مشخصات کتاب

سرشناسه : صادقی، محسن، - ۱۳۴۲

عنوان و نام پدیدآور : بزرگان ری/ به کوشش محسن صادقی

مشخصات نشر : قم: دار الحدیث، ۱۳۸۲.

فروست : (مجموعه آثار کنگره بزرگداشت حضرت عبدالعظیم علیه السلام؛ ۱۶، ۱۷)

مجموعه آثار کنگره بزرگداشت حضرت عبدالعظیم علیه السلام؛ ۱۶، ۱۷

شابک : ۲۰۰۰۰ریال:(ج.۱) ؛ ۲۰۰۰۰ریال:(ج.۱) ؛ 964-7489-36-6۲۰۰۰۰ریال:(ج.۲) ؛ ۲۰۰۰۰ریال:(ج.۱) ؛ ۲۰۰۰۰ریال:(ج.۱)

وضعیت فهرست نویسی : فهرستنویسی قبلی

یادداشت : کتابنامه

مندرجات : ج. ۱. مشاهیر ری .-- ج. ۲. مفاخر ری .--

موضوع : عبدالعظیم بن عبدالله(ع)، - ۲۵۰؟ق

موضوع : ری -- سرگذشتنامه

شناسه افزوده : کنگره بزرگداشت علمی معنوی حضرت عبدالعظیم(ع) (۱۳۸۲: تهران)

رده بندی کنگره : BP۵۳/۵/ع ۲م ۲۷،۱۷-۱۶.ج

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۸۴

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۲-۳۴۴۰۵

اشاره

تاریخ بشر را هماره ستارگانِ فروزانی مشعلدار بوده اند، تا آدمی بر جهالت و تاریکی فائق آید و بتواند ودیعه خداوندیِ نهفته در درونش را بپرورَد و خویشتن را از نادانی، درنده خویی و پستی برهاند. طلایه داران این منظومه فروزان، پیامبران الهی و جانشینان پاک نهاد و معصوم آنان اند و در صف بعد، دست پروردگان آنها، یعنی عالمان دین، محدّثان، مفسّران و... که در دانش و سلوک، پای در جای پای آنان نهادند. شهر ری به عنوان یکی از پایگاههای کهن تشیع، مَهْد رشد و بالندگی عالمانی از این تبار (چون ثقه الاسلام کلینی، شیخ صدوق، ابوالفتوح رازی و...) بوده است، و حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام را می توان پایه گذار این مَهْد و حرکت علمی و فرهنگی دانست. آستان حضرت عبدالعظیم و مؤسسه فرهنگی دارالحدیث (دانشکده، پژوهشکده، انتشارات)، طرحی را با عنوان «گرامیداشت بزرگان و عالمان ری» در دست گرفت تا در پرتو شناساندن این چهره های ماندگار، برخی فعالیتهای پژوهشی و فرهنگی نیز سامان یابد. در این طرح، نخستْ چهار تن از بزرگان و عالمان ری انتخاب شدند که در صدر آنان حضرت عبدالعظیم علیه السلامجای می گیرد. حضرت عبدالعظیم علیه السلام مشعل فروزانی است که از دوران حیات خویشتن تاکنون برتاریخ تشیع و ایران، پرتو افکنده و بر معنویت، دانش و فرهنگ شیعه در این مرز و بوم، تأثیرگذار بوده است. از این رو، نخستین گام در اجرای طرح، کنگره بزرگداشت ایشان خواهد بود. اهدافی که برگزاری این کنگره دنبال می کند، عبارت است از: ۱ . معرفی و بزرگداشت شخصیت علمی و معنوی حضرت عبدالعظیم علیه السلام؛ ۲ . ترویج معارف حدیثی اهل بیت علیه السلام ؛ ۳ . تحقیق و پژوهش در میراث حدیثی حضرت عبدالعظیم علیه السلام ؛ ۴ . شناخت جایگاه آستان حضرت عبدالعظیم علیه السلام و تأثیرآن برتحولات تاریخ تشیّع در ایران. این طرح، در آبان ماه ۱۳۸۰ در نخستین جلسه شورای سیاستگذاری ـ که از عالمان و فرزانگان و نخبگان فرهنگی اند ـ به تصویب رسید و کمیته علمی کنگره از خرداد ۱۳۸۱ کار خود را آغاز کرد. کمیته علمی با فرصت اندکی که در اختیار داشت، برنامه های خود را در پنج حوزه ساماندهی کرد: ۱ . تألیف، تصحیح و گردآوری آثار مربوط به حضرت عبدالعظیم و شهر ری (کتاب و مقاله). ۲ . سفارش و فراخوان نگارش مقاله. ۳ . سفارش انتشار ویژه نامه هایی از سوی نشریات، همزمان با برگزاری کنگره. ۴ . انتشار لوح فشرده (CD)تولیدات علمی کنگره. ۵ . انتشار خبرنامه. با یاری خداوند و مدد قدسی روح حضرت عبدالعظیم علیه السلام ، در حوزه نخست، بیش از بیست و دو جلد کتاب آماده شد که همزمان با برگزاری کنگره، توزیع می گردد. همچنین مقالات منتخب و تأیید شده علمی در سه جلد، عرضه خواهند شد. دو ویژه نامه از سوی مجلات علمی و نیز خبرنامه کنگره در پنج شماره عرضه خواهد شد. همه این آثار، علاوه بر نشر مکتوب، بر روی یک لوح فشرده (CD)تا هنگام برپایی کنگره در اختیار علاقه مندان قرار می گیرد. گفتنی است با فرصت اندک و حجم گسترده برنامه های علمی، وجود نقایص، امری طبیعی است که اهل فضل و دانش آن را بر ما خواهند بخشید و ما را از نصایح عالمانه خویش بهره مند خواهند ساخت. امید است این مجموعه، مقبول درگاه الهی و مورد عنایت روح بزرگ و قدسی حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلامقرار گیرد و در گسترش و بالندگی فرهنگ و معارف تشیع، سودمند افتد. در پایان از همه کسانی که در به ثمر رسیدن این برنامه ها سهم وافر داشتند؛ تولیت محترم آستان حضرت عبدالعظیم علیه السلامو ریاست محترم مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، شورای عالی سیاستگذاری، مدیران محترم آستان حضرت عبدالعظیم و مؤسسه فرهنگی دارالحدیث و به ویژه فاضل گرانقدر جناب آقای علی اکبر زمانی نژاد ـ که بار عمده بر دوش ایشان بود ـ سپاسگزاری می شود. مهدی مهریزی دبیر کمیته علمی بهار ۱۳۸۲

.

. .

بخش دوم: مفاخر ری

اشاره

بخش دوممفاخر ری

.

. .

حرف آ

آل دوریستی

اشاره

حرف آآل دوریستیاز خاندانهای قدیمی مشهور علمی شیعه در ری که جمعی از علما و فقها و محدثین و شعرا از این سلسله برخاسته اند. این طایفه از ذریه ابوجعفر محمد فرزند احمد ابن العباس بن فاخر دوریستی رازی، از اکابر محدثین شیعه در نیمه دوم قرن چهارم هجری هستند که نسب وی به حذیفة بن الیمان صحابی مشهور می رسید. بعضی از علمای این خاندان جلیل عبارتند از: ۱. ابوجعفر محمد فرزند احمد بن العباس ابن فاخر دوریستی رازی، سرسلسله و بنیانگذار نهضت علمی این خاندان و از اکابر محدثین، وی از همنام خود شیخ صدوق نقل حدیث می نماید؛ ۲. شیخ ابوعبداللّه جعفر (۳۸۰- ح ۴۷۳ ق) فرزند ابی جعفر محمد بن احمد بن العباس بن فاخر دوریستی رازی، از فحول علمای امامیه، از شاگردان شیخ مفید و علم الهدی سید مرتضی و شیخ طوسی، از آثار وی ترجمه ثاقب المناقبم، به فارسی؛ الکفایة در عبادات، عمل یوم و لیلة و الاعتقاد است؛ ۳. ابومحمد جعفر بن شیخ محمد بن شیخ موسی، از اعاظم علمای شیعه و مفاخر محدثین امامیه، قاضی نوراللّه شوشتری در مجالس المؤمنین (ج ۱، ص ۴۸۲) وی را تحت عنوان الشیخ المعظم خواجه جعفر دوریستی رازی ذکر نموده و می نویسد که نظام الملک (م ۴۸۵ ق) هر دو هفته از ری به دوریست رفته و از وی سماع اخبار می کرد، از مشهورترین اعقاب ذکور وی شیخ عبداللّه و شیخ حسن هردوی آنان از فحول علمای امامیه بودند؛ ۴. شیخ موسی فرزند شیخ ابو عبداللّه جعفر بن محمد، از اکابر علمای قرن ششم هجری؛ ۵. شیخ محمد فرزند شیخ موسی بن شیخ ابو عبداللّه ، از محدثین امامیه در قرن ششم هجری؛ ۶. شیخ حسن فرزند ابومحمد جعفر بن شیخ محمد بن شیخ موسی، از اکابر علمای امامیه، شاعر ادیب و برادر وی شیخ عبداللّه از اعاظم علمای قرن ششم. منابع امل الآمل، ج ۲، ص ۶۴. الثقات العیون، ص ۴۴، ۵۶، ۱۶۲، ۲۹۱. ریاض العلماء،ج ۱، ص ۱۶۸ - ۱۶۹. فهرست منتجب الدین، ص ۳۷-۳۹، ۱۲۸-۱۲۹. النابس فی القرن الخامس، ص ۴۳-۴۴. نقض، ص ۱۴۴، ۲۱۰.

.

منابع

آل رازی کیسکی

اشاره

.

.

منابع

آل رازی کیسکیاز خاندانهای بزرگ علمی شیعه در ری. این طایفه از ذریه سید تاج الدین محمد فرزند حسین بن محمد حسنی حسینی، از اکابر علمای قرن پنجم هجری و سرسلسله سادات ری هستند. بعضی از علمای این خاندان عبارتند از: ۱. تاج الدین مشهور به سراج الدین فرزند محمد، از فحول محدثین در قرن ششم؛ ۲. ابراهیم فرزند محمد بن تاج الدین، از علمای عصر خویش؛ ۳. سید ناصرالدین حسن فرزند تاج الدین بن محمد، وی و برادرش ابوالحسین شرف الدین علی، از فقها و زعمای علمای شیعه در قرن ششم هجری در ری بودند؛ ۴. تاج الدین حسین فرزند ناصرالدین حسن، از متکلمین امامیه در ری، خطیب و واعظ؛ ۵. سید جلال الدین شیروانشاه فرزند حسن بن تاج الدین، عالم فاضل، خطیب واعظ، حر عاملی نام وی را شروانشاه ثبت نموده است؛ ۶. سید شهاب الدین محمد فرزند تاج الدین بن محمد، خطیب واعظ، از مشهورترین اعقاب ذکور وی سید عمادالدین مرتضی و سید کمال الدین منتهی هر دو از فحول علمای قرن ششم بودند؛ ۷. سید صدرالدین مهدی فرزند مرتضی بن محمد بن تاج الدین، از اکابر خطبا و علمای این سلسله در قرن ششم.

منابعامل الآمل، ج ۲، ص ۴۵، ۱۳۱. الثقات العیون، ص ۳، ۳۸، ۵۵، ۷۵، ۱۳۶. ریاض العلماء،ج ۱، ص ۲۷، ۹۹. فهرست منتجب الدین، ص ۳۲، ۳۳، ۳۷، ۵۹، ۱۳۴. النابس فی القرن الخامس، ص ۱۶۴.

.

۱. ابراهیم بن ابی بکر رازی

۲. ابراهیم بن احمد بن عبداللّه ،ابو اسحاق رازی

حرف الف۱. ابراهیم بن ابی بکر رازیابو محمد. شیخ طوسی و برقی او را از اصحاب امام هادی (علیه السلام) برشمرده اند.

منابعرجال الطوسی، ص ۴۱۰. جامع الرواة، ج ۱، ص ۱۵. اعیان الشیعة، ج ۵، ص ۸۱. معجم رجال الحدیث، ج ۱، ص ۴۴. تنقیح المقال، ج ۱، ص ۱۲.

۲. ابراهیم بن احمد بن عبداللّه ،ابو اسحاق رازیوی در قزوین شغل قضا داشت، در سفر حج به بغداد درآمد، و در آنجا از محمد ابن ایوب رازی و یوسف بن موسی مرورودی حدیث بگفت. محمد بن مظفر و ابو حفص بن شاهین از وی روایت حدیث کنند. وی در سال ۳۳۷ زنده بود.

.

۳. ابراهیم رازی

۳. ابراهیم رازیریحان یزدی در آینه دانشوران از شخصی به نام ابراهیم رازی یاد کرده و از دفتر خاطرات او مطالبی به شرح زیر نقل کرده است: چگونگی دفتر خاطرات ابراهیم رازی جنگ بیاض مانندی است مشتمل بر رسائل چند که در تاریخ مختلف کسانی از دانشمندان وقت چون مرحوم ملاّ محسن فیض و غیر او حسب خواهش صاحب دفتر که موسوم به ابراهیم رازی است و از شاگردان مرحوم فیض است به خط خود در آن نوشته اند و امضا کرده اند؛ از جمله بیان برهان عرشی صدرالدین محمّد شیرازی است که در پایان آن، کاتب -که ابوالکرم الحسنی الفراهانی است ـ چنین نبشته: حسب دستور مولانا ابراهیم رازی در وقتی که روانه سفر هندوستان بودند مرقوم شد. یازدهم شعبان ۱۰۴۵. و مرقوم ذیل نقل از اصل خط مرحوم ملاّ محسن فیض در دفتر خاطرات ابراهیم رازی است: هو قالَ الشَّیخُ الْعارِفُ الْکاشِفُ سَعْدُ الدّینِ الْحموی (رَحِمَهُ اللّهُ) فی وَصِیَّتِهِ الَّتی وَصّی بِها الْمریدینَ اِعْلَمُوا إخْوانِی ایَّدَکُمُ اللّهُ تَعالی أنّی جَرَّبْتُ الأُمورَ وَاخْتَبَرْتُ الظُّلمَةَ و النُّورَ فَشَرَعْتُ فی سِماعِ الْحدیثِ علی مشائِخ جَمّةٍ مِنْ اَهْلِ خُراسانَ وَ العِراقِ وَ اَهلِ فارْس و دُرْتُ فی دیارِ الشّامِ کُلّها و حصلت منها جملةً فَما رأیتُ فی نَفْسی اِلاّ زیادَةَ احْتشاشٍ بحُطامِ الدُّنْیا و زُخرُفِها فَمنَعَنی اللّهُ عَنْ ذلِکَ و شَرَعتُ فی عِلمِ الفِقْهِ والخلافِ و اللّغَةِ و النّحوِ و حصلتُ مِنها مِقدارَ حَوْصِلةِ أهْل الزّمانِ فَما رأیتُ فی نَفسی الاّ الاشتِراکَ مَعَ العامی و اللغوی فَسلَبَ اللّهِ ذلکَ مِنّی بِفَضلِهِ فَعَزمْتُ علی تَرکِهِ والحاصِلَ أنّی ما وجدتُ شَیئا أقربُ إلی اللّهِ من محبّةِ الرّسولِ و آلِهِ (صلواتُ اللّهِ علَیهِمْ) و التّسلیمِ و الرّضا بِموارِدِ القَضا و الخُمُولِ و ترکِ الفُضولِ و ترکِ التّدبیراتِ الناشِیةِ مِنَ العُقولِ والحمْدُلِلّهِ رَبّ العالَمینَ و الصّلوةُ عَلی محمّدٍ و آلهِ اَجمَعینَ. ریحان گوید: من خود این صفحه را به خط مرحوم فیض زیارت کردم و در حاشیه آن صاحب دفتر خاطرات چنین نبشته: هو هذا خَطّ اُستادی و استنادی فی العُلومِ النّقلیّةِ العارِفُ بِاللّهِ مَولانا مُحمّد مُحسن أدامَ اللّهُ ظِلّهُ العالی وَأنا العَبدُ ابراهِیم الّرازی عُفیَ عَنْه. ریحان گوید: ابراهیم رازی را تاکنون نشناخته ام. علمای علم رجال اگر آگاهم سازند موجب امتنان است. و هم در دفتر خاطرات ابراهیم رازی است که با خط نسخ بسیار زیبا بدون نام کاتب نبشته است: قال بعض الحکماء: فی الصّمت سبعة آلاف وقد اجتمعت کلّها فی سبع کلمات: الاوّل، انّ الصّمت عبادةٌ من غیر عناء والثانی، زینة من غیر حلی والثالث، هیبة من غیر سلطان و الرابع، حصن من غیر حایط والخامس، استغذاء من غیر اعتداء، السادس، راحة لکرام الکاتبین، السابع ستر العیوب کل هذا حکمة.

.

. .

۴. ابراهیم بن علاّن کلینی

۵. ابراهیم بن علی بن محمد مقری، ابومنصور رازی

۶. ابراهیم بن عیسی، سِنّی رازی

۷. ابراهیم بن علی بن عیسی رازی

۴. ابراهیم بن علاّن کلینیوی عالمی شیعی مذهب و از کُلین فشافویه ری، و از منسوبان محمد بن یعقوب کلینی بوده است. نجاشی در رجال خویش در ذکر محمد بن یعقوب اشارتی به خال وی علّان کلینی دارد. احتمال داده اند که گویا وی همان ابراهیم بن علان است.

۵. ابراهیم بن علی بن محمد مقری، ابومنصور رازیوی از عالمان شیعی مذهب ری بوده است، و شیخ منتجب الدین در فهرست خویش او و پسرش سعد را به وصف «صالحان فاضلان» ستوده است.

۶. ابراهیم بن عیسی، سِنّی رازیوی از مردم دیه سِنّ ری بوده، و از نوح بن انس روایت حدیث کند، و ابوبکر نقّاش نیز از او روایت کند.

۷. ابراهیم بن علی بن عیسی رازیوی عالمی شیعی بوده است؛ و ابن حجر نام او را به نقل از تاریخ ری منتجب الدین بیاورده است.

