أنتُم فیها سَفرٌ حُلولٌ ، المَوتُ بِکُم نُزولٌ ،

فیکُم مَنایاهُ ، وتَمضی بِأَخبارِکُم مَطایاهُ ، إلی دارِ الثَّوابِ وَالعِقابِ وَالجَزاءِ وَالحِسابِ . ⁽⁸⁾.

۳۱۸.۳ . روی الشریف الرضی قدس سره عنه علیه السلام فی خامام علی علیه السلام :ای بندگان خدا! شما را به روی برتافتن از این دنیا سفارش می کنم... زیرا حکایت شما و حکایت آن ، به مانند مسافرانی است که در راهی قدم گذاشته اند و گویی آن را پشت سر نهاده اند و آهنگ نشانه ای کردند و چنان است که بدان رسیده اند.۳۱۹.۴ . وروی عنه أیضا :امام علی علیه السلام :ای مردم! دنیا ، نه سرای شهادت و نه ماندنگاهتان است؛ بلکه شما در آن به سان کاروانی هستید که اواخر شب در جایی اتراق می کنند و می آسایند، و صبحگاهان بر می نشینند و می کوچند ، زود در می آیند و زود می روند، از رفتن گزیری نمی یابند و به آنچه بر جای نهاده اند ، بازگشتی ندارند. آنان را به شتاب وا داشتند و شتافتند، و به دنیا میل کردند و خود را آماده نساختند، تا آن که حلقومشان گرفته شد و به سرای مردمانی در آمدند که قلم هایشان خشکید ⁽¹⁾و از بیشتر آنان ، نام و نشانی نماند. در دنیا ، اندک ماندند و زود ، رهسپار آخرت شدند و شما در خانه های آنان ، مقیم شدید و در پیِ آنان می کوچید و مَرکب ها، بی هیچ خستگی و سستی، شما را می برند. روزتان ، جسم های شما را می فرساید و شبتان ، جان های شما را می بَرَد و شما ، حکایتگر حالِ آن رفتگان می شوید و به راه آنان می روید. پس، زنهار که زندگی دنیا شما را نفریبد؛ چه ، شما در دنیا مسافرانی هستید فرود آمده [در این منزلگاه]، و مرگ در میان شما فرود آمده و با تیرهای نابودی آماجتان قرار

داده و مَرکب های آن ، خبرهای شما را به سوی سرای پاداش و کیفر و سزا و حساب می بَرَد. .

۳۲۰.المجلسی عن جامع الاُصول، عن علیّ علیه السلام ، قاعنه علیه السلام ـ فی وَصِیَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَن علیه السلام ـ :یابُنَیَّ إنّی قَد أنبَأتُکَ عَنِ الدُّنیا وحالِها وزَوالِها وَانتِقالِها ، وأنبَأتُکَ عَنِ الآخِرَةِ وما اُعِدَّ لاِءَهلِها فیها ، وضَرَبتُ لَکَ فیهِمَا الأَمثالَ ، لِتَعتَبِرَ بِها ، وتَحذُوَ عَلَیها .

إنَّما مَثَلُ مَن خَبَرَ الدُّنیا کَمَثَلِ قَومٍ سَفرٍ نَبا ⁽¹⁾بِهِم مَنزِلٌ جَدیبٌ ⁽²⁾، فَأَمّوا مَنزِلاً خَصیبا وجَنابا ⁽³⁾مَریعا ⁽⁴⁾، فَاحتَمَلوا وَعثاءَ ⁽⁵⁾الطَّریقِ ، وفِراقَ الصَّدیقِ ، وخُشونَةَ السَّفَرِ ، وجُشوبَةَ ⁽⁶⁾المَطعَمِ ، لِیَأتوا سَعَةَ دارِهِم ، ومَنزِلَ قَرارِهِم ، فَلَیسَ یَجِدونَ لِشَیءٍ مِن ذلِکَ ألَما ، ولا یَرَونَ نَفَقَةً فیهِ مَغرَما ، ولا شَیءَ أحَبُّ إلَیهِم مِمّا قَرَّبَهُم مِن مَنزِلِهِم ، وأدناهُم مِن مَحَلَّتِهِم .

ومَثَلُ مَنِ اغتَرَّ بِها کَمَثَلِ قَومٍ کانوا بِمَنزِلٍ خَصیبٍ ، فَنَبا بِهِم إلی مَنزِلٍ جَدیبٍ ، فَلَیسَ شَیءٌ أکرَهَ إلَیهم ولا أفظَعَ عِندَهم مِن مُفارَقَةِ ما کانوا فیهِ إلی ما یَهجُمونَ عَلَیهِ ، ویَصیرونَ إلَیهِ . ⁽⁷⁾۳۲۱.۱ . عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :عِبادَ اللّهِ ، اللّهَ اللّهَ فی أعَزِّ الأَنفُسِ عَلَیکُم ، وأحَبِّها إلَیکُم ، فَإِنَّ اللّهَ قَد

أوضَحَ لَکُم سَبیلَ الحَقِّ وأنارَ طُرُقَهُ ، فَشَقوَةٌ لازِمَةٌ ، أو سَعادَةٌ دائِمَةٌ ؛ فَتَزَوَّدوا فی أیّامِ الفَناءِ لاِءَیّامِ البَقاءِ ، قد دُلِلتُم عَلَی الزّادِ ، واُمِرتُم بِالظَّعنِ ، وحُثِثتُم عَلَی المَسیرِ ، فَإِنَّما أنتُم کَرَکبٍ وُقوفٍ ، لا یَدرونَ مَتی یُؤمَرونَ بِالسَّیرِ . ألا فَما یَصنَعُ بِالدُّنیا مَن خُلِقَ لِلآخِرَةِ ؟ ! ⁽⁸⁾.

۳۲۲.۲ . ما رواه الکلینی بإسناده عن یزید بن خلیفة، قالامام علی علیه السلام ـ در سفارش به فرزندش حسن علیه السلام ـ :فرزندم! من ، تو را از دنیا و حال و روز آن ، و از کف رفتن و دست به دست شدنش آگاه ساختم، و از آخرت و آنچه برای اهل آخرت در آن جا آماده شده است ، تو را آگاه ساختم، و درباره آن ، برایت نمونه هایی آوردم تا از آنها درس بیاموزی و راه درست بپویی.

همانا حکایت آن که حقیقت دنیا را شناخت ، [مردم دنیا در نظرش [حکایت گروه مسافرانی است که فرود آمدن در منزلگاهی خشک و بی آب و علف را خوش ندارند و آهنگ منزلگاهی سرسبز و ناحیه ای خرّم کنند . پس دشواری راه و فراق یار و سختی سفر و ناگواری خوراک را تحمّل کنند تا به سرای دلباز و منزلگاه آسوده خود در آیند . چنین مسافرانی از هیچ یک از این سختی ها درد و رنجی احساس نمی کنند و از خرج کردن در این باره ، زیان نمی بینند و هیچ چیز برایشان دوست داشتنی تر از آن چیزی نیست که آنان را به سرمنزل مقصود و بارافکنشان نزدیک می گردانَد.

و حکایت کسی که فریفته دنیا شود، حکایت گروهی است که در منزلگاهی سرسبز و خرّم ، فرود آمده باشند و از آن جا به منزلگاهی خشک بکوچند. برای چنین گروهی ، چیزی ناخوشایندتر و وحشتناک تر از آن نیست که از آن جایی که بوده اند ، جدا شوند و به آن جایی که می کوچ اند و رهسپار آن اند، بروند.۳۲۳.۳ . ما رواه الآمدی عن أمیر المؤمنین علیه السلام :امام علی علیه السلام :ای بندگان خدا! خدای را در نظر آورید و به آن که در نزد شما عزیزترین و محبوب ترین است (یعنی خودتان) بیندیشید ، که خداوند ، مسیر

حق را برای شما آشکار نموده و راه هایش را روشن ساخته است . پس [در نهایت [یا شوربختی ماندگار است یا نیک بختی پایدار . بنا بر این، در روزهای رفتنی ، برای روزهای ماندگاری [خود] توشه برگیرید. توشه به شما نشان داده شده و به کوچیدن فرمانتان داده اند و به رفتن ، ترغیب شده اید. شما به سان کاروانی هستید که توقّف کرده و نمی دانند که چه وقت فرمان حرکت داده می شوند. هان! با دنیا چه کند آن که برای آخرت آفریده شده است؟! .

۳۲۴.روی الصدوق قدس سره بإسناده عن ابن عبّاس قال :الإمام الباقر علیه السلام :أهلُ الدُّنیا سَفرٌ یَحُلّونَ عَقدَ رِحالِهِم فی غَیرِها . ⁽¹⁾ب ـ مَثَلُ الضَّیفِ۳۲۶.۲ . الشیخ الطوسی بإسناده عن علیّ بن جعفر، عن أخیهرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ النّاسَ فِی الدُّنیا ضَیفٌ ، وما فی أیدیهِم عارِیَةٌ ، وإنَّ الضَّیفَ راحِلٌ ، وإنَّ العارِیَةَ مَردودَةٌ . ⁽²⁾۳۲۷.ما رواه الشیخ والکلینی بإسنادهما عن بکر بن حبیب ،عنه صلی الله علیه و آله :ما أصبَحَ فِی الدُّنیا أحَدٌ إلاّ ضَیفا ومالُهُ عارِیَةٌ ، فَالضَّیفُ مُنطَلِقٌ وَالعارِیَةُ مُؤَدّاةٌ . ⁽³⁾۳۲۸.والکلینی بإسناده عن ابن أبی یعفور ، عن أبی عبد الالإمام علیّ علیه السلام :عِبادَ اللّهِ! إنَّکُم وما تَأمُلُونَ مِن هذِهِ الدُّنیا أثوِیاءُ ⁽⁴⁾مُؤَجَّلونَ . ⁽⁵⁾۳۲۹.۱ . ابن حنبل بإسناده عن ابن عبّاس ، قال :الإمام الصادق علیه السلام :کانَ أبوذَرٍّ رضی الله عنه یَقولُ فی خُطبَتِهِ : یا مُبتَغِیَ العِلمِ ، کَأَنَّ شَیئا مِنَ الدُّنیا لَم یَکُن شَیئا ، إلاّ ما یَنفَعُ خَیرُهُ ویَضُرُّ شَرُّهُ إلاّ مَن رَحِمَ اللّهُ .

یا مُبتَغِیَ العِلمِ ، لایَشغَلُکَ أهلٌ ولا مالٌ عَن نَفسِکَ ، أنتَ یَومَ تُفارِقُهُم کَضَیفٍ بِتَّ فیهِم ثُمَّ غَدَوتَ عَنهُم إلی غَیرِهِم ، وَالدُّنیا وَالآخِرَةُ کَمَنزِلٍ تَحَوَّلتَ مِنهُ إلی

غَیرِهِ ، وما بَینَ المَوتِ وَالبَعثِ إلاّ کَنَومَةٍ نِمتَها ثُمَّ استَیقَظتَ مِنها .

یا مُبتَغِیَ العِلمِ ، قَدِّم لِمَقامِکَ بَینَ یَدَیِ اللّهِ ، فَإِنَّکَ مُثابٌ بِعَمَلِکَ ، کَما تَدینُ تُدانُ یا مُبتَغِیَ العِلمِ . ⁽⁶⁾.

ب ـ مَثَل میهمان

۳۳۰.۲ . الکلینی بإسناده عن عذافرقال :امام باقر علیه السلام :مردم دنیا ، مسافرانی هستند که در غیرِ دنیا بار می گشایند (بارانداز نهایی شان آخرت است).ب ـ مَثَل میهمان۳۳۲.۱ . روی الشریف الرضی قدس سره کتاب الإمام أمیر المپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مردم در دنیا ، میهمان هستند و آنچه در اختیار دارند ، عاریت است. میهمان ، رفتنی است و عاریت ، پس دادنی.۳۳۳.۲ . روی الکلینیوالصدوقبإسنادهما عن عبد العزیز بنپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ کس در دنیا نیست ، مگر آن که میهمان است و دارایی اش عاریت. میهمان ، رفتنی است و عاریت ، بازگرداندنی.۳۳۴.۱ . فی أمالی الطوسی بإسناده عن عبد الرحمن بن کثیرامام علی علیه السلام :بندگان خدا! شما و آرزوهای شما در این دنیا ، میهمانانی موقّت هستید.۳۳۵.وفی حدیث آخر :امام صادق علیه السلام :ابو ذر در سخنرانی اش می گفت: ای جوینده دانش! هیچ چیز دنیا را چیز مینگار جز آنچه خیرش سود رساند و شرّش زیان زند ، مگر به کسی که خدایش بدو رحم کند. ای جوینده علم! زنهار، زن و فرزند و مال ، تو را از خویشتن باز ندارد؛ چه، روزی که از آنها جدا می شوی ، [خواهی دانست که [همانند میهمانی بوده ای که شبی را در میان ایشان گذرانده ای و صحبگاهان از نزدشان به جای دیگران رفته ای . دنیا و آخرت ، به سانِ منزلگاهی است که از آن به منزلگاهی دیگر منتقل شده ای. فاصله ای میان مرگ و رستاخیر نیست ،

مگر به اندازه خوابی کوتاه که بخوابی و سپس ، بیدار شوی.

ای جوینده دانش! برای آن روز که در پیشگاه خداوند قرارگیری ، چیزی پیش فرست؛ زیرا که تو در برابر عملت پاداش می یابی . ای جوینده دانش! از هر دست که بدهی ، با همان دست پس می گیری.

.

ج ـ مَثَلُ ساکِنِ دارٍ لَیسَت لَهُ۳۳۷.عن أمیر المؤمنین علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :کُن فِی الدُّنیا کَساکِنِ دارٍ لَیسَت لَهُ ، إنَّما یَنتَظِرُ الرَّحیلَ . ⁽¹⁾۱ / ۶الدُّنیَا الحَمیدَةُأ ـ ما کانَ للّهِِ۳۴۱.و ما روی عن الإمام الصادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ الدُّنیا مَلعونَةٌ مَلعونٌ ما فیها ، إلاّ مَا ابتُغِیَ بِهِ وَجهُ اللّهِ . ⁽²⁾۳۴۲.عن أمیر المؤمنین علیه السلام ـ وقد سمع قوما من أصعنه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا مَلعونَةٌ مَلعونٌ ما فیها ، إلاّ ما کانَ لِلّهِ . ⁽³⁾.

ج ـ مَثَل ساکن در خانه ای که از او نیست

۱ / ۶ دنیای پسندیده

الف ـ آنچه برای خدا باشد

ج ـ مَثَل ساکن در خانه ای که از او نیست۳۴۴.۱ . الإمام الصادق علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :در دنیا ، مانند کسی باش که در خانه ای ساکن است که مال او نیست و منتظر رفتن است.۱ / ۶دنیای پسندیدهالف ـ آنچه برای خدا باشد۳۴۸.۳ . وروی عنه علیه السلام أیضا أنّه قد سمع رجلاً یپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا، لعنت شده است و آنچه در آن است نیز لعنت شده ، مگر آنچه بدان رضایت خدا طلب شود.۳۴۹.۱ . الشیخ الطوسی والکلینیبإسنادهما (والصدوق مرسلاپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا، لعنت شده است و آنچه در آن است نیز لعنت شده ، مگر آنچه برای خدا باشد.

.

۳۵۰.۲ . الشیخ الطوسی بإسناده عن محمّد بن مسلم، عن أبیعنه صلی الله علیه و آله :یُؤتی بِالدُّنیا یَومَ القِیامَةِ ، فَیُمازُ ⁽¹⁾ما کانَ لِلّهِ ، ثُمَّ یُقَدَّمُ سائِرُهُ إلَی النّارِ . ⁽²⁾۳۵۱.ب ـ ما رواه الکلینی والشیخ الطوسی بإسناده عن الکلالإمام الصادق علیه السلام :فی مُناجاةِ موسی علیه السلام : یا موسی ، إنَّ الدُّنیا دارُ عُقوبَةٍ ، عاقَبتُ فیها آدَم عِندَ خَطیئَتِهِ ، وجَعَلتُها مَلعونَةً ؛ مَلعونٌ ما فیها إلاّ ما کانَ فیها لی . ⁽³⁾ب ـ ما کانَ لِلآخِرَةِ۳۵۳.قد ورد عن النبیّ صلی الله علیه و آله وأهل بیته علرسول اللّه صلی الله علیه و آله ـ لاِءَبی ذَر ـ :یا أبا ذَرٍّ ، لا یَصیرُ مِنَ الدُّنیا ما کانَ لِلآخِرَةِ ، إنَّما یَصیرُ مِنَ الدُّنیا ما کانَ لِلدُّنیا . ⁽⁴⁾۳۵۴.۱ . ما رواه الصدوق قدس سره بإسناده عن أحمد بن المعنه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا مَلعونَةٌ مَلعونٌ ما فیها ، إلاّ بُلغَةَ المُؤمِنِ لِمَعادِهِ ، أو ذِکرَ اللّهِ ، أو ما والاهُ عالِمٌ أو مُتَعَلِّمٌ . ⁽⁵⁾۳۵۵.۲ . روی ابن حنبل والبیهقیبإسنادهما عن أبی سعید الالإمام علیّ علیه السلام :إنَّما لَکَ مِن دُنیاکَ ما أصلَحتَ بِهِ مَثواکَ . ⁽⁶⁾.

ب ـ آنچه برای آخرت باشد

۳۵۶.عن الإمام الصادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روز قیامت، دنیا را می آورند و آنچه برای خدا بوده ، به کناری نهاده می شود . سپس ، بقیه آن به آتش برده می شود.۳۵۷.۱ . روی الصدوق بإسناده عن عبد الملک بن عنترة الشیامام صادق علیه السلام :در مناجات خدا با موسی علیه السلام آمده است: «ای موسی! دنیا، سرای کیفر است . در آن ، آدم را بر خطایش کیفر دادم. دنیا و آنچه را در آن است ، لعنت شده قرار دادم ، مگر آنچه از آن که برای من باشد».ب ـ آنچه برای آخرت باشد۳۵۹.الاستبصار :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ به ابو ذر ـ :ای ابو ذر! از دنیا آنچه برای آخرت باشد ، دنیایی به شما نمی آید، بلکه آنچه برای دنیا باشد و دنیایی به حساب آید.۳۶۰.معانی الأخبار :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا و آنچه در آن است ، لعنت شده است ، مگر رهتوشه مؤمن برای معادش، یا ذکر خدا، یا آنچه که دانشمند یا دانشجویی در پیِ آن باشد.۳۶۱.۱ .امام علی علیه السلام :در حقیقت، از دنیای تو آن چیز مال توست که با آن ، آرامگاهت را آباد کنی.

.

ج ـ ما لا یُحاسَبُ عَنهُ یَومَ القِیامَةِ۳۶۳.۳ . الشریف الرضی قدس سرهوالکلینیعن الإمام أمیر الالإمام الصادق علیه السلام :إنِ استَطَعتَ ⁽¹⁾ألاّ تَنالَ مِنَ الدُّنیا شَیئا تُسأَلُ عَنهُ غَدا فَافعَل . ⁽²⁾راجع : ص ۱۶۲ (هذا طلب الآخرة) .

۱ / ۷ما رُوِیَ فی عُمُرِ الدُّنیا۳۶۷.۲ . وروی الکلینی بإسناده عن محمّد بن مسلم، قال:رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عُمُرُالدُّنیا سَبعَةُ أیّامٍ مِن أیّامِ الآخِرَةِ ، قالَ اللّهُ تَعالی : «وَ إِنَّ یَوْمًا عِندَ رَبِّکَ کَأَلْفِ سَنَةٍ مِّمَّا تَعُدُّونَ» ⁽³⁾. ⁽⁴⁾۳۶۸.ما روی عن النبیّ صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا سَبعَةُ آلافِ سَنَةٍ ، وأنَا فی آخِرِها ألفا . . . لا نَبِیَّ بَعدی ولا اُمَّةَ بَعدَ اُمَّتی . ⁽⁵⁾۳۶۹.ما رواه الکلینی والشیخ الطوسیبإسنادهما إلی سماعةعنه صلی الله علیه و آله :مَن قَضی حاجَةَ المُسلِمِ فِی اللّهِ کَتَبَ اللّهُ لَهُ عُمُرَ الدُّنیا سَبعَةَ آلافٍ ؛ صِیامَ نَهارِهِ وقِیامَ لَیلِهِ . ⁽⁶⁾۳۷۰.وأیضا بإسنادهما إلی علیّ بن أبی حمزة، عن أبی عبدعنه صلی الله علیه و آله :لَو أنَّ عَبدا عَبَدَ اللّهَ سَبعَةَ آلافِ سَنَةٍ ـ وهُوَ عُمُرُ الدُّنیا ـ ثُمَّ أتَی اللّهَ یُبغِضُ عَلِی بنَ أبی طالِب جاحِدا ⁽⁷⁾لِحَقِّهِ ناکِثا لِوِلایَتِهِ ، لاَءَتعَسَ اللّهُ خَیرَهُ

وجَدَعَ أنفَهُ . ⁽⁸⁾.

ج ـ آنچه در روز قیامت از آن حسابرسی نشود

۱ / ۷ گزارش هایی درباره عمر دنیا

اشاره

ج ـ آنچه در روز قیامت از آن حسابرسی نشود۳۷۲.۲ . الشیخ بإسناده عن غیاث بن إبراهیم ، عن جعفر ،امام صادق علیه السلام :اگر توانستی از دنیا چیزی به دست نیاوری که فردا [ی قیامت [برای آن بازخواست شوی، چنین کن.ر . ک : ص۱۶۳ (این ، دنیاطلبی نیست) .

وص ۲۱۹ (بخش دوم : دنیای نکوهیده) .

۱ / ۷گزارش هایی درباره عمر دنیا۳۷۷.۲ . وروی الآمدی مرفوعا عن الإمام أمیر المؤمنین علپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عمر دنیا ، هفت روز از روزهای آخرت است. خدای متعال می فرماید: «یک روز در نزد پروردگار تو ، مانند هزار سال است از آنچه شما می شمرید».۳۷۸.۱ . فی توحید المفضّل عن مولانا الإمام الصادق علیهپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا ، هفت هزار سال است و من ، در هزاره آخر آن هستم . پس از من ، پیامبری و پس از امّت من ، امّتی نیست.۳۷۹.۲ . الصدوق قدس سره بإسناده عن أبی هاشم الخادم ، قپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکس از برای خدا نیاز مسلمانی را برآورد ، خداوند به اندازه عمر دنیا که هفت هزار سال است، روزهایش را برای او روزه می نویسد و شب هایش را عبادت.۳۸۰.۳ . روی الصدوق بإسناده عن دینار مولی أنس بن مالکپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر بنده ای به اندازه عمر دنیا که هفت هزار سال است ، خدا را عبادت کند ، ولی با بغض نسبت به علی بن ابی طالب و انکار حقّ او و شکستن

پیمان ولایت او بر خداوند در آید ، خدا خوبی هایش را نابود می کند و بینی اش را می بُرد.

.

۳۸۱.۴ . روی ابن طاووس قدس سره بإسناده قال :الإمام علیّ علیه السلام ـ لَمّا سَأَلَهُ رَجُلٌ عَن عُمُرِ الدُّنیا ـ :یُقالُ : سَبعَةُ آلافٍ ، ثُمَّ لا تَحدیدَ ⁽¹⁾. ⁽²⁾.

۳۸۲.۵ . النعمانی بإسناده عن ابن سنان، عن أبی السائب،امام علی علیه السلام ـ در پاسخ به سؤال مردی از عمر دنیا ـ :گفته می شود: هفت هزار است؛ امّا مشخّص نیست. ۱ .

پژوهشی درباره عمر دنیا

پژوهشی درباره عمر دنیااحادیثی که گذشتند ، دلالت می کنند بر این که عمر دنیا هفت هزار سال است . اگر مقصود از این سخن ، آن باشد که پس از گذشت این مدّت ، قیامت کبرا بر پا می شود ـ چنان که به حسب ظاهر ، مقصود ، همین است ـ این معنا بی تردید ، قابل قبول نیست؛ زیرا : اوّلاً : سند این احادیث ، معتبر نیست؛ ⁽¹⁾بلکه برخی ، این احادیث را از مجعولات شمرده اند ⁽²⁾. ثانیا : معیّن بودن وقت قیامت ، خلاف گفته قرآن است ؛ چرا که از نظر قرآن ، قیامت ، ناگهان فرا می رسد و کسی جز خداوند متعال ، وقت آن را نمی داند . ⁽³⁾ ثالثا : خلاف واقع بودن برخی از آنها (مانند روایت شماره ۱۳۴) ، در عصر حاضر ، قطعی است ؛ زیرا اکنون بیش از چهارصد سال از تاریخی که در آن مشخّص

.

