مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان و نام پدیدآور : نهج الذکر: فارسی - عربی/ محمدی ری شهری؛ باهمکاری رسول افقی؛ ترجمه حمیدرضا شیخی.

مشخصات نشر : قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸۷ -

مشخصات ظاهری : ج.

فروست : پژوهشکده علوم و معارف حدیث؛ ۱۵۴.

شابک : ۲۵۰۰۰ ریال: دوره : 978-964-493-302-8 ؛ ج.۱ : 978-964-493-303-5 ؛ ج.۲ : 978-964-493-304-2 ؛ ج.۳ 978-964-493-305-9 : ؛ ج.۴ 978-964-493-306-6 :

وضعیت فهرست نویسی : برون سپاری.

یادداشت : فارسی - عربی.

یادداشت : ج.۲، ۳ و ۴ (چاپ اول: ۱۳۸۷).

یادداشت : کتابنامه.

موضوع : ذکر -- احادیث

موضوع : احادیث شیعه -- قرن ۱۴

شناسه افزوده : افقی، رسول، ۱۳۴۵ -

شناسه افزوده : شیخی، حمیدرضا، ۱۳۳۷ -، مترجم

رده بندی کنگره : BP۱۳۶/۹ /م۳ن۹ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۲۱۲

شماره کتابشناسی ملی : ۱۵۸۱۸۴۹

اشاره

بخش نهم: استغفار (آمرزش خواهی از خدا)

اشاره

بخش نهم: استغفار (آمرزش خواهی از خدا)شامل:درآمدفصل یکم: حقیقت آمرزش خواهیفصل دوم: تشویق به آمرزش خواهی و برحذر داشتن از وا نهادن آنفصل سوم: ویژگی های آمرزش خواهیفصل چهارم: برکت های آمرزش خواهیفصل پنجم: اوقات مناسب برای آمرزش خواهیفصل ششم: مواقع مناسب برای آمرزش خواهیفصل هفتم: عبادت هایی که سزاوار است در آنها طلب آمرزش کردفصل هشتم: آمرزش خواهی برای دیگرانفصل نهم: آمرزش خواهی های رسیده از پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام

.

. .

درآمد

واژه شناسی «استغفار»

درآمدواژه شناسی «استغفار»واژه «استغفار» ، مصدر است از مادّه «غفر» . اصل این مادّه ، به معنای «پوشاندن» و «پوشیده داشتن» است ؛ لیکن گاه توسّعا در معانی نزدیک و متناسب با آن نیز به کار می رود . بنا بر این ، «استغفار» به معنای درخواست پوشش است . ابن فارس در این باره می گوید : مادّه «غفر» ، اغلب به معنای پوشش است ، به استثنای مواردی که ذکر می شود . پس «غفر» ، یعنی پوشاندن . غفران و غفر به یک معنا هستند . گفته می شود : «غفر اللّه ذنبه (خدا گناهش را بپوشاند)» . غفر و غفران ومغفرة ، مصدر هستند ... مِغفَر ، یعنی : کلاهْ خود . ⁽¹⁾ همچنین ابن منظور می گوید : غفر در اصل ، به معنای پوشیدن و سرپوش نهادن است . «غفر اللّه ذنوبه» ، یعنی : خداوند ، گناهانش را پوشاند و او را رسوای عام نکرد ... به هر

.

جامه ای که با آن چیزی پوشانده شود ، «غفاره» گویند . ⁽¹⁾ گفتنی است که بررسی موارد استعمال مادّه «غفر» نشان می دهد که به هر نوع پوشاندن ، «غفر» اطلاق نمی شود ؛ بلکه «غفر» ، سَتری است که در آن ، نوعی مصلحتْ مورد نظر باشد ، مانند : «اغفر ثوبک فی الوعاء ( جامه ات را در ظرف بپوشان و پنهان کن )» که در آن ، مصلحت لباس ، مورد نظر است ، یا «اغفر لی ذنوبی (گناهانم را برایم بپوشان)» که در آن ، مصلحت مغفور له در نظر گرفته شده ، یا «قُل لِّلَّذِینَ ءَامَنُواْ یَغْفِرُواْ لِلَّذِینَ لَا یَرْجُونَ أَیَّامَ اللَّهِ؛ ⁽²⁾به کسانی که ایمان آورده اند ، بگو از کسانی که به روزهای جپیروزیج خدا امید ندارند ، دوری کنند» که در آن ، مصلحت غافر و یا مصلحت غافر و مغفورٌ له ، هر دو ، منظور گردیده است . شاید با در نظر گرفتن نکته ای که بدان اشارت رفت ، راغب ، مادّه «غفر» را چنین معنا کرده است : غفر ، پوشاندن چیزی است که او را از آلودگی نگه دارد . و از همین معنا گفته می شود : «اغفر ثوبک فی الوعاء (جامه ات را در ظرف بپوشان و پنهان کن)» و «اصبغ ثوبک ؛ فإنّه أغفر للوسخ (جامه ات را رنگ کن ؛ زیرا این کار ، چرک آن را بهتر می پوشاند)» . «المغفرة من اللّه » ، به این معناست که خداوند ، بنده را از این که عذاب به او رسد ، نگه می دارد ... گاه گفته می شود : «غفر له» ، هر گاه در ظاهر ، از او دوری کند ، هر چند در باطن از او دوری ننماید . مانند : «قُل لِّلَّذِینَ ءَامَنُواْ یَغْفِرُواْ لِلَّذِینَ لَا یَرْجُونَ أَیَّامَ اللَّهِ ؛ به کسانی که ایمان آورده اند ، بگو از کسانی که به روزهای جپیروزیج خدا امید ندارند ، دوری کنند» . استغفار ، یعنی : طلب

.