.

۸. ابراهیم بن محمد بن عبداللّه ، ابواسحاق رازی

۹. ابراهیم بن مختار، ابواسماعیل تمیمی خواری رازی

۱۰. ابراهیم بن مصعب رازی

۱۱. ابراهیم بن موسی، حافظ کبیر ابواسحاق رازی فراء

۸. ابراهیم بن محمد بن عبداللّه ، ابواسحاق رازیوی از نظر نقل حدیث، مجهول و از سلسله روات شیخ طوسی است.

۹. ابراهیم بن مختار، ابواسماعیل تمیمی خواری رازیوی از محمد بن اسحاق بن یسار و ابن جریج و مالک بن انس روایت حدیث کند، و محمد بن حمید رازی نیز از وی روایت کند. ابراهیم به بغداد آمد و حدیث بگفت.

۱۰. ابراهیم بن مصعب رازیوی به بغداد درآمد، و از سلمة بن فضل از محمد بن اسحاق روایت حدیث کرد. عبدالرحمن بن ابی حاتم نام او را ذکر کرده است.

۱۱. ابراهیم بن موسی، حافظ کبیر ابواسحاق رازی فراءوی از ابوالاحوص و جریر بن عبدالحمید و جمعی دیگر استماع حدیث کرد، و بخاری و مسلم و ابوداود و ابوزرعه و محمد بن اسماعیل ترمذی و گروهی دیگر نیز از او حدیث شنیدند. درگذشتش در حدود سال ۲۳۰ یا قبل از این تاریخ بود.

.

۱۲. ابراهیم بن نصر، ابواسحاق محدث رازی

۱۳. ابراهیم بن یوسف بن خالد، ابواسحاق هسنجانی رازی

۱۴. ابن ابی یحیی / ابویحیی رازی

۱۲. ابراهیم بن نصر، ابواسحاق محدث رازیوی از حدیث دانان عصر خویش بوده است، از تصنیفات او مسند در حدیث است که در سی واند جزء فراهم آورده است. به سال ۳۸۵ درگذشت.

۱۳. ابراهیم بن یوسف بن خالد، ابواسحاق هسنجانی رازیوی از دیه هسنجان ری بود، و جهت کسب دانش رخت سفر به سوی عراق و شام و مصر بربست، و از جمعی کثیر استماع حدیث کرد. از محمودبن خالد و احمد بن ابی الجواری و عباس بن ولید و جمعی دیگر روایت کند، و ابوعمر ابن مَطَر و ابوبکر اسماعیلی و غیرهما از او روایت کنند؛ وی مسندی بالغ بر صد جزء تألیف کرد. وفاتش به سال ۳۰۱ بود.

۱۴. ابن ابی یحیی / ابویحیی رازیدر نقل حدیث، مجهول و از اصحاب امام صادق(ع) است.

.

۱۵. ابن جررویه، ابوبکر رازی

۱۵. ابن جررویه، ابوبکر رازیمحمد بن عبدالله بن جروریه که کنیه اش ابوبکر رازی و بعضی هم جندیسابوری گفته اند. از جمله رجال حدیث ری است. به بغداد مسافرت نموده و در آنجا از ابی حاتم رازی و چند نفری که در طبقه اویند حدیث می گفت. ابوالعباس عبدالله بن موسی هاشمی و محمد بن مظفر و غیر از این دو از او روایت نموده اند. خطیب گوید: خبر داد ما را ازهری از محمد بن عبدالله شیبانی از ابوبکر محمد بن عبدالله ابن جررویه جندیسابوری در بغداد در سال ۳۱۱ از پدرش از یحیی بن غیلان به حدیثی که خواهیم گفت. نیز خبر داد مرا عبیدالله بن ابی الفتح از محمد بن مظفر حافظ از محمد بن عبدالله ابن جررویه رازی از عمر بن خطاب از محمد بن یونس از سفیان. نیز خبر داد ما را علی بن یحیی بن جعفر امام در اصفهان از سلیمان بن احمد طبرانی از ابن ابی مریم از فریابی از سفیان ثوری از سلیمان بن مهران اعمش از ابی سفیان از جابر انصاری گفت: تب آمد خدمت رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلم) و از آن حضرت اجازه خواست، پیامبر(ص) فرمود: تو کیستی؟ گفت من تب هستم. فرمود: اهل قباء را می شناسی گفت: بلی می شناسم. فرمود برو به سوی آنها. پس رفت به طرف قبا و اهل قبا به تب شدیدی مبتلا شدند. پس به رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلم) شکایت کردند. ایشان فرمود: «ان شئتم دعوت اللّه فکشفها عنکم و ان شئتم کانت لکم کفّارة و طهورا؛ اگر می خواهید از خدا بخواهم آن را از شما برطرف کند و اگر خواستید باشد در بدن شما تا کفاره گناهان شما شود و برای شما طهور و پاک کننده شما باشد». گفتند: برای ما کفاره و طهارت باشد.

.

۱۶. ابن رازی

اشاره

۱۶. ابن رازیابو محمد جعفر بن احمد بن علی قمی، محدث و فقیه امامی در سده ۴ ق/ ۱۰ م. شیخ طوسی (ص ۴۵۷) نام پدر وی را علی ابن احمد آورده است. از جزئیات زندگی او آگاهی چندانی در دست نیست، همین مقدار می دانیم که وی ساکن ری بوده است (ابن رازی، جامع الاحادیث، ص۳) ابن رازی در آثار خود اسامی جمعی از شیوخ خود را در سلسله اسناد آورده که از آن جمله می توان از سهل بن احمد دیباجی، محمد بن همام اسکافی، حسن بن حمزه علوی، صاحب بن عبّاد وزیر آل بویه، شیخ صدوق و ابوعبدالله محمد بن احمد صفوانی یاد کرد. وی از ابوالمفضل شیبانی نیز به اجازه روایت کرده است (همو، المسلسلات، ص ۱۰۸). ابن رازی در بعضی از نسخ رجال طوسی توثیق شده (ابن داوود، ص ۸۶؛ قهپائی، ج ۲، ص ۳۱؛ قس: طوسی، همانجا) و نیز ابن طاووس در الدروع الواقیة او را مدح کرده است (نوری، ج ۳، ص ۳۰۸). از شاگردان وی تنها محمد بن علی بن احمد بن جعفر دقّاق را می شناسیم که تفسیر منسوب به امام حسن عسکری(ع) را از او روایت کرده است (تفسیر، ۹). آثار چاپی ۱. الاعمال المانعة من دخول الجنة، که به اختصار المانعات نیز گفته می شود و مشتمل بر روایاتی است که بیانگر اعمال بازدارنده از ورود به بهشت است؛ ۲. جامع الاحادیث که احادیث به ترتیب حروف الفبا در آن جمع آوری شده و مشتمل بر [حدود ]۱۰۰۰ حدیث نبوی است؛ ۳. العروس که در آن از فضایل و آداب روز جمعه سخن رفته است. این اثر از آن رو عروس نامیده شده که در نخستین حدیث آن (ص ۴۶) کلمه عروس به کار رفته است؛ ۴. الغایات که در آن احادیثی گردآوری شده که با افعل تفضیل آغاز می شود؛ ۵. المسلسلات که در آن برخی اخبار مسلسل گرد آمده است؛ ۶. نوادر الاثر فی علی(ع) خیر البشر که در آن حدیث نبوی «عِلیّ خیْرُ البشر» از بیش از ۷۰ طریق جمع آوری شده است. این ۶ اثر به صورت مجموعه ای در یک مجلّد در تهران (۱۳۶۹ ق) به چاپ رسیده است. آثار منسوب ۱. الامام و المأموم (یا ادب الامام و المأموم) که شهید ثانی (ص ۳۶۳) از آن نقل کرده است (قس: خوانساری، ۲/۱۷۲)؛ ۲. دفن المیت، که خود ابن رازی (الغایات، ۹۸) به آن اشاره کرده است؛ ۳. المنبی عن زهد النبی(ص) که به اختصار زهد النبی(ص) خوانده می شود. این کتاب مورد استفاده ابن طاووس (ص ۱۶۱) و ابن فهد (صص ۲۰-۲۱) قرار گرفته است. مآخذ ابن داوود حلی، حسن بن علی، الرجال، به کوشش جلال الدین محدث، تهران، ۱۳۴۲ ش. ابن رازی، جعفر بن احمد، الاعمال المانعة...، العروس، الغایات، المسلسلات، نوادر الاثر...، جامع الاحادیث، تهران، ۱۳۶۹ ق. ابن طاووس، علی بن موسی، فلاح السائل، تهران، ۱۳۸۲ ق. ابن فهد، احمد بن محمد، التحصین، قم، ۱۴۰۶ ق. تفسیر منسوب به امام حسن عسکری(ع)، قم، ۱۴۰۹ ق. خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات، تهران، ۱۳۸۲ ق/ ۱۹۶۲ م. شهید ثانی، زین الدین بن علی، روض الجنان، تهران، ۱۳۰۳ ق. طوسی، محمد بن حسن، رجال، نجف، ۱۳۸۰ ق/ ۱۹۶۱ م. قهپایی، عنایت الله، مجمع الرجال، قم، ۱۳۸۴ ق. نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، تهران، ۱۳۱۸-۱۳۲۱ ق.

.

آثار چاپی

آثار منسوب

مآخذ

.

.

۱۷. ابن رازی قاضی

۱۷. ابن رازی قاضیمحمد بن صالح بن جعفر بن محمد بن جعفر بن زیاد بن میسره مکنّا به ابوالحسن معروف به ابن رازی قاضی از رجال حدیث و محدثین شهر ری است که از اسماعیل بن علی خطبی استماع حدیث نموده و نوشته از او و او مردی راستگو و موثق بود و نزدیک خانه اسحاق منزل نمود و او معتزلی مذهب بود. خطیب گوید: خبر داد ما را قاضی ابوالحسن محمد بن صالح بن جعفر بن رازی از اسماعیل بن علی خطیبی از محمد بن عباس مودب از ابراهیم بن ابی اللیث از اشجعی از سفیان بن منصور از ابوالضحی از مسروق از عبدالله بن مسعود از آیه شریفه «وَاتلُ علیهم نَبَأ الّذی آتَیناهُ آیاتنا فَانسَلَخَ مِنها»؛ بخوان بر ایشان خبر آن کسی را که دادیم او را آیات خود را، پس از او گرفته شد. فرمود: این آیه درباره بلعم باعورا بود که در اثر مخالفت با حضرت موسی کلیم (علیه السلام) نعمت آن آیات از او گرفته شد و خدا او را تشبیه به سگ نمود و فرمود:«فَمَثَلُهُ کَمَثَلِ الکَلب». ابن رازی در جمادی ۳۳۴ به دنیا آمده و در ششم جمادی الاولای ۴۱۵ در سن هفتاد و یک سالگی از دنیا رفته است.

.

۱۸. ابن صباح مزنی

۱۹. ابن کربویه رازی

۱۸. ابن صباح مزنیاحمد بن محمد بن مزنی دولابی رازی در شمار رجال حدیث ری است؛ زیرا دولاب از مضافات ری بوده و در حال حاضر منطقه شرق تهران را تشکیل می دهد. وی از پدرش و از روح بن عباده روایت کرده و ابو حامد شرقی نیشابوری ابن مخلد دوری از وی روایت نموده اند. خطیب گوید: خبر داد ما را محمد بن علی بن فتح از علی بن عمر بن احمد حافظ از محمد بن مخلد از احمد بن محمد بن صباح دولابی از پدرش از اسماعیل بن زکریا از عمرو بن قیس از حکم از مقسم از ابن عباس که مردی با زن خود آمیزش کرد در حال حیض، پس پیامبر (صلّی الله علیه و آله) فرمود که «یک دینار تصدّق بدهد».

۱۹. ابن کربویه رازیابن کربویه از رجال قرن سوم ری و از یاران حسین بن احمد علوی کوکبی است از فرزندان حضرت سجاد. حسین بن احمد در سال ۲۵۱ در قزوین خروج کرد و قزوین و ابهر و زنجان را از دست گماشتگان عباسی به در آورد، لیکن در سال ۲۵۳ از موسی بن بوغا مأمور خلیفه شکست یافت. قصیده پر ارجی از ابن کربویه در مختصر البلدان ابن فقیه که ظاهراً از مؤلفات سال ۲۹۰ است درج افتاده که ذیلاً می آید: یا منیّةَ هیّجَتْ شوقی و اَحْزانیلا تبعدینی فبعدالدّار أصنامی اِنّی اعیذک بالأجفان یا سَکنَیان تترُ کینی اخاشَجْوٍ و أشجان اذا بَعُدت یکاد الشوق یَقتُلُنیحتَّی اِذا طاف طَیْفٌ مِنْکِ اَحیانی یا جَفْوةً من حبیب اَقْرَحَت کبدِیِهَلاّ رَثَیْتِ لِناءِی الدَّار حَیْران دامِی الجُفُون نَحیلِ الجِسْم مُحتَرِقٍصَبٍّ اَسیِفٍ قَریحِ القَلْب حرّانِ امسی بقَزوِین مَسْلُوبا عزیمتهمُقَسَّما بین اَشْجانٍ و اَحْزانِ اَقولُ یَومَ تلاقَینا و قد سَجَعَتْحَمَامتان علی غُصْنَین من بانِ الآن اَعلَمُ ان الغصْنَ لی غصصٌو انَّما البانُ بَیْن عاجلٌ دانِ وَ قُمْتُ تَخفِضُنی اَرْضٌ و تَرْفَعُنیاُخری و هَدَّ مسیرُ اللَّیل اَرْکانی مالی اُنادِی فَیأبَی اَن یُجیبَ فتَیًلَوَکانَ بالرَیِّ لَبَّانیِ و فَدَّانی یا نَفْسِ لاتَجزَعی من ذاک و اشتَمِلیثَوْبَ العَزاءِ فَاِنَّ الغائبَ الجانی انا الذی غَرَّهُ بَیْتان قالَهُمامُضَلِّلٌ ماله فی جَهْلِهِ ثَانِ لایَمْنَعَنَّکَ خَفْضَ العَیش فیِ بَلَدٍنُزُوعُ نَفْسٍ اِلی اَهْلٍ و اوطانِ تَلقی بکلّ بلاد اَنْت ساکنُهااهلاً بأهْل و جِیرانا بجیرانِ حتّی ترکتُ لذیذَ العیش فی بلدیفناءَ داری عن اهلی و اخوانی وشاقنی نحوَ قزوِینٍ مُنئ بطَلَتْنَفَتْ رُقادِی و اَذْرَتْ دمعَ اجفانی فَیالها حَسْرَةً ان عَزَّ مَطْلَبُهالم تُبقِ مِنّی علی رُوح و جُثْمانِ انا النّذیرُ لکم یا قومِ فاستمعوامنّی مَقالَة نُصْح غیر خَوّانِ لَلْمَوتُ بالرَّیِ خیر للمقیم بهامن الحَیوة به قزوینِ و زنْجانِ اَنَّی لها کجنانٍ فی شوارعهایَطْفَحْنَ فی کلّ بُستان و میدانِ او کالمدینة شَطّاهَا و شارعُهامن المُصَلَّی الی صحراءِ اَزْدانِ وَ هاتِ کالسَّرَبان الیَوْمَ مُرتَبَعامن باب حَرْبٍ الی ساحات عَفَّانِ انهارُها اَرْبَعٌ مَحْفُوفَةٌ زُهُرٌیَحارُ فیهنّ عَیْنا کلّ انسانِ وشارِعُ السُرّ یُمْناه و یُسْرَتُهُمحفّفان بانهارٍ و اغصانِ وقَصْرُ اِسْحقَ من فُولادَ مُنْحَدِراعلی الشِرَاک اِلی دَرْب الفَلِیسانِ وَ کَمْ بروُذَةَ من مُسْتَشرَفٍ حَسَنٍاِلیَ المضیق بها من باب باطانِ و کَمْ بناهِک من دارٍ کَلِفتُ بهاوَ ظَبْیَةٍ تَرْتَعی فی سَفْح غُدْرانِ و شادِنٍ غَنِجٍ کالبَدْر صورتُهیَمیسُ فی حُلَلٍ تَلُهو بفَتّانِ یا ریّ صَلّی علیک الله من بلدولا أغبّک دارالقطر هتّان یا حَیّ الدّیارَ بها و الساکنین بهامن النّساءِ و من شِیبٍ و شبانِ الاّ بَقایا بُغاة الارض قد جحدوادیِنَ المُهَیمِنِ مِن کُفرٍ و عُدْوانِ کم حَلَّ عَرْصَةَ نَصْر آباذَ قاطبةًمن ابن زانِیَةٍ مَحْضٍ و کشخانِ و کم بِسِکةِ ساسانٍ اذا ذُکروامن ابن فاجرةٍ نَصٍّ و قَرْنانِ هُم الأُ لَی مَنَعوُنی قُرْبَ دارهِمو با عَدوُنی عن اهلی و خُلاّنی و شَرَّدوُنیَ عن صَحْبی و عن وَلَدیحتَّی لَجَاتُ الی اجبال قصرانِ

.

. .

۲۰. ابواسحاق دولابی رازی

۲۰. ابواسحاق دولابی رازیوی از مشایخ آن سامان و از اجله ابدال بوده است.

.

۲۱. ابو اسحاق رازی معروف به ابن واره

۲۲. ابو اسماعیل صیقل رازی

۲۳. ابوبکر خفاف کرجی

۲۱. ابو اسحاق رازی معروف به ابن وارهابراهیم بن محمد بن مسلم بن عثمان بن عبدالله مکنّا به ابو اسحاق رازی معروف به ابن واره رازی از رجال حدیث ری بوده که مهاجرت به عراق و بغداد نموده و در آنجا ساکن گشته و از یحیی بن ایوب علاف مصری و احمدبن محمد بن حجاج بن رشدین و بکر بن سهل دمیاطی و محمد بن جعفر رازی حدیث می نمود و ابوبکر بن شاذان از او روایت کرده اند. احمد بن علی خطیب گوید: من جز خیر و خوبی از ابن واره چیزی دیگر ندارم و نمی دانم.