شده ، گذشته است. رابعا : اگر هیچ یک از اشکالات گذشته هم وجود نداشت ، در این گونه موارد ، صحّت سند ، کافی نیست و قطع به صدور ، ضروری است . امّا اگر مقصود ، این باشد که عمر دنیا در هنگام صدور احادیث ، در آستانه هزاره هفتم است ، احتمال صحّت آن بعید نیست ، و شاید متن احادیث ، در نقل به معنا و در اثر کج فهمی راوی ، بدین گونه که ملاحظه می شود ، تحریف شده است . گفتنی است که روایت عیسی بن ابی حمزة ، مؤیّد این تحلیل است . او می گوید : مردی به امام صادق علیه السلام گفت : فدایت گردم! مردم می گویند که عمر دنیا هفت هزار سال است . امام علیه السلام ضمن ردّ این سخن و ارائه توضیحاتی در مورد آنچه پیش از آفرینش آدم در زمین روی داده ، فرمود : ثُمَّ بَدَأَ اللّهُ فَخَلَقَ آدَمَ، وقَدَّرَ لَهُ عَشرَةَ آلافِ عامٍ ، وقَد مَضی مِن ذَلِکَ سَبعَةُ آلافِ عامٍ ومِئَتانِ ، وأنتُم فی آخِرِ الزَّمانِ . ⁽¹⁾آن گاه خداوند ، آغاز کرد . پس آدم را آفرید و برای او ده هزار [سال] مقرّر کرد و از آن ، هفت هزار و دویست سال می گذرد و اکنون شما در آخِر زمان به سر می برید . علاّمه سیّد محمّد حسین طباطبایی در این باره می گوید : تاریخ یهود می گوید که عمر نوع بشر ، به فراتر از قریب هفت هزار سال نمی رسد . این مطلب ، چندان هم بی وجه نیست ؛ چرا که اگر ما زن و مردی را در نظر بگیریم که دارای عمر متوسّطی بوده اند و با مزاج معتدل زیسته اند و در وضعیت میانگینی از امنیت و فراوانی و رفاه و سایر عوامل و شرایط تأثیرگذار در زندگی قرار داشته اند ، آن گاه در نظر بگیریم که آن دو با هم ازدواج کرده و در وضعیت متوسّط و متناسب ، تولید نسل کرده اند و دقیقا همین فرض را درباره فرزندانشان (چه چه

.

دختر و چه پسر) ، بر حسب آنچه از میانگین حال انسان ها به دست می آید ، در نظر بگیریم ، خواهیم دید که دو نفر اوّلی ـ که ابتدا در نظر گرفتیم ـ در یک قرن ( در سر سده ) ، متجاوز از هزار نفر شده اند؛ یعنی هر یک نفر در طول یکصد سال ، به قریب پانصد نفر افزایش پیدا کرده است . حال اگر صدماتی را که از سوی عوامل گوناگون و بلایای عمومی (از قبیل : سرما ، گرما ، توفان ، زلزله ، وبا ، طاعون ، فرو رفتن در زمین ، خرابی ، نسل کشی و سایر بلایا ) به انسان وارد می شوند ، محاسبه کنیم و آنها را در بالاترین حد ، به گونه ای که عوامل نابود کننده همه را در بر بگیرند ، در نظر بگیریم ، یعنی فرض کنیم که در هر یکصد سال ، از هزار نفر ، تنها یک نفر بماند و ۹۹۹ نفر از بین بروند و در نتیجه ، عامل تناسل ، در هر یکصد سال ، تنها یک در هزار را باقی بگذارد ، آن گاه این عدد را به هفت هزار سال یعنی هفتاد قرن ، ضرب کنیم ، خواهیم دید که جمعیت انسان ها در دنیا به دو و نیم میلیارد نفر می رسد ، یعنی تعداد جمعیت امروز جهان ⁽¹⁾بر اساس آمارهای جهانی . این محاسبه تأیید می کند که عمر نوع بشر ، همان مقدارِ گفته شده است ؛ امّا دانشمندان زمین شناس (دانش شناخت طبقات زمین) گفته اند که عمر زمین ، بیش از میلیون ها سال است . آنها فسیل انسان ها و اجساد و آثار آنها را یافته اند که فراتر از پانصد هزار سال عمر دارد (بنا بر آنچه آنان گفته اند) . این ، یافته آنهاست؛ امّا دلیل قانع کننده ای ندارند تا دل را راضی کند که این نسل ها پی در پی و بدون انقطاع ادامه یافته اند . پس رواست که گفته شود : این نوع [ از موجودات ، ] در زمین پدید آمده ، سپس زیاد شده و رشد کرده و زیسته و منقرض شده و مجدّدا پدید آمده و منقرض شده است و این وضع چندین بار تا نسل کنونی ـ که آخرین بار است ـ ادامه یافته

.

است . ⁽¹⁾ بنا بر این ، به فرض صحّت این سخن که عصر زندگی پیامبر خدا ، آغاز هزاره هفتم عمر دنیا از ابتدای آفرینش آدم ابو البشر است ، می توان گفت احادیثی که عمر دنیا را هفت هزار سال می دانند ، در اصل ، ناظر به این معنا بوده اند و در اثر تحریف ، به گونه ای نقل شده اند که خلاف مقصود را می رسانند و ظاهرشان این گونه است که پس از هفت هزار سال از آغاز جهان ، قیامت برپا می گردد . گفتنی است که درباره عمر دنیا ، آرای فراوان دیگری نیز وجود دارد که نیازی به ذکر یکایک آنها نیست . ⁽²⁾

.

الفصل الثانی : أهمّیة الدّنیا ودورها فی بناء الآخرة۲ / ۱الإِسلامُ دینُ الدُّنیا وَالآخِرَةِالکتاب«مَن کَانَ یُرِیدُ ثَوَابَ الدُّنْیَا فَعِندَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْیَا وَالآخِرَةِ وَکَانَ اللَّهُ سَمِیعَا بَصِیرًا» . ⁽¹⁾

«فَئاتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْیَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الآخِرَةِ وَاللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ» . ⁽²⁾

«لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَی وَ زِیَادَةٌ وَ لاَ یَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَ لاَ ذِلَّةٌ أُوْلَـئِکَ أَصْحَـبُ الْجَنَّةِ هُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ» . ⁽³⁾

«مَنْ عَمِلَ صَــلِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثَی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَوةً طَیِّبَةً وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ» . ⁽⁴⁾

«الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ کَانُواْ یَتَّقُونَ * لَهُمُ الْبُشْرَی فِی الْحَیَوةِ الدُّنْیَا وَ فِی الآخِرَةِ لاَ تَبْدِیلَ لِکَلِمَـتِ اللَّهِ ذَ لِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ» . ⁽⁵⁾

«وَ الَّذِینَ هَاجَرُواْ فِی اللَّهِ مِن بَعْدِ مَا ظُـلِمُواْ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ لاَءَجْرُ الآخِرَةِ أَکْبَرُ لَوْ کَانُواْ یَعْلَمُونَ» . ⁽⁶⁾

.

فصل دوم : اهمّیت دنیا و نقش آن در ساختن آخرت

۲ / ۱ اسلام، دین دنیا و آخرت

فصل دوم: اهمّیت دنیا و نقش آن در ساختن آخرت۲ / ۱اسلام، دین دنیا و آخرتقرآن«هرکس پاداش دنیا را بخواهد، پاداش دنیا و آخرت نزد خداست، و خدا شنوای بیناست».

«پس خداوند ، پاداش این دنیا و پاداش نیک آخرت را به آنان عطا کرد ، و خداوند ، نیکوکاران را دوست دارد».

«برای کسانی که کار نیکو کرده اند، نیکویی [بهشت] و زیاده [بر آن] است. چهره هایشان را غباری و ذلّتی نمی پوشاند. اینان ، اهل بهشت اند و در آن ، جاودانه خواهند بود».

«هر کس از مرد یا زن ، کار شایسته کند و مؤمن باشد ، قطعاً او را با زندگی پاکیزه ای، حیات [حقیقی ] می بخشیم، و مسلّماً به آنان بهتر از آنچه انجام می دادند ، پاداش خواهیم داد».

«همانان که ایمان آورده و پرهیزگاری ورزیده اند. در زندگی دنیا و در آخرت ، مژده ای برای آنان است. وعده های خدا را تبدیلی نیست . این ، همان کامیابی بزرگ است».

«و کسانی که پس از ستمدیدگی، در راه خدا هجرت کرده اند، در این دنیا ، جان نیکویی به آنان می دهیم، و اگر بدانند، قطعاً پاداش آخرت ، بزرگ تر خواهد بود».

.

«وَ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَـقَ وَ یَعْقُوبَ وَ جَعَلْنَا فِی ذُرِّیَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَ الْکِتَـبَ وَ ءَاتَیْنَـهُ أَجْرَهُ فِی الدُّنْیَا وَ إِنَّهُ فِی الآخِرَةِ لَمِنَ الصَّــلِحِینَ» . ⁽¹⁾

«وَ کَذَ لِکَ مَکَّنَّا لِیُوسُفَ فِی الاْءَرْضِ یَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَیْثُ یَشَاءُ نُصِیبُ بِرَحْمَتِنَا مَن نَّشَاءُ وَ لاَ نُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ * وَ لاَءَجْرُ الآخِرَةِ خَیْرٌ لِّلَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ کَانُواْ یَتَّقُونَ» . ⁽²⁾

«وَ مَن یَرْغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبْرَ هِیمَ إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ وَ لَقَدِ اصْطَفَیْنَـهُ فِی الدُّنْیَا و إِنَّهُ فِی الآخِرَةِ لَمِنَ الصَّــلِحِینَ» . ⁽³⁾

«وَ لَکُمْ فِی الاْءَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتَـعٌ إِلَی حِینٍ» . ⁽⁴⁾

الحدیث۴۱۰.۳ . عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی حَدیثِ إنذارِ العَشیرَةِ ⁽⁵⁾ـ: یا بَنی عَبدِ المُطَّلِب ، إنّی وَاللّهِ ما أعلَمُ شابّا فِی العَرَبِ جاءَ قَومَهُ بَأَفضَلَ مِمّا جِئتُکُم بِهِ ، إنّی قَد جِئتُکُم بِخَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَةِ! ⁽⁶⁾أهمّیة الدّنیا ودورها فی بناء الآخرة۴۱۲.وعنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ لایَظلِمُ مُؤمِنا حَسَنَةً ؛ یُعطی بِها فِی الدُّنیا ویُجزی بِها فِی

الآخِرَةِ . ⁽⁷⁾.

«و اسحاق و یعقوب را به او (ابراهیم) عطا کردیم و در میان فرزندانش پیامبری و کتاب قرار دادیم و در دنیا ، مزدش را به او دادیم و در آخرت نیز قطعاً از شایستگان خواهد بود».

«و بدین گونه ، یوسف را در سرزمین [مصر] قدرت دادیم که در آن، هرجا که می خواست، سکونت می کرد . هرکه را بخواهیم ، به رحمت خود می رسانیم و اجر نیکوکاران را تباه نمی سازیم. البته اجر آخرت، برای کسانی که ایمان آورده و پرهیزگاری می نمودند، بهتر است».

«و چه کسی ـ جز آن که به سبُک مغزی دچار شد ـ از آیین ابراهیم روی بر می تابد؟ و ما او را در این دنیا برگزیدیم، و البته در آخرت [نیز] از شایستگان خواهد بود».

«و برای شما در زمین ، قرارگاه و تا چندی برخورداری خواهد بود».

حدیث۴۱۸.وعنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در حدیث انذار عشیره ⁽¹⁾ـ: ای فرزندان عبد المطّلب ! به خدا سوگند، من در میان عرب ، جوانی را نمی شناسم که برای قوم خویش ، بهتر از آن چیزی آورده باشد که من برای شما آورده ام. من ، خیر دنیا و آخرت را برای شما آورده ام .۴۱۹.وعن الإمام الصادق علیه السلام ـ فی مصحّحة عمر بنپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، هیچ کار نیکی از مؤمن را نادیده نمی گیرد ؛ بلکه به ازایِ آن در دنیا عطا می شود و در آخرت ، پاداش می یابد. .

۴۲۰.روی الصدوق بإسناده عن إبراهیم الکرخی ، عن أبی عبدالإمام علیّ علیه السلام :مَن رُزِقَ الدّینَ فَقَد رُزِقَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽¹⁾۴۲۱.۱ . الکلینی بإسناده عن علیّ بن مهزیار، قال :عنه علیه السلام :اِعلَموا عِبادَ اللّهِ أنَّ المُتَّقینَ ذَهَبوا بِعاجِلِ الدُّنیا وآجِلِ الآخِرَةِ ، فَشارَکوا أهلَ الدُّنیا فی دُنیاهُم ولَم یُشارِکوا أهلَ الدُّنیا فی آخِرَتِهِم ، سَکَنُوا الدُّنیا بِأَفضَلِ ماسُکِنَت ، وأکَلوها بِأَفضَلِ ما اُکِلَت ، فَحَظوا مِنَ الدُّنیا بِما حَظِیَ بِهِ المُترَفونَ ، وأخَذوا مِنها ما أخَذَهُ الجَبابِرَة المُتَکَبِّرونَ ، ثُمَّ انقَلَبوا عَنها بِالزّادِ المُبَلِّغِ وَالمَتجَرِ الرّابِحِ . أصابوا لَذَّةَ زُهدِ ⁽²⁾الدُّنیا فی دُنیاهُم ، وتَیَقَّنوا أنَّهُم جیرانُ اللّهِ غَدا فی آخِرَتِهِم ، لا تُرَدُّ لَهُم دَعوَةٌ ، ولایُنقَصُ لَهُم نَصیبٌ مِن لَذَّةٍ . ⁽³⁾۴۲۲.۲ . وروی أیضا بإسناده عن علیّ بن عمر النوفلی، قالعنه علیه السلام ـ فی کِتابِهِ إلی مُحَمَّدِ بنِ أبی بَکرٍ وأهلِ مِصر ـ :عَلَیکُم بِتَقوَی اللّهِ ؛ فَإِنَّها تَجمَعُ مِنَ الخَیرِ ما لا یَجمَعُ غَیرُها ، ویُدرَکُ بِها مِنَ الخَیرِ ما لایُدرَکُ بِغَیرِها مِن خَیرِ الدُّنیا وخَیرِ الآخِرَةِ ، قالَ اللّهُ : «وَ قِیلَ لِلَّذِینَ اتَّقَوْاْ مَاذَا أَنزَلَ رَبُّکُمْ قَالُواْ خَیْرًا لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ فِی هَـذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الآخِرَةِ خَیْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِینَ» . ⁽⁴⁾

اِعلَموا یا عِبادَ اللّهِ ، أنَّ المُؤمِنَ یَعمَلُ لِثَلاثٍ مِنَ الثَّوابِ :

إمّا لِخَیرِ الدُّنیا ؛ فَإِنَّ اللّهَ یُثیبُهُ بِعَمَلِهِ فی دُنیاهُ ، قالَ اللّهُ سُبحانَهُ لاِءِبراهیم : «وَ ءَاتَیْنَـهُ أَجْرَهُ فِی الدُّنْیَا وَ إِنَّهُ فِی الآخِرَةِ لَمِنَ الصَّــلِحِینَ» ، ⁽⁵⁾فَمَن عَمِلَ لِلّهِ تَعالی أعطاهُ أجرَهُ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، وکَفاهُ المُهِمَّ فیهِما ، وقَد قالَ اللّهُ : «یَـعِبَادِ الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ رَبَّکُمْ لِلَّذِینَ أَحْسَنُواْ فِی هَـذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَةٌ وَ أَرْضُ اللَّهِ وَ سِعَةٌ إِنَّمَا یُوَفَّی الصَّـبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَیْرِ حِسَابٍ» ⁽⁶⁾، فَما أعطاهُمُ اللّهُ فِی الدُّنیا لَم یُحاسِبهُم بِهِ فِی الآخِرَةِ ، قالَ اللّهُ : «لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَی وَ زِیَادَةٌ» ⁽⁷⁾، فَالحُسنی هِیَ الجَنَّةُ ، وَالزِّیادَةُ هِیَ الدُّنیا .

وإمّا لِخَیرِ الآخِرَةِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ یُکَفِّرُ بِکُلِّ حَسَنَةٍ سَیِّئَةً ، قالَ اللّهُ : «إِنَّ الْحَسَنَـتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ ذَ لِکَ ذِکْرَی لِلذَّ کِرِینَ» ⁽⁸⁾، حَتّی إذا کانَ یَومُ القِیامَةِ حُسِبَت لَهُم حَسَناتُهُم ، ثُمَّ أعطاهُم بِکُلِّ واحِدَةٍ عَشرَ أمثالِها إلی سَبعِمِئَةِ ضِعفٍ ، قالَ اللّهُ : «جَزَاءً مِّن رَّبِّکَ عَطَـاءً حِسَابًا» ⁽⁹⁾، وقالَ : «فَأُوْلَـئِکَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُواْ وَ هُمْ فِی الْغُرُفَـتِ ءَامِنُونَ» ⁽¹⁰⁾فَارغَبوا فی هذا ـ رَحِمَکُمُ اللّهُ ـ وَاعمَلوا لَهُ وتَحاضّوا ⁽¹¹⁾عَلَیهِ .

وَاعلَموا یا عِبادَ اللّهِ ، أنَّ المُتَّقینَ حازوا عاجِلَ الخَیرِ وآجِلَهُ ، شارَکوا أهلَ الدُّنیا فی دُنیاهُم ولَم یُشارِکهُم أهلُ الدُّنیا فی آخِرَتِهِم ، أباحَهُمُ اللّهُ مِنَ الدُّنیا ما کَفاهُم وبِهِ أغناهُم ، قالَ اللّهُ عَزَّ اسمُهُ : «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَـتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ ءَامَنُواْ فِی الْحَیَوةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَوْمَ الْقِیَـمَةِ کَذَ لِکَ

نُفَصِّلُ الآیَـتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ» ⁽¹²⁾سَکَنُوا الدُّنیا بِأَفضَلِ ماسُکِنتَ ، وأکَلوها بِأَفضَلِ ما اُکِلَت ، شارَکوا أهلَ الدُّنیا فی دُنیاهم فَأَکَلوا مَعَهُم مِن طَیِّباتِ ما یَأکُلونَ ، وشَرِبوا مِن طَیِّباتِ ما یَشرَبونَ ، ولَبِسوا مِن أفضَلِ ما یَلبَسونَ ، وسَکَنوا مِن أفضَلِ ما یَسکُنونَ ، وتَزَوَّجوا مِن أفضَلِ ما یَتَزَوَّجونَ ، ورَکِبوا مِن أفضَلِ مایَرکَبونَ ، أصابوا لَذَّةَ الدُّنیا مَعَ أهلِ الدُّنیا ، وهُم غَدا جیرانُ اللّهِ یَتَمَنَّونَ عَلَیهِ ، فَیُعطیهِم ما تَمَنَّوهُ ، ولا یَرُدُّ لَهُم دَعوَةً ولا یَنقُصُ لَهُم نَصیبا مِنَ اللَّذَّةِ . فَإِلی هذا یا عِبادَ اللّهِ یَشتاقُ إلَیهِ مَن کانَ لَهُ عَقلٌ ، ویَعمَلُ لَهُ بِتَقوَی اللّهِ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ . ⁽¹³⁾.

۴۲۳.ما رواه الکلینی بإسناده إلی أبی بکر الفهفکی، قالامام علی علیه السلام :هرکه دین روزی اش شود، خیر دنیا و آخرت ، روزی اش شده است.۴۲۴.۱ . الحسن بن سلیمان الحلّی، عن الصفّار، بإسناده عامام علی علیه السلام :بدانید، ای بندگان خدا که پرهیزگاران ، هم دنیای زودگذر دارند ، هم آخرت ماندگار. با اهل دنیا در دنیایشان شریک اند ، ولی اهل دنیا در آخرت ایشان با آنان شریک نیستند. در دنیا به بهترین وجه زیستند و به بهترین وجه ، خوردند، و از دنیا همان گونه بهره مند شدند که متموّلان شدند و از آن ، همانی را برگرفتند که قدرتمندان متکبّر گرفتند . سپس با توشه کافی و تجارتی سودآور از دنیا رفتند. در دنیای خویش به لذّت [زهد در] ⁽¹⁾دنیا رسیدند و یقین کردند که فردا در آخرتشان همجوار خدا هستند، هیچ دعایی از دعاهای آنان رد نمی شود و از لذّتشان [در آخرت[ چیزی کم نمی گردد.۴۲۵.۲ . الکلینی عن محمّد بن یحیی وغیره، عن محمّد بن أامام علی علیه السلام ـ در نامه اش به محمّد بن ابی بکر و مصریان ـ :بر شما باد پروا داشتن از خدا؛ زیرا هیچ چیز به مانند پروای از خدا ، جامع خوبی ها نیست و به هیچ چیز چون تقوا نمی توان به خیر دنیا و آخرت رسید . خداوندمی فرماید: «به آنان که تقوا پیشه کرده اند ، گفته می شود : پروردگارتان چه فرو می فرستاد؟ می گویند: خوبی. برای آنان که نیکی کردند ، در این دنیا نیکی است، و البته سرای آخرت ، بهتر است، و چه نیکوست جایگاه تقوا پیشگان» .

بدانید ای بندگان خدا که مؤمن ، برای سه پاداش کار می کند: یا برای خیر دنیا؛ زیرا که خداوند ، او را در همین دنیا برای کارش پاداش می دهد. خدای

سبحان درباره ابراهیم فرموده است: «و مزدش را در دنیا به او دادیم و در آخرت نیز از شایستگان خواهد بود» . پس، هرکه برای خدای متعال کار کند ، خداوند ، مزدش را در دنیا و آخرت به او می دهد و در هر دو جا خواست های او را بر می آورد. خداوندفرموده است: «ای بندگان من که ایمان آورده اید ! از پروردگارتان بترسید. برای آنان که خوبی کردند ، در این دنیا خوبی است، و زمین خدا پهناور است . براستی که شکیبایان مزد خویش را بی حساب ، دریافت خواهند کرد» . پس خداوند ، آنان را بدانچه در دنیا عطایشان کرده است ، در آخرت حسابرسی نمی کند. خدایفرموده است: «برای آنان که کار نیک کنند ، پاداش نیک است و افزونی» . مراد از پاداش نیک، بهشت است و از افزونی، دنیا.

و یا برای خیر آخرت [کار می کند]؛ زیرا که خداوند در برابر هر کار نیکی یک گناه می بخشد. خدای می فرماید: «همانا خوبی ها بدی ها را از بین می برند. این ، پندی است برای پندگیرندگان» تا این که چون روز قیامت شود ، خوبی هایشان برای آنان محاسبه گردد، سپس به شمار هریک از آنها ، ده تا هفتصد برابر به ایشان عطا کند. خداوند می فرماید: «این ، پاداشی است از پروردگار تو ؛ عطایی از روی حساب» . و می فرماید: «پس، برای آنان دو برابر آنچه انجام داده اند ، پاداش است و آنها در غرفه ها [ی بهشتی] آسوده خاطر خواهند بود» پس ـ خدایتان رحمت کناد ـ به این همه پاداش ، روی آورید و برای آن کار کنید و به ترغیب یکدیگر بپردازید.

بدانید، ای بندگان خدا، که تقواپیشگان ، خیر دنیا و آخرت را به دست آوردند: با اهل دنیا در دنیایشان شریک اند ؛ لیکن اهل دنیا در آخرت آنان شریکشان نیستند. خداوند ، از دنیا به آن اندازه ای که بسنده شان کند و بی نیازشان سازد، برایشان مباح و روا ساخت. خداوند بلند نام می فرماید: «بگو: چه کسی زیورهایی را که خدا برای بندگانش پدید آورده و روزی های

پاکیزه، را حرام گردانیده است؟ بگو: همه اینها در زندگی دنیا از آنِ کسانی است که ایمان آورده اند و روز قیامت نیز ویژه آنان است. این گونه ، آیات خود را برای گروهی که می دانند ، به روشنی بیان می کنیم» . آنان در دنیا به بهترین وجه زیستند، به بهترین وجه ، خوردند و با اهل دنیا در دنیایشان شریک اند. در کنار آنان ، از خوراک های پاکیزه ای که اهل دنیا می خورند خوردند و از نوشیدنی های گوارایی که ایشان می نوشند، نوشیدند و از بهترین لباس هایی که می پوشند، پوشیدند و در بهترین خانه هایی که ایشان سکونت می کنند، سکونت کردند و مانند آنها با بهترین همسران ، ازدواج کردند و بر بهترین مَرکب ها سوار شدند ؛ همانند اهل دنیا از لذّت دنیا بهره مند شدند و فردا [ی قیامت [هم در جوار خداوند هستند و از او آرزو و تمنّا می کنند و خدا آرزوهایشان را بر می آورد ؛ نه دعا و درخواستی از ایشان را ردّ می کند و نه از بهره لذّت هایشان چیزی می کاهد. پس، ای بندگان خدا! هرکه را خِرَدی باشد ، به چنین چیزی اشتیاق می ورزد و برای آن کار می کند و تقوای الهی در پیش می گیرد . هیچ توش و توانی نیست ، مگر به واسطه خداوند. .