۲۲. ابو اسماعیل صیقل رازیمجهول و از اصحاب امام صادق(ع) است.

۲۳. ابوبکر خفاف کرجیمحمد بن عبدالله بن بندار مکنّا به ابوبکر خفاف کرجی (چکمه ساز) است. از ری به بغداد مهاجرت کرده و در آنجا ساکن شده و از احمد بن یوسف بن خلاّن حدیث نموده است. خطیب بغدادی گوید: «حدیث کرد ما را عبدالله فرزند او و از وفاتش پرسیدم، گفت: در سال ۴۸۰ وفات نمود».

.

۲۴. ابوبکر رازی

۲۵. ابوثابت رازی

۲۶. ابوالحسن رازی

۲۷. ابوحسین رازی

۲۴. ابوبکر رازیوی از صوفیان بنام است، و در آغاز کار به سفر مکّه رفت و مشایخ صوفیه را دریافت و یک سال آنجا بماند. گفته اند از مشایخ کسی از وی گریان تر نبود، و هر مرید و مبتدی که او را می دید از کثرت عبادت و گریه و بی صبری، و نیز اضطرابی که در سماع داشت شیفته اش می شد.

۲۵. ابوثابت رازیوی از معروفان دانشمندان ری و سالکان طریقت آن دیار بوده، و جامی احوال او را در نفحات الانس بیاورده، و از مشاهیر علما و قُرّاء و فقرا دانسته است. ابوثابت با یوسف بن حسین همزمان بوده است.

۲۶. ابوالحسن رازیجعفر بن معروف، از او و او از اسماعیل بن مهران روایت می کند.

۲۷. ابوحسین رازیمجهول واز اصحاب امام رضا(ع) است.

.

۲۸. ابو سعید رازی

۲۸. ابو سعید رازیاحمد بن علی بن محمد بن حبیش مکنّا به ابی سعید رازی اشعری که از اولاد و احفاد ابو برده بن ابوموسی اشعری صحابی از رجال و محدثین بزرگ ری و از مشاهیر اشاعره است. وی از ری به بغداد مهاجرت نموده و در آنجا از محمد بن ایوب رازی و احمد بن نصر جمّال رازی و حسن بن علی بن نصر طوسی و غیر ایشان روایت می کرد. دارقطنی صاحب فضائل اهل البیت (علیهم السلام) و ابن شاهین از او روایت نموده اند. احمد خطیب بغدادی گوید: ابو رزقویه که مرد موثق و مورد اعتماد بود برای ما حدیث کرد از محمد بن احمد بن رزق از احمد بن علی بن محمد بن جیش رازی از ابوالحسن عیسی بن محمد برمگی از محمد بن عمرو بن حجر معروف به ابوسعید بلخی از شقیق بن ابراهیم بلخی عارف معروف و زاهد مشهور از عباد بن کثیر از ابوزهیر از جابر بن عبدالله انصاری که رسول خدا (صلّی اللّه علیه و آله و سلم) فرمود: لاتجلسوا مع کلّ عالم إلاّ عالما یدعوکم من الخمس الی الخمس: ۱. من الشک الی الیقین؛ ۲. من العداوة إلی النصیحة؛ ۳. من الکبر إلی التواضع؛ ۴. من الریاء إلی الإخلاص؛ ۵. من الرغبة إلی الزهد؛ مجالست و مصاحبت با هر دانشمندی نکنید مگر آن دانشمندی که شما را از پنج چیز دعوت به پنج چیز کند: ۱. از شک و تردید به یقین دعوت کند؛ ۲. از دشمنی و کینه توزی به خیرخواهی؛ ۳. از خودپسندی و خودبینی به فروتنی؛ ۴. از دورویی و ریا به خلوص و پاکی نیت؛ ۵. از میل و حرص به دنیا به زهد و ترک دنیا.

.

۲۹. ابوطیب رازی

۳۰. ابوالعباس دولابی رازی

۲۹. ابوطیب رازیوی از متکلمان بنام شیعه است، و در فقه و امامت دارای مؤلّفاتی است، و ذکرش در فهرست کتب شیخ طوسی بدین گونه به چشم می خورد: ابوالطیّب الرّازی من جلّة المتکلّمین، له کتب کثیرة فی الإمامة والفقه و غیرهما من الأخبار، وله کتاب زیارة الرّضا علیه السلام و فضله و معجزاته نحوّ من مأتی ورقة. ذکر وی در بسیاری از منابع دیگر شیعه نیز آمده است.

۳۰. ابوالعباس دولابی رازیمحمد بن موسی بن علی بن عیسی بن داود بن حیان بن خبیب خلاّن معروف به دولابی رازی. دولاب یکی از دهات ری بوده که اکنون در شرق تهران واقع و وصل به شهر شده، میدانها و خیابانها دارد. او را از ثقات محدثین اهل سنت شمرده اند. از دولاب ری به بغداد عزیمت نموده و به گفتن حدیث پرداخته و خودش نیز از گروهی استماع حدیث نموده که از آنها است: اسحاق بن ابراهیم معروف به لؤلؤ و محمد بن عبدالملک بن زنجویه و عمر بن شیبه و محمد بن اسحاق بانی و حمید بن ربیع. جمعی نیز از او روایت کرده اند که از آنهاست: محمد بن مظفر و قاضی جراحی و ابوالحسن دارقطنی و یوسف بن عمر قواس. احمد بن علی خطیب بغدادی گوید: در کتاب ابو عمرو بن جابر دیدم به خط او که نوشته بود: ابوالعباس خلال دولابی در روز چهارشنبه شانزدهم ماه رمضان سال ۳۲۳ در باب دیزج وفات نموده.

.

۳۱. ابوالعباس فقیه کرجی

۳۱. ابوالعباس فقیه کرجیاحمد بن محمد بن یزید فقیه، کنیه اش ابوالعباس، اهل کرج ری بوده و در بغداد سکونت نموده و از ابو مسعود رازی و عبدالعزیز بن معاویه قرشی بصری و احمد بن عبدالرحمن حرانی و یوسف بن سعید بن مسلم مصیصی حدیث می نمود. عمر بن بشران سکری و ابن لؤلؤ وراق و ابوالحسین بن ایوب و محمد بن مظفر از او روایت نموده اند. خطیب گوید: خبر داد ما را ابوبکر برقانی از عمر بن بشران از احمد بن یزید کرجی به طریق املاء در صفحه ای در سنه ۳۰۵ و او مردی موثق و حافظ حدیث بود. گفت: خبر داد ما را ابو مسعود احمد بن فرات رازی از ابو داود از شعبه از عبدالعزیز بن رفیع و حبیب بن ابی ثابت از زید بن وهب از ابوذر از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) که فرمود: آتانی جبرئیل و قال: یا محمد، بشّر الناس مَن مات و لایشرک بالله دخل الجنّة؛ جبرئیل نزد من آمد و گفت: ای محمد بشارت بده به مردم که هر که بمیرد و مشرک به خدا نباشد داخل بهشت می شود. خطیب گوید: خواندم در کتاب ابو عمر عثمان بن جابر عطار که ابوالعباس احمد بن محمد بن یزید فقیه کرجی صاحب کتابهای ابو مسعود رازی در روز یکشنبه آخر جمادی الاولای ۳۲۱ از دنیا رفت.

.

۳۲. ابوالعباس قاضی کرجی

۳۳. ابوالعباس کرجی رازی

۳۲. ابوالعباس قاضی کرجیاحمد بن محمد بن احمد بن محمد بن یحیی مکنّا به ابوالعباس قاضی کرجی از رجال حدیث کرج از نواحی ری بوده و از احمد بن سلیمان عبّادانی و احمد بن سلیمان نجار و جعفر خالدی و طبقه ایشان روایت نموده است. خطیب بغداد گوید: حدیث کرد ما را از او علی بن محمد بن حسن حربی و عبدالعزیز ابن علی ازجی و او مرد صادق و راستگو و مورد اعتماد بود. مدتی در بغداد سکونت کرده پس منتقل به مکه شده و در آنجا سکونت کرد و شیخ ما حربی از او در بغداد احادیثی گرفته و محمد بن علی سوری برای من گفت که قاضی کرجی در سنه ۴۰۵ از دنیا رفته است.

۳۳. ابوالعباس کرجی رازیاحمد بن عجلویه بن عبدالله مکنّا به ابی العباس کرجی رازی از رجال ری به شمار می رود؛ زیرا کرج در هفت فرسخی ری واقع و جزو توابع ری محسوب می شده. وی از ری به بغداد هجرت نمود و در آنجا رحل اقامت افکنده و از عبدالرحمن بن ابی حاتم رازی حدیث می نمود. خطیب گوید: خبر داد ما را ابن الخبیر از ابوالعباس احمد بن عجلویه بن عبدالله کرجی به نحو قرائت و تقریر از عبدالرحمن بن ابی حاتم رازی از پدرش ابی حاتم از یحیی بن مغیره از حکم بن بشیر از عمرو بن قیس هلالی زبیدی از کسی که یاد کرده بود از ابو هریره که پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلم) فرمود: نصرالله امرا سمع مقالتی فحفظها حتّی یبلّغها عنّی فرُبّ حامل فقه إلی مَن هو أفقه منه و ربّ حامل فقه لیس هو بفقیه؛ خدا یاری کند کسی را که بشنود سخن مرا، پس حفظ کند تا آنکه تبلیغ کند از من. پس چه بسا حامل فقهی که فقه خود را عرضه می کند به کسی که از او فقیه تر است و چه بسا حامل فقهی که اصلاً فقیه نیست و نمی فهمد.

.

۳۴. ابوعبدالله بزّاز

۳۵. ابوعبدالله جامورانی رازی

۳۴. ابوعبدالله بزّازمحمد بن بکران بن عمران بن موسی بن مبارک مکنّا به ابو عبدالله بزاز معروف به ابن رازی از رجال و محدثین ری است و علما و اهل رجال او را «ثقة ثقة» گویند. از حسین بن اسماعیل محاملی و محمد بن مخلد دوری روایت نموده است. ابوبکر برقانی و عبدالعزیز بن علی الازجی و حسن بن علی بن عبدالله مقری و ابوبکر احمد بن سلیمان بن علی واسطی از او روایت نموده اند. او در بیستم جمادی الآخره ۴۰۲ از دنیا رفته و در مقبره شونیزی به خاک رفته است.

۳۵. ابوعبدالله جامورانی رازیوی در نقل حدیث، ضعیف است. نجاشی می گوید که در عقیده اش ارتفاع است. قمی ها کتاب نوادر الحکمه اش را استثنا دانسته و قبول کرده اند.

.

۳۶. ابوعبدالله حسین بن حسن حسینی اسود رازی

۳۷. ابوالعلاء عطاء بن یعقوب غزنوی رازی

اشاره

۳۶. ابوعبدالله حسین بن حسن حسینی اسود رازیحسن و از فضلا و ممدوحین است.

۳۷. ابوالعلاء عطاء بن یعقوب غزنوی رازیملقب به ناکوک (د ۴۹۱ ق/ ۱۰۹۸ م)، ادیب و شاعر ذواللسانین و دبیر دوره دوم روزگار غزنویان. عنوان عمید که بعضی از تذکره ها به او داده اند، حکایت از مقام دیوانی او دارد (عوفی، ۱/۱۲۲-۱۲۳؛ اوحدی، ۶۸۵). از تاریخ تولد و احوال زندگی او اطلاعی در دست نیست، جز آنکه وی درپی برکناری از منصب دبیری به دستور سلطان ابراهیم بن مسعود (حک ۴۵۱ ـ ۴۹۲ق) به زندان لاهور افتاد و ۸ سال را در بند گذراند (عوفی، همانجا). اینکه هدایت وفات او را در ۴۷۱ ق نوشته است (۱/۸۷۳)، ظاهرا تحریف رقم ۴۹۱ است. ابوالعلاء با شاعران دربار غزنوی از جمله مسعود سعد سلمان (د ۵۱۵ ق) و ابوالفرج رونی آشنایی داشت (اوحدی، ۶۸۶؛ هدایت، همانجا) و از اشارات ستایش آمیزی که مسعود سعد در اشعار خود به او کرده واز ابیاتی که در رثای او سروده (ص ۳۶۷، ۶۰۳)، بر می آید که روابط میان آن دو بسیار دوستانه بوده است. ابوالعلاء به دو زبان فارسی و عربی شعر می گفته و نمونه هایی از سروده های او در تذکره ها و کتب تراجم دیده می شود (نک : باخرزی، ۲/۹۴۱-۹۴۳؛ یاقوت، ۱۱/۱۷۷-۱۸۱؛ عوفی، ۱/۱۲۲-۱۲۵؛ هدایت، ۸۷۳-۸۷۶). عوفی (۱/۱۲۲) و یاقوت (۱۱/۱۷۱-۱۷۲) از دیوانهای فارسی و عربی او یاد کرده اند که در شرق و غرب عالم اسلامی خواستاران بسیار داشته است. وی در ترسّل توانایی خاص داشته و در یکی از نامه های خود که یاقوت (۱۱/۱۷۲-۱۷۳) بخشی از آن را نقل کرده است، ممدوح و مخاطب را با الفاظ و اصطلاحات علم نحو مدح و ثنا گفته و قدرت و تبحّر خود را در ادای مطالب به صورت مصنوع و مزیّن ابراز داشته است. دو اثر به ابوالعلاء منسوب است: ۱. برزونامه، که منظومه ای است حماسی در سرگذشت برزو پسر سهراب و در واقع مجموعه ای است از افسانه های مربوط به خاندان رستم که فردوسی به آنها نپرداخته و ظاهرا ابوالعلاء این منظومه را به عنوان ذیلی بر شاهنامه در نظر داشته است (ژول مول،I/۶۴ ). برزونامه با بخشی از داستان سهراب، بدان سان که در شاهنامه آمده است، آغاز می شود و در برخی موارد ابیاتی از شاهنامه را با اندک تفاوتی در بر دارد. این منظومه کلامی نسبتا پخته و استوار دارد و سبک آن نزدیک به شیوه فردوسی است و تا حدودی از تأثیر عناصر فرهنگ و زبان عربی بر کنار مانده است (صفا، حماسه سرایی، ۳۰۳، ۳۰۷-۳۱۰). بر خلاف بیشتر آثار مشابه که در سده ۶ ق و پس از آن پدید آمده اند، در این اثر اصل روایات و داستانها نزدیک به صورت اولیه باقی مانده است. از این کیفیات و نیز از ویژگیهای سبکی این اثر (نک : همان، ۳۰۷-۳۰۸) بر می آید که زمان نظم آن نباید بعد از سده ۵ یا اوایل سده ۶ ق باشد (ژول مول،I/۶۶) و با اینکه در هیچ یک از منابع نامی از سراینده برزونامه در میان نیست، اما امروز با استناد به گفته آنکتیل دوپرون و بر اساس نسخه ای که او در دست داشته است (نک : صفا، تاریخ ادبیات، ۲/۴۷۸)، آن رااز آثار ابوالعلاء شمرده اند. از برزونامه دو نسخه خطی در کتابخانه ملی پاریس هست که یکی از آن دو دارای ۶۰۰۰۰ بیت بوده که ۳۰۰۰ بیت از پایان نسخه افتاده است (بلوشه، III/۱۵,۱۶). نسخه های دیگری از این اثر در کتابخانه بادلیان و نیز در کتابخانه مجلس موجود است (اته، I/۴۵۶؛ شورا، ۱۱/۳۹). بخشهایی از این منظومه جداگانه چاپ شده است. بخشی را که درباره یکی از شکارهای برزوست، کزه گارتن چاپ و ترجمه کرده است و سپس فولرس و دوساسی آن بخش را دوباره به چاپ رسانده اند (ژول مول، ۱/۶۷).قسمتی دیگراز برزونامه باعنوان «سوسن نامه» به کوشش ماکان به ضمیمه شاهنامه طبع خود او آورده شده است.این ضمیمه بخشی دیگر از برزونامه را نیز که در بعضی از نسخه های شاهنامه راه یافته بود، در بردارد (صفا، همانجا). ۲. بیژن نامه، که داستانی منظوم در احوال بیژن پسر گیو، پهلوان ایرانی است و بسیاری از ابیات آن از داستان بیژن و منیژه فردوسی برگرفته شده است (مثلاً نک : بیژن نامه، گ ۴ الف، ۱۵ الف، ۲۶ ب، ۴۹ ب؛ قس: فردوسی، ۳/۱۴۹، ۱۶۰، ۱۷۳، ۱۷۴، ۱۹۸). نسخه ای از این اثر بدون نام سراینده در موزه بریتانیا موجود است (ریو، شم ۱۹۹؛ مرکزی، شم ۱۵۰۰). از اشاره ای که شاعر در آخرین بیت آن به اثر دیگرش، برزونامه می کند، معلوم می شود که این دو اثر از یک شاعر است (نیز نک : ریو، ۱۳۲-۱۳۳؛ صفا، حماسه سرایی، ۳۱۶-۳۱۷). مآخذ اوحدی بلیانی، محمد بن معین الدین، عرفات العاشقین، نسخه خطی ملک، شم ۵۳۲۴. باخرزی، علی بن حسن، دمیة القصر و عصرة اهل العصر، به کوشش محمد تونجی، بیروت، ۱۳۹۱ ق. بیژن نامه، منسوب به ابوالعلاء عطاء بن یعقوب، نسخه خطی موزه بریتانیا، شم ۲۹۴۶ ۰r؛ شورا، خطی. صفا، ذبیح الله، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، ۱۳۶۳ ش. ـــــــــــــــــــ ، حماسه سرایی در ایران، تهران، ۱۳۶۳ ش. عوفی، محمد، تذکره لباب الالباب، با تعلیقات محمد قزوینی، تهران، ۱۳۶۱ ش. فردوسی، شاهنامه، به کوشش ژول مول، تهران، ۱۳۴۵ ش. مسعود سعد سلمان، دیوان، به کوشش رشید یاسمی، تهران، ۱۳۱۸ش. هدایت، رضاقلی خان، مجمع الفصحا، به کوشش مظاهر مصفّا، تهران، ۱۳۳۹ش. یاقوت، ادبا. نیز: Blochet, catalogue des manuscrits persans, paris,۱۹۲۸; Ethe, H.,Catalogue of the persian Turkish Hindustani and pusht? Manuscripts in the Bodleian Library, Oxford, ۱۸۸۹; Jules ,Mohl, M.,introd. LeLivredes Rois, Paris, ۱۸۳۸; Rieu, Ch., Supplement To the Catalogue of the Persian Manuscripts, London, ۱۸۹

.