. .

. .

۴۲۶.ما رواه الکلینی بإسناده عن محمّد بن عبد الخالق وأالإمام الباقر علیه السلام ـ فی قَولِهِ تَعالی : «لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَی وَ زِیَادَةٌ» ـ : فَأَمَّا الحُسنَی الجَنَّةُ ⁽¹⁾، وأمَّا الزِّیادَةُ فَالدُّنیا ، ما أعطاهُمُ اللّهُ فِی الدُّنیا لَم یُحاسِبهُم بِهِ فِی الآخِرَةِ ، ویَجمَعُ ثَوابَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، ویُثیبُهُم بِأَحسَنِ أعمالِهِم فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽²⁾۴۲۷.۱ . السیّد ابن طاووس عن کتاب حسن بن أشناس، بإسنادالإمام الصادق علیه السلام :مَن یَتَّقِ اللّهَ فَقَد أحرَزَ نَفسَهُ مِنَ النّارِ بِإِذنِ اللّهِ ، وأصابَ الخَیرَ کُلَّهُ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽³⁾۴۲۸.عن أبی الحسن علیه السلام أنّه سئل عن العجب الّذیالکافی عن الرَّبیعِ بن خَیثَمٍ :شَهِدتُ أبا عَبدِ اللّه علیه السلام وهُوَ یُطافُ بِهِ حَولَ الکَعبَة فی

مَحمِلٍ وهُوَ شَدیدُ المَرَضِ ، فَکانَ کُلَّما بَلَغَ الرُّکنَ الیَمانِی أمَرَهُم فَوَضَعوهُ بِالأَرضِ ، فَأَخرَجَ یَدَهُ مِن کَوَّةِ ⁽⁴⁾المَحمِلِ حَتّی یَجُرَّها عَلَی الأَرضِ ، ثُمَّ یَقولُ : اِرفَعونی .

فَلَمّا فَعَلَ ذلِکَ مِرارا فی کُلِّ شَوطٍ ، قُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ یَابنَ رَسولِ اللّهِ ، إنَّ هذا یَشُقُّ عَلَیکَ!

فَقالَ : إنّی سَمِعتُ اللّهَ یَقولُ : «لِّیَشْهَدُواْ مَنَـفِعَ لَهُمْ» ⁽⁵⁾. فَقُلتُ : مَنافِعَ الدُّنیا أو مَنافِعَ الآخِرَةِ؟ فَقالَ : الکُلَّ . ⁽⁶⁾.

۴۲۹.۱ . الحسین بن سعید، عن إبراهیم بن أبی البلاد، قالامام باقر علیه السلام ـ درباره این سخن خدای متعال: «برای آنان که نیکی کنند، نیکی است و افزونی» ـ : نیکی، بهشت است و افزونی، دنیا. آنچه خداوند در دنیا عطایشان کند ، در آخرت برای آن حسابرسی نمی کند و پاداش دنیا و آخرت را برایشان فراهم می آورد و در برابر بهترین کارهایشان ، در دنیا و آخرت ، پاداششان می دهد.۴۳۰.۲ . الکلینی بإسناده إلی ابن القدّاح، عن أبی عبد اامام صادق علیه السلام :هرکه از خدا پروا کند، به اذن خداوند، خویشتن را از آتش مصون دانسته است و در دنیا و آخرت به همه خوبی ها دست یافته است.۴۳۱.ما رواه الشیخ الطوسی قدس سره بإسناده عن محمّد ـ یالکافی ـ به نقل از ربیع بن خیثم ـ :امام صادق علیه السلام را دیدم که سخت بیمار بود و او را در محملی بر گِرد کعبه طواف می دادند و هرگاه به رُکن یمانی می رسید ،

دستور می داد او را بر زمین می نهادند و دستش را از سوراخ محمل ، بیرون می آورد و به زمین می کشید و سپس می فرمود: «مرا بلند کنید».

چون در هر دور ، این کار را تکرار کرد، به ایشان گفتم: فدایت شوم ، ای فرزند پیامبر خدا ! این کار ، شما را به زحمت می اندازد .

فرمود: «سخن خداوند را شنیده ام که می فرماید: «تا شاهد منافع خویش باشند» ».

گفتم: منافع دنیا یا منافع آخرت؟

فرمود: «هر دو». .

راجع : ص ۱۶۴ (الدعاء للرفاهیّة فی المعیشة)

والتنمیة الاقتصادیة فی الکتاب والسنّة : القسم الأوّل : التقدّم الاقتصادی.

۲ / ۲المُسلِمُ مَن یَهتَمُّ بِالدُّنیا وَالآخِرَةِ۴۳۶.ما رواه السیّد ابن طاووس قدس سره عن زبور داوود علرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أعظَمُ النّاسِ هَمّا ، المُؤمِنُ الَّذی یَهُمُّ بِأَمرِ دُنیاهُ وأمرِ آخِرَتِهِ . ⁽¹⁾۴۳۷.۱ . عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :لَیسَ خَیرُکُم مَن تَرَکَ الدُّنیا لِلآخِرَةِ ولاَ الآخِرَةَ لِلدُّنیا ، ولکِن خَیرُکُم مَن أخَذَ مِن هذِهِ وهذِهِ . ⁽²⁾۴۳۸.۲ . عن مولانا الإمام زین العابدین علیه السلام فیعنه صلی الله علیه و آله :لَیسَ خَیرُکُم مَن تَرَکَ دُنیاهُ لاِآخِرَتِهِ ولاآخِرَتَهُ لِدُنیاهُ ، حَتّی یُصیبَ منِهُما

جَمیعا ، فَإِنَّ الدُّنیا بَلاغٌ إلَی الآخِرَةِ ، ولا تَکونوا کَلاًّ ⁽³⁾عَلَی النّاسِ . ⁽⁴⁾.

۲ / ۲ مسلمان ، کسی است که به دنیا و آخرت ، اهتمام ورزد

ر . ک : ص۱۶۵ (دعا برای رفاه در زندگی) .

توسعه اقتصادی بر پایه قرآن و حدیث: بخش اول: پیشرفت اقتصادی .

۲ / ۲مسلمان ، کسی است که به دنیا و آخرت ، اهتمام ورزد۴۴۳.ما رواه القمّی، عن أبیه، عن الحسین بن خالد، عن أبپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :با همّت ترینِ مردم، مؤمن است که به کار دنیا و آخرتش اهتمام می ورزد.۴۴۴.ما رواه الصدوق فی المعانی بإسناده عن عبد العظیم اپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما کسی نیست که دنیا را برای آخرت یا آخرت را برای دنیا ترک کند ؛ بلکه بهترینِ شما کسی است که از این هر دو ، بهره گیرد.۴۴۵.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده، عن منصور بن حازم، عن أبپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما کسی نیست که دنیایش را به خاطر آخرتش و یا آخرتش را به خاطر دنیایش وا گذارد ؛ بلکه آن کس است که از هر دوی اینها بهره اش برگیرد؛ چرا که دنیا وسیله رسیدن به آخرت است. سربارِ دیگران نباشید.

.

۴۴۶.۲ . وبإسناده عن ابن شجرة ، عمن ذکره ، عن أبی عبدعنه صلی الله علیه و آله :خَیرُکُم مَن لَم یَترُک آخِرَتَهُ لِدُنیاهُ ، ولادُنیاهُ لاِآخِرَتِهِ ، ولَم یَکُن کَلاًّ عَلَی النّاسِ . ⁽¹⁾۴۴۷.ما رواه الصدوق بإسناده عن أبی جعفر الأحول، عمّن رالإمام علی علیه السلام :خِیارُکُم مَن لَم یَدَع آخِرَتَهُ لِدُنیاهُ ، ولا دُنیاهُ لاِآخِرَتِهِ . ⁽²⁾۴۴۸.الشیخ الطوسی بإسناده عن حفص بن البختری ، عن أبی عالإمام الصادق علیه السلام :لَیسَ مِنّا مَن تَرَکَ دُنیاهُ لاِآخِرَتِهِ ، ولا آخِرَتَهُ لِدُنیاهُ . ⁽³⁾۴۴۹.وبإسناده عن عبد الرحمن بن أبی عبد اللّه ، قال :الإمام الکاظم علیه السلام :اِجعَلوا لاِءَنفُسِکُم حَظّا مِنَ الدُّنیا بِإِعطائِها ما تَشتَهی مِنَ الحَلالِ وما لا یَثلِمُ المُروءَةَ وما لا سَرَفَ فیهِ ، وَاستَعینوا بِذلِکَ عَلی اُمورِ الدّینِ ، فَإِنَّهُ رُوِیَ : لَیسَ مِنّا مَن تَرَکَ دُنیاهُ لِدینِهِ ، أو تَرَکَ دینَهُ لِدُنیاهُ . ⁽⁴⁾۲ / ۳الدُّنیا مَزرَعَةُ الآخِرَةِالکتاب«وَتَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوَی وَاتَّقُونِ یَـأُوْلِی الاْءَلْبَـبِ» . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۳ دنیا، کشتزار آخرت

۴۵۵.۱ . روی الشریف الرضیّ عن أمیرالمؤمنین علیه السلامپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ شما کسی است که آخرتش را به خاطر دنیایش وا نگذارد و دنیایش را به خاطر آخرتش، و سربارِ مردم نباشد.۴۵۶.۲ . الکلینی بإسناده عن الوشّاء، قال :امام علی علیه السلام :بهترینِ شما کسی است که آخرتش را به خاطر دنیایش فرو نگذارد و دنیایش را به خاطر آخرتش.۴۵۷.ما رواه الکلینی بإسناده عن حماد بن عثمان :امام صادق علیه السلام :کسی که دنیایش را به خاطر آخرتش و یا آخرتش را به خاطر دنیایش ترک کند ، از ما نیست.۴۵۸.الکشّی بإسناده عن علیّ بن أسباط ، قال :امام کاظم علیه السلام :با برآوردن خواست های روای خود تا آن جا که به مروّت [و شخصیّت] صدمه نزند و اسراف نباشد، خویشتن را از دنیا بهره مند سازید و از دنیا در کارهای دینتان کمک بگیرید؛ زیرا روایت شده است که: از ما نیست آن که دنیایش را برای دینش یا دینش را به خاطر دنیایش وا گذارد.۲ / ۳دنیا، کشتزار آخرتقرآن«توشه برگیرید، و بهترین توشه ، پروامندی است. ای خردمندان! از من پروا کنید».

.

«وَ ابْتَغِ فِیمَا ءَاتَاکَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَ لاَ تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا» . ⁽¹⁾

الحدیث۴۶۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الدُّنیا مَزرَعَةُ الآخِرَةِ . ⁽²⁾۴۶۶.ابن شهر آشوب وابن بطّة ـ فی الإبانة ـ بإسناده منعنه صلی الله علیه و آله ـ فی وَصِیَّتِهِ لاِءَبی ذَر ـ :یا أبا ذَر ، إنَّکُم فی مَمَرِّ اللَّیلِ وَالنَّهارِ ، فی آجالٍ مَنقوصَةٍ ، وأعمالٍ مَحفوظَةٍ ، وَالمَوتُ یَأتی بَغتَةً ، فَمَن یَزرَع خَیرا یوشِکُ أن یَحصُدَ رَغبَةً ، ومَن یَزرَع شَرّا یوشِکُ أن یَحصُدَ نَدامَةً ، ولِکُلِّ زارِعٍ ما زَرَعَ . ⁽³⁾۴۶۷.عن ابن نجیح :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّکُم فی آجالٍ مَقبوضَةٍ ، وأیّامٍ مَعدودَةٍ ، وَالمَوتُ یَأتی بَغتَةً ، مَن یَزرَع خَیرا یَحصُد غِبطَةً ، ومَن یَزرَع شَرّا یَحصُد نَدامَةً ، ولِکُلِّ زارِعٍ ما زَرَعَ . ⁽⁴⁾۴۶۸.السمعانی عن عمر، قال :عیسی علیه السلام :إنَّ الدُّنیا خُلِقَت مَزرَعَةً تَزرَعُ فیهَا العِبادُ الحُلوَ وَالمُرَّ وَالشَّرَّ وَالخَیرَ ، وَالخَیرُ لَهُ مَغَبَّةٌ ⁽⁵⁾نافِعَةٌ یَومَ الحِسابِ ، وَالشَّرُّ لَهُ عَناءٌ وشَقاءٌ یَومَ الحَصادِ . ⁽⁶⁾۴۶۹.فی دعائم الإسلام مرفوعا عن الإمام علیّ علیه السلارسول اللّه صلی الله علیه و آله ـ فِی الدُّعاءِ ـ :اللّهُمَّ أعِنّی عَلی دینی بِدُنیایَ ، وعَلی آخِرَتی

بِتَقوایَ ، وَاحفَظنی فیما غِبتُ عَنهُ ولاتَکِلنی إلی نَفسی فیما حَضَرتُهُ . ⁽⁷⁾.

«و با آنچه خدایت داده ، سرای آخرت را بجوی و سهم خود را از دنیا فراموش مکن».

حدیث۴۷۲.۱ . الصدوق :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دنیا، کشتزار آخرت است.۴۷۳.۲ . السیّد الشریف الرضی مرسلاً عن أمیر المؤمنین ـپیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ در توصیه هایش به ابو ذر ـ :ای ابو ذر! شما در گذر شب و روز، عمری رو به کاهش دارید و اعمالتان نگهداری می شود و مرگ ، ناگهان می رسد. پس، هرکه خوبی بکارد ، زودا که بِدرَوَد و هرکه بدی بکارد ، به زودی پشیمانی می دِرَود. [آری!] هر کشتگر ، آن دروید که کاشت.۴۷۴.۱ . روی الکلینی قدس سره بإسناده عن یونس بن یعقوب،امام صادق علیه السلام :شما در عمرهایی به سر آمدنی و روزهای چند به سر می برید و مرگ ، به ناگاه فرا می رسد. هرکه نیکی بکارد ، شادی می دِرَود، و هرکه بدی بکارد ، پشیمانی درو می کند. هر کشتگری ، آن دروید که کاشت.۴۷۵.۲ . وروی بإسناده عن عبدالرحمن بن کثیر، عن أبی عبدعیسی علیه السلام :دنیا ، کشتزاری آفریده شده است که بندگان در آن ، شیرینی و تلخی ، و بدی و خوبی می کارند. خوبی، در روز حسابرسی، فرجامی سودمند دارد و بدی، در روز درویدن، رنج و شقاوت به بار می نشانَد.۴۷۶.۳ . وروی بإسناده عن الحسن بن الجهم، قال :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ در دعا ـ :خدایا! مرا با دنیایم بر دینم، و با تقوایم بر آخرتم کمک فرما و در آنچه از آن غایبم ، حفظم نما و در آنچه هم حاضرم ، مرا به خودم وا مگذار. .

۴۷۷.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده عن محمّد بن عمر، أنّه کتعنه صلی الله علیه و آله :لِیَتَزَوَّدِ العَبدُ مِن دُنیاهُ لاِآخِرَتِهِ ، ومِن حَیاتِهِ لِمَوتِهِ ، ومِن شَبابِهِ لِهَرَمِهِ ؛ فَإِنَّ الدُّنیا خُلِقَت لَکُم ، وأنتُم خُلِقتُم لِلآخِرَةِ . ⁽¹⁾۴۷۸.۲ . الشیخ بإسناده عن عبد الرحمن بن الحجاج ، عن أبعنه صلی الله علیه و آله :لِیَأخُذِ العَبدُ المُؤمِنُ مِن نَفسِهِ لِنَفسِهِ ، ومِن دُنیاهُ لاِآخِرَتِهِ . ⁽²⁾۴۷۹.۳ . الکلینی بإسناده عن محمّد بن قیس، عن أبی جعفرعنه صلی الله علیه و آله :مَن یَتَزَوَّد فِی الدُّنیا یَنفَعهُ فِی الآخِرَةِ . ⁽³⁾۴۸۰.ما رواه الشیخ الطوسی بإسناه عن سلمة بن محرز، قال:عنه صلی الله علیه و آله :المُؤمِنُ یَتَزَوَّدُ ، وَالکافِرُ یَتَمَتَّعُ . ⁽⁴⁾۴۸۱.الکلینی بإسناده عن عمرو الأزرق، قال:عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ ـ تَبارَکَ وتَعالی ـ . . . جَعَلَ الدُّنیا دارَ الأَعمالِ ، وجَعَلَ الآخِرَةَ دارَ القَرارِ «لِیَجْزِیَ الَّذِینَ أَسَـئُواْ بِمَا عَمِلُواْ وَ یَجْزِیَ الَّذِینَ أَحْسَنُواْ بِالْحُسْنَی» ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾۴۸۲.۱ . الشیخ الطوسی قدس سره بإسناده عن زرارة، عن أبیعنه صلی الله علیه و آله :أنتُم الیَومَ فِی المِضمار ⁽⁷⁾وغَدا فِی السِّباقِ ، فَالسَّبقُ الجَنَّةُ

وَالغایَةُ النّارُ . ⁽⁸⁾.

۴۸۳.۲ . الشیخ بإسناده عن عبدالملک بن عمرو، قال :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بنده باید از دنیای خویش برای آخرتش ، از زندگی اش برای مرگش و از جوانی اش برای پیری اش توشه برگیرد؛ زیرا که دنیا برای شما آفریده شده است و شما برای آخرت ، آفریده شده اید.۴۸۴.ما رواه الکلینی بإسناده عن أبی بصیر، قال :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بنده مؤمن ، باید از خود برای خود، و از دنیای خود برای آخرتش بهره برگیرد.۴۸۵.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده عن سماعة، قال:پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکه در دنیا توشه برگیرد، در آخرت سودش می دهد.۴۸۶.۲ . وأیضا بإسناده عن ابن أبی نصر ، عن أبی الحسن اپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مؤمن ، توشه فراهم می آورد و کافر به کامجویی می گذرانَد.۴۸۷.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده عن زرارة ، عن أبی جعفر عپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ـ تبارک و تعالی ـ ... دنیا را سرای عمل قرار داد و آخرت را سرای آسودن ، «تا کسانی را که بد کرده اند ، به سزای آنچه انجام داده اند ، کیفر دهد، و آنان را که نیکی کرده اند ، به نیکی پاداش دهد» .۴۸۸.۲ . وبإسناده عن معاویة بن شریح، قال :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شما امروز در آمادگاهید ⁽¹⁾و فردا در [میدان] مسابقه . جایزه این مسابقه ، بهشت است و خطّ پایان [برای بازنده] ، آتش. .

۴۸۹.الکلینی بإسناده عن محمّد بن مسلم، عن أبی عبد اللّعیسی علیه السلام :إنَّما أعطاکُمُ اللّهُ الدُّنیا لِتَعمَلوا فیها لِلآخِرَةِ ولَم یُعطِکُموها لِتَشغَلَکُم عَنِ الآخِرَةِ ، وإنَّما بَسَطَها لَکُم لِتَعلَموا أنَّهُ أعانَکُم بِها عَلَی العِبادَةِ ولَم یُعِنکم بِها عَلَی الخَطایا ، وإنَّما أمَرَکُم فیها بِطاعَتِهِ ولَم یَأمُرکُم فیها بِمَعصِیَتِهِ ، وإنَّما أعانَکُم بِها عَلَی الحَلالِ ولَم یُحِلَّ لَکُم بِهَا الحَرامَ ، وإنَّما وَسَّعَها لَکُم لِتَواصَلوا فیها ، ولَم یُوَسِّعها لَکُم لِتَقاطَعوا فیها . ⁽¹⁾۴۹۰.۱ . أبو عتّاب عبد اللّه والحسین ابنا بسطام بن سابالإمام علیّ علیه السلام :ألا وإنَّ المِضمارَ الیَومَ وَالسِّباقَ غَدا ، ألا وإنَّ السُّبقَةَ الجَنَّةُ وَالغایَةَ النّارُ . ⁽²⁾۴۹۱.۲ . وکذا الصدوق ـ فی العلل ـ بإسناده عن أبی بصیرعنه علیه السلام :إنَّمَا الدُّنیا مُنتَهی بَصَرِ الأَعمی ؛ لا یُبصِرُ مِمّا وَراءَها شَیئا ، وَالبَصیرُ یَنفُذُها بَصَرُهُ ویَعلَمُ أنَّ الدّارَ وَراءَها ، فَالبَصیرُ مِنها شاخِصٌ ، وَالأَعمی إلَیها شاخِصٌ ، وَالبَصیرُ مِنها مُتَزَوِّدٌ ، وَالأَعمی لَها مُتَزَوِّدٌ . ⁽³⁾۴۹۲.۳ . الشیخ الطوسی بإسناده إلی عمّار، عن أبی عبد العنه علیه السلام :بِالدُّنیا تُحرَزُ ⁽⁴⁾الآخِرَةُ . ⁽⁵⁾.

۴۹۳.۱ . فی تفسیر القمّی عن الإمام الصادق علیه السلامعیسی علیه السلام :خداوند ، دنیا را به شما داده است تا در آن برای آخرت ، کار کنید . آن را به شما نداده است که از آخرت ، بازتان دارد. آن را برای شما گسترانیده است تا بدانید که آن را کمکْ کارِ شما در عبادت قرار داده ؛ نه این که کمک کارِ شما در گناهان قرار داده باشد. شما را در دنیا به طاعت خویش فرمان داده و در آن ، به معصیت خویش فرمانتان نداده است به واسطه آن ، شما را بر حلال کمک کرده و به وسیله آن ، حرام را برای شما حلال نساخته است. دنیا را برای شما وسعت بخشیده تا در آن به یکدیگر رسیدگی کنید و برایتان وسعت نبخشیده که در آن ، از یکدیگر ببُرید.۴۹۴.۲ . وفی الدرّ المنثور عن عدّة من أصحاب التفسیر واامام علی علیه السلام :بدانید که امروز ، روز آماده سازی (خودسازی) است و فردا ، [روز [مسابقه. بدانید که جایزه این مسابقه ، بهشت است و خطّ پایان [برای بازنده] ، آتش.۴۹۵.۳ . وفی الدرّ المنثور أیضا :امام علی علیه السلام :دنیا ، آخرین دیدرسِ شخص کور[دل] است و از آنچه فرا سوی آن است ، چیزی نمی بیند ؛ امّا شخص بینا ، نگاهش از دنیا فراتر می رود و می داند که سرای حقیقی ، در ورایِ این دنیاست. پس، بینا از دنیا دل بر می کَنَد و کوردل ، به آن رو می کند. بینا ، از آن توشه بر می گیرد و کوردل ، برای آن توشه فراهم می آورد.۴۹۶.۱ . الشیخ الطوسی بإسناده عن أبی هریرة، قال:امام علی علیه السلام :با دنیاست که آخرت به دست می آید. .

۴۹۷.۲ . الکراجکی بإسناده عن کلیب بن معاویة الأسدی ، ععنه علیه السلام :بِالدُّنیا تَجوزُ القِیامَةَ ⁽¹⁾. ⁽²⁾۴۹۸.۳ . علیّ بن الحسن بن الفضل، عن أنس:عنه علیه السلام :عَجِبتُ لِمَن عَرَفَ أنَّهُ مُنتَقِلٌ عَن دُنیاهُ ، کَیفَ لا یُحسِنُ التَّزَوُّدَ لاُِخراهُ! ⁽³⁾۴۹۹.۱ . الصدوق بإسناده عن عبد اللّه بن مسعود، قال :عنه علیه السلام :تَزَوَّدوا مِنَ الدُّنیا ما تَحوزونَ ⁽⁴⁾بِهِ أنفُسَکُم غَدا ، وخُذوا مِنَ الفَناءِ لِلبَقاءِ . ⁽⁵⁾۵۰۰.۲ . ما رواه الحاکم الحسکانیبإسناده إلی جمیع التیمعنه علیه السلام :تَزَوَّدوا فِی الدُّنیا مِنَ الدُّنیا ما تُحرِزونَ بِهِ أنفُسَکُم غَدا . ⁽⁶⁾۵۰۱.۱ . ابن المشهدی ـ فیذیل :عنه علیه السلام ـ یَصِفُ الدُّنیا ـ :ولَنِعمَ دارُ مَن لَم یَرضَ بِها دارا ، ومَحَلُّ مَن لَم یُوَطِّنها مَحَلاًّ . ⁽⁷⁾۵۰۲.۲ . الواحدی ـ فی الآیة :عنه علیه السلام :الأَعمالُ فِی الدُّنیا تِجارَةُ الآخِرَةِ . ⁽⁸⁾۵۰۳.۱ . ابن عساکر والسیوطی عن جعفر بن محمّد، عن أبیهعنه علیه السلام ـ مِن کِتابٍ لَهُ إلی مُعاوِیَةَ ـ :إنَّ الدُّنیا دارُ تِجارَةٍ ، ورِبحُها أو خُسرُها

الآخِرَةُ ، فَالسَّعیدُ مَن کانَت بِضاعَتُهُ فیهَا الأَعمالَ الصّالِحَةَ ، ومَن رَأَی الدُّنیا بِعَینِها وقَدَّرَها بِقَدَرِها . ⁽⁹⁾.

۵۰۴.۲ . ما رواه الترمذی بإسناده إلی یوسف بن سعد قال :امام علی علیه السلام :با دنیاست که قیامت را به چنگ می آوری.۵۰۵.من جملة ما استدرکه ابن أبی الحدید علی روایات السیامام علی علیه السلام :در شگفتم از کسی که می داند از دنیا منتقل می شود، چگونه برای آخرتش توشه فراهم نمی آورد!۵۰۶.الکلینی عن أحمد بن مهران وعلیّ بن إبراهیم، جمیعاامام علی علیه السلام :از دنیا ، توشه ای بردارید که فردای قیامت ، با آن خود را حفظ کنید و از سرای نیستی برای سرای ماندگاری برگیرید.۵۰۷.أخرج البیهقی فی الدلائل عن محمّد بن علی ـ یعنی الامام علی علیه السلام :در دنیا، از دنیا توشه ای برگیرید که فردای قیامت ، با آن خویشتن را حفظ کنید.۵۰۸.أخرج الزبیر بن بکّار وابن عساکر، عن جعفر بن محمّدامام علی علیه السلام ـ در وصف دنیا ـ :نیکو سرایی است دنیا برای آن کس که آن را خانه [ی همیشگی [خویش نداند، و نیکو منزلگاهی است برای آن کس که آن را وطن خویش نگیرد.۵۰۹.۱ . البخاری فی صحیحه والنسائیفی سننه ، عن عبد اللامام علی علیه السلام :کارها [ی نیک] در دنیا، تجارت آخرت است.۵۱۰.۲ . قال أبو الصلاح :امام علی علیه السلام ـ در نامه ای به معاویه ـ :دنیا، تجارت خانه ای است و سود یا زیان آن ، آخرت است [و در آخرت معلوم می شود] . پس سعادتمند ، کسی است که کالای او در دنیا ، کارهای نیک باشد و کسی که دنیا را به چشم دنیا دید و به آن در همان حدّ خویش ارزش نهاد. .

۵۱۱.۳ . الطبرسی :الإمام زین العابدین علیه السلام :الدُّنیا سوقُ الآخِرَةِ ، وَالنَّفسُ تاجِرٌ ، وَاللَّیلُ وَالنَّهارُ رَأسُ المالِ ، وَالمَکسَبُ الجَنَّةُ ، وَالخُسرانُ النّارُ . ⁽¹⁾۵۱۲.۴ . الطبرسی :الإمام الباقر علیه السلام ـ لِعُمَرَ بنِ عَبدِ العَزیز ـ :یا عُمَر ، إنَّمَا الدُّنیا سوقٌ مِنَ الأَسواقِ ؛ مِنها خَرَجَ قَومٌ بِما یَنفَعُهُم ، ومِنها خَرَجوا بِما یَضُرُّهُم . ⁽²⁾۵۱۳.۱ . ما وراه الحاکم الحسکانیبإسناده عن أُم سلمة ـعنه علیه السلام :نِعمَ العَونُ الدُّنیا عَلی طَلَبِ الآخِرَةِ . ⁽³⁾۵۱۴.۲ . وبإسناده عن إسماعیل بن عبد اللّه بن جعفر الطیالإمام الصادق علیه السلام :نِعمَ العَونُ الدُّنیا عَلَی الآخِرَةِ . ⁽⁴⁾۵۱۵.۳ . الحاکم الحسکانی بإسنادین عن محمّد بن مصعب، وعالاحتجاج ـ فی ذِکرِ أسئِلَةِ زِندیقٍ لِلإِمامِ الصّادِق علیه السلام ـ :قالَ [الزِّندیقُ ] : فَلاِءَیِّ عِلَّةٍ خَلَقَ الخَلقَ وهُوَ غَیرُ مُحتاجٍ إلَیهِم ولا مُضطَرٍّ إلی خَلقِهِم ، ولایَلیقُ بِهِ التَّعَبُّثُ بِنا؟

قالَ علیه السلام : خَلَقَهُم لاِءِظهارِ حِکمَتِهِ ، وإنفاذِ عِلمِهِ ، وإمضاءِ تَدبیرِهِ .

قالَ : وکَیفَ لایَقتَصِرُ عَلی هذِهِ الدّارِ فَیَجعَلَها دارَ ثَوابِهِ ومُحتَبَسَ عِقابِهِ؟

قالَ : إنَّ هذِهِ الدّارَ دارُ ابتِلاءٍ ، ومَتجَرُ الثَّوابِ ، ومُکتَسَبُ الرَّحمَةِ ، مُلِئَت

آفاتٍ ، وطُبِّقَت ⁽⁵⁾شَهَواتٍ ، لِیَختَبِرَ فیها عَبیدَهُ بِالطّاعَةِ ؛ فَلایَکونُ دارُ عَمَلٍ دارَ جَزاءٍ . ⁽⁶⁾.

۵۱۶.امام زین العابدین علیه السلام :دنیا ، بازار آخرت است و نفس ، بازرگان است و شب و روز ، سرمایه و سود ، بهشت و زیان ، دوزخ.۵۱۷.۲ . الطبرانی عن حفص بن سعید القرشی ، قال :امام باقر علیه السلام ـ به عمر بن عبد العزیز ـ :ای عمر! دنیا، در حقیقت، بازاری از بازارهاست . گروهی از این دنیا ، چیزی را بردند که سودشان رسانْد، و گروهی ، کالایی را که زیانشان داد.۵۱۸.۳ . فی کتاب المناقب لابن شهر آشوب عن تفسیر الثعلبامام باقر علیه السلام :چه خوب کمکی است دنیا برای به دست آوردن آخرت!۵۱۹.۱ . أخرج ابن مردویه عن ابن عبّاس، قال:امام صادق علیه السلام :نیکو کمکی است دنیا برای آخرت!۵۲۰.۲ . الدرّ المنثور :الاحتجاج ـ در بیان پرسش های زندیق از امام صادق علیه السلام ـ :زندیق گفت: پس به چه علّت خداوند ، خلق را آفرید ، در حالی که نه به آنها نیاز داشت ، نه به آفریدنشان مجبور بود، و بازیچه قرار دادن ما هم شایسته او نیست؟

فرمود: «آنها را آفرید تا حکمت خویش را نمایان سازد و دانش خویش را به اجرا درآورد و تدبیرش را به کار بَرَد».

زندیق گفت: چرا به همین سرا بسنده نمی کند و آن را سرای پاداش و زندان کیفر خویش قرار نمی دهد [و به آخرت موکول کرده است]؟

فرمود: «این سرا، سرای آزمایش، تجارت خانه ثواب و محلّ کسب رحمت است ؛ آکَنده از آفات و پُر از شهوات ، قرار داده شده است تا خداوند ، در آن بندگانش را به طاعت بیازماید. پس، خانه عمل، خانه پاداش نیست». .

۵۲۱.تأویل الآیات بإسناده عن عبد اللّه بن أبی رافع ، عالإمام الهادی علیه السلام :الدُّنیا سوقٌ ، رَبِحَ فیها قَومٌ وخَسِرَ آخَرونَ . ⁽¹⁾راجع : ص۲۶۲ (خصائص الدنیا / مزرعة الشر) .

و ۲۶۴ (خصائص الدنیا / سوق الخسران) .

۲ / ۴الإِنسانُ مَطبوعٌ عَلی حُبِّ الدُّنیا۵۲۶.۲ . فی نهج البیان :الإمام علیّ علیه السلام :النّاسُ أبناءُ الدُّنیا ، وَالوَلَدُ مَطبوعٌ عَلی حُبِّ اُمِّهِ . ⁽²⁾۵۲۷.۳ . ابن أبی حاتم عن السدی :عنه علیه السلام :النّاسُ أبناءُ الدُّنیا ، ولا یُلامُ الرَّجُلُ عَلی حُبِّ اُمِّهِ . ⁽³⁾۵۲۸.۱ . الکلینی بإسناده عن أبی الجارود عن أبی جعفر علنثر الدرّ :قالَ لَهُ [ لِعَلِی علیه السلام ] الحَسَن علیه السلام : أما تَری حُبَّ النّاسِ لِلدُّنیا؟ قالَ : هُم أولادُها ، أفیُلامُ المَرءُ عَلی حُبِّ والِدَتِهِ؟! ⁽⁴⁾۵۲۹.ـ وعن کتاب نزول القرآن یرفعه إلی علیّ بن عامر، عنتیسیر المطالب عن أبی الحسن علیّ بن مهدی الطّبری :رُوِیَ عَن أمیرِ المُؤمِنین علیه السلام أنَّ رَجُلاً قامَ إلَیهِ ، فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، ما بالُنا نُحِبُّ الدُّنیا ؟

قالَ : لاِءَنّا مِنها ، وهَل یَأثَمُ الرَّجُلُ بِحُبِّهِ لاِءَبیهِ واُمِّهِ؟

قالَ : وأنشَدَنا أبو عَبدِ اللّهِ الأَزدِی ، قالَ : أنشَدَنا ثَعلَب :

ونَحنُ بَنو الدُّنیا خُلِقنا لِغَیرِهاوما کُنتَ مِنهُ فَهُوَ شَیءٌ مُحَبَّبُ ⁽⁵⁾.

۲ / ۴ سرشت دنیادوستی در انسان

۵۳۰.۲ . حکی العلاّمة الطباطبائی قدس سرهعن المناقب الفامام هادی علیه السلام :دنیا، بازاری است که قومی در آن سود بُردند و شماری دیگر ، زیان کردند.ر . ک : ص۲۶۳ (ویژگی های دنیا / کشتزار بدی) .

و ۲۶۵ (ویژگی های دنیا / بازار زیانکاری) .

۲ / ۴سرشت دنیادوستی در انسان۵۳۵.۱ . القمّی فی ذیل الآیة :امام علی علیه السلام :مردمان ، فرزندان دنیا هستند و فرزند ، بر عشق به مادرش سرشته شده است.۵۳۶.۲ . شرف الدین الحسینی بإسناده عن محمّد بن الفضیلامام علی علیه السلام :مردم ، فرزندان دنیا هستند و آدمی ، بر دوست داشتن مادرش ملامت نمی شود .۵۳۷.کتاب اللّه عز و جل علی أربعة أشیاء :نثر الدرّ:حسن علیه السلام به او (علی علیه السلام ) گفت: چرا مردم ، دنیا را دوست دارند؟

فرمود: «آنان ، فرزندان دنیا هستند. آیا آدمی بر دوست داشتن مادرش ملامت می شود؟!»۵۳۸.۱ . الکلینی بإسناده عن محمّد بن النعمان أو غیره،تیسیر المطالب ـ به نقل از ابو الحسن علی بن مهدی طبری ـ :روایت شده است که مردی از امیر مؤمنان علیه السلام پرسید: ای امیر مؤمنان! به چه سبب ما دنیا را دوست داریم؟

فرمود: «چون ما از دنیا هستیم. آیا گناه است که انسان ، پدر و مادرش را دوست بدارد؟» .

راوی می گوید: ابو عبد اللّه اَزْدی این بیت را از ثَعلَب برایمان خواند:

ما فرزندان دنیاییم که برای غیر آن ، آفریده شده ایم/ و تو ، آنچه را از آنی، دوست می داری.

.

راجع : ج۲ ص۲۸۲ (الحثّ علی الاهتمام بالآخرة) .

۲ / ۵النَّهیُ عَن سَبِّ الدُّنیا وذَمِّها۵۴۲.۵ . الطبرسی :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا تَسُبُّوا الدُّنیا ؛ فَنِعمَت مَطِیَّةُ المُؤمِنِ ، فَعَلَیها یَبلُغُ الخَیرَ ، وبِها یَنجو مِنَ الشَّرِّ . إنَّهُ إذا قالَ العَبدُ : لَعَنَ اللّهُ الدُّنیا ، قالَتِ الدُّنیا : لَعَنَ اللّهُ أعصانا لِرَبِّهِ . ⁽¹⁾۵۴۳.۶ . الطبری بأسانیده عن عمرو ذی مرّ ، قال:عنه صلی الله علیه و آله :مَن قالَ : قَبَّحَ اللّهُ الدُّنیا ، قالَتِ الدُّنیا : قَبَّحَ اللّهُ أعصانا لَهُ . ⁽²⁾۵۴۴.۷ . السیوطی :عنه صلی الله علیه و آله :نِعمَتِ الدّارُ الدُّنیا لِمَن تَزَوَّدَ مِنها لاِآخِرَتِهِ حَتّی یُرضِیَ رَبَّهُ ، وبِئسَتِ الدّارُ لِمَن صَدَّتهُ عَن آخِرَتِهِ وقَصُرَت بِهِ عَن رِضاءِ رَبِّهِ ، وإذا قالَ العَبدُ : قَبَّحَ اللّهُ الدُّنیا ، قالَتِ الدُّنیا : قَبَّحَ اللّهُ أعصانا لِرَبِّهِ . ⁽³⁾۵۴۵.۱ . العیّاشی عن مسعدة بن صدقة عن أبی عبد اللّه علتحف العقول عن جابر بن عبد اللّه الأنصاری :کُنّا مَعَ أمیرِ المُؤمِنین علیه السلام بِالبَصرَة فَلَمّا فَرَغَ مِن قِتالِ مَن قاتَلَهُ أشرَفَ عَلَینا مِن آخِرِ اللَّیلِ ، فَقالَ : ما أنتُم فیهِ؟ فَقُلنا : فی ذَمِّ الدُّنیا . فَقالَ : عَلامَ تَذُمُّ الدُّنیا یا جابِر؟! ثُمَّ حَمِدَ اللّهَ وأثنی عَلَیهِ ، وقالَ :

أمّا بَعدُ ، فَما بالُ أقوامٍ یَذُمّونَ الدُّنیَا ، انتَحَلُوا الزُّهدَ فیها؟ الدُّنیا مَنزِلُ صِدقٍ لِمَن صَدَقَها ، ومَسکَنُ عافِیَةٍ لِمَن فَهِمَ عَنها ، ودارُ غِنیً لِمَن تَزَوَّدَ مِنها ، مَسجِدُ

أنبِیاءِ اللّهِ ، ومَهبِطُ وَحیِهِ ، ومُصَلّی مَلائِکَتِهِ ، ومَسکَنُ أحِبّائِهِ ، ومَتجَرُ أولِیائِهِ ؛ اکتَسَبوا فیهَا الرَّحمَةَ ، ورَبِحوا مِنهَا الجَنَّةَ ، فَمَن ذا یَذُمُّ الدُّنیا یا جابِر؟ وقَد آذَنَت بِبَینِها ⁽⁴⁾، ونادَت بِانقِطاعِها ، ونَعَت نَفسَها بِالزَّوالِ ، ومَثَّلَت بِبِلائِها البَلاءَ ، وشَوَّقَت بِسُرورِها إلَی السُّرورِ ، وراحَت ⁽⁵⁾بِفَجیعَةٍ ، وَابتَکَرَت ⁽⁶⁾بِنِعمَةٍ وعافِیَةٍ ؛ تَرهیبا وتَرغیبا ، یَذُمُّها قَومٌ عِندَ النَّدامَةِ ، خَدَمَتهُم جَمیعا فَصَدَّقَتهُم ، وذَکَّرَتهُم فَذَکَروا ، ووَعَظَتهُم فَاتَّعَظوا ، وخَوَّفَتهُم فَخافوا ، وشَوَّقَتهُم فَاشتاقوا .

فَأَیُّهَا الذّامُّ لِلدُّنیَا المُغتَرُّ بِغُرورِها ، مَتَی استَذَمَّت إلَیکَ ؟ بَل مَتی غَرَّتکَ بِنَفسِها؟ بِمَصارِعِ آبائِکَ مِنَ البِلی؟ أم بِمَضاجِعِ اُمَّهاتِکِ مِنَ الثَّری؟ کَم مَرَّضتَ ⁽⁷⁾بِیَدَیکَ ، وعَلَّلتَ ⁽⁸⁾بِکَفَّیکَ؟ تَستَوصِفُ لَهُمُ الدَّواءَ ، وتَطلُبُ لَهُمُ الأَطِبّاءَ ، لَم تُدرِک فیهِ طَلِبَتَکَ ، ولَم تُسعَف ⁽⁹⁾فیهِ بِحاجَتِکَ ، بَل مَثَّلَتِ الدُّنیا بِهِ نَفسَکَ ، وبِحالِهِ حالَکَ ، غَداةَ لا یَنفَعُکَ أحِبّاوُکَ ، ولایُغنی عَنکَ نِداؤُکَ ، حینَ یَشتَدُّ مِنَ المَوتِ أعالینُ المَرَضِ ، وألیمُ لَوعاتِ المَضَضِ ، حینَ لایَنفَعُ الأَلیلُ ⁽¹⁰⁾، ولا یَدفَعُ العَویلُ ، یَحفَزُ ⁽¹¹⁾بِهَا الحَیزومُ ⁽¹²⁾، ویَغُصُّ بِهَا الحُلقومُ ، لایُسمِعُهُ النِّداءُ ، ولا یَروعُهُ

الدُّعاءُ ، فَیا طولَ الحُزنِ عِندَ انقِطاعِ الأَجَلِ .

ثُمَّ یُراحُ بِهِ عَلی شَرجَعٍ ⁽¹³⁾نَقَلَهُ أکُفٌّ أربَعٌ ، فَیَضجَعُ فی قَبرِهِ فی لَبثٍ ⁽¹⁴⁾وضیقِ جَدَثٍ ، فَذَهَبَتِ الجِدَةُ ⁽¹⁵⁾، وَانقَطَعَتِ المُدَّةُ ، ورَفَضَتهُ العُطَفَةُ ، وقَطَعَتهُ اللُّطَفَةُ ، لا تُقارِبُهُ الأَخِلاّءُ ، ولا یُلِمُّ بِهِ الزُّوّارُ ، ولاَ اتَّسَقَت بِهِ الدّارُ ، انقَطَعَ دونَهُ الأَثَرُ ، وَاستُعجِمَ دونَهُ الخَبَرُ ، وبَکَّرَت وَرَثَتُهُ فَاقتَسَمَت تَرَکَتُهُ ، ولَحِقَهُ الحَوبُ ⁽¹⁶⁾، وأحاطَت بِهِ الذُّنوبُ ، فَإِن یَکُن قَدَّمَ خَیرا طابَ مَکسَبُهُ ، وإن یَکُن قَدَّمَ شَرّا تَبَّ مُنقَلَبُهُ . وکَیفَ یَنفَعُ نَفسا قَرارُها وَالمَوتُ قَصارُها وَالقَبرُ مَزارُها ؟! فَکَفی بِهذا واعِظا .

کَفی یا جابِر ، امضِ مَعی . فَمَضَیتُ مَعَهُ حَتّی أتَینَا القُبورَ ، فَقالَ :

یا أهلَ التُّربَةِ ویا أهلَ الغُربَةِ ، أمَّا المَنازِلُ فَقَد سُکِنَت ، وأمَّا المَواریثُ فَقَد قُسِمَت ، وأمَّا الأَزواجُ فَقَد نُکِحَت ، هذا خَبَرُ ما عِندَنا ، فَما خَبرُ ما عِندَکُم؟

ثُمَّ أمسَکَ عَنّی مَلِیّا ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ : وَالَّذی أقَلَّ السَّماءَ فَعَلَت ، وسَطَحَ الأَرضَ فَدَحَت ، لَو اُذِنَ لِلقَومِ فِی الکَلامِ ، لَقالوا : إنّا وَجَدنا خَیرَ الزّادِ التَّقوی . ثُمَّ قالَ : یا جابِر إذا شِئتَ فَارجِع . ⁽¹⁷⁾.

۲ / ۵ نهی از ناسزاگویی به دنیا و نکوهش آن

ر . ک : ج۲ ص۲۸۳ (تشویق به آخرت گرایی) .

۲ / ۵نهی از ناسزاگویی به دنیا و نکوهش آن۵۴۹.۲ . ما رواه المجلسی عن کنز جامع الفوائد للشیخ علمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به دنیا ناسزا مگویید؛ چه، دنیا نیکو مَرکبی است برای مؤمن ؛ به وسیله آن به خوبی می رسد و از بدی می رَهَد. هرگاه بنده بگوید: «لعنت خدا بر دنیا» ، دنیا گوید: لعنت خدا بر نافرمان ترینِ ما از پروردگارش.۵۵۰.۳ . ما رواه الصدوق بإسناده عن الفضیل بن یسار ، قاپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکس بگوید: «ننگ بر این دنیا» ، دنیا گوید: ننگ بر نافرمان ترینِ ما از خدا.۵۵۱.۱ . الصدوق بإسناده عن عبد الملک بن عمیر الشیبانی،پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خوبْ سرایی است دنیا برای کسی که از آن برای آخرتش توشه برگیرد تا پروردگارش را خشنود گرداند و بد سرایی است برای کسی که دنیا ، او را از آخرتش باز دارد و نگذارد که موجبات خشنودی پروردگارش را فراهم آورد. هرگاه بنده بگوید: «ننگ بر دنیا» ، دنیا گوید: ننگ بر نافرمان ترینِ ما از پروردگارش.۵۵۲.۲ . علیّ بن إبراهیم القمّی، عن أبیه، عن ابن أبی عتحف العقول ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصاری ـ :ما در بصره [در جنگ جمل [با امیر مؤمنان علیه السلام بودیم. چون ایشان از جنگ با جنگ افروزان ، آسوده شد، در آخرِ شب به نزد ما آمد و فرمود: «در چه حالید؟» .

گفتیم: بر سرِ نکوهش دنیا.

فرمود: «دنیا را بر چه نکوهش می کنی ، ای جابر؟!» .

سپس، حمد و ثنای الهی به جای آورد و فرمود: «چه شده است که

عدّه ای دنیا را نکوهش می کنند و دَم از بی رغبتی به آن می زنند؟ دنیا ، برای کسی که با آن از در راستی درآید ، منزلگاه راستی و صداقت است و برای کسی که متوجّه منظورش شود، سکونتگاه عافیت است و برای کسی که از آن توشه برگیرد ، سرای ثروت است و عبادتگاه پیامبران خداست و فرودگاه وحی او و نمازخانه فرشتگانش و مسکن دوستدارانش و تجارت خانه اولیایش . در دنیا ، رحمت کسب کردند و از آن ، بهشت را سود بردند. پس کیست که دنیا را نکوهش کند ، ای جابر؟ در حالی که دنیا خود، جدایی خویش را اعلام کرده و رفتنش را جار زده و خبر مرگ و زوال خویش را داده است و با بلاهایش درس عبرت داده و با شادی هایش به شادی تشویق کرده است، در نیم روز ، فاجعه آورده و در صبحگاه ، نعمت و عافیت ؛ بیم می دهد و امید می بخشد. گروهی در هنگام پشیمانی به نکوهش دنیا می پردازند. دنیا به همه آنها خدمت کرد و با صداقت برخورد کرد ، یادآوری شان کرد و یادآور شدند ؛ اندرزشان داد و اندرز گرفتند ؛ ترساندشان و ترسیدند ؛ و تشویقشان کرد و به شوق آمدند.

پس، ای آن که دنیا را نکوهش کنی ، امّا فریفته فریبندگی های آنی! کِی دنیا جای نکوهش برای تو داشته و کجا تو را فریفته است؟ به قبرهای پوسیده پدرانت یا به گورهای نَمور مادرانت؟ چه بسیار کسانی که با دستان خود ، پرستاری آنها کردی و تیمارداری شان را نمودی ، برایشان دارو تجویز کردی و پزشکانی به بالینشان آوردی ، امّا به مقصود خود نرسیدی و مراد خویش را نیافتی [و آن بیماران ، بهبود نیافتند] ؛ بلکه دنیا ، آنها را نمونه[برای] تو و حال ایشان را حکایتِ حال تو قرار داد. فردا ، نه دوستدارانت تو را سودی می بخشند ، نه فریادخواهی ات گِرِه از کارت می گشاید، آن گاه که بیماری مرگ و سوزش های درد و رنج ، بالا گیرد؛ آن گاه که ناله ، سودی نمی بخشد و از شیون [اطرافیان] ، کاری بر نمی آید، سینه را سخت می فشرد و گلو ، گرفته

می شود ، فریاد به گوش او نمی رود و فریادخواهی به هراسش نمی فکَند. آه از بسیاریِ اندوه ، به هنگام سر رسیدن عمر!