. .

. .

مآخذ

.

.

۳۸. ابوعلی احمد بن علی بن ابراهیم بن هاشم بن خلیل قمی

۳۹. ابوعلی رازی

۳۸. ابوعلی احمد بن علی بن ابراهیم بن هاشم بن خلیل قمیممدوح و ساکن ری بوده است. او از بزرگان شیعه و از مشایخ مشهور شیخ صدوق است که صدوق برای او طلب رحمت کرده است. ابن بابویه در تاریخ ری از او یاد کرده و گفته است: «از پدرش و سعد بن عبدالله و عبدالله بن جعفر حِمْیری و احمد بن ادریس و... استماع حدیث کرد». و صدوق از او روایت می کند.

۳۹. ابوعلی رازیعارفی جلیل و نبیل بوده، صاحب نفحات الانس ترجمه او را از کتاب شیخ الاسلام هروی نقل کرده، از دیگر کتب چیزی به دست نیامد. نشو و نمایش در ری بوده و با جماعتی مؤانست و مجالست داشته؛ از کلمات اوست که گفته: اذا رأیت اللّه عزوجل یوحشک من خلقه فعلم انّه یریدان یونسک بنفسه؛ هرگاه بینی که حق تعالی تو را از خلق وحشت دهد از حاضر نیاسایی و غایب را نجویی. بدان که مراد او آن است که تو را با خود انس و آرام دهد. و نیز از او است که گفته: «چون مرد از خود در طریق طریقت نتواند گذشت چگونه دریافت کند مقام قرب و لذت فناء فی اللّه را». از او پرسیدند: عاقل کیست؟ گفت: آن کس که داند دنیا را ثباتی نیست و از برای محلی که باقی نخواهد ماند رنج بر خود نبیند و پیوسته متذکر باشد رفتن آن سرای را. یکی از او پرسید: یا شیخ، در دنیا چه باید کرد که فایدتی مرد را حاصل شود و از عقبا بهره برد؟ گفت: چون برین کلام پی بردی که دنیا مزرعه آخرت است تخم نیکی باید کاشت، تا در آن سرای ثمر آن را برداری. سال وفات وی مسطور و مضبوط نیست، همچنان که از ترجمه اش مستفاد گردید ایام زندگانی و وفاتش در مائه سیم هجریه بوده است. واللّه اعلم.

.

۴۰. ابو علی مقری رازی

۴۰. ابو علی مقری رازیحسن بن عباس بن ابی مهران مکنّا به ابو علی مقری رازی معروف به جمال از اهل ری بوده ولی در بغداد سکونت داشته و از جماعتی چون سهل بن عثمان عسکری و عبدالمؤمن ابن علی زعفرانی روایت نموده است. و او مرد موثقی نزد اهل سنت بوده و جماعتی بسیار از او روایت کرده اند. خطیب بغدادی گوید: من به دو واسطه از او و وی به شش واسطه از پیغمبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم) روایت نموده که فرمود: مَن عزّی أخاه المؤمن مِن مصیبته کساهُ الله حلّة خضراء یجبربها یوم القیامة. قیل: یا رسول الله ما یجبر؟ قال: و یغبط بها یوم القیامة؛ کسی که برادر مؤمنش را از مصیبتی که بر او وارد شده است تسلیت و تعزیت بگوید خدا او را از حلّه و لباس سبز بهشتی بپوشاند که جبران شود او را در روز قیامت. گفتند: جبران شود یعنی چه؟ فرمود: یعنی مورد غبطه دیگران واقع شود. خطیب گوید: محمد بن عباس گفت از قول علی بن مناوی که حسن بن عباس رازی در اوایل ماه رمضان ۸۹ در بغداد از دنیا رفت.

.

۴۱. ابومحمد رازی

۴۲. ابو منصور صیرفی

۴۱. ابومحمد رازیمجهول و از سلسله روات کلینی و شیخ طوسی است. عطاردی او را از اصحاب امام هادی(ع) معرفی کرده است.

۴۲. ابو منصور صیرفیابراهیم بن حسین بن حکمان مکنّا به ابو منصور صیرفی مشهور به ابن کرجی از کرج مهاجرت به بغداد نموده و از عبید بن اسماعیل صفار و ابوبکر شافعی و ابو علی بن صواف و طبقه آن حدیث شنیده و روایت کرده و کتابهای بسیار نوشته و می خواست که کتاب حدیث مسندی با علت و دلیل تصنیف کند و ابوالحسن دارقطنی در مجلس او حاضر می شد در هفته یک روز و اعلام می کرد بر اصول احادیث و شیخ ما ابوبکر برقانی نقل می کرد آنها را و در این موقع قرائت می کرد بر او احادیث را و املاء می نمود ابوالحسن دارقطنی علتهای آن را تا اینکه مطالب بسیاری جمع شده و تدوین گردید ولی ابومنصور کرجی پیش از آنکه مسند را تمام کند از دنیا رفت. پس برقانی کلام دارقطنی را نقل نموده و مرتب کرد آن را بر مسند و آن را بر ابوالحسن دارقطنی قرائت نمود و ابوالحسن دارقطنی در کتاب مذبح از ابو منصور کرجی حدیثی نقل کرده که آن را بازگو خواهیم نمود. خطیب بغدادی احمد بن علی گوید: خبر داد ما را از ابو منصور قاضی ابو حامد احمد بن محمد بن احمد دلوی از علی بن عمر دارقطنی از ابو علی حسن بن محمد بن شعبه انصاری از عمرو بن معمر عمرکی از یعلی بن عبید از محمد بن عبید از عبیدالله بن عمر ازنافع از عبدالله بن عمر که گفت: رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلم) وقتی که پای مبارک خود را در رکاب می گذارد و راست می نشست بر ناقه و شتر خود از مسجد ذی الحلیفه (میقاتگاه) تهلیل می گفت و احرام می بست. و نیز گوید: پرسیدم از برقانی: آیا از ابو منصور کرجی چیزی یادداشت کردی؟ گفت: «بلی از او مطالب بسیاری تعلیق کردم». نیز برقانی گوید: ندیدم مانند او را، قریب بیست سال با او مصاحبت داشتم، در این مدت پیوسته روزه داشت و در هر شب چهار رکعت نماز می خواند و در هر رکعت یک جزو از قران را قرائت می کرد و او چند سال پیش از ابوالحسن دارقطنی از دنیا رفت.

.

۴۳. ابوعمر مهرقانی رازی

۴۴. ابوالفتح رازی

۴۳. ابوعمر مهرقانی رازیوی از مردم مهرقان ری بوده، و از عبدالرحمن بن مهدی و یحیی بن سعید قطّان و ابوداود طیالسی روایت حدیث می کند، و ابوحاتم رازی از وی روایت کند.

۴۴. ابوالفتح رازیابوالفتح وزیر طغرل بیک سلجوقی بود، و احوالش در تجارب السلف چنین درج آمده: او اولین وزیر اولین سلطان است از سلجوقیان، وهو ابوطالب محمد طغرل بیک بن مکائیل سلجوق، و در مبدأ کار در اصفهان خدمت علاءالدوله بن کاکویه می کرد صاحب اصفهان، و بعد از آن ملازمت پسرش فرامرز نمود و فرامرز او را به رسالت پیش سلطان طغرل بیک فرستاد، طغرل بیک چون او را بدید بپسندید، و بفرمود تا ملازم درگاه باشد و او نیز رغبت نمود. طغرل بیک او را خلعت داد و وزارت به او تفویض کرد... [سپس] از اینجا پیش ابوکالیجار بن بویه رفت و به وزارت رسید، و بسیار نگذشت که ابوکالیجار او را معزول کرد و بگرفت، و این حال در شعبان سنه تسع و ثلاثین واربعمائة بود. ذکر این ابوالفتح تنها در تجارب السلف درج آمده، و در منابع دیگر ـ بنا به استقصاء مرحوم عباس اقبال ـ خبری از وی دیده نشده است، و بنا به استنباط آن مرحوم این وزیر همان ذوالسعادات محمد بن جعفر بن محمد بن فسانجس است، که در تاریخ ۴۳۶ به هنگام ورود ابوکالیجار به بغداد وزیر وی بود، و در ۴۳۹ چنان که در تجارب السلف آمده این سلطان او را بگرفت و در حبس انداخت، و در رمضان سال ۴۴۰ در حبس بمرد. ابن اثیر اشعاری از محمد بن جعفر وزیر ابوکالیجار مقبوض در ۴۳۹ ـ که مرحوم اقبال وی را همان ابوالفتح دانسته ـ نقل کرده است، این دو بیت از آن جمله است: اَوَدّعکم و انّی ذواکتئابوأرحل عنکم والقلبُ آبی واِنّ فراقَکُم فی کُلّ حالٍلأوْجَعُ من مُفارقَةِ الشَّباب مرحوم علّامه قزوینی نیز در یادداشتها از وی یادی کرده، و گفته: ...گویا همو است که در مافّروخی با تجلیل زیاد از او نام می برد، و گویا همو باشد که مخدوم صاحب ویس و رامین است... .

.

. .

۴۵. خواجه ابوالقاسم طهرانی رازی

۴۶. ابوالقاسم علی بن احمد بن محمّد بن عمران دقاق

۴۷. ابوالقاسم وسقندی رازی

۴۸. ابوالمفاخر رازی

۴۵. خواجه ابوالقاسم طهرانی رازیوی در آغاز عهد صفویان می زیست، و از طهران به بلاد گرجستان رفت، و هم در آنجا درگذشت.

۴۶. ابوالقاسم علی بن احمد بن محمّد بن عمران دقاقممدوح و از مشایخ شیخ صدوق است که صدوق از وی راضی است.

۴۷. ابوالقاسم وسقندی رازیوی از دانشمندان وَسْقَند ری بوده است، و به سال ۳۱۷ درگذشت.

۴۸. ابوالمفاخر رازیملک الفضلاء ابوالمفاخر رازی از شاعران با نام عصر سلجوقیان بود، و به روزگار سلطان غیاث الدین محمد بن ملکشاه می زیست. از فنون علم بهره ای وافر داشت، اشعار او بیشتر به طریق لغز است، و قصائدی مصنوع و متین در مدح امام ثامن ابوالحسن علی بن موسی الرضا (علیه آلاف التحیة والثنا) سروده است، که پاره ای از ابیات آنها مغلق و معقّد و فهمشان دشوار است، و این ابیات از آن جمله است: بال مرصّع بسوخت مرغ ملمّع بدناشک زلیخا بریخت یوسف گل پیرهن صبح برآمد ز کوه دامن اطلس کشانچون نفس جبرئیل از گلوی اهرمن...الخ گویا ظاهرا ابوالمفاخر رازی مذکور در فهرست منتجب الدین، و به نقل از آن کتاب درامل الآمل به صورت زیر همو باشد: الشیخ شمس الدین أبوالمفاخر بن محمدالرازی، مدّاح آل رسول اللّه صلی الله علیه و آلهصالح فاضل. شاعرانی که شیوه وی را تتبع کرده اند، در صفت طلوع نیّر اعظم کمتر بدین سیاق گفته اند. شیخ ابوالمفاخر را به نزد شاهان و امیران حسن قبولی تمام بوده است. دولتشاه سمرقندی از ابوطاهر خاتونی صاحب تاریخ آل سلجوق نقل کرده، که چون سلطان مسعود بن محمد بن ملکشاه، به هنگام عزیمت به مازندران در ولایت ری فرود آمد، سپاهیان او چهارپایان خویش را در مزارع آن شهر رها کردند و زیانی فراوان وارد ساختند؛ ابوالمفاخر این قطعه بساخت و به سلطان فرستاد: ای خسروی که سایس حکم تو بر فلکبرتر ز طاق و طارم کیوان نشسته است لطفت به آستین کرم پاک می کندگردی که بر صحیفه دوران نشسته است بر تخت ری تو ساکن و از حکم نافذتدر ملک چین به مرتبه خاقان نشسته است شاها سپاه تو که چو مورند و چون ملخبر گرد دخل و دانه دهقان نشسته است باران عدل بار که این خاک سالهاستتا بر امید وعده باران نشسته است سلطان چون این بخواند لشکریان را از خرابی منع و زجر کلی فرمود. مشابه این داستان را زکریای قزوینی به جلال خواری رازی و طغرل بن ارسلان در ری با اشعاری نظیر یا مشابه همین اشعار نسبت داده، و عوفی و امین احمد نیز در ذکر فضل خواری واقعه جلال خواری را با سلطان تکش در ری آورده اند.

.

. .

۴۹. ابو هلال /ابن هلال رازی

۵۰. ابوالهیثم رازی

۴۹. ابو هلال /ابن هلال رازیمجهول و از اصحاب امام صادق(ع) است.

۵۰. ابوالهیثم رازیوی از نحودانان زمان خویش بود، و مؤلفات نصیربن أبی نصیر نحوی رازی را به نزد او بخواند، و در هرات از وی روایت کرد. قفطی در ذکر نُصیَرْ گفته:«وله (نُصیرالرّازی) مؤلفات حسان، سمعها منه ابوالهیثم الرازی، رواها عنه بهراة». نصیر رازی چنان که باید خود نحو را از کسائی آموخت. سال وفات وی در بغیه الوعاة ۲۷۶ مذکور آمده است.

.

۵۱. ابو یحیی ابن ابی یحیی رازی

۵۲. اثنا عشری، حاج آقا حسین

۵۱. ابو یحیی ابن ابی یحیی رازیمجهول و از اصحاب امام صادق(ع) است.

۵۲. اثنا عشری، حاج آقا حسینمرحوم مبرور عالم جلیل و مفسر نبیل آقای حاج آقا حسین اثنا عشری فرزند سید عابد و زاهد حاج سید حاج آقا (رحمة الله علیهما) این بزرگوار قبر شریفش در نزدیکی درِ حرم مطهّر واقع است (در قسمت شرقی رواق به فاصله دو متر از در حرم). عالمی بود جلیل که در امر به معروف و نهی از منکر کوتاهی نمی کرد. در شهر ری از محبوبیت خاصی برخوردار بود و همگان او را از صمیم دل دوست داشتند. در شهر ری در خانواده یکی از بزرگان و معتمدین آستانه در سال ۱۳۱۸ ق به دنیا آمده و پس از طی دوران کودکی و پایان تحصیلات فارسی و فراگرفتن زبان فرانسه و احراز مقام دبیری، به تحصیل علوم قدیمه در مدرسه محمّدیه تهران پرداخت. پس از خواندن مقدمات در عصر مرحوم آیه اللّه حایری به قم مهاجرت نمود و چندی در مدرسه رضویه سکونت داشت و بعد به مدرسه فیضیّه منتقل شد و از محضر مراجع بزرگ و مدرسّین حوزه مانند آیة اللّه مرعشی نجفی و آیه الله حجت و حاج سید محمد تقی خونساری استفاده نمود. در سال ۱۳۶۳ ق به وطن برگشت و تا پایان عمر در آنجا به اقامه جماعت و تبلیغ احکام و تفسیر قرآن و نشر اخبار و احادیث اشتغال داشت. عالمی بود منزوی که به زیور زهد و ورع آراسته و به لباس تقوا و صلاح پیراسته و به کرامت نفس و مناعت طبع موصوف و متعصّب در برابر منکرات بود و از نهی آن دریغ نمی داشت. در وفیات روزهای عزا و شهادت ائمه معصومین علیهم السلام بعد از پایان نماز جماعتش مؤمنین را در حال نوحه خوانی و عزا حرکت داده و به آستانه مبارکه مشرف و با خواندن مرثیه سوگواری نموده و خود گریسته و مردم را در مصیبت اهل بیت می گریانید. در برابر اجداد گرامی اش بی ریا و بی آلایش و بااخلاص و صفا بود تا در شب پنجشنبه پنجم ماه شعبان ۱۳۸۴ ق که به مناسبت ولادت حضرت علی بن الحسین علیهماالسلام پس از پایان نماز جماعت با حالت کسالت منبر رفت و بعضی از دوستان و ارادتمندانش اظهار کردند حال شما مقتضی نیست منبر روید، گفت: می خواهم تا آخرین نفس به وظیفه ام عمل کنم. چند جمله ای بیش نگفته بود که به عارضه سکته قلبی مبتلا و او را تا از منبر پایین آوردند درگذشت. روز پنجشنبه پنجم ماه شعبان با تجلیل فراوان و تشییع باشکوهی به آستانه آوردند و به خاک سپردند. از آثار او است: ۱. تفسیر اثنا عشری، ۲. اربعین حسینیه که به طبع رسیده است.

.

۵۳. اثنا عشری (صاحب الزمانی)، حاج آقا حسن

۵۳. اثنا عشری (صاحب الزمانی)، حاج آقا حسنحاج آقا حسن فرزند حاج سید آقا و برادر بزرگوار حاج آقا حسین اثنا عشری از علمای ابرار و ائمه جماعت اخیار شهر ری بود که بعد از مرحوم برادرش به جای نماز او در صحن شریف و مسجد حاج شیخ محمد تقی بافقی اقامه جماعت می نمود. وی بسیار متصلّب در دین بود و مانند برادرش به زهد و تقوا و قدس و ورع موصوف بود. در شهر ری به دنیا آمد و مدتی در بازار اشتغال به کسب داشت و از مریدان خاصّ مرحوم آیه الله بافقی بود که به تشویق آن مرحوم و این نگارنده برای تحصیل به قم آمد و چند سالی از محضر مرحوم آیه الله العظمی مرعشی نجفی و بروجردی و دیگران استفاده نمود. آن گاه برای خدمات دینی به ری برگشت و به جای برادرش به اقامه جماعت و گفتن حدیث پرداخت تا در روز هفتم ماه صفر ۱۳۹۰ ق که از دنیا رفت و در نزدیکی برادر و پدرش مدفون گردید.