سپس ، نعش او را بر تابوتی نهند و بر روی چهار دست بردارند و برای لحظه ای در گورش خوابانند؛ گوری تنگ ؛ توش و توان از میان رفته ؛ عمر به سر شده و دوستداران ، او را به دور افکنده و نوازشگرانش ، از او بُریده اند و دوستان ، به او نزدیک نمی شوند و دیدارکنندگان ، به دیدارش نمی آیند و خانه ، در انتظار او نیست. نشانی از او نمی مانَد و خبری از او نمی آید. وارثانش ، صبح زود بشتابند و مُرده ریگش را تقسیم کنند، در حالی که گناه ، دامن او را گرفته و گناهان در میانش گرفته اند. اگر کار نیکی پیش فرستاده ، حاصل نیک ببیند و اگر بدی فرستاده ، فرجامی تباه دارد. چگونه آرمیدن در دنیا برای کسی که مرگ ، فرجام آن است و گورْ مزارش ، سود دهد! و این خود ، بهترین پندآموز است. بس است ، ای جابر . با من بیا».

پس با امام علیه السلام رفتم تا به گورستان رسیدیم . پس فرمود: «ای خاک نشینان، و ای تنهایان! خانه های شما ، مسکنِ دیگران شده و میراث ها تقسیم شده و همسرانتان شوهر کردند. این ، خبری است که ما داریم. شما چه خبر دارید؟» .

سپس ، لَختی دراز ، خاموش مانْد و آن گاه ، سرش را بلند کرد و فرمود: «سوگند به آن که آسمان را برافراشت و زمین را بگسترانْد، اگر به این جماعت [مردگان [اجازه سخن گفتن داده شود، هرآینه خواهند گفت: ما ، بهترین ره توشه را تقوا یافتیم».

آن گاه فرمود: «ای جابر! حال اگر می خواهی، برگرد».

.

. .

. .

۵۵۳.۳ . العیّاشی : أبو بصیر عنه [یعنی أبا عبد اللّه عالإمام علیّ علیه السلام ـ نَحوَ ما مَرَّ إلی أن قالَ ـ :فَإِن ذَمَمتَها لِصَبِرِها فَامدَحها لِشَهدِها ،

وإلاّ فَاطرَحها لا مَدحَ ولا ذَمَّ ، قَد مُثِّلَت لَکَ نَفسُکَ حَتّی ما یُغنی عَنکَ بُکاؤُکَ ، ولا یَرحَمُکَ إخاؤُکَ . ⁽¹⁾.

۵۵۴.العیّاشی عن أبی عمرو الزبیری، عن أبی عبد اللّه علامام علی علیه السلام ـ در حدیثی نظیر حدیث پیشین، با این افزوده ـ :اگر دنیا را بر شَرَنگش نکوهش می کنی ، برای شهدش نیز او را بستای، وگرنه رهایش کن ؛

نه بستای و نه نکوهش نمای . نفس تو برایت نمونه آورده شده است تا جایی که نه گریه ات گِرِه از کار تو می گشاید، و نه برادری و رفاقتت به تو رحم می کند. .

۲ / ۶النَّهیُ عَنِ التَّرَهُّبِ وتَحریمُ ما أحَلَّ اللّهُالکتاب«یَـأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لاَ تُحَرِّمُواْ طَیِّبَـتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ ولاَ تَعْتَدُواْ إِنَّ اللَّهَ لاَ یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ» . ⁽¹⁾

«قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَـتِ مِنَ الرِّزْقِ قُل هِیَ لِلَّذِینَ ءَامَنُواْ فِی الْحَیَوةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَوْمَ الْقِیَـمَةِ کَذَ لِکَ نُفَصِّلُ الآیَـتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ * قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوَ حِشَ مَاظَهَرَ مِنْهَا وَمَابَطَنَ وَالإِْثْمَ و الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَأَن تُشْرِکُواْ بِاللَّهِ مَا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَـنًا وَأَن تَقُولُواْ عَلَی اللَّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ» . ⁽²⁾

«ثُمَّ قَفَّیْنَا عَلَی ءَاثَـرِهِم بِرُسُلِنَا وَ قَفَّیْنَا بِعِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ وَ ءَاتَیْنَـهُ الاْءِنجِیل وَ جَعَلْنَا فِی قُلُوبِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَ رَحْمَةً وَ رَهْبَانِیَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا کَتَبْنَـهَا عَلَیْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَاءَ رِضْوَ نِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَایَتِهَا فَئَاتَیْنَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ مِنْهُمْ أَجْرَهُمْ وَ کَثِیرٌ مِّنْهُمْ فَـسِقُونَ» . ⁽³⁾

الحدیث۵۶۲.فرات بن إبراهیم بإسناده عن محمّد بن علیّ، عن أبیمجمع البیان عن ابن مسعود :کُنتُ رَدیفَ رَسولِ اللّه صلی الله علیه و آله عَلی حِمارٍ فَقالَ : یَابنَ اُمِّ عَبد ، هَل تَدری مِن أینَ أحدَثَت بَنو إسرائیل الرَّهبانِیَّةَ ؟ فَقُلتُ : اللّهُ

ورَسولُهُ أعلَمُ !

فَقالَ : ظَهَرَت عَلَیهِمُ الجَبابِرَة بَعدَ عیسی علیه السلام یَعمَلونَ بِمَعاصِی اللّهِ ، فَغَضِبَ أهلُ الإِیمانِ فَقاتَلوهُم، فَهُزِمَ أهلُ الإِیمانِ ثَلاثَ مَرّاتٍ ، فَلَم یَبقَ مِنهُم إلاَّ القَلیلُ ، فَقالوا : إن ظَهَرنا لِهؤُلاءِ ⁽⁴⁾أفنَونا ولَم یَبقَ لِلدّینِ أحَدٌ یَدعو إلَیهِ ، فَتَعالَوا نَتَفَرَّق فِی الأَرضِ إلی أن یَبعَثَ اللّهُ النَّبِیَّ الَّذی وَعَدَنا بِهِ عیسی علیه السلام ؛ یَعنونَ مُحَمَّدا صلی الله علیه و آله ، فَتَفَرَّقوا فی غیرانِ الجِبالِ وأحدَثوا رَهبانِیَّةً ، فَمِنهُم مَن تَمَسَّکَ بِدینِهِ ، ومِنهُم مَن کَفَرَ . ثُمَّ تَلا هذِهِ الآیَةَ : «وَ رَهْبَانِیَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا کَتَبْنَـهَا عَلَیْهِمْ» إلی آخِرِها .

ثُمَّ قالَ : یَابنَ اُمِّ عَبد ، أتَدری ما رَهبانِیَّةُ اُمَّتی ؟ قُلتُ : اللّهُ ورَسولُهُ أعلَمُ ! قالَ : الهِجرَةُ ، وَالجِهادُ ، وَالصَّلاةُ ، وَالصَّومُ ، وَالحَجُّ ، وَالعُمرَةُ . ⁽⁵⁾.

۲ / ۶ نهی از رُهبانیت و از حرام شمردن آنچه خدا حلال کرده است

۲ / ۶نهی از رُهبانیت و از حرام شمردن آنچه خدا حلال کرده استقرآن«ای کسانی که ایمان آورده اید! چیزهای پاکیزه ای را که خدا برای شما حلال کرده ، حرام مشمارید و از حدّ مگذرید ، که خدا ، از حد گذرندگان را دوست نمی دارد».

«بگو: زیورهایی را که خدا برای بندگانش پدید آورده، و نیز روزی های پاکیزه را چه کسی حرام گردانیده است؟ بگو: این نعمت ها در زندگی دنیا ، برای کسانی است که ایمان آورده اند و روز قیامت [نیز] ویژه آنان است. این گونه ، آیات را برای گروهی که می دانند ، به روشنی بیان می کنیم. بگو: پروردگار من ، فقط زشتکاری ها را ، چه آشکارش و چه پنهان ، و گناه و ستم به ناحق را حرام گردانیده است ؛ و نیز این که چیزی را شریک خدا مسازید که دلیلی بر [حقانیّت [آن نازل نکرده است؛ و این که چیزی را که نمی دانید ، به خود نسبت دهید».

«آن گاه ، به دنبال آنان ، پیامبران خود را پی در پی آوردیم و عیسی پسر مریم را در پیِ آنان آوردیم و به او انجیل عطا کردیم و در دل های کسانی که از او پیروی کردند ، رأفت و رحمت نهادیم ؛ و امّا ترک دنیایی که از پیش خود در آوردند ، ما آن را برایشان مقرّر نکردیم ، مگر برای آن که کسب خشنودی خدا کنند . با این حال ، آن را چنان که حقّ رعایت آن بود ، منظور نداشتند. پس ، پاداش کسانی از ایشان را که ایمان آورده بودند ، بدانها دادیم ؛ ولی بسیاری از آنان ، دست خوش انحراف اند».

حدیث۵۷۰.۵ . العیّاشی أیضا عن عبد اللّه بن بکیر، عمّن حدّثمجمع البیان ـ به نقل از ابن مسعود ـ :من در ترک پیامبر خدا ، بر الاغی سوار بودم . ایشان فرمود: «ای پسرِ مادرْ غلام! آیا می دانی که چرا بنی اسرائیل ، رهبانیت را پدید آوردند؟»

گفتم: خدا و پیامبرش داناترند .

فرمود: «بعد از عیسی علیه السلام ، شاهان بر بنی اسرائیل چیره شدند و گنهکاری پیشه کردند. مؤمنان ، به خشم آمدند و با آنان به جنگ برخاستند ؛ ولی اهل ایمان ، سه بار شکست خوردند ، به طوری که تنها شماری اندک از ایشان ، باقی ماندند. پس گفتند: اگر اینان بر ما چیره آیند ، نابودمان می کنند و دیگر طرفداری برای دین ، باقی نمی ماند که به آن دعوت کند. بیایید در زمین ، پراکنده شویم تا خداوند ، پیامبری را که عیسی علیه السلام وعده آمدنش را داده است ، برانگیزد. مقصودشان محمّد صلی الله علیه و آله بود. پس، در غارهای کوه ها پراکنده شدند و رهبانیت را پدید آوردند. عدّه ای از ایشان به دین خویش ، پایدار ماندند و برخی به کفر گراییدند».

سپس این آیه را تلاوت کرد: « «و ترک دنیایی که از پیشِ خود درآوردند ، ما آن را برایشان مقرّر نکردیم ،مگر برای آن که کسب خشنودی خدا کنند . با این حال، آن را چنان که حقّ رعایت آن بود منظور نداشتند» » .

سپس فرمود: «ای پسر مادرْ غلام! آیا می دانی رهبانیّت امّت من چیست؟» .

گفتم: خدا و پیامبرش داناترند .

فرمود: «هجرت ، جهاد ، نماز ، روزه ، حجّ و عمره».

.

۵۷۱.۱ . الصدوق بإسناده عن داوود الرقّی، عن أبی عبد المجمع البیان عن ابن مسعود :دَخَلتُ عَلَی النَّبِی صلی الله علیه و آله فَقالَ : یَابنَ مَسعود، اِختَلَفَ مَن کانَ قَبلَکُم عَلَی اثنَتَینِ وسَبعینَ فِرقَةً ؛ نَجا مِنهَا اثنَتانِ وهَلَکَ سائِرُهُنَّ : فِرقَةٌ قاتَلُوا المُلوک عَلی دینِ عیسی علیه السلام فَقَتَلوهُم ، وفِرقَةٌ لَم تَکُن لَهُم طاقَةٌ لِمُوازاةِ المُلوکِ ولا أن یُقیموا بَینَ ظَهرانَیهِم یَدعونَهُم إلی دینِ اللّهِ تَعالی ودینِ عیسی علیه السلام ؛ فَساحوا فِی البِلادِ وتَرَهَّبوا ، وهُمُ الَّذینَ قالَ اللّهُ لَهُم : «وَ رَهْبَانِیَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا کَتَبْنَـهَا عَلَیْهِمْ» .

ثُمَّ قالَ النَّبِی صلی الله علیه و آله : مَن آمَنَ بی وصَدَّقَنی وَاتَّبَعَنی فَقَد رَعاها حَقَّ رِعایَتِها ، ومَن لَم یُؤمِن بی فَاُولئِکَ هُمُ الهالِکونَ . ⁽¹⁾.

۵۷۲.۲ . الصدوق بإسناده عن یحیی بن أبی القاسم، قال:مجمع البیان ـ به نقل از ابن مسعود ـ :بر پیامبر صلی الله علیه و آله وارد شدم . فرمود: «ای پسر مسعود! کسانی که پیش از شما بودند ، به ۷۲ فرقه تقسیم شدند که دو فرقه آنان ، نجات یافتند و بقیه هلاک شدند. فرقه ای که برای دفاع از دین عیسی علیه السلام با شاهان جنگیدند و کشته شدند، و فرقه ای که نه توان مقابله با شاهان را داشتند و نه در میان ایشان ماندند تا آنان را به دین خدای متعال و آیین عیسی علیه السلام

فرا خوانند . از این رو ، به سیاحت ⁽¹⁾در آبادی ها پرداختند و رهبانیت پیشه کردند.

اینان ، همانهایند که خداوند ، درباره آنها فرموده است: «و ترک دنیایی که از پیشِ خود درآوردند ، ما آن را برایشان مقرر نکردیم» .

پیامبر صلی الله علیه و آله سپس فرمود: «هرکس به من ایمان آورد و تصدیقم کرد و از من پیروی نمود ، این رهبانیت را، چنان که باید، رعایت کرده است و آنان که به من ایمان نیاوردند، هم ایشان اند هلاک شدگان». .

۵۷۳.۳ . علی بن إبراهیم بإسناده عن أبی بصیر عن أبی عبدرسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا رَهبانِیَّةَ فِی الإِسلام ⁽¹⁾. ⁽²⁾۵۷۴.التفسیر المنسوب للإمام العسکری علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لا زِمامَ ولا خِزامَ ⁽³⁾ولارَهبانِیَّةَ ولاتَبَتُّلَ ولا سِیاحَةَ فِی الإِسلام . ⁽⁴⁾۵۷۵.۱ . روی الکلینی بإسناده عن الفضل بن أبی قرّة رفعهالإمام علیّ علیه السلام :قالَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله : لَیسَ فی اُمَّتی رَهبانِیَّةٌ ، ولا سِیاحَةٌ ⁽⁵⁾، ولا زَمٌّ ؛ یَعنی : سُکوتٌ . ⁽⁶⁾۵۷۶.۲ . وروی الشیخ الطوسی بإسناده عن أبی بصیر ، عن أبرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إیّاکُم ولِباسَ الرُّهبانِ ، فَإِنَّهُ مَن یَتَرَهَّبُ أو یَتَشَبَّهُ بِهِم فَلَیسَ مِنّی ، ومَن تَرَکَ اللَّحمَ وحَرَّمَهُ عَلی نَفسِهِ فَلَیسَ مِنّی ، ومَن تَرَکَ النِّساءَ کَراهِیَةً فَلَیسَ مِنّی . ⁽⁷⁾.

۵۷۷.۳ . وفی آخر السرائر نقلاً من کتاب محمّد بن علیّ بپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در اسلام، رهبانیت نیست.۵۷۸.۴ . وروی العیّاشی عن زرارة وحمران ومحمّد بن مسلمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زِمام و خِزام ⁽¹⁾و رهبانیت و گوشه نشینی و سیاحت ، در اسلام نیست.۵۷۹.ما رواه العیّاشی عن عبید بن زرارة ، عن أبی عبد الامام علی علیه السلام :پیامبر خدا فرمود: «رهبانیت ⁽²⁾و سیاحت و زَم (یعنی سکوت) در امّت من نیست».۵۸۰.وروی المتّقی الهندی عن علیّقال :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از درآمدن به جامه راهبان بپرهیزید، که هرکس رهبانیت پیشه کند تا به راهبان همانندی بجوید ، از من نیست و هرکس گوشت خوردن را ترک کند و آن را بر خویشتن حرام سازد ، از من نیست و هرکس از سرِ بیزاری ترک زن کند ، از من نیست. .

۵۸۱.۱ . علیّ بن إبراهیم القمّی بإسناده عن أبی بصیر، ععنه صلی الله علیه و آله :تَزَوَّجوا فَإِنّی مُکاثِرٌ بِکُمُ الاُمَمَ یَومَ القِیامَةِ ، ولا تَکونوا کَرَهبانِیَّةِ النَّصاری . ⁽¹⁾۵۸۲.۲ . تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرةعنه صلی الله علیه و آله :لا إخصاءَ فِی الإِسلام ولا بُنیانَ کَنیسَةٍ . ⁽²⁾۵۸۳.ما رواه الکلینی بإسناده عن سدیر الصیرفی ، قال :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ اللّهَ ـ تَبارَکَ وتَعالی ـ أعطی مُحَمَّدا صلی الله علیه و آله شَرائِعَ نوح وإبراهیم وموسی وعیسی علیهم السلام : التَّوحیدَ وَالإِخلاصَ وخَلعَ الأَندادِ وَالفِطرَةَ الحَنیفِیَّةَ السَّمحَةَ ، ولا رَهبانِیَّةَ ولا سِیاحَةَ ، أحَلَّ فیهَا الطَّیِّباتِ وحَرَّمَ فیهَا الخَبائِثَ ، ووَضَعَ عَنهُم إصرَهُم ⁽³⁾وَالأَغلالَ ⁽⁴⁾الَّتی کانَت عَلَیهِم . ⁽⁵⁾۵۸۴.العیّاشی عن عبد الرحیم القصیر، قال :عنه علیه السلام ـ فی قَولِهِ تَعالی : «یَـأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لاَ تُحَرِّمُواْ طَیِّبَـتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ» ـ : نَزَلَت هذِهِ الآیَةُ فی أمیرِ المُؤمِنین علیه السلام وبِلال وعُثمانَ بنِ مَظعون ، فَأَمّا أمیرُ المُؤمِنین علیه السلام فَحَلَفَ ألاّ یَنامَ بِاللَّیلِ أبَدا ، وأمّا بِلالٌ فَإِنَّهُ حَلَفَ ألاّ یُفطِرَ بِالنَّهارِ أبَدا ، وأمّا عُثمانُ بنُ مَظعونٍ فَإِنَّهُ حَلَفَ ألاّ یَنکِحَ أبَدا .

فَدَخَلَتِ امرَأَةُ عُثمان عَلی عائِشَةَ وکانَتِ امرَأَةً جَمیلَةً ، فَقالَت عائِشَة :

ما لی أراکِ مُعَطَّلَةً؟ فَقالَت : ولِمَن أتَزَیَّنُ؟ فَوَاللّهِ ما قارَبَنی زَوجی مُنذُ کَذا وکَذا ، فَإِنَّهُ قَد تَرَهَّبَ ولَبِسَ المُسوحَ وزَهِدَ فِی الدُّنیا .

فَلَمّا دَخَلَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله أخبَرَتهُ عائِشَة بِذلِکَ ، فَخَرَجَ فَنادَی الصَّلاةَ جامِعَةً ، فَاجتَمَعَ النّاسُ ، فَصَعِدَ المِنبَرَ فَحَمِدَ اللّهَ وأثنی عَلَیهِ ، ثُمَّ قالَ :

ما بالُ أقوامٍ یُحَرِّمونَ عَلی أنفُسِهِمُ الطَّیِّباتِ؟! ألا إنّی أنامُ بِاللَّیلِ ، وأنکِحُ ، واُفطِرُ بِالنَّهارِ ، فَمَن رَغِبَ عَن سُنَّتی فَلَیسَ مِنّی .

فَقاموا هؤُلاءِ فَقالوا : یا رَسولَ اللّه ، فَقَد حَلَفنا عَلی ذلِکَ ! فَأَنزَلَ اللّهُ تَعالی : «لاَ یُؤَاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمَـنِکُمْ وَلَـکِن یُؤَاخِذُکُم بِمَا عَقَّدتُّمُ الاْءَیْمَـنَ فَکَفَّـرَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَـکِینَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِیرُ رَقَبَةٍ فَمَن لَّمْ یَجِدْ فَصِیَامُ ثَلَـثَةِ أَیَّامٍ ذَ لِکَ کَفَّـرَةُ أَیْمَـنِکُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ» ⁽⁶⁾الآیة . ⁽⁷⁾.

۵۸۵.العیّاشی بإسناده مرفوعا عن خیثمة، قال :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ازدواج کنید؛ زیرا که من ، در روز قیامت به وجود شما بر امّت ها مباهات می کنم . مانند نصارا ، رهبانیت پیشه مسازید.۵۸۶.الصدوق بإسناده عن حمران بن أعین ، قال :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در اسلام ، خواجه کردن و کلیسا ساختن ، روا نیست.۵۸۷.الصفّار بإسناده عن فضیل بن یسار، قال :امام صادق علیه السلام :خدای ـ تبارک و تعالی ـ شریعت های نوح و ابراهیم و موسی و عیسی علیهم السلام را به محمّد صلی الله علیه و آله عطا کرد: یکتاپرستی را ، اخلاص را ، شرک ستیزی را و فطرت حنیفی آسان (آیین اسلام و خداپرستی) را. رهبانیت و سیاحت ، روا نیست. در این شریعت ها ، چیزهای پاک و پاکیزه را حلال کرد و پلیدی ها را حرام گردانید و سختگیری ها و زنجیرهایی را که بر گردن آنها بود، از ایشان برداشت.۵۸۸.۱ . السیّد شرف الدین علیّ الحسینی فی تأویل الآیاتامام صادق علیه السلام ـ درباره آیه شریف «ای کسانی که ایمان آورده اید! پاکیزه هایی را که خدا برای شما حلال کرده است ، حرام مشمارید» ـ :این آیه درباره امیر مؤمنان علیه السلام و بلال و عثمان بن مظعون ، نازل شد. امیر مؤمنان ، سوگند خورد که شب ، هرگز نخوابد ؛ بلال ، سوگند خورد که همیشه روزه بگیرد عثمان بن مظعون نیز سوگند خورد که هرگز نزدیکی نکند.

[روزی] همسر عثمان ـ که زن زیبایی بود ـ نزد عایشه آمد. عایشه گفت: چرا به خودت نمی رسی؟

گفت: برای چه کسی آرایش کنم؟ به خدا سوگند که شوهرم از فلان و بهمان وقت با من نزدیکی نکرده است ، رهبانیت پیشه کرده و پشمینه پوشیده و زاهد شده است.

چون پیامبر خدا آمد، عایشه ، موضوع را به ایشان گفت. پیامبر صلی الله علیه و آله بیرون آمد و مردم را به مسجد فرا خواند. مردم جمع شدند. ایشان بر منبر رفت و حمد و ثنای الهی به جای آورد و سپس فرمود: «عدّه ای را چه می شود که چیزهای پاک و روا را بر خود ، حرام می شمارند؟! بدانید که من ، شب می خوابم و نزدیکی می کنم، و روز ، غذا می خورم. پس، هر که از راه و رسم من روی گردانَد ، از من نیست.

آن سه نفر برخاستند و گفتند: ای پیامبر خدا! ما بر این کار ، سوگند خورده ایم .

در این هنگام ، خداوند متعال این آیات را فرو فرستاد: «خدا ، شما را بر سوگندهای بیهوده تان مؤاخذه نمی کند ؛ بلکه به سوگندهایی که [از روی اراده] ، می خورید [و می شکنید] ، شما را مؤاخذه می کند وکفّاره اش ، خوراک دادن به ده بینوا ـ از غذاهای متوسّطی است که به کسان خود می خورانید ، یا پوشانیدن آنان ، یا آزاد کردن بنده ای، و کسی که [هیچ یک از اینها را ] نیابد ، سه روز روزه بدارد. این است کفّاره سوگندهای شما ، وقتی که سوگند می خورید» . .

۵۸۹.۲ . الصدوق بإسنادین له عن أحمد بن عبد اللّه الهروتفسیر الطبری عن ابن عبّاس ـ فی قَولِهِ تَعالی : «یَـأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لاَ تُحَرِّمُواْ طَیِّبَـتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ» ـ : هُم رَهطٌ مِن أصحابِ النَّبِی صلی الله علیه و آله قالوا : نَقطَعُ مَذاکیرَنا ونَترُکُ شَهَواتِ الدُّنیا ونَسیحُ فِی الأَرضِ ، کَما تَفعَلُ الرُّهبانُ .