.

۵۴. احمد بن ابراهیم، معروف به علاّن کلینی رازی

۵۵. احمد بن ابراهیم نرمقی رازی

۵۶. احمد بن اسحاق رازی

۵۴. احمد بن ابراهیم، معروف به علاّن کلینی رازیوی عالمی شیعی و از کلین فشافویه ری، و از منسوبان محمد بن یعقوب کلینی بوده است، و نامش در کتب رجال شیعه درج آمده است.

۵۵. احمد بن ابراهیم نرمقی رازیوی اهل دیه نرمق (یا نارمک کنونی) بوده است، و از سهل بن عبد ربّه سندی روایت حدیث کند، و محمد بن مرزبان آدمی شیرازی از وی روایت کند.

۵۶. احمد بن اسحاق رازیدر کتب رجال شیعه، رازی مطلق وی است، که ثقه و عدل و از اصحاب ابوالحسن ثالث علی بن محمدالهادی علیهم السلام امام دهم بوده است. برخی وی را از وکلای قائم علیه السلام دانسته اند. او را نزد محدثان و فقیهان شیعه منزلتی عظیم است.

.

۵۷. احمد بن حسن، ابوعلی رازی

۵۸. احمد بن حسن بن احمد، ابوالعباس خطیب رازی

۵۹. احمد بن حسن بن بندار، ابوالعباس حافظ رازی

۶۰. احمد بن حسن بن حیدره رازی

۵۷. احمد بن حسن، ابوعلی رازیوی از امامیان ری و ظاهرا از مشایخ اجازه بوده است، و از ابوالحسین اسدی روایت کند، و تلعکبری نیز از او روایت کند. شیخ طوسی نام او را در کتاب رجالبیاورده است.

۵۸. احمد بن حسن بن احمد، ابوالعباس خطیب رازینام وی در التدوین رافعی درج آمده، که به سال ۳۷۶ در قزوین از پدرش، از جدش، از پدرش حدیث می گفت.

۵۹. احمد بن حسن بن بندار، ابوالعباس حافظ رازیرافعی نام وی را در التدوین بیاورده است، و از محمد بن اسحاق بن عباد استماع حدیث کرد، و خلیل حافظ از وی روایت کند.

۶۰. احمد بن حسن بن حیدره رازینام وی در تاریخ بغداد درج آمده، و در آن شهر از محمد بن ایوب رازی روایت حدیث می کرد.

.

۶۱. احمد بن حسن بن محمد بزاز، حافظ ابوحاتم (ابن خاموش رازی)

۶۲. احمد بن حسن، بیلی رازی

۶۳. احمد بن الحسین بن ابی القاسم ، ابوالعباس رازی القصرانی الاذونی

۶۴. احمد بن حسین بن اسحاق بن عتبة، ابوالعباس رازی مصری

۶۱. احمد بن حسن بن محمد بزاز، حافظ ابوحاتم (ابن خاموش رازی)وی از واعظان مشهور ری بود، و خط را خوش می نوشت، و به قزوین رفت، و از عالمان آنجا استماع حدیث کرد، و نیز در آنجا جمعی از وی استماع حدیث کردند. از ابوالحسن علی بن احمد بن ادریس روایت کند.

۶۲. احمد بن حسن، بیلی رازیوی از قریه بیل ری بوده است، و از محمد بن حُمید رازی روایت کند، و ابوجعفر عُقَیْلی نیز از وی روایت کند.

۶۳. احمد بن الحسین بن ابی القاسم ، ابوالعباس رازی القصرانی الاذونیوی اهل أذون از دیه های قصران خارج (شمیران کنونی) بوده است، و از صلحای مشایخ زیدیه به شمار است، و چون به ری در می آمد به وی تبرّک می جستند، و محضرش را مغتنم می شمردند. سمعانی از او در أذون قصران روایت کند، ولادتش در آن به سال ۴۹۵ اتفاق افتاد.

۶۴. احمد بن حسین بن اسحاق بن عتبة، ابوالعباس رازی مصریوی از محدثان زمان خویش بود، و از مقدام بن داود رعینی و طبقه وی استماع حدیث کرد. وفاتش به سال ۳۵۷ بود.

.

۶۵. احمد بن حسین بن علی بن ابراهیم، حافظ ابوزرعه رازی صغیر

۶۶. احمد بن حسین، فناکی رازی

۶۷. احمد بن عبداللّه بن سلیمان، ابوالحسن رازی

۶۸. احمد بن عبداللّه بن علی، ابوالعباس الفرائضی رازی

۶۵. احمد بن حسین بن علی بن ابراهیم، حافظ ابوزرعه رازی صغیروی از عالمان بنام زمان خویش بود، و به سال ۳۴۷ به دمشق درآمد، و از محضر مشایخ آنجا استفادت جست؛ و هم در آنجا حدیث بگفت. احمد کثیرالسفر بود، و بدین سبب او را لقب جوّال دادند، او مشایخ فراوان داشت که از جمله آنها عبدالرحمن ابن ابی حاتم است، و جمعی از اکابر نیز مانند تمام رازی و دیگران از وی روایت کنند. احمد حسین به سال ۳۷۵ در طریق مکه مفقود گردید.

۶۶. احمد بن حسین، فناکی رازیفنّاکی فقیهی شافعی مذهب بود، و در عراق و خراسان فقه بیاموخت، و تألیفاتی دارد که کتاب المناقضات از آن جمله است. وی به سال ۴۴۸ درگذشت.

۶۷. احمد بن عبداللّه بن سلیمان، ابوالحسن رازینام وی در تاریخ بغداد درج آمده است. این قول را ـ که از لطفی خالی نتواند بود ـ از اعمش نقل کرده است:«التحمّل للأصدقاء ثُلثا الطرف.»

۶۸. احمد بن عبداللّه بن علی، ابوالعباس الفرائضی رازیوی به بغداد درآمد، و از سلیمان بن معافی بن سلیمان حدیث بگفت. ابوالحسن دارقطنی و ابوحفص بن شاهین از وی روایت کنند.

.

۶۹. احمدبن عبداللّه صنعائی، ابوالعباس رازی یمنی

۷۰. احمد بن علی حافظ، ابوبکر رازی اسفراینی

۷۱. احمد بن علی، ابوبکر فقیه رازی

۷۲. احمد بن علی بن اسماعیل بن علی بن ابی بکر، ابوالعباس اسفذنی رازی

۶۹. احمدبن عبداللّه صنعائی، ابوالعباس رازی یمنیوی از مورخان عصر خویش بوده است. از تصانیفش درالسحابة فی مواضع وفیات الصحابة، و تاریخ یمن است. وی پس از سال ۴۶۰ درگذشت.

۷۰. احمد بن علی حافظ، ابوبکر رازی اسفراینیوی را محدثی ثقه و مفید دانسته اند، و در فن خویش سعی و جهدی داشت. از زاهر بن احمد فقیه و شافع بن محمد و گروهی دیگر حدیث می گفت، و ابوصالح مؤذن و دیگران از وی روایت کنند. درگذشتش پیش از سال ۴۳۰ بود.

۷۱. احمد بن علی، ابوبکر فقیه رازیوی شیخ حنفیه و امام اصحاب رأی بود، و با ابوالحسن کرخی مصاحبت داشت. در زهد و دین شهرتی یافت. سمت قاضی القضاتی بر وی عرضه داشتند، و نپذیرفت. او را مصنفاتی چند است، چون شرح مختصر الطحاوی، احکام القرآن، المناسک. وفاتش به سال ۳۷۰ بود.

۷۲. احمد بن علی بن اسماعیل بن علی بن ابی بکر، ابوالعباس اسفذنی رازیوی از محدثان ری، و از قریه اِسْفَذْن آنجا بود، که به سال ۲۹۱ در مراجعت از حج در بغداد درگذشت. از ابراهیم بن موسی فرّاء نقل حدیث کند، و ابوالقاسم طبرانی نیز از وی روایت کند.

.

۷۳. احمد بن علی بن عباس، ابوالعباس (یا ابوعلی) خضیب ایادی رازی

۷۴. احمد بن علی بن عبدالرحیم، ابوعلی رازی

۷۵. احمد بن علی بن عمر بن حبیش، ابوسعید اشعری رازی

۷۶. احمد بن علی بن عیسی بن مالک، ابوعبدللّه رازی

۷۷. احمد بن عیسی بن علی بن ماهان، ابوجعفر رازی

۷۳. احمد بن علی بن عباس، ابوالعباس (یا ابوعلی) خضیب ایادی رازیوی از عالمان شیعی مذهب ری در قرن چهارم و متهم به غلوّ است. کتاب الشفا والجلا فی الغیبة، و کتاب الفرائض، و کتاب الآداب و غیر اینها را تألیف کرد.

۷۴. احمد بن علی بن عبدالرحیم، ابوعلی رازیوی به قزوین رفت، و از ابوالحسن قطّان استماع حدیث کرد.

۷۵. احمد بن علی بن عمر بن حبیش، ابوسعید اشعری رازیوی به بغداد درآمد، و از محمد بن ایوب و احمد بن نصر رازیان حدیث بگفت. دارقطنی و ابن شاهین از وی روایت کنند.

۷۶. احمد بن علی بن عیسی بن مالک، ابوعبدللّه رازیوی از عالمان بنام عصر بود، و به بغداد درآمد و در جانب شرقی منزل گرفت. از ابوحاتم محمد بن ادریس رازی و احمد بن حمویه رازی روایت حدیث می کرد، و محمد بن اسماعیل وراق و ابوحفص بن زیّات نیز از وی روایت کنند.

۷۷. احمد بن عیسی بن علی بن ماهان، ابوجعفر رازیوی سفری به بغداد کرد، و آنجا از ابی غسان زنیج و غیره حدیث بگفت. مکرم ابن احمد قاضی از وی روایت کند.

.

۷۸. احمد بن فارس، علامه ابوالحسین رازی

۷۸. احمد بن فارس، علامه ابوالحسین رازیوی از لغت دانان ری است، و چندی در همدان بماند، و از ابوالحسن قطّان و گروهی دیگر روایت کند. از تألیفاتش المُجْمَل است. احمد بن فارس به سال ۳۹۵ در ری درگذشت. از مشکلات کار در فراهم آوردن احوال رجال ری شباهتهایی است که گاه در ترجمه حال دو یا سه تن مشهود می افتد، که سبب آن در پاره ای از موارد خلطی است که به گذشت زمان به سبب بی دقتی پاره ای از روات در احوالشان رخ داده، و در برخی از مواضع نیز هر دو یا هر سه شرح حال از آن یک تن است که به سبب حذف نام پدر یا بعضی از اجداد در یکی و یا اشتباه در ولادت و وفات و یا موطن در دیگری سبب تصور تعدد شخصیت شده است، که تمیز آنها مستلزم تحقیق کافی و صرف وقت فراوان است و گاه مطلقا امکان پذیر نمی نماید، وبدین نکته در هر موردی که پیش آمده اشارتی رفته است، در اینجا نیز احوال احمد بن فارس رازی همانندی کامل با احوال احمد بن فارس قزوینی مذکور در ص ۴۱۰ جلد دوم ری باستان دارد، با این تفاوت که اصل احمد بن فارس مذکور در منابع آنجا از همدان دانسته شده که به قزوین و زنجان و ری رفته، اما این احمد فارس را ذهبی درالعبر - که قولش در این صفحه مذکور افتاده - رازی دانسته که نزیل همدان بوده است، و به موجب شواهد و قرائن دیگر هر دو یکی هستند، تنها رعایت احتیاط را در دوجا ثبت افتاد، وگرنه عدم تعرض به نام وی در این مورد اولی بود. چنین مشکلی در باب پاره ای از نواحی و اماکن ری نیز وجود دارد.

.

۷۹. احمد بن فرات، ابومسعود حافظ رازی

۸۰. احمد بن محمد، ابوبکر مقری زاهد رازی

۸۱. احمد بن محمد، ابوالحسین رازی

۸۲. احمد بن محمد، ابوزرعه رازی

۷۹. احمد بن فرات، ابومسعود حافظ رازیوی از حدیث دانان بنام است، و طوف بلاد می کرد، و شام و مصر و بغداد و بصره و کوفه و حجاز و یمن و جزیره را بدید، و از أَبا أُسامه و طبقه وی استماع حدیث کرد. مسند و تفسیر تألیف نمود. گفته اند که او را با محمد بن یحیی بن مَنْدة مجارات و منازعت بود. و أبوعمران رقّی و حسن بن محمد بصری از وی روایت کنند. احمد بن فرات به سال ۲۵۸ درگذشت.

۸۰. احمد بن محمد، ابوبکر مقری زاهد رازیوی به سال ۴۹۶ در قزوین حدیث می گفت.

۸۱. احمد بن محمد، ابوالحسین رازینام وی در التدوین رافعی درج آمده، و در قزوین از سلیمان بن یزید استماع حدیث کرد.

۸۲. احمد بن محمد، ابوزرعه رازیوی از مشایخ عصر و شاگرد شبلی بوده است، گفته اند که او همه روزه طیبت می کرد و درویشان را می خنداند. از شهر ری و پاره ای بلاد دیگر دانشمندان متعدد برخاسته اند، که کنیه ابوزرعه داشته اند.

.

۸۳. احمد بن محمد بن ابی سلم، ابوالحسین رازی

۸۴. احمد بن محمد بن ابی سلمه رازی

۸۵. احمد بن محمد بن حسن بن زیاد، ابوبکر رازی

۸۳. احمد بن محمد بن ابی سلم، ابوالحسین رازیرافعی وی را واسع الراویه و مشهور دانسته است، و در قزوین حدیث می گفت. ابن ابی حاتم و اسحاق بن محمد از او روایت کنند. وی در سال ۲۷۲ زنده بود.

۸۴. احمد بن محمد بن ابی سلمه رازیوی به بغداد رفت، و از سهل بن عثمان عسکری و حفص بن عمر مهرقانی حدیث بگفت. اسحاق بن محمد بن فضل زیّات و ابوسعیدابن اعرابی از او روایت کنند. احتمال اتحاد دو تن اخیر می رود.

۸۵. احمد بن محمد بن حسن بن زیاد، ابوبکر رازیوی برادر ابویحیی زعفرانی است. به بغداد رفت، و در آنجا از محمد بن حمید رازی و محمد بن یحیی الذهلی حدیث بگفت. محمد بن عمروعقیلی و عبدالباقی بن قانع از وی روایت حدیث کنند.

.

۸۶. احمد بن محمد بن حسین حافظ، ابوالعباس بصیر رازی ضریر

۸۷. احمد بن محمد بن حمزه، فرائضی رازی

۸۸. احمد بن محمد بن دراج، ابوجعفرالقطان رازی الاصل

۸۹. احمد بن محمد بن سلیمان، ابوغالب رازی

۸۶. احمد بن محمد بن حسین حافظ، ابوالعباس بصیر رازی ضریروی را از ارکان حدیث دانسته اند، و خطیب توثیقش کرده است. از عبدالرحمن بن ابی حاتم روایت کند. در نیشابور از ابوحامد بن بلال و گروهی دیگر استماع حدیث کرد. به قزوین و بخارا و نیشابور و بغداد سفر کرد. این محدث کور از مادر بزاد، اما هوش سرشار داشت. وی به سال ۳۹۹ درگذشت. ابوالقاسم ازهری و محمد بن عبدالملک بن بشران و سلیم رازی از وی روایت کنند.

۸۷. احمد بن محمد بن حمزه، فرائضی رازیوی به بغداد از ابوالعباس اصم نیشابوری حدیث بگفت، و یوسف بن عمر قواس از او روایت کند.

۸۸. احمد بن محمد بن دراج، ابوجعفرالقطان رازی الاصلوی از حسن بن عرفة و ابویحیی محمد بن سعید بن غالب ضریر عطّار روایت حدیث کند، و ابوحفص بن شاهین و عبداللّه بن احمد بن عبداللّه تمّار از او روایت کنند.

۸۹. احمد بن محمد بن سلیمان، ابوغالب رازیوی از عالمان شیعی مذهب ری، و شیخ این فرقه در عصر خویش بود. او را تألیفاتی بوده است، مانند التواریخ که قریب هزار ورقه از آن نوشته شد ولی ناتمام ماند، و ادعیه السفر و الافضال. وی به سال ۳۶۸ درگذشت.

.

۹۰. احمد بن محمد بن سهل، ابوبکر رازی

۹۱. احمد بن محمد بجلی، ابومسعود محدث رازی

۹۲. احمد بن محمد بن فضل، ابوالعباس رازی معروف به غضبان

۹۳. احمد بن محمد بن مظفر رازی

۹۰. احمد بن محمد بن سهل، ابوبکر رازیوی از محمد بن عثمان و محمد بن عبداللّه بن ابی الثلج روایت کند، و ابوالحسن قطّان و دیگران از او روایت کنند. احمد به سال ۲۹۵ در قزوین حدیث می گفت.

۹۱. احمد بن محمد بجلی، ابومسعود محدث رازیوی پسر ابوبکر رازی محمد بن عبداللّه بن عبدالعزیز بن شاذان صوفی واعظ است؛ به سال ۴۴۹ درگذشت، و دارای تصانیفی است.

۹۲. احمد بن محمد بن فضل، ابوالعباس رازی معروف به غضبانوی از شاگردان احمد بن فارس بوده است، و به سال ۴۱۸ به قزوین رفت، و از کتاب احمد بن فارس حدیث بگفت.

۹۳. احمد بن محمد بن مظفر رازیوی از فقهای حنفیه ری بوده است، از مؤلفات او، حل مشکلات مختصرالقدوری فی الفروغ (در فقه حنفی) است. احمد به سال ۵۰۰ درگذشت. در معجم المؤلفین نام احمد بن مظفر رازی دیگر با همین مشخصات مذکور است که به سال ۶۴۲ درگذشت.