فَبَلَغَ ذلِکَ النَّبِی صلی الله علیه و آله فَأَرسَلَ إلَیهِم فَذَکَرَ ذلِکَ لَهُم ، فَقالوا : نَعَم . فَقالَ النَّبِی صلی الله علیه و آله :

لکِنّی أصومُ واُفطِرُ واُصَلّی وأنامُ وأنکِحُ النِّساءَ ، فَمَن أخَذَ بِسُنَّتی فَهُوَ مِنّی ، ومَن لَم یَأخُذ بِسُنَّتی فَلَیسَ مِنّی . ⁽¹⁾.

۵۹۰.ـ ما رواه فرات ، قال :تفسیر الطبری ـ به نقل از ابن عبّاس ، درباره این سخن خدای متعال: «ای کسانی که ایمان آورده اید! پاکیزه هایی را که خدا برای شما حلال کرده است ، حرام مشمارید» ـ : اینان ، تعدادی از یاران پیامبر صلی الله علیه و آله بودند که گفتند: خود را اَخته می کنیم و شهوات دنیا را فرو می گذاریم و مانند راهبان در زمین به گشت [و رهبانیت [می پردازیم.

این خبر به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید . در پیِ ایشان فرستاد و ماجرا را از آنان جویا شد. گفتند: آری [ ؛ چنین گفته ایم].

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «امّا من [به جای خود] روزه می گیرم و [به جای خود [روزه نمی گیرم، هم نماز می خوانم و هم [شب ها] می خوابم، و با زنان نیز هم بستر می شوم. پس هرکه به سنّت من عمل کند ، از من است و هرکه به سنّت من عمل نکند ، از من نیست». .

۵۹۱.۱ . الشیخ الطوسی مرفوعا عن أبی جعفر وأبی عبد اللّمسند ابن حنبل عن عُروَة :دَخَلَتِ امرَأَةُ عُثمانَ بنِ مَظعونٍ ـ أحسَبُ اسمَها خَولَةَ بِنتَ حَکیم ـ عَلی عائِشَة وهِیَ باذَّةُ الهَیئَةِ ، فَسَأَلَتها : ما شَأنُکِ؟ فَقالَت : زَوجی یَقومُ اللَّیلَ ویَصومُ النَّهارَ .

فَدَخَلَ النَّبِی صلی الله علیه و آله ، فَذَکَرَت عائِشَة ذلِکَ لَهُ ، فَلَقِیَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله عُثمان فَقالَ : یا عُثمانُ ، إنَّ الرَّهبانِیَّةَ لَم تُکتَب عَلَینا ، أفَما لَکَ فِیَّ اُسوَةٌ؟ فَوَاللّهِ إنّی أخشاکُم لِلّهِ وأحفَظُکُم لِحُدودِهِ . ⁽¹⁾۵۹۲.۲ . ما فی حدیث اُبیّ عن رسول اللّه صلی الله علیهالإمام الصادق علیه السلام :جاءَتِ امرَأَةُ عُثمانَ بنِ مَظعون إلَی النَّبِی صلی الله علیه و آله فَقالَت : یا رَسولَ اللّه ، إنَّ عُثمانَ یَصومُ النَّهارَ ویَقومُ اللَّیلَ!

فَخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله مُغضَبا یَحمِلُ نَعلَیهِ ، حَتّی جاءَ إلی عُثمان فَوَجَدَهُ یُصَلّی ، فَانصَرَفَ عُثمانُ حینَ رَأی رَسولَ اللّه صلی الله علیه و آله ، فَقالَ لَهُ : یا عُثمان ، لَم یُرسِلنِی اللّهُ تَعالی بِالرَّهبانِیَّةِ ، ولکِن بَعَثَنی بِالحَنیفِیَّةِ السَّهلَةِ السَّمحَةِ ، أصومُ واُصَلّی وألمِسُ أهلی ، فَمَن أحَبَّ فِطرَتی فَلیَستَنَّ بِسُنَّتی ومِن سُنَّتِیَ النِّکاحُ . ⁽²⁾۵۹۳.۳ . القطب الراوندی فی لبّ اللباب عنه صلی الله علیالطَبقات الکُبری عن أبی قِلابَة :إنَّ عُثمانَ بنَ مَظعون اتَّخَذَ بَیتا فَقَعَدَ یَتَعَبَّدُ فیهِ ، فَبَلَغَ ذلِکَ النَّبِی صلی الله علیه و آله ، فَأَتاهُ فَأَخَذَ بِعِضادَتَی بابِ البَیتِ الَّذی هُوَ فیهِ ، فَقالَ :

یا عُثمان ، إنَّ اللّهَ لَم یَبعَثنی بِالرَّهبانِیَّةِ ـ مَرَّتینِ أو ثَلاثا ـ وإنَّ خَیرَ الدّینِ عِندَ اللّهِ الحَنیفِیَّةُ السَّمحَةُ . ⁽³⁾.

۵۹۴.۴ . البرهان عن کتاب خواصّ القرآن :مسند ابن حنبل ـ به نقل از عروه ـ :زن عثمان بن مظعون ـ که گمان می کنم نامش خوله دختر حکیم باشد ـ با ظاهری ژولیده و نامرتّب ، بر عایشه وارد شد. عایشه گفت: این ، چه سر و وضعی است؟

گفت: شوهرم شب ها را به عبادت می گذراند و روزها را به روزه داری.

پیامبر صلی الله علیه و آله وارد شد. عایشه ، موضوع را به ایشان گفت: پیامبر خدا ، عثمان را ملاقات کرد و فرمود: «ای عثمان! رهبانیت بر ما مقرّر نشده است. آیا من ، سرمشق تو نیستم؟ به خدا سوگند که من از همه شما خداترس ترم و بیش از همه شما حدود او را پاس می دارم.۵۹۵.۵ . الطبری بإسناده عن سعید بن جبیر :امام صادق علیه السلام :زن عثمان بن مظعون ، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: ای پیامبر خدا! عثمان، کارش این شده که روزها را روزه بگیرد و شب ها را به عبادت بگذراند .

پیامبر خدا ، پای افزار به دست و خشمناک ، بیرون شد تا نزد عثمان آمد . او را مشغول نماز خواندن یافت. عثمان با دیدن پیامبر خدا ، نمازش را سلام داد و به او فرمود: «ای عثمان! خداوند متعال ، مرا با رهبانیت نفرستاده؛ بلکه با آیین مستقیم و ساده و آسانگیر ، فرستاده است. من ، هم نماز می خوانم، هم روزه می گیرم و هم به همسرم می رسم. پس، هر که آیین مرا دوست دارد ، باید از سنّت من پیروی کند، و از سنّت من است نزدیکی کردن».۵۹۶.۶ . الطبری بإسناده عن عکرمة ـ فی الآیة {Q} « أَلَالطبقات الکبری ـ به نقل از ابو قلابه ـ :عثمان بن مظعون ، اتاقی ساخت و در آن به عبادت نشست. خبرش به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید. نزد او آمد و دو چارچوب درِ اتاقی را که عثمان در آن بود ، گرفت و دو یا سه بار فرمود: «ای عثمان! خداوند ، مرا با رُهبانیت نفرستاده است. بهترین دین در نزد خدا ، دین مستقیم و آسان است». .

۵۹۷.۷ . الطبری بإسناده عن أنس بن مالک :سنن الدارمی عن سعد بن أبی وَقّاص :لَمّا کانَ مِن أمرِ عُثمانَ بنِ مَظعون الَّذی کانَ مِن تَرکِ النِّساءِ ، بَعَثَ إلَیهِ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا عُثمان ، إنّی لَم اُومَر بِالرَّهبانِیَّةِ ، أرَغِبتَ عَن سُنَّتی ؟

قالَ : لا یا رَسولَ اللّهِ .

قالَ : إنَّ مِن سُنَّتی أن اُصَلِّیَ وأنامَ ، وأصومَ وأطعَمَ ، وأنکِحَ واُطَلِّقَ ، فَمَن رَغِبَ عَن سُنَّتی فَلَیسَ مِنّی . یا عُثمان ، إنّ لاِءَهلِکَ عَلَیکَ حَقّا ، ولِنَفسِکَ عَلَیکَ حَقّا .

قالَ سَعد : فَوَاللّهِ لَقَد کانَ أجمَعَ رِجالٌ مِنَ المُسلِمین عَلی أنَّ رَسولَ اللّه صلی الله علیه و آله إن هُوَ أقَرَّ عُثمانَ عَلی ما هُوَ عَلَیهِ أن نَختَصِیَ ، فَنَتَبَتَّلَ . ⁽¹⁾۵۹۸.۱ . ما رواه الطوسی بإسناده إلی الأصبغ بن نباتة ،عوالی اللآلی :رُوِیَ فِی الحَدیثِ أنَّ النَّبِی صلی الله علیه و آله جَلَسَ لِلنّاسِ ووَصَفَ یَومَ القِیامَةِ ، ولَم یَزِدهُم عَلَی التَّخویفِ ، فَرَقَّ النّاسُ وبَکَوا . فَاجتَمَعَ عَشَرَةٌ مِنَ الصَّحابَة فی بَیتِ عُثمانَ بنِ مَظعون ، وَاتَّفَقوا عَلی أن یَصومُوا النَّهارَ ، ویَقومُوا اللَّیلَ ، ولا یَقرَبُوا النِّساءَ ، ولاَ الطّیبَ ، ویَلبَسُوا المُسوحَ ، ویَرفُضُوا الدُّنیا ، ویَسیحوا فِی الأَرضِ ویَتَرَهَّبوا ، ویَخصُوا المَذاکیرَ .

فَبَلَغَ ذلِکَ النَّبِی صلی الله علیه و آله فَأَتی مَنزِلَ عُثمانَ فَلَم یَجِدهُ ، فَقالَ لاِمرَأَتِهِ : أحَقٌّ ما بَلَغَنی؟ فَکَرِهَت أن یُکذَبَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله ، وأن تَبتَدی عَلی زَوجِها ، فَقالَت : یا رَسولَ اللّهِ ، إن کانَ أخبَرَکَ عُثمانُ فَقَد صَدَقَکَ . وَانصَرَفَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله .

وأتی عُثمانُ مَنزِلَهُ ، فَأَخبَرَتهُ زَوجَتُهُ بِذلِکَ ، فَأَتی هُوَ وأصحابُهُ إلَی النَّبِی صلی الله علیه و آله فَقالَ لَهُم : ألَم اُنبَأ أنَّکُمُ اتَّفَقتُم؟ فَقالوا : ما أرَدنا إلاَّ الخَیرَ ، فَقالَ : إنّی لَم اُومَر بِذلِکَ ، ثُمَّ قالَ :

إنَّ لاِءَنفُسِکُم عَلَیکُم حَقّا ؛ فَصوموا وأفطِروا ، وقوموا وناموا ، فَإِنّی أصومُ واُفطِرُ وأقومُ وأنامُ ، وآکُلُ اللَّحمَ وَالدَّسَمَ ، وآتِی النِّساءَ ، فَمَن رَغِبَ عَن سُنَّتی فَلَیسَ مِنّی .

ثُمَّ جَمَعَ النّاسَ وخَطَبَهُم ، وقالَ : ما بالُ قَومٍ حَرَّمُوا النِّساءَ ، وَالطّیبَ ، وَالنَّومَ ، وشَهَواتِ الدُّنیا؟ وأمّا أنَا فَلَستُ آمُرُکُم أن تَکونوا قِسّیسینَ ورُهبانا ، إنَّهُ لَیسَ فی دینی تَرکُ اللَّحمِ وَالنِّساءِ ، وَاتِّخاذُ الصَّوامِعِ ، إنَّ سِیاحَةَ اُمَّتی فِی الصَّومِ ، ورَهبانِیَّتَهَا الجِهادُ .

اعبُدُوا اللّهَ ولا تُشرِکوا بِهِ شَیئا ، وحُجّوا وَاعتَمِروا ، وأقیمُوا الصَّلاةَ ، وآتُواالزَّکاةَ ، وصوموا شَهرَ رَمَضان ، وَاستَقیموا یَستَقِم لَکُم ، فَإِنَّما هَلَکَ مَن قَبلَکُم بِالتَّشدیدِ ، شَدَّدوا عَلی أنفُسِهِم فَشَدَّدَ اللّهُ عَلَیهِم ، فَاُولئِکَ بَقایاهُم فِی الدِّیاراتِ وَالصَّوامِعِ . ⁽²⁾.

۵۹۹.۱ . روی الشیخ الطوسی بإسناده عن إسماعیل الجعفی، عسنن الدارمی ـ به نقل از سعد بن ابن وقّاص ـ :چون عثمان بن مظعون ، ترک زن کرد، پیامبر خدا در پی او فرستاد و فرمود: «ای عثمان! من به رهبانیّت امر نشده ام. آیا از سنّت من روی گردانی؟» .

عثمان گفت: نه، ای پیامبر خدا!

فرمود: «از سنّت من است که نماز بخوانم و بخوابم، و روزه بگیرم و غذا بخورم، و ازدواج کنم و طلاق بدهم. پس، هر که به سنّت من پشت کند ، از من نیست. ای عثمان! زن تو هم بر تو حقّی دارد و نفس تو را نیز بر تو حقّی است».

سعد گفت: به خدا سوگند، تعدادی از مردان مسلمان هم داستان شده بودند که چنانچه پیامبر خدا بر کار عثمان صحّه گذاشت، خود را خواجه سازیم و با زن ، هم بستر نشویم.۶۰۰.۲ . وروی أیضا بإسناده عن الفضیل بن یسار وزرارة بنعوالی اللآلی:در حدیث آمده است که پیامبر صلی الله علیه و آله با مردم دیدار کرد و به وصف روز قیامت پرداخت و برای آنان ، همه اش از عذاب گفت. مردم ، متأثّر شدند و گریستند. ده نفر از یاران ایشان در خانه عثمان بن مظعون ، گِرد آمدند و با هم قرار گذاشتند که روزها ، روزه بگیرند و شب ها را به عبادت بگذرانند و با زنان ، هم بستر نشوند و از بوی خوش ، استفاده نکنند ، پشمینه بپوشند، ترک دنیا گویند و سر به کوه و بیابان بگذارند و رهبانیت پیشه کنند و خویشتن را خواجه سازند.

این خبر به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید. به خانه عثمان آمد ؛ امّا او را در آن جا نیافت. از همسر او پرسید: «آیا خبری که به من رسیده است ، صحّت دارد؟» .

او که دوست نداشت به پیامبر خدا دروغ بگوید و از سوی دیگر ، نخواست پرده از کار شوهرش بردارد، گفت: ای پیامبر خدا! اگر عثمان به شما گفته است، درست گفته است.

پیامبر خدا رفت. عثمان به خانه اش آمد. همسرش ماجرا را به او گفت. عثمان و یارانش نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند. پیامبر صلی الله علیه و آله به آنان فرمود: «[گمان می کنید [خبر ندارم که بر چه هم داستان شده اید؟».

گفتند: ما جز نیّت نیک نداشته ایم.

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «من ، مأمور به این کارها نشده ام» .

سپس فرمود: «نفس های شما را بر شما حقّی است. پس [به وقتش [روزه بگیرید و [به وقتش] روزه نگیرید، هم نماز شب بخوانید و هم شب ها بخوابید؛ زیرا که من ، هم روزه می گیرم، هم [به وقتش] روزه نمی گیرم، هم شب ها را عبادت می کنم و هم می خوابم ، گوشت و چربی می خورم و با زنان نزدیکی می کنم. پس، هرکه از راه و رسم من روی برتابد ، از من نیست».

آن گاه ، مردم را جمع کرد و برایشان سخن گفت و فرمود: «عدّه ای را چه شده که زن و بوی خوش و خواب و تمایلات دنیوی را بر خود حرام کرده اند؟! امّا من ، به شما دستور نمی دهم که کشیشی و راهبی پیشه کنید. ترک گوشت و زن و صومعه نشینی در دین من نیست. سیاحت امّت من ، در روزه است و رهبانیتش در جهاد . خدا را بپرستید و چیزی را شریک او قرار ندهید. حج بگزارید و عمره به جای بیاورید و نماز بخوانید و زکات بپردازید و ماه رمضان را روزه بگیرید و [در دینتان] مستقیم [و معتدل [باشید تا برایتان مستقیم بماند؛ چه، کسانی که پیش از شما بودند، در حقیقت، به سبب همین سختگیری ها نابود شدند ، بر خود سخت گرفتند و در نتیجه ، خدا هم بر آنان سخت گرفت ، و اینها که در دِیرها و صومعه ها می بینید ، بقایای همین افراد هستند. .

۶۰۱.۳ . وروی أیضا بإسناده عن محمّد بن أحمد بن یحیی قامسند ابن حنبل عن مجاهد عن رجل من الأنصار من أصحاب الرسول صلی الله علیه و آله :ذَکَروا عِندَ رَسولِ اللّه صلی الله علیه و آله مَولاةً لِبَنی عَبدِ المُطَّلِب ، فَقالَ : إنَّها تَقومُ اللَّیلَ وتَصومُ النَّهارَ . فَقالَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله :

لکِنّی أنَا أنامُ واُصَلّی ، وأصومُ واُفطِرُ ، فَمَنِ اقتَدی بی فَهُوَ مِنّی ، ومَن رَغِبَ

عَن سُنَّتی فَلَیسَ مِنّی . ⁽¹⁾.

۶۰۲.۱ . روی الصدوق قدس سره بإسناده عن المفضّل بن عمر،مسند ابن حنبل ـ به نقل از مجاهد ، از مردی از انصار که صحابی پیامبر صلی الله علیه و آله بود ـ :در نزد پیامبر خدا از کنیزی از بنی عبد المطّلب ، سخن به میان آوردند. مرد انصاری گفت: آن زن ، شب ها عبادت می کند و روزها روزه می گیرد.

پیامبر خدا فرمود: «امّا من ، می خوابم و نماز می خوانم و [گاه] روزه می گیرم و [گاه] نمی گیرم . پس، هر که به من اقتدا کند ، از من است و هرکه به راه و رسم من پشت کند ، از من نیست». .

۶۰۳.۲ . عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ ثَلاثَ نِسوَةٍ أتَینَ رَسولَ اللّه صلی الله علیه و آله فَقالَت إحداهُنَّ : إنَّ زَوجی لا یَأکُلُ اللَّحمَ ، وقالَتِ الاُخری : إنَّ زَوجی لا یَشُمُّ الطّیبَ ، وقالَتِ الاُخری : إنَّ زَوجی لا یَقرَبُ النِّساءَ .

فَخَرَجَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله یَجُرُّ رِداءَهُ حَتّی صَعِدَ المِنبَرَ ، فَحَمِدَ اللّهَ وأثنی عَلَیهِ ، ثُمَّ قالَ : ما بالُ أقوامٍ مِن أصحابی لا یَأکُلونَ اللَّحمَ ولا یَشُمّونَ الطّیبَ ولا یَأتونَ النِّساءَ ! أما إنّی آکُلُ اللَّحمَ وأشُمُّ الطّیبَ وآتِی النِّساءَ ، فَمَن رَغِبَ عَن سُنَّتی فَلَیسَ مِنّی . ۱۶۰۴.۱ . ما رواه الصدوق قدس سره بإسناده عن الحسن بن راعنه علیه السلام ـ لَمّا کَتَبَ إلَیهِ سُکَینٌ النَّخَعِی ؛ وکانَ تَعَبَّدَ وتَرَکَ النِّساءَ وَالطّیبَ وَالطَّعامَ ، فَکَتَبَ إلی أبی عَبدِ اللّه علیه السلام یَسأَلُهُ عَن ذلِکَ ، فَکَتَبَ إلَیهِ علیه السلام ـ :أمّا قَولُکَ فِی النِّساءِ فَقَد عَلِمتَ ما کانَ لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله مِنَ النِّساءِ، وأمّا قَولُکَ فِی الطَّعامِ فَکانَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله یَأکُلُ اللَّحمَ وَالعَسَلَ . ⁽¹⁾۶۰۵.۲ . ما فی إرشاد القلوب للدیلمی، عن الصادق علیه الرسول اللّه صلی الله علیه و آله :المُؤمِنُ حُلوٌ یُحِبُّ الحَلاوَةَ ، ومَن حَرَّمَها عَلی نَفسِهِ فَقَد عَصَی اللّهَ ورَسولَهُ ، لا تُحَرِّموا نِعمَةَ اللّهِ وَالطَّیِّباتِ عَلی أنفُسِکُم ، وکُلوا وَاشرَبوا وَاشکُروا ،

فَإِن لَم تَفعَلوا لَزِمَتکُم ⁽²⁾عُقوبَةُ اللّهِ . ⁽³⁾.

۶۰۶.۳ . ومثله ما رواه العیّاشی عن الصادق علیه السلامامام صادق علیه السلام :سه زن نزد پیامبر خدا آمدند. یکی از آنها گفت: شوهرم گوشت نمی خورد.

دیگری گفت: شوهرم بوی خوش نمی بوید .

سومی گفت: شوهرم به زنان نزدیک نمی شود.

پیامبر خدا ، رداکشان بیرون رفت و بر منبر شد و حمد و ثنای الهی به جای آورد و سپس فرمود: «عدّه ای از یاران مرا چه شده است که گوشت نمی خورند و عطر نمی بویند و به زنان نزدیک نمی شوند؟! بدانید که من، خود، گوشت می خورم و عطر می بویم و پیش زنان می روم. پس، هرکه از سنّت من روی گردانَد ، از من نیست».۶۰۷.۱ . ما رواه العیّاشی عن إبراهیم بن عمر، عمّن ذکرهامام صادق علیه السلام ـ در پاسخ نامه سُکین نخعی که به عبادت روی آورده و زن و استعمال بوی خوش و خوردن غذا [های لذیذ] را ترک کرده و در این باره از امام علیه السلام پرسیده بود چنین نوشت ـ :امّا سخن تو درباره زن . تو خود می دانی که پیامبر خدا زنانی داشته است؛ و امّا سخن تو درباره خوراکی ها . پیامبر خدا ، گوشت و عسل می خورد.۶۰۸.۲ . وفی أمالی الطوسی بإسناده إلی أبی جعفر علیه الپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مؤمن ، شیرین است و شیرینی را دوست دارد و هرکس آن را بر خود حرام گردانَد ، خدا و پیامبرش را نافرمانی کرده است. نعمت خدا و حلال ها را بر خود حرام نکنید. بخورید و بیاشامید و شکر خدا کنید که اگر

چنین نکردید ، کیفر خدای را بر شما لازم می سازم. .

۶۰۹.۳ . ما رواه الصدوق بإسناده عن مثنّی الحنّاط، عن اعنه صلی الله علیه و آله :طوبی لِمَن تَواضَعَ لِلّهِ عَزَّ ذِکرُهُ ، وزَهِدَ فیما أحَلَّ اللّهُ لَهُ مِن غَیرِ رَغبَةٍ عَن سیرَتی ، ورَفَضَ زَهرَةَ الدُّنیا مِن غَیرِ تَحَوُّلٍ عَن سُنَّتی . ⁽¹⁾۶۱۰.۱ . الکلینی بإسناده عن سفیان بن عیینة، عن أبی عبدنهج البلاغة :مِن کَلامٍ لَهُ [ الإِمامِ عَلِی علیه السلام ] بِالبَصرَة ، وقَد دَخَلَ عَلَی العَلاءِ بنِ زِیادٍ الحارِثِی ـ وهُوَ مِن أصحابِهِ ـ یَعودُهُ ، فَلَمّا رَأی سَعَةَ دارِهِ قالَ:

ما کُنتَ تَصنَعُ بِسَعَةِ هذِهِ الدّارِ فِی الدُّنیا ، وأنتَ إلَیها فِی الآخِرَةِ کُنتَ أحوَجَ؟ وبَلی إن شِئتَ بَلَغتَ بِهَا الآخِرَةَ : تُقرِی فیهَا الضَّیفَ ، وتَصِلُ فیهَا الرَّحِمَ ، وتُطلِعُ مِنهَا الحُقوقَ مَطالِعَها ، فَإِذا أنتَ قَد بَلَغتَ بِهَا الآخِرَةَ .

فَقالَ لَهُ العَلاءُ : یا أمیرَ المُومِنین ، أشکو إلَیکَ أخی عاصِمَ بنَ زِیاد . قالَ : وما لَهُ؟ قالَ: لَبِسَ العَباءَةَ وتَخَلّی عَنِ الدُّنیا . قالَ : عَلَی بِهِ . فَلَمّا جاءَ قالَ:

یا عُدَیَّ نَفسِهِ ، لَقَدِ استَهامَ بِکَ الخَبیثُ! ⁽²⁾أما رَحِمتَ أهلَکَ ووَلَدَکَ؟ أتَرَی اللّهَ أحَلَّ لَکَ الطَّیِّباتِ ، وهُوَ یَکرَهُ أن تَأخُذَها! أنتَ أهوَنُ عَلَی اللّهِ مِن ذلِکَ!

قالَ : یا أمیرَ المُؤمِنین ، هذا أنتَ فی خُشونَةِ مَلبَسِکَ وجُشوبَةِ مَأکَلِکَ!

قالَ : وَیحَکَ ، إنّی لَستُ کَأَنتَ ، إنَّ اللّهَ تَعالی فَرَضَ عَلی أئِمَّةِ العَدلِ أن یُقَدِّروا أنفُسَهُم بِضَعَفَةِ النّاسِ ؛ کَیلا یَتَبَیَّغَ ⁽³⁾بِالفَقیرِ فَقرُهُ! ⁽⁴⁾.

۶۱۱.۲ . الطبرسی مرسلاً :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خوشا به حال کسی که برای خداوندِ بلند نام ، خاکساری کرد و به آنچه که خدا برایش حلال کرده ، زهد ورزید، بی آن که از راه و رسم من ، روی گردان باشد و زرق و برق دنیا را رها کرد ، بی آن که از سنّت من برگردد.۶۱۲.۳ . الطبری بإسناده عن عبد اللّه بن عمرو ، عن النبنهج البلاغة ـ از سخنان علی علیه السلام در بصره ، هنگامی که به عیادت علاء بن زیاد حارثی ، یکی از یارانش رفت و وسعت خانه او را دید ـ :این سرای فراخ در دنیا به چه کار تو می آید، در حالی که در آخرت به چنین خانه ای محتاج تری؟ البته، اگر بخواهی ، می توانی با همین خانه به آخرت دست یابی: در آن از میهمان پذیرایی کنی، با خویشاوندان ، صله رَحِم نمایی و حقوقی را که بر عهده توست ، ادا کنی . در این صورت با آن به آخرت رسیده ای».

علاء گفت: ای امیرمؤمنان! از برادرم عاصم بن زیاد به تو شکایت می کنم.

فرمود: «چه شده است؟» .

گفت: ردا پوشیده و تارک دنیا شده است.

فرمود: «او را نزد من بیاورید».

چون آمد ، امام علیه السلام حضرت فرمود: «ای دُشمَنک خویش! [شیطان] پلید تو را گم راه ساخته است . به زن و فرزندانت رحم نمی کنی؟! تو می پنداری که خداوند ، نعمت های پاکش را بر تو حلال کرده است ، امّا دوست ندارد از آنها بهره بگیری؟! تو نزد خداوند ، خوارتر از این حرف هایی!» .

گفت: ای امیر مؤمنان! تو خود ، جامه ای چنین خشن می پوشی و خوراکی چنان خشک می خوری!

فرمود: «حیف از تو! من چون تو نیستم. خدای متعال بر پیشوایان عدالت فرض کرده است که خویشتن را در سطح مردمان نادار قرار دهند تا ناداری فقیر ، او را برنشورانَد» . .

۲ / ۷الاِحتِجاجُ عَلی مَن یَدعو إلی تَرکِ الدُّنیا۶۱۵.ـ الکلینی بإسناده عن هشام بن الحکم، أنّه سأل أباالکافی عن مَسعَدَةَ بنِ صَدَقة :دَخَلَ سُفیانُ الثَّورِی عَلی أبی عَبدِ اللّه علیه السلام فَرَأی عَلَیهِ ثِیابَ بیضٍ کَأَنَّها غِرقِئُ ⁽¹⁾البَیضِ ، فَقالَ لَهُ : إنَّ هذَا اللِّباسَ لَیسَ مِن لِباسِکَ !

فَقالَ لَهُ: اِسمَع مِنّی وعِ ما أقولُ لَکَ ، فَإِنَّهُ خَیرٌ لَکَ عاجِلاً وآجِلاً ، إن أنتَ مِتَّ عَلَی السُّنَّةِ وَالحَقِّ ولَم تَمُت عَلی بِدعَةٍ!

اُخبِرُکَ أنَّ رَسولَ اللّه صلی الله علیه و آله کانَ فی زَمانٍ مُقفِرٍ جَدبٍ ⁽²⁾، فَأَمّا إذا أقبَلَتِ الدُّنیا فَأَحَقُّ أهلِها بِها أبرارُها لا فُجّارُها ، ومُؤمِنوها لا مُنافِقوها ، ومُسلِموها لا کُفّارُها ، فَما أنکَرتَ یا ثَورِی ، فَوَاللّهِ إنَّنی لَمَعَ ما تَری ما أتی عَلَیَّ ـ مُذ عَقَلتُ ـ صَباحٌ ولامَساءٌ ولِلّهِ فی مالی حَقٌّ أمَرَنی أن أضَعَهُ مَوضِعا إلاّ وَضَعتُهُ .

قالَ : فَأَتاهُ قَومٌ مِمَّن یُظهِرونَ الزُّهدَ ، ویَدعونَ النّاسَ أن یَکونوا مَعَهُم عَلی مِثلِ الَّذی هُم عَلَیهِ من التَّقَشُّفِ ⁽³⁾، فَقالوا لَهُ : إنَّ صاحِبَنا حَصِرَ ⁽⁴⁾عَن کَلامِکَ ولَم تَحضُرهُ حُجَجُهُ .

فَقالَ لَهُم : فَهاتوا حُجَجَکُم !

فَقالوا لَهُ : إنَّ حُجَجَنا مِن کِتابِ اللّهِ .

فَقالَ لَهُم : فَأَدلوا ⁽⁵⁾بِها فَإِنَّها أحَقُّ مَا اتُّبِعَ وعُمِلَ بِهِ .

فَقالوا : یَقولُ اللّهُ ـ تَبارَکَ وتَعالی ـ مُخبِرا عَن قَومٍ مِن أصحاب النَّبِی صلی الله علیه و آله : «وَ یُؤْثِرُونَ عَلَی أَنفُسِهِمْ وَلَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَ مَن یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَـئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» ⁽⁶⁾فَمَدَحَ فِعلَهُم ، وقالَ فی مَوضِعٍ آخَرَ : «وَ یُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَی حُبِّهِ مِسْکِینًا وَ یَتِیمًا وَ أَسِیرًا» ⁽⁷⁾فَنَحنُ نَکتَفی بِهذا .

فَقالَ رَجُلٌ مِنَ الجُلَساءِ : إنّا رَأَیناکُم تَزهَدونَ فِی الأَطعِمَةِ الطَّیِّبَةِ ، ومَعَ ذلِکَ تَأمُرونَ النّاسَ بِالخُروجِ مِن أموالِهِم حَتّی تَمَتَّعوا أنتُم مِنها؟

فَقالَ أبو عَبدِاللّه علیه السلام : دَعوا عَنکُم ما لا تَنتَفِعونَ بِهِ ، أخبِرونی أیُّهَا النَّفَرُ ألکَمُ عِلمٌ بِناسِخِ القُرآن مِن مَنسوخِهِ ، ومُحکَمِهِ مِن مُتَشابِهِهِ ؛ الَّذی فی مِثلِهِ ضَلَّ مَن ضَلَّ ، وهَلَکَ مَن هَلَکَ مِن هذِهِ الاُمَّةِ؟

فَقالوا لَهُ : أو بَعضِهِ ⁽⁸⁾، فَأَمّا کُلُّهُ فَلا .

فَقالَ لَهُم : فَمِن هُنا اُتیتُم ! وکَذلِکَ أحادیثُ رَسولِ اللّه صلی الله علیه و آله . فَأَمّا ما ذَکَرتم مِن إخبارِ اللّهِ إیّانا فی کِتابِهِ عَنِ القَومِ الَّذینَ أخبَرَ عَنهُم بِحُسنِ فِعالِهِم ، فَقَد کانَ مُباحا جائِزا ولَم یَکونوا نُهوا عَنهُ ، وثَوابُهُم مِنهُ عَلَی اللّهِ ، وذلِکَ أنَّ اللّهَ جَلَّ وتَقَدَّسَ أمَرَ بِخِلافِ ما عَمِلوا بِهِ فَصارَ أمرُهُ ناسِخا لِفِعلِهِم ، وکانَ نَهیُ اللّهِ ـ تَبارَکَ وتَعالی ـ رَحمَةً مِنهُ لِلمُؤمِنینَ ونَظَرا ؛ لِکَیلا یُضِرّوا بِأَنفُسِهِم وعِیالاتِهِم مِنهُمُ الضَّعَفَةُ الصِّغارُ وَالوِلدانُ وَالشَّیخُ الفانی وَالعَجوزُ الکَبیرَةُ الَّذینَ لایَصبِرونَ عَلَی الجوعِ ، فَإِن تَصَدَّقتُ بِرَغیفی ولارَغیفَ لی غَیرُهُ ضاعوا وهَلَکوا جوعا .

فَمِن ثَمَّ قالَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله : «خَمسُ تَمَراتٍ أو خَمسُ قُرَصٍ أو دَنانیرُ أو دَراهِمُ یَملِکُهَا الإِنسانُ وهُوَ یُریدُ أن یُمضِیَها فَأَفضَلُها ما أنفَقَهُ الإِنسانُ عَلی والِدَیهِ ، ثُمَّ الثّانِیَةُ عَلی نَفسِهِ وعِیالِهِ ، ثُمَّ الثّالِثَةُ عَلی قَرابَتِهِ الفُقَراءِ ، ثُمَّ الرّابِعَةُ عَلی جیرانِهِ الفُقَراءِ ، ثُمَّ الخامِسَةُ فی سَبیلِ اللّهِ ؛ وهُوَ أخَسُّها أجرا» .

وقالَ رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله لِلأَنصارِیِّ حینَ أعتَقَ عِندَ مَوتِهِ خَمسَةً أو سِتَّةً مِنَ الرَّقیقِ ولَم یَکُن یَملِکُ غَیرَهُم ولَهُ أولادٌ صِغارٌ : «لَو أعلَمتُمونی أمرَهُ ما تَرَکتُکُم تَدفِنوهُ مَعَ المُسلِمین ، یَترُکُ صِبیَةً صِغارا یَتَکَفَّفونَ النّاسَ!» .

ثُمَّ قالَ : حَدَّثَنی أبی أنَّ رَسولَ اللّه صلی الله علیه و آله قالَ : «اِبدَأ بِمَن تَعولُ ، الأَدنی فَالأَدنی» .

ثُمَّ هذا ما نَطَقَ بِهِ الکِتابُ رَدّا لِقَولِکُم ونَهیا عَنهُ مَفروضا مِنَ اللّهِ العَزیزِ الحَکیمِ ، قالَ : «وَ الَّذِینَ إِذَا أَنفَقُواْ لَمْ یُسْرِفُواْ وَ لَمْ یَقْتُرُواْ وَ کَانَ بَیْنَ ذَ لِکَ قَوَامًا» ⁽⁹⁾. أفَلا تَرَونَ أنَّ اللّهَ ـ تَبارَکَ وتَعالی ـ قالَ غَیرَ ما أراکُم تَدعونَ النّاسَ إلَیهِ مِنَ الأَثَرَةِ عَلی أنفُسِهِم ، وسَمّی مَن فَعَلَ ما تَدعونَ النّاسَ إلَیهِ مُسرِفا ، وفی غِیرِ آیَةٍ مِن کِتابِ اللّهِ یَقولُ : «إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِین» ⁽¹⁰⁾؟ فَنَهاهُم عَنِ الإِسرافِ ونَهاهُم عَنِ التَّقتیرِ ولکِن أمرٌ بَینَ أمرَینِ ؛ لایُعطی جَمیعَ ما عِندَهُ ، ثُمَّ یَدعُو اللّهَ أن یَرزُقَهُ فَلا یَستَجیبُ لَهُ ، لِلحَدیثِ الَّذی جاءَ عَنِ النَّبِی صلی الله علیه و آله :

«إنَّ أصنافا مِن اُمَّتی لایُستجابُ لَهُم دُعاؤُهُم : رَجُلٌ یَدعو عَلی والِدَیهِ . ورَجُلٌ یَدعو عَلی غَریمٍ ذَهَبَ لَهُ بِمالٍ فَلَم یَکتُب عَلَیهِ ولَم یُشهِد عَلَیهِ . ورَجُلٌ

یَدعو عَلَی امرَأَتِهِ وقَد جَعَلَ اللّهُ تَخلِیَةَ سَبیلِها بِیَدِهِ . ورَجُلٌ یَقعُدُ فی بَیتِهِ ویَقولُ : رَبِّ ارزُقنی ؛ ولایَخرُجُ ولا یَطلُبُ الرِّزقَ ، فَیَقولُ اللّهُ لَهُ : عَبدی ، أ لَم أجعَل لَکَ السَّبیلَ إلَی الطَّلَبِ وَالضَّربَ فِی الأَرضِ بِجَوارِحَ صَحیحَةٍ فَتَکونَ قَد اُعذِرتَ فیما بَینی وبَینَکَ فِی الطَّلَبِ لاِتِّباعِ أمری ولِکَیلا تَکونَ کَلاًّ عَلی أهلِکَ ؟ فَإِن شِئتُ رَزَقتُکَ ، وإن شِئتُ قَتَّرتُ عَلَیکَ وأنتَ غَیرُ مَعذورٍ عِندی . ورَجُلٌ رَزَقَهُ اللّهُ مالاً کَثیرا فَأَنفَقَهُ ثُمَّ أقبَلَ یَدعو: یا رَبِّ ارزُقنی ، فَیَقولُ اللّهُ : أ لَم أرزُقکَ رِزقا واسِعا؟ فَهَلاَّ اقتَصَدتَ فیهِ کَما أمَرتُکَ ولَم تُسرِف وقَد نَهَیتُکَ عَنِ الإِسرافِ . ورَجُلٌ یَدعو فی قَطیعَةِ رَحِمٍ» .

ثُمَّ عَلَّمَ اللّهُ نَبِیَّهُ صلی الله علیه و آله کَیفَ یُنفِقُ ، وذلِکَ أنَّهُ کانَت عِندَهُ اُوقِیَّةٌ ⁽¹¹⁾مِنَ الذَّهَبِ فَکَرِهَ أن یَبیتَ عِندَهُ فَتَصَدَّقَ بِها ، فَأَصبَحَ ولَیسَ عِندَهُ شَیءٌ ، وجاءَهُ مَن یَسأَلُهُ فَلَم یَکُن عِندَهُ ما یُعطیهِ ، فَلامَهُ السّائِلُ ، وَاغتَمَّ هُوَ حَیثُ لَم یَکُن عِندَهُ ما یُعطیهِ وکانَ رَحیما رَقیقا ، فَأَدَّبَ اللّهُ تَعالی نَبِیَّهُ صلی الله علیه و آله بِأَمرِهِ فَقالَ : «وَ لاَ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلَی عُنُقِکَ وَلاَ تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا» ⁽¹²⁾یَقولُ : إنَّ النّاسَ قَد یَسأَلونَکَ ولا یَعذِرونَکَ ؛ فَإِذا أعطَیتَ جَمیعَ ما عِندَکَ مِنَ المالِ کُنتَ قَد حَسَرتَ مِنَ المالِ .

فَهذِهِ أحادیثُ رَسولِ اللّه صلی الله علیه و آله یُصَدِّقُهَا الکِتابُ ، وَالکِتابُ یُصَدِّقُهُ أهلُهُ مِنَ المُؤمِنینَ .

وقالَ أبو بَکر عِندَ مَوتِهِ حَیثُ قیلَ لَهُ : أوصِ ، فَقالَ : اُوصی بِالخُمُسِ ،

وَالخُمُس کَثیرٌ ، فَإِنَّ اللّهَ تَعالی قَد رَضِیَ بِالخُمُسِ فَأَوصی بِالخُمُسِ ، وقَد جَعَلَ اللّهُ لَهُ الثُّلُثَ عِندَ مَوتِهِ ولَو عَلِمَ أنَّ الثُّلُثَ خَیرٌ لَهُ أوصی بِهِ .

ثُمَّ مَن قَد عَلِمتُم بَعدَهُ فی فَضلِهِ وزُهدِهِ : سَلمان وأبو ذَر رَضِیَ اللّهُ عَنهُما ؛ فَأَمّا سَلمانُ فَکانَ إذا أخَذَ عَطاءَهُ رَفَعَ مِنهُ قوتَهُ لِسَنَتِهِ حَتّی یَحضُرَ عَطاؤُهُ مِن قابِلٍ ، فَقیلَ لَهُ : یا أبا عَبد اللّه ، أنتَ فی زُهدِکَ تَصنَعُ هذا ، وأنتَ لا تَدری لَعَلَّکَ تَموتُ الیَومَ أو غَدا! فَکانَ جَوابُهُ أن قالَ : ما لَکُم لا تَرجونَ لِیَ البَقاءَ کَما خِفتُم عَلَیَّ الفَناءَ ؟ أ ما عَلِمتُم یا جَهَلَةُ أنَّ النَّفسَ قَد تَلتاثُ ⁽¹³⁾عَلی صاحِبِها إذا لَم یَکُن لَها مِنَ العَیشِ ما یَعتَمِدُ عَلَیهِ؟ فَإِذا هِیَ أحرَزَت مَعیشَتَهَا اطمَأَ نَّت .

وأمّا أبو ذَرٍّ فَکانَت لَهُ نُوَیقاتٌ وشُوَیهاتٌ یَحلُبُها ویَذبَحُ مِنها إذَا اشتَهی أهلُهُ اللَّحمَ ، أو نَزَلَ بِهِ ضَیفٌ ، أو رَأی بِأَهلِ الماءِ الَّذینَ هُم مَعَهُ خَصاصَةً ⁽¹⁴⁾نَحَرَ لَهُمُ الجَزورَ أو مِنَ الشِّیاهِ عَلی قَدرِ ما یَذهَبُ عَنهُم بِقَرَمِ ⁽¹⁵⁾اللَّحمِ ؛ فَیَقسِمُهُ بَینَهُم ویَأخُذُ هُوَ کَنَصیبِ واحِدٍ مِنهُم لا یَتَفَضَّلُ عَلَیهِم .

ومَن أزهَدُ مِن هؤُلاءِ ، وقَد قالَ فیهِم رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله ما قالَ ، ولَم یَبلُغ مِن أمرِهِما أن صارا لا یَملِکانِ شَیئا البَتَّةَ ، کَما تَأمُرونَ النّاسَ بِإِلقاءِ أمتِعَتِهِم وشَیئِهِم ویُؤثِرونَ بِهِ عَلی أنفُسِهِم وعِیالاتِهِم!

وَاعلَموا أیُّهَا النَّفَرُ أنّی سَمِعتُ أبی یَروی عَن آبائِهِ علیهم السلام : أنَّ رَسولَ اللّه صلی الله علیه و آله قالَ یَوما : «ما عَجِبتُ مِن شَیءٍ کَعَجَبی مِنَ المُؤمِنِ ، إنَّهُ إن قُرِّضَ جَسَدُهُ فی دارِ

الدُّنیا بِالمَقاریضِ کانَ خَیرا لَهُ ، وإن مَلَکَ ما بَینَ مَشارِقِ الأَرضِ ومَغارِبِها کانَ خَیرا لَهُ ، وکُلُّ ما یَصنَعُ اللّهُ بِهِ فَهُوَ خَیرٌ لَهُ» ، فَلَیتَ شِعری هَل یَحیقُ ⁽¹⁶⁾فیکُم ما قَد شَرَحتُ لَکُم مُنذُ الیَومِ أم أزیدُکُم ؟

أ ما عَلِمتُم أنَّ اللّهَ قَد فَرَضَ عَلَی المُؤمِنینَ فی أوَّلِ الأَمرِ أن یُقاتِلَ الرَّجُلُ مِنهُم عَشَرَةً مِنَ المُشرِکین لَیسَ لَهُ أن یُوَلِّیَ وَجهَهُ عَنهُم ، ومَن وَلاّهُم یَومَئِذٍ دُبُرَهُ فَقَد تَبَوَّأَ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ؟ ثُمَّ حَوَّلَهُم عَن حالِهِم رَحمَةً مِنهُ لَهُم ؛ فَصارَ الرَّجُلُ مِنهُم عَلَیهِ أن یُقاتِلَ رَجُلَینِ مِنَ المُشرِکینَ تَخفیفا مِنَ اللّهِ لِلمُؤمِنینَ ، فَنَسَخَ الرَّجُلانِ العَشَرَةَ .

وأخبِرونی أیضا عَنِ القُضاةِ ، أجَوَرَةٌ ⁽¹⁷⁾هُم حَیثُ یَقضونَ عَلَی الرَّجُلِ مِنکُم نَفَقَةَ امرَأَتِهِ إذا قالَ: إنّی زاهِدٌ وإنّی لا شَیءَ لی؟ فَإِن قُلتُم: جَوَرَةٌ ، ظَلَّمَکُم أهلُ الإِسلام ، وإن قُلتُم: بَل عُدولٌ ، خَصَمتُم أنفُسَکُم ، وحَیثُ تَرُدّونَ صَدَقَةَ مَن تَصَدَّقَ عَلَی المَساکینِ عِندَ المَوتِ بِأَکثَرَ مِنَ الثُّلُثِ .

أخبِرونی لَو کانَ النّاسُ کُلُّهُم کَالَّذینَ تُریدونَ زُهّادا لاحاجَةَ لَهُم فی مَتاعِ غَیرِهِم ، فَعَلی مَن کانَ یُتَصَدَّقُ بِکَفّاراتِ الأَیمانِ وَالنُّذورِ وَالصَّدَقاتِ مِن فَرضِ الزَّکاةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ وَالتَّمرِ وَالزَّبیبِ وسائِرِ ماوَجَبَ فیهِ الزَّکاةُ مِنَ الإِبِلِ وَالبَقَرِ والغَنَمِ وغَیرِ ذلِکَ؟ إذا کانَ الأَمرُ کَما تَقولونَ لایَنبَغی لاِءَحَدٍ أن یَحبِسَ

شَیئا مِن عَرَضِ الدُّنیا إلاّ قَدَّمَهُ وإن کانَ بِهِ خَصاصَةٌ!

فَبِئسَ ما ذَهَبتُم إلَیهِ وحَمَلتُمُ النّاسَ عَلَیهِ ؛ مِنَ الجَهلِ بِکِتابِ اللّهِ وسُنَّةِ نَبِیِّهِ صلی الله علیه و آله وأحادیثِهِ الَّتی یُصَدِّقُهَا الکِتابُ المُنزَلُ ، ورَدِّکُم إیّاها بِجَهالَتِکُم ، وتَرکِکُمُ النَّظَرَ فی غَرائِبِ القُرآنِ مِنَ التَّفسیرِ بِالنّاسِخِ مِنَ المَنسوخِ وَالمُحکَمِ وَالمُتَشابِهِ وَالأَمرِ وَالنَّهیِ .

وأخبِرونی أینَ أنتُم عَن سُلَیمانَ بنِ داوود علیه السلام حَیثُ سَأَلَ اللّهَ مُلکا لایَنبَغی لاِءَحَدٍ مِن بَعدِهِ ⁽¹⁸⁾، فَأَعطاهُ اللّهُ ـ جَلَّ اسمُهُ ـ ذلِکَ ، وکانَ یَقولُ الحَقَّ ویَعمَلُ بِهِ ، ثُمَّ لَم نَجِدِ اللّهَ عابَ عَلَیهِ ذلِکَ ولا أحَدا مِنَ المُؤمِنینَ . وداوود النَّبِیِّ علیه السلام قَبلَهُ فی مُلکِهِ وشِدَّةِ سُلطانِهِ ، ثُمَّ یوسُف النَّبِیِّ علیه السلام حَیثُ قالَ لِمَلِکِ مِصر : «اجْعَلْنِی عَلَی خَزَائِنِ الاْءَرْضِ إِنِّی حَفِیظٌ عَلِیمٌ» ⁽¹⁹⁾فَکانَ مِن أمرِهِ الَّذی کانَ أنِ اختارَ مَملَکَةَ المَلِکِ وما حَولَها إلَی الیَمَن ، وکانوا یَمتارونَ الطَّعامَ مِن عِندِهِ لِمَجاعَةٍ أصابَتهُم ، وکانَ یَقولُ الحَقَّ ویَعمَلُ بِهِ ، فَلَم نَجِد أحَدا عابَ ذلِکَ عَلَیهِ . ثُمَّ ذُوالقَرنَین عَبدٌ أحَبَّ اللّهَ فَأَحَبَّهُ اللّهُ وطَوی لَهُ الأَسبابَ ومَلَّکَهُ مَشارِقَ الأَرضِ ومَغارِبَها ، وکانَ یَقولُ الحَقَّ ویَعمَلُ بِهِ ، ثُمَّ لَم نَجِد أحَدا عابَ ذلِکَ عَلَیهِ !