.

۹۴. احمدبن محمدبن مظفر بن مختار،ابوالمحامد بدرالدین رازی

۹۵. احمد بن محمد بن مقاتل، ابوبکر رازی

۹۶. احمد بن محمد بن نصر، سمسار رازی

۹۴. احمدبن محمدبن مظفر بن مختار،ابوالمحامد بدرالدین رازیوی از عالمان و ادیبان حنفی مذهب ری بوده است.از مصنفات او است: اذکارالقران فی الادعیه،الاستدراک فی الحدیث؛ المقامات (در ۱۲ مقامه). سال وفاتش را در حدود ۶۳۱ نوشته اند.

۹۵. احمد بن محمد بن مقاتل، ابوبکر رازیوی به بغداد رفت، و از پدر خویش و احمد بن بکر بن یوسف حدیث بگفت. عبدالباقی بن قانع و ابوالقاسم طبرانی از وی روایت کنند. رافعی نیز از احوال وی در التدوین شرحی بیاورده است. ذکر پدر وی به جای خویش بیاید.

۹۶. احمد بن محمد بن نصر، سمسار رازینام وی در لسان المیزان به نقل از تاریخ ری منتجب الدین درج آمده، می گوید: او از بزرگان و شیوخ امامیه است. علی بن محمد قمی از وی و وی از جعفر بن حسن بن شهریار قمی روایت می کند.

.

۹۷. احمد بن محمد بن هیثم عجلی

۹۸. احمد بن محمد بن یحیی شحام، ابوالعباس رازی

۹۹. احمد بن موسی رازی

۱۰۰. احمد بن یعقوب، مقری رازی

۱۰۱. میرزا احمد قانعی طهرانی رازی

۹۷. احمد بن محمد بن هیثم عجلیثقه و از مشایخ صدوق است که صدوق از او راضی است.

۹۸. احمد بن محمد بن یحیی شحام، ابوالعباس رازیرافعی در التدوین ذکر کرده است، که وی قبل از سال ۳۰۰ به قزوین درآمد.

۹۹. احمد بن موسی رازیوی در نحو و لغت دست داشت، و بلیغ و غزیرالروایه بود. از مؤلفاتش تاریخ اندلس است. به سال ۳۴۴ درگذشت.

۱۰۰. احمد بن یعقوب، مقری رازیوی در تاریخ تسلطی داشت، و کتاب تاریخ اخبار بنی العباس را تألیف کرد، وفاتش به سال ۳۰۰ بود.

۱۰۱. میرزا احمد قانعی طهرانی رازیوی از شاعران اوائل عهد صفوی است و قانعی تخلص داشت؛ و سرگرم کارهای دیوانی بود.

.

۱۰۲. اسحاق بن اسماعیل رازی، ملقب به حیویه

۱۰۳. اسحاق بن سلیمان القیسی، ابویحیی علامه رازی

۱۰۴. اسعد بن سعد بن محمد، حمامی رازی

۱۰۵. اسماعیل بن احمد بن عباس بن ابراهیم عصار، ابوسعد بن ابی علی رازی

۱۰۲. اسحاق بن اسماعیل رازی، ملقب به حیویهابن سعد در طبقات نام حَیْویه را در ردیف فقیهان و محدثان قرون اولیه هجری ذکر کرده است. وی حدیث می گفت، و جمعی از او روایت کرده اند، وبه ری درگذشت.

۱۰۳. اسحاق بن سلیمان القیسی، ابویحیی علامه رازیوی با فضیلت و ثقه بود، و به کوفه رفت و چند سال در آنجا بزیست. سپس به ری بازگشت. از حنظله بن ابی سفیان و ابن ابی ذئب و جمعی دیگر روایت کند، و احمد بن حنبل و محمد بن رافع از او روایت کنند. وی عابدی خاشع بوده است، و یکی از ابدالش دانسته اند. وفاتش در ری به سال ۱۹۹ بود.

۱۰۴. اسعد بن سعد بن محمد، حمامی رازیوی فقیهی صالح و شیعی مذهب بوده است، و بر شیخ اجل شمس الاسلام حسن بن حسین بن بابویه بخواند.

۱۰۵. اسماعیل بن احمد بن عباس بن ابراهیم عصار، ابوسعد بن ابی علی رازینام وی در التدوین رافعی درج آمده، که از ابوسعد سمان و دیگران استماع حدیث کرده.

.

۱۰۶. اسماعیل بن اسماعیل، مجدالدین رازی

۱۰۷. اسماعیل بن حمدون، ابوالقاسم رازی

۱۰۸. اسماعیل بن زیاد دولابی رازی

۱۰۹. اسماعیل بن علی بن حسین بن محمد زنجویه، ابوسعد سمان رازی

۱۰۶. اسماعیل بن اسماعیل، مجدالدین رازیوی از فقهای عصر خویش در ری بود، و به شغل قضا اشتغال داشت، از مصنفاتش القرائن الرکنیه فی فروع الفقه الشافعی است، وی به سال ۷۵۰ درگذشت.

۱۰۷. اسماعیل بن حمدون، ابوالقاسم رازیرافعی در التدوین نام وی را در ردیف دانشمندانی که از قزوین دیدن کرده اند بیاورده است.

۱۰۸. اسماعیل بن زیاد دولابی رازیاسماعیل بن زیاد دولابی رازی از محدثین ری است و از مالک بن انس و ابو یوسف قاضی روایت می نمود و پسرش محمد بن اسماعیل از او روایت می کرد. خطیب گوید: خبر داد ما را ازهری از علی بن عمر حافظ که می گفت: اسماعیل بن زیاد اصلاً دولابی بود ولی در بغداد سکونت داشت.

۱۰۹. اسماعیل بن علی بن حسین بن محمد زنجویه، ابوسعد سمان رازیابن زِنْجَوَیْه را مؤلفات فراوان بوده است، و برای کسب دانش رخت سفر غربت بست و در عراق و مکه و مصر و شام استماع حدیث کرد، و از مُخلَّص و طبقه وی روایت کند. در مذهب ابوحنیفه و شافعی بصیر بود اما طریقت اعتزال داشت، و از رؤوس ایشان به شمار می آمد. ابوبکر خطیب و دیگران از وی روایت کنند. به نقل ابن حجر نام وی در تاریخ ری منتجب الدین درج بود. از محضر قریب چهارهزار استاد استفادت جست، و به سال ۴۴۵ یا ۴۴۷ درگذشت. وی از کبار حفاظ، و در قراءآت ممتاز، و در حدیث و فقه و زهد و عبادت و تبحر در علم زبانزد بود.

.

۱۱۰. اعین، ابومعاذ رازی

۱۱۱. افضل سارانی رازی

۱۱۲. افضل نامی

۱۱۰. اعین، ابومعاذ رازیوی عالمی شیعی بوده، و در عهد حضرت امام محمدباقر علیه السلام می زیسته، و از اصحاب آن حضرت به شمار بوده است. تفرشی در نقدالرجال به نقل از رجال شیخ طوسی او را از صحابه آن حضرت دانسته است.

۱۱۱. افضل سارانی رازیساران محلّتی از قصبه طهران بوده، و افضل در آغاز عهد صفویان از آنجا برخاسته است، وی را در هجو و هزل دستی بود؛ این مطلع از او است: تا باغ حسن تازه شد از نوبهار عشقگلها شکفت بر رخم از لاله زار عشق

۱۱۲. افضل نامیوی نیز در آغاز سلطنت صفویان از قصبه طهران برخاسته، و اشعارش بغایت مسین و رنگین است، او در جوانی به مفاجات درگذشت. برخی گمان برده اند که نوربخشیّه آن حدود مسمومش ساختند؛ این مطلع او را است: همیشه داغ غمم بر دل حزین بودستگلی که چیده ام از عاشقی همین بودست

.

۱۱۳. مولانا امیدی طهرانی رازی

۱۱۳. مولانا امیدی طهرانی رازیامیدی معاصر شاه اسماعیل صفوی بود. مولد وی قصبه طهران است، و پدرش رئیس و کدخدای آنجا بود. امیدی در جودت طبع و حدّت ذهن سرامد همه شاعران عصر خویش بود. در آغاز شباب جهت تحصیل علم به شیراز رفت و در سلک شاگردان مولانا جلال الدین محمد دوّانی منخرط گردید، و کتب متداول زمان را بخواند، و در طب نیز رنج برد، و سرانجام در فنون فضیلت و کمال منتهی گردید. ظاهرا در اواخر کار در طهران مقیم بود، و در همانجا به سال ۹۲۵ جمعی بر سرش ریختند و به قتلش رساندند، بعضی از مردم این جنایت را به نوربخشیه آن دیار نسبت کرده اند. اشعار امیدی به غرابت خیالات و بدایع معانی مزیّن است؛ این ابیات ازوست: تا به خاطر باشد ای بد عهد پیمان منتبسته بر انگشت باید رشته جان منت *** ای جغد به ویرانه ما خانه نسازیترسم که تو هم با من دیوانه نسازی *** کس را نبینم روز غم جز سایه در پهلوی خودآنهم چو بینم سوی او گرداند از من روی خود پسر امیدی خواجه محمد طاهر نیز از پیرایه فضیلت عاطل نبوده است.

.

۱۱۴. امین احمد رازی

۱۱۴. امین احمد رازیامین احمد مؤلف تذکره عمومی هفت اقلیم است، که در آن شاعران را به ترتیب اقالیم طبقه بندی کرده و ترجمه احوال ایشان را بیاورده است. پدر وی خواجه احمد مورد لطف شاه طهماسب صفوی قرار داشت، و چند سال کلانتری ری بدو واگذار بود. امین احمد هفت اقلیم را به سال ۱۰۰۲ پس از شش سال صرف وقت به پایان آورد.

.

حرف ب

۱۱۵. بدرکیابن شرفشاه بن محمد حسینی رازی

۱۱۶. برهان الدین رازی هروی (یا برهان الدین عطاءاللّه )

مآخذ

حرف ب۱۱۵. بدرکیابن شرفشاه بن محمد حسینی رازیشیخ حر عاملی نام وی را در امل الآمل به نقل از منتجب الدین ذکر، و با ادات «فاضلٌ، دیّنٌ» توثیقش کرده است.

۱۱۶. برهان الدین رازی هروی (یا برهان الدین عطاءاللّه )دانشمند، شاعر و مدرّس مدارس هرات در سده نهم. از اوایل زندگی و تحصیلات او اطلاعی در دست نیست. در بسیاری از منابع قرن نهم و دهم (از جمله: تذکرة الشعرای دولتشاه سمرقندی، هفت اقلیم امین احمد رازی، مجالس المؤمنین قاضی نورالله)، نامی از او نیامده است. مجالس النفائس امیر علیشیرنوایی که در زمان حیات برهان الدین نوشته شده است، قدیم ترین منبعی است که آگاهیهایی درباره او به دست داده است. امیر علیشیر (ص ۹۱)، برهان الدین رازی را از «بزرگزادگان هرات» و «جوانی دانشمند» شمرده که در مدرسه شاهرخ میرزا تدریس می کرده است. البته جوان بودن برهان الدین رازی در هنگام تألیف مجالس النفائس(۸۹۶)، تا حدّ زیادی تردیدآمیز می نماید؛ زیرا او رساله جواهرالاسماء را در فنّ معمّا، به نام ابوالقاسم بابر میرزا(حک:۸۵۲-۸۶۱) سالها پیش از آن نوشته بوده است (همانجا؛ خواندمیر، ۱۳۶۲ ش، ج ۴، ص ۳۴۱)؛ آقابزرگ این بابر را با ظهیر الدین محمد بابر، متوفی ۹۳۷، اشتباه گرفته است (ذریعه، ج۹، قسم ۱، ص ۱۳۳). با توجه به رواج معمانویسی در آن روزگار (صفا، ج ۴، ص ۱۱۷-۱۲۰)، این احتمال وجود دارد که برهان الدین نیز برای پسند خاطر پادشاهی شاعر چون بابر میرزا (همو، ج ۴، ص ۱۳۱)، اثری در خور رقابت با دیگر آثار مشابه پرداخته باشد، و این خود مستلزم پختگی و تجربه بوده است. بنابراین، حتّی اگر زمان تألیف جواهرالاسماء را با آخرین سال سلطنت بابر میرزا (۸۶۱) برابر بدانیم، برهان الدین در ۸۹۶ می بایست میانسالی خود را نیز پشت سر گذاشته باشد. ظاهرا در فهرستهای کتب خطّی نامی از جواهرالاسماء نیامده و به علّت دسترس نبودن این اثر، زبان و نیز نظم یا نثر بودن آن مجهول است. استناد به تنهابیت فارسی، که امیر علیشیر(ص ۹۱) نقل کرده است، برای داوری قطعی درست و کافی به نظر نمی رسد، گرچه این اطمینان وجود دارد که وی شاعر نیز بوده است. منابع قدیم تر تنها دو بیت او را که به مناسبت امارت یا «مُهرداری» امیر علیشیر در ۸۷۶ سروده، ذکر کرده اند (همانجا؛ خواندمیر، ۱۳۶۲ ش، ج ۴، ص ۱۶۰؛ همو، ۱۳۷۲ ش، ص ۲۱۰). در دوره معاصر، آقابزرگ وی رادر شمار شاعران شیعه مذهب آورده و از دیوان او نیز یاد کرده است (ج ۹، قسم ۱، ص ۱۳۳). به نوشته منابع، برهان الدین در فضل و دانش بر بیشتر فضلا و دانشوران عصر خویش برتری داشته است. وی علاوه بر تدریس، در خانقاه امیر علیشیر موسوم به «اخلاصیه» نیز به افاده مشغول بوده است (خواندمیر، ۱۳۶۲ ش، ج ۴، ص ۳۴۱؛ همو، ۱۳۷۲ ش، ص ۲۱۰). خواندمیر وی را به «سعت مشرب و میل به صحبت اهل طرب» ستوده است (۱۳۶۲ ش، همانجا). همچنین خواندمیر از شخصی به نام امیر برهان الدین عطاءالله (متوفی ۹۱۹) سخن گفته و قطعه ای از وی به مناسبت انتصاب امیرعلیشیر به حکومت استر آباد به فرمان سلطان حسین بایقرا، نقل کرده است، اما یکی شمردن این دو درست نیست، زیرا برهان الدین رازی هفده سال پیش تر در گذشته بوده است (۱۳۶۲ ش، ج ۴، ص ۱۸۰، ۳۴۱، ۳۵۳؛ ۱۳۷۲ ش، ص ۲۱۸). مآخذ محمد محسن آقابزرگ طهرانی، الذّریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳. امیر علیشیر نوائی، تذکره مجالس النفائس، چاپ علی اصغر حکمت، تهران ۱۳۶۳ ش. غیاث الدین بن همام الدین خواندمیر، تاریخ حبیب السیر، چاپ محمد دبیر سیاقی، تهران ۱۳۶۲ ش. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، مآثرالملوک، به ضمیمه خاتمه خلاصه الاخبار و قانون همایونی، چاپ میرهاشم محدث، تهران ۱۳۷۲ ش. ذبیح الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج ۴، تهران ۱۳۶۳ ش.

.

. .

۱۱۷. بکربن صالح رازی

۱۱۷. بکربن صالح رازیوی شیعی و از صحابه حضرت موسی بن جعفر بوده است، احوالش در رجال نجاشی بدین صورت ضبط افتاده است: بکربن صالح الرازی مولی بنی ضبّه، روی عن ابی الحسن موسی علیه السلامضعیفٌ. له کتاب نوادر یرویه عدّة من أصحابنا. ابن شهر آشوب کتب زیر را نیز به وی نسبت داده است: درجات الایمان و وجوه الکفر، الاستغفار، الجهاد. نام وی در منابع معتمد شیعه درج است.

.

۱۱۸. بنداربن احمدبن عبداللّه رازی بزار

۱۱۹. سید بهاءالدین رازی

۱۱۸. بنداربن احمدبن عبداللّه رازی بزارنام وی در التدوین درج است، و به قزوین از ابوالفتح راشدی استماع حدیث کرد.

۱۱۹. سید بهاءالدین رازیوی سرپرست هیأتی بود که سلطان محمد خوارزمشاه برای تحقیق و تفحص نزد چنگیز خان مغول فرستاد.

.

حرف ت

۱۲۰. تقی بن ابی طاهربن هادی، نقیبِ رازی

۱۲۱. تمام بن محمدبن عبداللّه بن جعفر، حافظ ابوالقاسم بجلی رازی

حرف ت۱۲۰. تقی بن ابی طاهربن هادی، نقیبِ رازیوی فاضلی باورع بود، و بر عالم اجل مرتضی ذوالفخرین بخواند.

۱۲۱. تمام بن محمدبن عبداللّه بن جعفر، حافظ ابوالقاسم بجلی رازی دمشقیتمام در حدیث شامیین دستی قوی داشت، و آن را نیک می دانست. از خیشمه و ابوعلی حصائری و طبقه ایشان روایت کند، و از پدر خویش و جمعی دیگر از بزرگان فن استماع حدیث کرد. در شیوه خویش بی مانند بود؛ و گفته اند در حفظ و خبر چون او دیده نشد. وی به سال ۴۱۴ در ۸۴ سالگی درگذشت، و در صنف خویش مأمون و ثقه بوده است، پدرش ابوالحسین از محدثان بنام ری بود.

.

۱۲۲. ثابت بن یحیی بن یسار

حرف ث۱۲۲. ثابت بن یحیی بن یساروی کاتبی جلد در دربار مأمون بود، و حساب بغایت نیکو می دانست، جز آنکه سریع الحرکات و تند خو و تیز و سریع الغضب بود.

.

حرف ج

۱۲۳. جریربن عبدالحمیدبن جریر [بن] قرط بن هلال، ابوعبداللّه رازی

۱۲۴. جعفربن احمدبن محمد، ابوالقاسم رازی

حرف ج۱۲۳. جریربن عبدالحمیدبن جریر [بن] قرط بن هلال، ابوعبداللّه رازینام وی در طبقات ابن سعد و تاریخ بغداد و التدوین درج آمده، و اصلش از کوفه بود و به سال ۱۰۷ در آنجا ولادت یافت؛ از مغیره بن مقسم و حصین بن عبدالرحمن روایت کند، و ابوداود طیالسی و دیگران از او روایت کنند، و به سال ۱۸۸ در ری در گذشت.

۱۲۴. جعفربن احمدبن محمد، ابوالقاسم رازیوی از مشایخ بزرگ عصر بود و به نیشابور می نشست، مالی فراوان داشت و همه را خرج این طائفه کرد. مشایخ ری گفته اند: ابوالقاسم رازی را چهار چیز بود که کس دیگر را نبود: جمال و مال و زهد به کمال و سخاوت بی زوال؛ وی به سال ۳۷۸ درگذشت.

.

۱۲۵. جعفربن احمدبن وندک، ابوعبداللّه رازی

۱۲۶. مولا جعفر رازی

۱۲۵. جعفربن احمدبن وندک، ابوعبداللّه رازیوی از متکلمان و محدثان شیعی مذهب ری بوده، و کتابی در امامت نوشته است.

۱۲۶. مولا جعفر رازیجعفر بن الغازی القزوینی الرازی ¨ عالم جلیل محدث من أعلام القرن الحادی عشر، سکن قزوین متتلمذا علی أخیه المولی خلیل القزوینی و ساح و تجول فی بلاد کثیرة باحثا منقبا و کتب بخطه الجید و صحح و قابل کتبا کثیرة فی التفسیر و الحدیث و غیرهما. کتب حواشی تدل علی فضله علی نسخة من فروع الکافی بدأبها فی قزوین سنة ۱۰۶۰ و أتمها فی قریة عبدالعظیم فی جمادی الاولی سنة ۱۰۶۸. و کتب فی ثلاثة أشهر کتاب الکاشف للزمخشری، وأئمة فی یوم الخمیس أول جمادی الاولی سنة ۱۰۶۷. و کتب بخطه کتاب المجازات النبویة للشریف الرضی و فرغ منه یوم الاثنین ۱۳ جمادی الاولی سنة ۱۰۹۸ ثم صححه و کتب علیه تعالیق و بلاغات. وأتم کتابة نفس الکتاب للمرة الرابعة فی یوم السبت ثامن شهر محرم سنة ۱۰۹۹، و تمنی فی آخره أن یعید کتابته مرارا کثیرة. له زین المؤمن ألفه سنة ۱۰۸۲.

.

۱۲۷. جعفربن عبداللّه بن فناکی، ابوالقاسم رازی

۱۲۸. جعفر بن محمّد بن ابی زید /ابی یزید

۱۲۹. جعفربن محمدبن احمدبن عباس، دوریستی (درشتی) رازی

۱۲۷. جعفربن عبداللّه بن فناکی، ابوالقاسم رازیوی مسند محمدبن هارون رویانی را، از او روایت کند؛ در سال ۳۸۳ درگذشت.

۱۲۸. جعفر بن محمّد بن ابی زید /ابی یزیدمهمل و از اصحاب امام رضا(ع) است و محمّد بن عیسی از او روایت می کند.

۱۲۹. جعفربن محمدبن احمدبن عباس، دوریستی (درشتی) رازیشیخ منتجب الدین در احوال وی گفته: الشیخ الجلیل، أبوعبداللّه ، جعفربن محمدالدّوریستی، ثقة عَیْنٌ عَدْلٌ. قَرأ علی شیخنا المفید، أبی عبداللّه محمدبن محمدبن نعمان. وی از اکابر علمای امامیه در ری و معاصر شیخ طوسی بوده است، از شیخ مفید بی واسطه و از شیخ صدوق به واسطه پدرش محمد روایت کند، او را مؤلّفات فراوان است، مانند کتاب الکفایة و کتاب الرّد علی الزّیدیه و غیره. * مرحوم علامه سید عبدالعزیر طباطبائی در ذیل مطالب منتجب الدین در شرح حال دوریستی تحقیقاتی دارد که عینا نقل می شود: هو جعفر بن محمد بن احمد بن العباس بن محمد بن العباس بن الفاخر الرازی الدوریستی العبسی من ذریة حذیفة بن الیمان، ولد سنة ۳۸۰ و بقی الی سنة ۴۷۳. قال فیه المحدث النوری فی الخاتمة ۴۸۰. «العالم الجلیل المعروف بیته آباءا و أبناءً بالفقاهة والفضل». قال فی النقض ص ۱۴۵: «سمع الحدیث الکثیر، و صنف فی انواع من العلوم معظما للغایة عنه. و کان الوزیر نظام الملک الطوسی یقصده من الری الی دوریست فی کل أسبوعین مرة یقرأ علیه و یسمع منه الحدیث و یتبرک بأنفاسه، و هو علم مشهور من أعلام الطائفة، وأسرته مشهورة بالعلم والفضل والعفاف والامانة خلقا عن سلف، و هو والد الحسن وجد ابی تراب بن الحسن، ولابنه الحسن بن جعفر قصائد فی مدح نظام الملک، ذکره الباخرزی فی دمیة القصر». وکرر صاحب النقض ذکر الدوریستی المترجم فی ص ۲۱۰ فی عد المشاهیر من أعلام الشیعة فقال:«[ومنهم ]الشیخ المعتمد جعفر الدوریستی المصنف المدرس والمذکر الزاهد المقبول...». أقول: فلا ریب أن هذاالشیخ(رحمه اللّه ) کان مقیما بقریته «دوریست» بعد عودته من العراق، و دوریست علی فرسخین من الری غربیها و یقال لها الآن طرشت بفتحتین بحیث کان یقصده نظام الملک فی کل أسبوعین مرة یذهب إلیه من الری یقرأ علیه و یرجع. ولکن عبدالغافر الفارسی حسبه من دویس من قری بیهق، فترجم له فی السیاق کما فی منتخبه ق ۵۱ و قال:«جعفر بن محمد بن احمد بن العباس الفقیه ابوعبداللّه الدویسی ـ قریة من قری بیهق! ـ حدث عن محمد بن بکران و عن ابیه و غیرهما، قال صالح بن ابی صالح ـ فیما قرأت من خطه ـ سألته عن مولده فقال ۳۸۰». و منه أخذ یاقوت فذکره فی معجم البلدان فی «دویس» بعین مامر، و ذکر «دوریست» و انها من قری الری و لم یذکر المترجم هناک، وانما ذکر هنا حفیده عبداللّه ابن جعفر الاتی برقم ۲۷۶ فراجع. أقول: ولم یذکر البیهقی فی تاریخ بیهق قریة من قراها تسمی «دویس» و انما کرر ذکر دوبین (دویین ذونین دومین بالتصحیفات الطارئة علی النسخ). و أما المترجم فقد ولد سنة ۳۸۰ فی بیت علم و فقه و حدیث، فتخرج علی أبیه الذی کان من تلامذه الصدوق، ثم رحل الی بغداد فقرأ علی الشیخ المفید والسیدین الرضی والمرتضی و شیخ الطائفة ابی جعفر الطوسی و احمد بن محمد بن عیاش الجوهری المتوفی سنة ۴۰۱، ثم قفل الی بلاده و توطن فی مسقط رأسه منارا للهدی و علما للامة مدرسا و مصنفا، وقرأ علیه ناس کثیر و تخرج به خلق منهم: حفیده محمد بن موسی بن جعفر والمفید عبدالجبار المقرئ الرازی و محمد بن احمد بن شهریار الخازن والوزیر نظام الملک الطوسی والمرتضی بن الداعی الحسنی الرازی و ابوجعفر مهدی بن ابی حرب المرعشی والسید ضیاءالدین فضل اللّه الراوندی وابوالبرکات محمد بن اسماعیل المشهدی والاخوان ابوالقاسم وابوجعفر ابناکمیج وابوجعفر محمدبن المرزبان وهبه اللّه بن دعویدار والسید علی بن ابی طالب السیلقی والحسن بن محمد الحدیقی والحسن بن علی الارابادی و احمد بن محمد المرشکی والشریف ابوالسعادات ابن الشجری و ابو عبداللّه الحسین المؤدب القمی والحسن بن یعقوب بن احمد القاری النیشابوری و ابوالقاسم علی ابن زید البیهقی و شاذان بن جبرئیل القمی و ابومنصور علی بن عبدالواحد الزیادی و ابومحمد الحسن بن ابراهیم المؤدب. و من کتبه الحسنی، ینقل عنه ابن طاوس فی مصنفاته، الرد علی الزیدیة ینقل عنه الطبرسی فی اعلام الوری. (فهرست منتجب الدین، ش ۶۷).

.

. .

. .

۱۳۰. جعفربن محمدبن حسن بن زیاد، ابویحیی زعفرانی رازی

۱۳۱. جعفربن محمدبن موسی بن جعفر، ابومحمد دوریستی رازی

۱۳۲. جعفربن یحیی بن علاء، ابومحمد رازی

۱۳۰. جعفربن محمدبن حسن بن زیاد، ابویحیی زعفرانی رازیوی از پیشوایان علم تفسیر بوده است. سیوطی او را به وصف «صدوق، ثقة» بستوده است. از سهل بن عثمان عسکری و علی بن محمد طنافسی و جمعی دیگر روایت حدیث کند، و اسماعیل صفار و ابوسهل بن قطان و ابوبکر شافعی از او روایت کنند؛ به سال ۲۷۹ درگذشت.

۱۳۱. جعفربن محمدبن موسی بن جعفر، ابومحمد دوریستی رازیخاندان دوریستی همه اهل فضلیت و از عالمان شیعی مذهب ری بوده اند، و از آنان یکی نیز این دانشمند است. وی نوه ابوعبداللّه دوریستی سابق الذکر است. همزمان با خواجه نظام الملک بود، و نظام الملک با آن جلالت قدر ـ با آنکه شافعی مذهب بود ـ در مجلس درسش حضور می یافت، و از افاداتش بهره مند می شد، صاحب النقض گفته: ...در هر هفته نظام الملک از شهر ری به دوریست رفتی، و از خواجه جعفر استماع کردی و بازگشتی از غایت فضل و بزرگی او، و آن خاندانی است به علم و عفت و ورع و امانت مذکور خلفا عن سلف....

۱۳۲. جعفربن یحیی بن علاء، ابومحمد رازیوی و پدرش هر دو از دانشمندان شیعی مذهب ری و ثقه بوده اند. پدرش یحیی از حضرت صادق علیه السلام روایت می کند. یحیی قاضی ری بود.

.

۱۳۳. مولانا جلال الدین رازی

۱۳۳. مولانا جلال الدین رازیجلال الدین بن محمد باقر الرازی ¨ قابل مع أستاذه مولانا محمد مؤمن بن محمد صالح الرازی قطعة من کتاب الکافی فی قریة ورامین، و أتم المقابلة فی یوم الخمیس ۲۸ شهر شعبان سنة ۱۰۹۲.

.

حرف ح

۱۳۴. حارث بن مسلم، الروذی الرازی

۱۳۵. حجاج بن حمزه، خشابی رازی

۱۳۶. حجاج بن محمد، خشابی رازی

حرف ح۱۳۴. حارث بن مسلم، الروذی الرازیوی از قریه روده ری بوده است، و حسین بن علی بن مرداس خرّاز از او روایت کند.

۱۳۵. حجاج بن حمزه، خشابی رازینام وی رایاقوت در ذکر قریه خشاب (به تخفیف)بدین صورت آورده است: حجّاج بن حمزة الخُشابی العجلی الرازی، روی عنه عبدالرحمن بن أبی حاتم، روی عن جماعة....

۱۳۶. حجاج بن محمد، خشابی رازیسمعانی نام وی را در الانساب بیاورده، و گفته که از محمدبن اسماعیل روایت حدیث کند، و صالح بن محمد اسدی نیز از وی روایت کند. گویا این هر دو یک تن باشند.

.

۱۳۷. حسن بن ابی الحسن بن محمد، ورامینی رازی

۱۳۸. حسن بن ابی حلیمه، رازی الاصل

۱۳۹. حسن بن احمدبن لیث رازی

۱۴۰. حسن بن احمدبن محمدبن هیثم عِجلی رازی

۱۳۷. حسن بن ابی الحسن بن محمد، ورامینی رازیوی شیعی و صالح و به قهرمان معروف بوده، و منتجب الدین از او به صورت «مناظر، عالم، ادیب» یاد کرده است.

۱۳۸. حسن بن ابی حلیمه، رازی الاصلنسبت وی به همین صورت در تاریخ بغداد درج آمده، از یحیی بن معین روایت حدیث کند، و حسین بن احمدبن صدقه الفرائضی نیز از او روایت کند.

۱۳۹. حسن بن احمدبن لیث رازیبه نقل رافعی وی به قزوین از ابی جعفربن محمدبن فرج استماع حدیث کرد.

۱۴۰. حسن بن احمدبن محمدبن هیثم عِجلی رازیوی از علمای شیعه بوده است، و به کوفه درآمد، و از تصنیفاتش الکتاب الجامع است، و در حدود سال ۴۰۰ درگذشت. پدر و جدّش نیز از ثقات هستند و هر سه اهل ری بوده اند.

.

۱۴۱. حسن بن اسحاق بن عبید، قاضی ابومحمد رازی

۱۴۲. حسن بن اسماعیل (نصرة الدین) رازی

۱۴۳. حسن بن تاج الدین قاضی احمد بن جلال الدین

۱۴۴. حسن بن جعفربن محمد دوریستی رازی

۱۴۱. حسن بن اسحاق بن عبید، قاضی ابومحمد رازیوی از فقهای ثقه شیعی مذهب ری بود، و در فقه دارای مؤلّفاتی است. در امل الآمل نام جدّ وی به جای عبید، عبداللّه آمده است.

۱۴۲. حسن بن اسماعیل (نصرة الدین) رازیأدیب فاضل راویة، کُتب من أملائه بعض الأشعار مع نسخة من کتاب إرشاد الأذهان المکتوبة ببغداد فی سنة ۷۵۷، ووُصف فیها بـ «السید الامام العالم الفاضل الکامل العامل الزاهد العابد الورع التقی النقی... أمیر حسن بن الامام الأعظم العلامة خاتمة المجتهدین... نصرة الدین ءاسماعیل الرازی».

۱۴۳. حسن بن تاج الدین قاضی احمد بن جلال الدینوی حنفی و قاضی ملطیه و آن نواحی از بلاد روم بوده است. یونینی از وی در وقایع سال ۶۷۷ یاد کرده، و مؤلف شذرات الذهب وفات او را به سال ۶۹۹ نوشته است.

۱۴۴. حسن بن جعفربن محمد دوریستی رازیشیخ حر عاملی در باب وی نوشته: فاضل جلیل مدحه القاضی نوراللّه فی مجالس المؤمنین و أثنی علیه و ذکر أنّه شاعر.

.

۱۴۵. حسن بن جَهم رازی

۱۴۶. حسن بن حدان رازی

۱۴۷. حسن بن حسین بن بابویه، شمس الاسلام قمی رازی

۱۴۸. حسن بن حمزه علوی، ابوطاهر رازی

۱۴۹. قاضی حسن دوریستی

۱۴۵. حسن بن جَهم رازیثقه و از اصحاب امام کاظم(ع) است.

۱۴۶. حسن بن حدان رازیابن حُدّان از جَسْر بن فَرْقَدْ روایت کند، و ابوحاتم از او علم حدیث اخذ کرد.

۱۴۷. حسن بن حسین بن بابویه، شمس الاسلام قمی رازیمدرسه شمس الاسلام حسکا بابویه در ری، مذکور در مجلد اول ری باستان (ص ۵۳۱) به نام او است، و همان جا اشارتی به احوال وی نیز شده است.

۱۴۸. حسن بن حمزه علوی، ابوطاهر رازیبه نقل رافعی وی در قزوین از سلیمان بن احمد حدیث بگفت، و ابونصر عجلی از وی روایت کند.

۱۴۹. قاضی حسن دوریستیالحسن بن الحسین بن علی الدوریستی، سدید الدین، أبومحمد مترجم فی الثقات العیون ص ۵۸، و نقول: کتب بخطه السید أبو جعفر محمد بن أبی طالب الحسینی الآبی المجلد الأول من کتاب الخلاف فی سنة ۵۸۷ بکاشان، ثم قرأه علی صاحب الترجمة مرتین فی سنة ۵۸۸ بکاشان و سنة ۵۹۰ بفراه، فأجازه فی المرّة الأولی روایة الکتاب عنهُ عن الشیخ الرئیس عبیداللّه بن الحسن بن الحسین بن بابویه عن أبیه عن المصنف.

.

۱۵۰. حسن بن عباس بن ابی مهران، ابوعلی مقری رازی

۱۵۱. حسن بن عباس بن حریش، ابوعلی رازی

۱۵۰. حسن بن عباس بن ابی مهران، ابوعلی مقری رازیوی در بغداد ساکن گردید، و از سهل بن عثمان عسکری و عبدالمؤمن بن علی زعفرانی حدیث بگفت، و یحیی بن محمدبن صاعد و محمدبن مخلَّد از او روایت کنند.

۱۵۱. حسن بن عباس بن حریش، ابوعلی رازیوی از رجال شیعی مذهب ری است، و از ابوجعفر ثانی حضرت جواد علیه السلامروایت کند؛ در روایت ضعیفش دانسته اند؛ و کتاب ثواب قراءة إنّا أنزلناه از تألیفات او است. که نجاشی آن را«ردیّ الحدیث و مضطرب الألفاظ» دانسته است. احمد بن محمد بن عیسی از او روایت می کند.

.

۱۵۲. حسن بن عبداللّه رازی تمیمی

۱۵۳. حسن بن علی بن حسین بن علویه، ضیاءالدین ورامینی رازی

۱۵۴. حسن بن علی خیاط رازی

۱۵۵. حسن بن قاسم، ابوعلی رازی

۱۵۶. حسن بن محمدبن حسن، ابومحمد ازرق رازی

۱۵۲. حسن بن عبداللّه رازی تمیمیمتّقی، نیک و از اصحاب امام رضا(ع) است.