فَتَأَدَّبوا أیُّهَا النَّفَرُ بِآدابِ اللّهِ لِلمُؤمِنینَ ، وَاقتَصِروا عَلی أمرِ اللّهِ ونَهیِهِ ، ودَعوا عَنکُم مَا اشتَبَهَ عَلَیکُم مِمّا لا عِلمَ لَکُم بِهِ ، ورُدُّوا العِلمَ إلی أهلِهِ ؛ تُؤجَروا وتُعذَروا عِندَ اللّهِ ـ تَبارَکَ وتَعالی ـ وکونوا فی طَلَبِ عِلمِ ناسِخِ القُرآنِ

مِن مَنسوخِهِ ومُحکَمِهِ مِن مُتَشابِهِهِ وما أحَلَّ اللّهُ فیهِ مِمّا حَرَّمَ ؛ فَإِنَّهُ أقرَبُ لَکُم مِنَ اللّهِ وأبعَدُ لَکُم مِنَ الجَهلِ . ودَعُوا الجَهالَةَ لاِءَهلِها فَإِنَّ أهلَ الجَهلِ کَثیرٌ وأهلَ العِلمِ قَلیلٌ ، وقَد قالَ اللّهُ : «وَ فَوْقَ کُلِّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٌ» ⁽²⁰⁾. ⁽²¹⁾.

۲ / ۷ اعتراض به دعوت کنندگان به ترک دنیا

۲ / ۷اعتراض به دعوت کنندگان به ترک دنیا۶۱۸.۳ . ابن شعبة الحرّانی عن الإمام الکاظم علیه السلاالکافی ـ به نقل از مَسعَدة بن صَدَقه ـ :سفیان ثوری بر امام صادق علیه السلام درآمد و دید امام علیه السلام جامه هایی سپید مانند پوسته نازک چسبیده به سفیده تخم مرغ، پوشیده است . گفت: چنین جامه ای در شأن تو نیست!

امام فرمود: «از من بشنو و آنچه را به تو می گویم ، حفظ کن؛ زیرا این در دنیا و آخرت به نفع توست که بر سنّت و حق بمیری و بر بدعت از دنیا نروی .

بدان که پیامبر خدا ، در روزگار قحط و سختی به سر می برد ؛ امّا هرگاه دنیا رو کند، سزاوارترینِ اهل دنیا به برخورداری از آن ، نیکان آن اند ، نه نابه کارانش، و مؤمنانِ آن اند، نه منافقانش، و مسلمانانِ جامعه اند ، نه کافرانش. این ، چه اعتراضی است که می کنی ، ای ثوری! به خدا سوگند، من، با این وضعی که در من می بینی، از زمانی که به سن رشد رسیده ام ، هیچ بام و شامی بر من نگذشته است که در اموال من برای خداوند ، حقّی باشد و به من دستور داده باشد آن را بپردازم ، مگر این که آن حق را پرداخته ام».

در این هنگام ، جماعتی که دَم از زهد می زنند و مردم را نیز به راه و رسم خود، یعنی درویشی و خرقه پوشی فرا می خوانند، در آمدند و به ایشان گفتند: این رفیق ما از سخن گفتن با تو درمانده و قادر به اقامه دلایلش نیست.

امام علیه السلام به آنان فرمود: «پس، شما دلایلتان را بیاورید» .

گفتند: دلایل ما از کتاب خداست.

فرمود: «آن دلایل را بازگو کنید ؛ زیرا این گونه دلایل به پیروی و عمل سزاوارترند».

گفتند: خدای ـ تبارک و تعالی ـ درباره گروهی از یاران پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «و بر خویشتن ، ترجیح می دهند ، هرچند در خود آنان ، نیازی مبرم باشد، و هر کس از بخل خویش در امان بماند. اینان ، همان رستگاران اند» . پس، عمل این گروه را ستوده است.

در جایی دیگر می فرماید: «و خوراک را با آن که دوستش می دارند، به مستمند و یتیم و اسیر می خورانند» . ما به همین دو آیه بسنده می کنیم.

مردی از حاضران در مجلس گفت: به نظر ما ، شما از خوراکی های لذیذ ، دوری می کنید ؛ ولی به مردم توصیه می کنید که از اموالشان دست بکشند تا شما از آنها بهره مند شوید.

امام صادق علیه السلام فرمود: «این سخنان را که برایتان فایده ای ندارد، رها کنید؛ و شما ای جماعت! به من بگویید که آیا ناسخ و منسوخ قرآن ، و محکم و متشابه آن را می شناسید ؛ همان که هر کس از این امّت به گم راهی و هلاکت افتاد ، از آنها افتاد؟» .

گفتند: بعضی از آنها را می دانیم، امّا همه اش را نه.

فرمود: «گرفتاری شما از همین جاست . احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله نیز این گونه است (دارای ناسخ و منسوخ و... است) ؛ امّا این که گفتید : خداوند در کتابش از گروهی خبر داده و کردار آنها را ستوده است، [بدانید که آن روز [این عمل آنان ، آزاد و مجاز بود و از آن ، نهی نشده بودند و ثوابشان هم از آن کار ، بر خداونداست ؛ امّا بعداً خداوند بزرگ و پاک ، خلاف آنچه کردند ، فرمان داد و این فرمان او ، ناسخِ عمل ایشان شد. این نهی خداوند ـ تبارک و تعالی ـ نیز از سر مهر و عنایت به مؤمنان بود ، برای این که به خود و خانواده شان (از جمله به کودکان و فرزندان خردسال و پیرمردان فرتوت و پیرزنان سالخورده خانواده که تحمّل گرسنگی را ندارند) ، صدمه نزنند ؛ چرا که اگر من یک گِرده نان داشته باشم و همان را هم صدقه بدهم ، این افراد [در خانواده ام] از گرسنگی تلف می شوند و می میرند.

از همین جاست که پیامبر خدا فرمود: انسان ، پنج دانه خرما یا پنج گِرده نان یا مقداری دینار و یا درهم دارد و می خواهد آنها را به مصرف برساند . بهترش آن است که آن را صرف پدر و مادرش کند؛ در درجه دوم ، صرف خودش و عائله اش؛ در مرتبه سوم ، صرف خویشاوندان نادارش؛ در مرتبه چهارم ، صرف همسایگان نادارش؛ در درجه پنجم ، در راه خدا [و جهاد [صرف کند که این ، اجرش از بقیه کمتر است .

پیامبر خدا ، درباره مردی از انصار که هنگام مرگش پنج یا شش بنده خود را آزاد کرد و جز آنها چیزی نداشت و تعدادی فرزند صغیر از خود بر جای نهاد، فرمود: اگر این کار او را به من اطّلاع داده بودید ، نمی گذاشتم او را در گورستان مسلمانان دفن کنید. چند بچّه صغیر باقی می گذارد که دست گدایی پیش مردم دراز کنند » .

سپس فرمود: «پدرم برایم حدیث کرد که پیامبر خدا فرمود: از کسانی که نانخور تو هستند ، آغاز کن، به ترتیب نزدیکی شان به تو .

از این گذشته، قرآن در ردّ گفته (و عقیده) شما و نهی از آن و به عنوان فریضه ای از جانب خداوند عزیز حکیم می فرماید: «و آنان که هرگاه انفاق کنند ، نه زیاده روی کنند و نه تنگ گیرند ؛ بلکه حدّ میانه این دو را در پیش گیرند» . آیا نمی بینید که خداوند ـ تبارک و تعالی ـ جز آن چیزی را گفته است که می بینم شما ، مردم را به آن دعوت می کنید ؛ یعنی ترجیح دادن دیگران بر خود، و بر آن کس که آنچه شما مردم را به آن فرا می خوانید ، به کار بندد ، مُسرف نامیده است و در چند آیه از کتاب خدا می فرماید: «همانا او اسرافکاران را دوست ندارد» ؟

پس، خداوند ، مردم را از اسراف نهی کرده است و از تنگ گرفتن هم نهی کرده است ؛ بلکه باید حدّ وسط را رعایت کرد ، نه این که هر چه دارد ، ببخشد و بعد دعا کند که خدا ، روزی او را برساند . چنین دعایی پذیرفته نمی شود ، به دلیل حدیثی که از پیامبر صلی الله علیه و آله رسیده است: چند دسته از امّت من ، دعایشان

مستجاب نمی شود: مردی که پدر و مادرش را نفرین کند؛ مردی که بدهکارش را که به او مالی داده و آن را یادداشت نکرده و گواه نگرفته است [و او مالش را خورده است] ، نفرین کند؛ مردی که زنش را نفرین کند ، حال آن که خداوند اختیار طلاقش را به دست او داده است؛ مردی که در خانه اش بنشیند و بگوید: خدایا ! روزی مرا برسان ، و بیرون نرود و در طلب روزی برنیاید . خداوند به او فرماید: ای بنده من! آیا بدن و اندامی سالم به تو ندادم تا بتوانی برای به دست آوردن روزی در زمین بگردی و در نتیجه [اوّلاً] با پیروی کردن از دستور من در آنچه میان من و تو برای طلب روزی است ، معذور باشی و [ثانیاً] باری بر دوش خانواده ات نباشی؟ امّا حالا اگر بخواهم ، روزی ات می دهم و اگر بخواهم ، بر تو تنگ می گیرم و تو را در نزد من ، عذری نیست . مردی که خداوند ، ثروت فراوانی روزی او کند و او همه آن را انفاق [یا خرج] کند و بعد دعا کند که: پروردگارا! به من روزی عطا کن . خداوندمی فرماید: آیا روزی فراخی به تو ندادم؟ چرا دستور مرا به کار نبستی و در انفاق آن روزی ، جانب اعتدال نگه نداشتی؟ و چرا اسراف می کنی ، در صورتی که من ، تو را از اسرافکاری نهی کردم؟! و دیگر ، مردی که برای بُریده شدن رابطه خویشاوندی دعا کند .

خداوند به پیامبرش آموخت که چگونه انفاق کند، بدین سان که نزد پیامبر صلی الله علیه و آله یک اوقیه ⁽¹⁾طلا بود و خوش نداشت شب را با آنها به سر ببرد . پس، همه را صدقه داد. صبح که شد ، چیزی در اختیار نداشت. سائل نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد ؛ امّا ایشان چیزی نداشت که به او بدهد. سائل ، ایشان را ملامت کرد. پیامبر صلی الله علیه و آله از این که چیزی نداشت تا به او بدهد و از طرفی انسانی مهربان و دل رحم بود، ناراحت شد. خداوند متعال ، این دستورالعمل را به پیامبرش صادر کرده فرمود: «دستت را به گردنت زنجیر مکن و بسیار هم گشاده دستی منما تا ملامت شده ، حسرت زده بر جای بمانی» .

می فرماید: گاه مردم از تو می خواهند و معذورت نمی دارند. پس، اگر همه پولی را که داری ، ببخشی ، آن گاه ، دستت از مال خالی می شود [و چیزی برای انفاق باقی

نمی ماند].

این احادیث پیامبر خداست و قرآن ، آنها را تأیید می کند، و قرآن را هم مؤمنان اهل آن ، تصدیق می کنند.

به ابو بکر در هنگام مرگش گفتند: وصیّت کن .

او گفت: به یکْ پنجم وصیّت می کنم و یک پنجم هم بسیار است. خداوند متعال به یک پنجم رضایت داده است . لذا او به یک پنجم وصیّت کرد، در حالی که خداوند تا یک سوم را در هنگام مرگش، در اختیار او گذاشته بود و اگر ابو بکر می دانست که وصیّت به یک سوم برایش بهتر است ، بدان وصیّت کرده بود.

از این گذشته، پس از او کسی که فضل و زهدش را شما می دانید ، سلمان و ابو ذر هستند. سلمان ، هرگاه مقرّری خود [از بیت المال] را می گرفت ، خرج سال خود را تا سررسید مقرّری سال آینده اش، از آن بر می داشت. به او گفته شد: ای ابو عبد اللّه ! تو با آن همه زهدت این کار را می کنی، در حالی که نمی دانی شاید امروز یا فردا بمیری .

سلمان در پاسخ گفت: چرا شما به همان اندازه که بیم مرگ مرا دارید ، امید به زنده ماندنم ندارید؟ ای نادانان! مگر نمی دانید که نفس ، وقتی زندگی اش تأمین نباشد ، بر صاحبش می شورد و هرگاه زندگی خود را تأمین کند ، آرام می گیرد؟

ابو ذر هم چند تایی شتر و میش داشت که شیر آنها را می دوشید و هرگاه خانواده اش هوس گوشت می کرد یا میهمانی برایش می رسید ، یکی از آنها را سر می بُرید، یا اگر می دید مردمِ آبگاهی که با او زندگی می کردند ، گرسنه اند شتری یا از گوسفندان به اندازه ای که میل و نیاز آنها به گوشت را فرو نشاند، برایشان می کُشت و میانشان تقسیم می کرد و خودش هم به اندازه سهم یکی از آنها ، و نه بیشتر، بر می داشت.

از اینها زاهدتر چه کسی است؟ پیامبر خدا هم در فضیلت آنان سخن ها گفته است . با این حال ، هیچ گاه کارشان به آن جا نرسید که اصلاً چیزی نداشته باشند، آن طور که شما از مردم می خواهید ، دار و ندارشان را رها کنند و دیگران را بر خود و خانواده شان ترجیح دهند .

بدانید ای جماعت که شنیدم پدرم از پدرانش روایت می کند که: روزی پیامبر

خدا فرمود: هیچ چیز به اندازه مؤمن ، مرا متعجّب نساخته است . اگر در دنیا بدنش را با قیچی تکّه تکّه کنند ، برایش خیر است و اگر هم مالک شرق تا غرب زمین باشد ، باز برایش خیر است . [خلاصه] هر کاری که خدا با او بکند ، برایش خیر [و به نفع او [است .

کاش می دانستم که آنچه امروز برایتان توضیح دادم ، در شما کارگر افتاد یا باز هم باید بگویم!

آیا نمی دانید که خداوند در آغاز کار [اسلام] ، بر مؤمنان مقرّر داشت که یک مرد از آنان با ده تن مشرک بجنگد و حق ندارد از برابر آنها بگریزد و در آن روز ، هر کس به مشرکانْ پشت می کرد ، جایگاهش آتش دوزخ بود؟

امّا بعد ؛ خداوند از سرِ مهرش به آنان، این تکلیف را از آنان بگردانَد و از آن پس ، هر مرد مسلمانی می بایست با دو مشرک بجنگد و این ، تخفیفی بود از جانب خداوند در حقّ مؤمنان. پس، [حکم] دو مرد ، [حکمِ] ده مرد را نسخ کرد.

نیز به من بگویید که آیا هرگاه فردی از شما بگوید: «من زاهدم و چیزی ندارم»، ولی قاضیان بر او حکم کنند که نفقه زنش را بدهد، آن قاضیان ستم کرده اند؟ اگر بگویید: ستمکارند ، اهل اسلام ، نسبت ستم کردن به شما می دهند . و اگر بگویید: عادل اند ، خود را محکوم کرده اید. نیز آن جا که صدقه دادن کسی را که در هنگام مرگش بیش از یکْ سومِ مال خود را به مستمندان صدقه دهد ، رد می کنید.

به من بگویید: اگر همه مردم، آن گونه که شما می خواهید، زاهد بودند و نیازی به مال دیگران نداشتند ، پس کفّاره های سوگندها و نذورات و صدقات زکات واجب طلا و نقره و خرما و کشمش و سایر چیزهایی که در آنها زکات واجب است (مانند : شتر و گاو و گوسفند و غیر اینها) به چه کسی داده می شد؟ اگر وضع چنان باشد که شما می گویید ، دیگر هیچ کس نباید چیزی از مال دنیا را نگه دارد ، بلکه باید آن را انفاق کند ، حتّی اگر خودش به آن نیاز شدید داشته باشد.

چه بد راه و مسلکی در پیش گرفته اید و مردم را به آن می کشانید! این به سبب نا آشنایی به کتاب خداوند و سنّت پیامبر او و احادیث وی است که کتاب آسمانی ،

آنها را تصدیق می کند ، ولی شما از روی نادانی ردّشان می کنید، و اندیشیدن در شگفتی های قرآن و تشخیص ناسخ و منسوخ ، محکم و متشابه ، و امر و نهی را رها کرده اید.

از سلیمان بن داوود علیه السلام به من باز گویید ، آن گاه که از خداوند ، سلطنتی درخواست کرد که سزاوار احدی پس از او نباشد و خداوند بلند نام هم آن را به او داد و [با این حال] سلیمان ، حق می گفت و به حق عمل می کرد و ما ندیده ایم که خداوند و یا احدی از مؤمنان ، این کار (داشتن سلطنتی پرشکوه و بی مانند) را بر او عیب گیرد. پیش از او، داوود نبی علیه السلام نیز پادشاهی و سلطنتی عظیم داشت. یوسف پیامبر صلی الله علیه و آله نیز به پادشاه مصر گفت: «مرا بر خزانه های زمین [مصر] بگمار که من ، نگهبانی دانایم» و کارش به آن جا کشید که مملکت پادشاه [ِ مصر] و پیرامون آن تا یمن را در اختیار گرفت و مردم [دیگر نقاط] بر اثر خشک سالی که بدیشان رسیده بود ، از نزد او جیره و آذوقه می بردند.

با این حال ، او حق می گفت و به حق عمل می کرد [و دنیا و جاه و مقام آن ، او را از مسیر حق منحرف نساخت]، و ندیده ایم کسی به این خاطر بر او خرده بگیرد [که چرا سلطنت و پادشاهی داشته است]. ذوالقرنین نیز بنده ای بود که خدا را دوست می داشت و خدا هم او را دوست داشت و اسباب [رسیدن به هرچه می خواهد] ⁽²⁾را برایش فراهم آورد و او را بر شرق و غرب عالم ، پادشاهی داد و با این حال ، حق می گفت و به آن عمل می کرد، و احدی را هم ندیده ایم که به سبب این امر بر او خرده بگیرد .

پس، ای جماعت! آداب خداوند را نسبت به مؤمنان ، پیشه خود سازید و به امر و نهی خدا بسنده کنید، و آنچه را که بر شما مشتبه شده و بدانها علم

دارید، وا گذارید و علم [به آنها] را به اهلش برگردانید تا هم مأجور باشید و هم نزد خدای ـ تبارک و تعالی ـ معذور. در جستجوی شناخت ناسخ قرآن از منسوخ آن ، و محکمش از متشابهش ، و حلالش از حرامش باشید؛ زیرا این ، شما را به خدا نزدیک تر و از نادانی دورتر می سازد. نادانی را برای اهلش وا نهید که اهل نادانی بسیارند و اهل دانش ، اندک . خداوند می فرماید: «و فرادستِ هر صاحب دانشی، دانشمندی است» .

.

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

۲ / ۸الاِستِثمارُ مِنَ الدُّنیاالکتاب«وَ ابْتَغِ فِیمَا ءَاتَاکَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَ لاَ تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا وَ أَحْسِن کَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ وَ لاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِی الاْءَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ یُحِبُّ الْمُفْسِدِینَ» . ⁽¹⁾

الحدیث۶۲۴.۲ . الطبرسی فی مکارم الأخلاق عن رسول اللّه صلی الرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أصلِحوا دُنیاکُم ، وَاعمَلوا لاِآخِرَتِکُم ، کَأَنَّکُم تَموتون غَدا . ⁽²⁾۶۲۵.۳ . الصدوق بإسناده عن جابر ، عن أبی جعفر الباقر ععنه صلی الله علیه و آله :اِعمَل لِدُنیاکَ کَأَنَّکَ تَعیشُ أبَدا ، وَاعمَل لاِآخِرَتِکَ کَأَنَّکَ تَموتُ غَدا . ⁽³⁾۶۲۶.۴ . الکلینی بإسناده عن سعد الخفّاف ، عن أبی جعفرالإمام علیّ علیه السلام :اِعمَل لِدُنیاکَ بِقَدرِ مُقامِکَ فیها . ⁽⁴⁾۶۲۷.۱ . التفسیر المنسوب للإمام العسکری علیه السلام :عنه علیه السلام ـ فِی الحِکَمِ المُنسوبَةِ إلَیهِ ـ :یَابنَ آدَمَ ، لَیسَ بِکَ غَناءٌ عَن نَصیبِکَ مِنَ

الدُّنیا ، وأنتَ إلی نَصیبِکَ مِنَ الآخِرَةِ أفقَرُ . ⁽⁵⁾.

۲ / ۸ بهره گیری از دنیا

۲ / ۸بهره گیری از دنیاقرآن«و در آنچه خدا به تو داده است ، سرای آخرت را بجوی و بهره ات از دنیا را نیز فراموش مکن ؛ و همچنان که خدا به تو نیکی کرده است ، نیکی کن و در زمین ، فساد مجوی ؛ چرا که خدا فسادگران را دوست نمی دارد».

حدیث۶۳۳.۱ . فی الکافی عن الصادق ، عن أمیر المؤمنین علیهماپیامبر صلی الله علیه و آله :دنیایتان را درست کنید و برای آخرتتان کار کنید ، آن سان که گویی همین فردا می میرید.۶۳۴.۲ . علیّ بن إبراهیم، عن أبیه، عن الإمام الحسن العپیامبر صلی الله علیه و آله :برای دنیایت چنان کار کن که گویی تا ابد زنده خواهی ماند، و برای آخرتت چنان کار کن که گویی همین فردا می میری.۶۳۵.۱ . الکلینی بإسناده عن إبراهیم ، عن أبی عبد اللّهامام علی علیه السلام :برای دنیایت به اندازه ماندنت در آن، کار کن.۶۳۶.۲ . الخصیبی بإسناده عن المفضّل بن عمر الجعفی ، عنامام علی علیه السلام ـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ :ای پسر آدم! تو را از سهم

دنیایت بی نیازی نیست ؛ امّا به سهم آخرتت نیازمندتری.

.

۶۳۷.۱ . الشیخ الطوسی قدس سره بإسناده عن زکریّا بن مالعنه علیه السلام ـ فِی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ :الدُّنیا مَطِیَّةُ المُؤمِنِ ، عَلَیها یَرتَحِلُ إلی رَبِّهِ ، فَأَصلِحوا مَطایاکُم تُبَلِّغکُم إلی رَبِّکُم . ⁽¹⁾۶۳۸.۲ . وعن العلاّمة، عن المفضّل بن عمر، عن جعفر الصاالإمام الصادق علیه السلام :ـ فی بَیانِ ما وَعَظَ بِهِ لُقمان ابنَهُ ـ: خُذ مِنَ الدُّنیا بَلاغا ، ولا تَرفُضها فَتَکونَ عِیالاً عَلَی النّاسِ ، ولا تَدخُل فیها دُخولاً یَضُرُّ بِآخِرَتِکَ . ⁽²⁾۲ / ۹هذا طَلَبُ الآخِرَةِ۶۴۱.ما رواه الصدوق بإسناده عن عبد اللّه بن سنان، عن ذرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مِن فِقهِ الرَّجُلِ أن یُصلِحَ مَعیشَتَهُ ، ولَیسَ مِن حُبِّکَ الدُّنیا طَلَبُ ما یُصلِحُکَ . ⁽³⁾۶۴۲.ما رواه الصدوق بإسناده عن عن حمران بن أعین، قال :الکافی عن عبداللّه بن أبی یَعفور :قالَ رَجُلٌ لاِءَبی عَبدِ اللّه علیه السلام : وَاللّهِ إنّا لَنَطلُبُ الدُّنیا ونُحِبُّ أن نُؤتاها !

فَقالَ : تُحِبُّ أن تَصنَعَ بِها ماذا؟

قالَ : أعودُ بِها عَلی نَفسی وعِیالی ، وأصِلُ بِها ، وأتَصَدَّقُ بِها ، وأحُجُّ وأعتَمِرُ .

فَقالَ علیه السلام : لَیسَ هذا طَلَبَ الدُّنیا ، هذا طَلَبُ الآخِرَةِ . ⁽⁴⁾۶۴۳.الکلینی بإسناده عن محمّد بن سلیمان ، عن أبیه، عنالأمالی عن عبد اللّه بن أبی یَعفورٍ :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّه علیه السلام یَقولُ : إنّا لَنُحِبُّ الدُّنیا وألاّ

نُعطاها خَیرٌ لَنا ، وما اُعطِیَ أحَدٌ مِنها شَیئا إلاّ نَقَصَ حَظُّهُ فِی الآخِرَةِ .

قالَ : فَقالَ لَهُ رَجُلٌ : إنّا وَاللّهِ لَنَطلُبُ الدُّنیا!

فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّه علیه السلام : تَصنَعُ بِها ماذا؟

قالَ : أعودُ بِها عَلی نَفسی وعَلی عِیالی ، وأتَصَدَّقُ مِنها ، وأصِلُ مِنها ، وأحُجُّ مِنها .

قالَ : فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : لَیسَ هذا طَلَبَ الدُّنیا ، هذا طَلَبُ الآخِرَةِ . ⁽⁵⁾.