۱۵۳. حسن بن علی بن حسین بن علویه، ضیاءالدین ورامینی رازیحسن عَلویه شیعی و عالمی واعظ و صالح بوده است.

۱۵۴. حسن بن علی خیاط رازیوی نیز از عالمان شیعی مذهب ری بوده است، و احوالش به نقل از رجال شیخ طوسی در نقدالرجال درج است.

۱۵۵. حسن بن قاسم، ابوعلی رازیوی در نحو و لغت استادی و مهارت داشت، و ملازم مجلس صاحبِ عبّاد بود، و المبسوط را در لغت تألیف کرد، و تا سال ۳۸۵ زنده بود.

۱۵۶. حسن بن محمدبن حسن، ابومحمد ازرق رازیوی به بغداد درآمد، و از محمدبن مقاتل رازی و عبدالرحمن بن سلمه رازی حدیث بگفت، محمدبن مخلّد از وی روایت کند.

.

۱۵۷. حسن بن محمدبن حسن، موفق الدین خواجه آبی رازی

۱۵۸. حسن بن محمد رازی

۱۵۹. حسن بن مظفربن ابراهیم رودی، ابوعلی رازی

۱۶۰. حسن بن یوسف بن ابی المتاب رازی

۱۵۷. حسن بن محمدبن حسن، موفق الدین خواجه آبی رازیوی عالمی شیعی و ساکن دیه راشده شنست ری بود، و همانجا درگذشت؛ وی فقیهی صالح و ثقه بود.

۱۵۸. حسن بن محمد رازینام وی در التدوین رافعی مذکور آمده، و در قزوین از ابوالحسن قطان استماع حدیث کرد.

۱۵۹. حسن بن مظفربن ابراهیم رودی، ابوعلی رازیوی اهل محلّت روده در شهر ری بود، و از ابوسهل موسی بن نصر رازی روایت حدیث کند، و ابوبکر محمدبن ابراهیم مقری از او روایت کند.

۱۶۰. حسن بن یوسف بن ابی المتاب رازیرافعی در التدوین از وی ذکری کرده است. وی در قزوین ساکن گردید، و از سلیم بن مخلد روایت حدیث کند.

.

۱۶۱. حاج شیخ حسن حکمی

۱۶۲. حسن صباح

۱۶۱. حاج شیخ حسین حکمیحاج شیخ حسین حکمی یکی از فضلای اهل منبر و وعاظ ری و تهران بوده است. وی در حدود سال ۱۲۸۰ شمسی در زاویه مقدسه شهر ری دیده به جهان گشود و در آنجا پرورش یافت و دروس مقدمات و ادبیات و قسمتی از صرف و نحو و منطق را خواند. سپس به ترویج دین و تبلیغ اسلام پرداخت و در حدود سال ۱۳۳۵ شمسی به تهران منتقل شد و از راه منبر و وعظ و خطابه ایفای وظیفه نمود و نسبت به سالار شهیدان حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام ادای وظایف نوکری و خدمت نموده و برای این منظور مسافرتهایی در داخل و خارج کشور کرد. تا سرانجام پس از هفتاد سال زندگی در پنجم فروردین ۱۳۵۰ شمسی چشم از جهان بست و به سوی دارباقی و سالار شهیدان و خاندان رسالت علیهم السلام شتافت و در انتهای باغچه علیجان به خاک رفت.

۱۶۲. حسن صباححسن صباح را در ری در محلّت روده در کوچه صوفی خانه بوده است، در کتاب النقض مذکور است: رأس و رئیس و مقدم و پیشوا و مقتدای همه ملحدان در این هشتاد سال که رفت حسن صبّاح بود (علیه من اللّه مایستحقه من اللعن العظیم) مجبّر و مجبّرزاده بود، و خانه در روده داشت. در شهر ری به کوچه صوفی، دبیر استاد عبدالرّزاق بیّاع بود، همکار تاج الملک مستوفی مجبّر، نه به در مصلحت گاه نشست و نه به در رادمهران [کذا]، و مذهب و اعتقاد پدرش نیز آن طایفه را معلوم است. در ذیل صفحه از یکی از نسخ خطی النقض این نسخه بدل نقل گردیده: در شهر ری خانه داشت به در مصلحگاه به کوی جنوبی دیرینه قبه به در رادمهران [کذا]، و اعتقاد و مذهب پدرش نیز آن طایفه را معلوم است.... حسن صباح بنا به گفته خود وی در بادی امر همانند پدرانش در شهر ری پیرو طریقه شیعه امامیّه اثنا عشریه بود، و عطاملک سخن او را در جهانگشا چنین آورده است: ... این حسن لعین چنین تقریر کرد که من مذهب آباء خویش، مذهب شیعه اثنا عشری داشتم. در ری شخصی بود امیره ضراب نام بر مذهب باطنیان مصر و هر وقت ما را با یکدیگر مناظره می بود، و او مذهب مرا کسر می کرد و من مسلّم نمی داشتم امّا در دل من آن سخن جای گیر بود، در اثنای آن بیماری مخوف صعب روی نمود. با خویش اندیشه کردم که آن مذهب حقّ است و از غایت تعصّب تصدیق آن نکردم؛ اگر عیاذا باللّه اجل موعود در رسد به حق نارسیده هالک باشم، از آن مرض خود شفا یافتم. دیگری بود هم از جمله باطنیان بونجم سراج نام از او تفتیش این مذهب کردم، به شرح و تفصیل تقریر داد تا بر غوامض آن وقوف یافتم، و دیگری بود مؤمن نام که عبدالملک عطاش او را به دعوت اجازت داده بود، از او عهد بیعت خواستم، او گفت مرتبه تو که حسنی از من که مؤمنم بیشتر است من چگونه عهد تو برگیرم یعنی بیعت امام چگونه از تو ستانم، بعد از الحاح عهد بر من گرفت. چون در سنه اربع و ستین و اربعمائة عبدالملک عطّاش که در آن وقت در عراق داعی بود به ری رسید مرا پسندیده داشت، و نیابت دعوت به من فرمود و اشارت کرد که به حضرت مصر باید شد، و در آن وقت مستنصر بود، و در سنه تسنع و ستین و اربعمائة بر عزم مصر به اصفهان رفتم و از آنجا بر راه آذربیجان بعد از اخطاری که مشاهده کردست و در آن تاریخ مفصّل نوشته به شام رفت، تا چون به مصر رسیدم در سنه احدی و سبیعن و اربعمائة قرب یک سال و نیم آنجا مقام داشتم.... در باب نسب حسن صباح در جهانگشا چنین مذکور است: نسبت او به قبیله حِمْیَر انتما کرده است، پدر او از یمن به کوفه آمد و از کوفه به قم و از قم به ری، آنجا متوطن گشت و حسن صبّاح آنجا در وجود آمد. در تاریخ گزیده آمده: «از تخم یوسف حمیری پادشاه یمن بود، در اول شیعی اثنا عشری بود...». در مقدمه نقض به نقل از منتظم ابن جوزی مذکور است: «أصله من مرو...». در مجمل فصیحی نقل است: پدر او از یمن به کوفه آمد و از کوفه به قم و از قم به ری، و آنجا متوطن شد و حسن آنجا متولد شد، و درین تاریخ (۴۷۷ه ). خروج کرده اکثر بلاد قهستان بگرفت و المصطفی لدین اللّه نزار صاحب دعوت اسماعیلیان او را نیابت داد، و ابتدای دولت ملاحده (خذلهم اللّه ) درین سالست، و ایشان هشت تنند مدت ملک ایشان صد و هفتاد و هفت سال بود. از آنچه گذشت می توان چنین نتیجه گرفت، که چون حسن خود در آغاز، و نیز پدرانش همه بر طریقت اثنا عشریه بوده اند خانه وی نیز در بخش شیعه نشین ری واقع بوده، و در پاسخ اینکه عبدالجلیل رازی در تنزیه شیعه از نسبت به باطنیان در باب این خانه گفته: «خانه در روده داشت... نه به در مصلحت گاه نشست و نه به در رادمهران...». چنین توان گفت که حسن صباح مردم کوی خود را به اغوا و اضلال به طریقت خویش درآورده و آنها را گمراه کرده بوده است، و به هنگام تألیف نقض مردم آن کوی به جملگی باطنی بوده اند؛ و مؤید این نظر است قول عطاملک که در باب دعوت وی آورده: ... همچنین در ولایت طالقان و کوه بره و ولایت ری بسیار مردم دعوت صبّاحی را متقلّد شده بودند.... حسن را از سال ۴۶۴ که عبدالملک عطاش نیابت دعوت را به وی داد و شرح آن گذشت، مدت سه سال در ری جهت تبلیغ کیش خویش فرصت بود، در کتاب وزارت در عهد سلاطین بزرگ سلجوقی مذکور است: در این تاریخ (۴۶۴) عبدالملک عطّاش داعی معروف اسماعیلیان به ری آمد و حسن بن صباح را به نیابت خود برگزید و حسن تا ۴۶۷ در ری بود. چون در این تاریخ میانه او و خواجه نظام الملک برهم خورد ابومسلم در صدد تعقیب حسن برآمد و حسن به اصفهان گریخت....

.

. .

. .

. .

۱۶۳. میرزا سید حسن معینی

۱۶۴. حسین بن ابراهیم بن احمد بن هشام مؤدِّب رازی

۱۶۳. میرزا سید حسن معینیحاج میرزا سید حسن فرزند سید جلیل حاج سید طاهر معینی از علمای مبرّز و معروف شهر ری بود که در سال ۱۳۰۹ ق در زاویه مقدسه متولّد شد. در بیت سیادت و شرافت پرورش یافت و مقدمات و ادبیات را در ری خواند و به تهران رفت و سطوح وسطی و نهایی را از آقا بزرگ ساوجی و حاج شیخ محمد علی لواسانی و میرزا محمد علی شاه آبادی فرا گرفت و در سال ۱۳۴۳ ق به قم مهاجرت نمود و از محضر آیه الله حایری یزدی و حاج شیخ ابوالقاسم کبیر و حاج شیخ حسن فاضل و حاج سید محمد تقی خونساری استفاده نمود. در سال ۱۳۵۴ ق به زادگاهش برگشت و به خدمات دینی از اقامه نماز جماعت در باغچه طوطی مدرسه امین السلطان و صحن مبارک و تدریس و تبلیغ احکام و ترویج دین پرداخت تا مبتلا به کسالت ممتدّی گردید که ناچار همه را تعطیل تا در تاریخ ۱۳۶۲ شمسی در سن نود سالگی بدرود حیات گفت و در پای درب مقبره کاشانی مدفون شد. همسر ایشان از اسباط علاّمه حاج ملاعلی کنی بود که فرزند ذکوری نیاورده، فقط دو دختر از او به جای مانده است و نیز یک دختر دیگر از عیال دیگر که همسر یکی از منسوبین نگارنده است.

۱۶۴. حسین بن ابراهیم بن احمد بن هشام مؤدِّب رازیحسن و از مشایخ شیخ صدوق است که صدوق از او راضی است و بر او رحمت می فرستد.

.

۱۶۵. حسین بن ابی الحسین هموسه، رشیدالدین ورامینی رازی

۱۶۶. حسین بن احمدبن محمدبن سعید، ابوعبداللّه رازی

۱۶۷. حسین بن الجهم بن بکیربن اعین رازی.

۱۶۸. حسین بن حسن، ابومعین حافظ رازی

۱۶۵. حسین بن ابی الحسین هموسه، رشیدالدین ورامینی رازیوی از عالمان فاضل ورامین است.

۱۶۶. حسین بن احمدبن محمدبن سعید، ابوعبداللّه رازیوی از قزوین دیدن کرد، و نامش در التدوین درج آمده است.

۱۶۷. حسین بن الجهم بن بکیربن اعین رازی.وی و برادرش حسن بن جهم بن بکیربن اعین شیعی هستند، و از ابوالحسن موسی والرضا علیهماالسلامروایت کنند. حسین بن جهم از اصحاب موسی کاظم علیه السلام بوده است.

۱۶۸. حسین بن حسن، ابومعین حافظ رازیبرخی نام وی را محمدبن حسین نوشته اند. وی از اکابر حافظان حدیث است، و از سعیدبن ابی مریم و موسی بن اسماعیل و دیگران روایت حدیث کند، و ابونعیم بن عدی و محمدبن فضل محمدآبادی و ابن ابی حاتم نیز از او روایت کنند. وی به سال ۲۷۲ درگذشت.

.

۱۶۹. حسین بن شاهمیر حسینی رازی

۱۷۰. حسین بن محمد اُشنانی، ابوعبداللّه رازی

۱۷۱. حسین بن محمّد رازی

۱۷۲. حسین بن محمدبن ابراهیم، ابومحمد عطار رازی

۱۶۹. حسین بن شاهمیر حسینی رازیسافر من طریق الهند فی سنة ۱۰۴۸ ءالی الحج، فانکسرت السفینة بالحجاج و تلفت أموالهم، کتب حدیثا فی مجموعة فی بندر سورت فی لیلة الجمعة التاسعة من شهر رمضان المبارک من نفس السنة.

۱۷۰. حسین بن محمد اُشنانی، ابوعبداللّه رازیوی از عالمان شیعه است. ابن بابویه او را به صفت «عدل» بستوده است.

۱۷۱. حسین بن محمّد رازیثقه، عادل و از اصحاب امام کاظم و امام هادی(ع) بوده است.

۱۷۲. حسین بن محمدبن ابراهیم، ابومحمد عطار رازیوی به بغداد رفت و آنجا ساکن شد، و از سهل بن زنجله حدیث بگفت، و محمدبن خالد از او روایت کند.

.

۱۷۳. حسین بن محمد حسین بن مهلب، ابوعلی مؤدب رازی

۱۷۴. حسین بن محمد، ابوعبداللّه رازی

۱۷۵. حسین بن محمد ویمی، ابومحمد رازی

۱۷۶. حسین بن هیثم بن ماهان، ابوربیع کسائی رازی

۱۷۳. حسین بن محمد حسین بن مهلب، ابوعلی مؤدب رازیوی نیز به بغداد رفت و آنجا بماند، و از ابی حاتم محمدبن ادریس رازی و محمدبن ایوب رازی روایت حدیث کرد، ابوحفص بن شاهین و ابن ثلاج نیز از او روایت کنند.

۱۷۴. حسین بن محمد، ابوعبداللّه رازیبه نقل رافعی وی به قزوین از سلمان بن بهرام حدیث بگفت.

۱۷۵. حسین بن محمد ویمی، ابومحمد رازیوی از ویمه دماوند است، و از محمدبن سعید طبری روایت حدیث کند، و ابومحمد اسماعیل بن ابراهیم مقری از او روایت کند.

۱۷۶. حسین بن هیثم بن ماهان، ابوربیع کسائی رازیوی در بغداد ساکن شد، و از محمدبن صباح جرجرائی و هشام بن عمّار دمشقی و دیگران روایت حدیث کرد، و عبدالصمدبن علی طستی و احمدبن فضل بن خزیمه از او روایت کنند.

.

۱۷۷. حسین بن یزید نَوفَلی

۱۷۸. مولانا حسین رازی

۱۷۹. حفص بن عمر مهرقانی رازی

۱۸۰. مولانا حقی

۱۷۷. حسین بن یزید نَوفَلیاز اصحاب امام رضا(ع) است. وی شاعر و ادیب و تمام عمر خود را ساکن ری بوده و همان جا مدفون گردیده است. عده ای از قمی ها می گویند که وی در آخر عمرش غالی شد؛ ولی روایتی از او که بر این مطلب گواه باشد، وجود ندارد. کتابهای اوست: التقیة و السنة.

۱۷۸. مولانا حسین رازیوی از شاعران ری در آغاز عهد صفویان بوده است، و خط نستعلیق را بالنسبه خوش می نوشت؛ این مطلع از او است: کی نسبت قد تو به شمشاد توان کردصد سرو به بالای تو آزاد توان کرد

۱۷۹. حفص بن عمر مهرقانی رازیوی از مردم مهرقان ری بوده است، و از عبدالرحمن بن مهدی و یحیی بن آدم و جمعی دیگر روایت کند. و ابوحاتم رازی از او روایت کند. وی را عالمی صدوق دانسته اند. گمان می رود وی همان ابوعمر مهرقانی - که نامش گذشت - باشد.

۱۸۰. مولانا حقیوی در ولایت ری در یکی از مزارات مشغول بود، و از شاعران آغاز عهد صفویان به شمار می آمد؛ این مطلع او را است: لعل لبت که راحت جانست و کام عمریکدم به کام از او نرسیدم تمام عمر

.

۱۸۱. حکام بن سلم، ابوعبدالرحمن رازی

۱۸۲. حماد[یاابوحماد]رازی

۱۸۳. حمداللّه رازی

۱۸۱. حکام بن سلم، ابوعبدالرحمن رازیحکام بن سلْم از اسماعیل بن ابی خالد و زبیربن عدی و دیگران روایت کند، و سعیدبن محمد اصفهانی و ابراهیم بن موسی فراء از او روایت کنند، حَکّام در بغداد حدیث بگفت، به سال ۱۸۹ در مکه پیش از آنکه حج کند درگذشت.

۱۸۲. حماد[یاابوحماد]رازیبه نقل ابوتراب رویانی ابوحمّاد در سُرَّمَنْ رأی به خدمت حضرت امام علی النقی علیه السلام مشرّف شد، و پس از شنیدن پاسخ مسائل خویش، از آن جناب دستوری یافت که در ری مشکلات دینی خود را از حضرت عبدالعظیم علیه السلام بپرسد، و نیز سلام آن حضرت را به وی برساند.

۱۸۳. حمداللّه رازیحمداللّه در اوائل عهد صفویان از ولایت ری برخاست. پدرش از ثروتمندان آن دیار بود، لیکن او به درویشی گرایید، و گوشه نشینی برگزید؛ این مطلع او را است: اگر بی گل نظر بر روی نیکوی تو اندازمچسان دیگر زخجلت روی بر روی تو اندازم

.