استغفار ، در قرآن و حدیث

۱ . روح استغفار

پوشاندن به گفتار و کردار . ⁽¹⁾ با توجّه به آنچه گذشت ، مادّه «غفر» و «استغفار» از نظر لغوی ، به باب معاصی اختصاص ندارند ، هر چند در قرآن و حدیث ، بیشترین کاربرد آنها در این باره است .

استغفار ، در قرآن و حدیثدر قرآن کریم ، مشتقّات مادّه «غفر» ، ۲۳۴ بار تکرار شده است . این کتاب آسمانی ، هفت بار ⁽²⁾به صورت های مختلف ، پیروان خود را به درخواست مغفرت تشویق کرده است . همچنین ، از خداوند متعال ۹۱ بار با صفت «غفور» ، پنج بار با صفت «غفّار» ⁽³⁾و یک بار با صفت «غافر» ⁽⁴⁾یاد کرده است ، که این همه در برخورد با خطاکاران ، حاکی از گستردگی رأفت و رحمت الهی است . با عنایت به آنچه در تبیین واژه «استغفار» آمد ، این واژه در قرآن و حدیث به معنای درخواست پوشش و آمرزش گناهان از خداوند متعال است . در این باره ، چند نکته قابل توجّه است :

۱ . روح استغفارروح و حقیقتِ «استغفار برای خود» ، ندامت قلبی است ؛ زیرا تا انسان نسبت به خطای خود نادم نباشد ، نمی تواند حقیقتا از خداوند متعال ، طلب مغفرت نماید . امام رضا علیه السلام می فرماید :

.

مَنِ استَغفَرَ بِلِسانِهِ ولَم یَندَم فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ . ⁽¹⁾هر کس به زبانش استغفار کند در حالی که پشیمان نباشد ، در حقیقت ، خودش را ریشخند کرده است . بر این پایه ، امام علی علیه السلام «ندامت قلبی» را یکی از ستون های توبه می شمرد . ⁽²⁾نقش ندامت در تحقّق حقیقی استغفار و توبه ، تا آن جاست که در حدیثی از پیامبر خدا آمده است : النَّدَمُ تَوبَةٌ . ⁽³⁾پشیمانی ، یک نوع توبه است . در حدیثی از امام علی علیه السلام نیز آمده است : النَّدَمُ استِغفارٌ . ⁽⁴⁾پشیمانی ، نوعی آمرزش خواهی است . این سخن ، مبالغه نیست ؛ زیرا ندامت حقیقی ، تصمیم بر تکرار نکردن گناه و جبران نمودن گذشته را به دنبال خود دارد . بنا بر این ، همه حدود ششگانه ای که در حدیث امام علی علیه السلام برای استغفار بیان شده است ، ⁽⁵⁾با ندامت حقیقی ـ که روح استغفار و توبه است ـ همراه است . البتّه این ، در صورتی است که انسان برای خود ، طلب مغفرت نماید ؛ امّا طلب مغفرت برای دیگران ⁽⁶⁾تنها به معنای

.

۲ . معنای غفران الهی

۳ . نقش استغفار در زندگی مادّی و معنوی

آمرزش خواهی برای آنها از خداوند متعال است .

۲ . معنای غفران الهیپیش از این ، روشن شد که مغفرت به معنای پوشاندن و پوشیده داشتن است ؛ امّا باید توجّه داشت که پرده پوشی و پوشانندگی گناهان انسان توسّط خداوند ، نه تنها با گذشت و پوشش بشری متفاوت است ، بلکه قابل قیاس با آن هم نیست . پرده پوشی خداوند متعال نسبت به گناه ، به معنای از بین بردن آثار و تبعات آن است و حتّی خداوند منّان ، در شرایطی ، برای گنهکار ، با تبدیل کردن گناهان او به کارهای نیک ، پرده پوشی می کند ، چنان که خداوند متعال با اشاره به شماری از کسانی که مرتکب گناهانی بزرگ شده اند و مستحقّ عذاب مضاعف در دوزخ گردیده اند ، می فرماید : «إِلَا مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صَــلِحًا فَأُوْلَئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّـئاتِهِمْ حَسَنَـتٍ وَ کَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا . ⁽¹⁾مگر کسی که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته کند . پس خداوند ، بدی های اینان را به نیکی تبدیل می کند و خدا همواره آمرزنده مهربان است» . پرده پوشی و غفران ، بدین سان ، بالاترین نوع ستّاری و مغفرت است که فوق تصوّر ماست و تنها از آفریدگار جهان بر می آید و بس .

۳ . نقش استغفار در زندگی مادّی و معنویاز منظر قرآن و احادیث اسلامی ، استغفار ، افزون بر پاکسازی گناهان ، شیطان را

.

از انسان دور می کند ، دل را جلا می دهد ، نور علم را در دل جلوه گر می سازد ، غم و اندوه را از دل می برد ، به روزی وسعت می بخشد و در یک جمله ، از انواع آفات مادّی و معنوی پیشگیری می نماید و انواع برکات دنیوی و اُخروی را برای انسان به ارمغان می آورد . ⁽¹⁾از این رو ، تکرار این ذکر با حضور قلب در هر فرصتی که پیش آید ، خصوصا لحظات حسّاس و پُربرکت (مانند : سحرها ، قنوت نماز وتر ، ثلث آخر شب ، پنجشنبه و جمعه ، پیش از غروب در صحرای عرفات ، روز عید قربان ، ماه های رجب ، شعبان و رمضان) توصیه شده است . ⁽²⁾ ذکر استغفار ، همچنین قبل از خواب ، پس از بیدار شدن ، در آغاز خطبه نماز جمعه ، در کنار مُلتَزَم ، هنگام بالا رفتن از کوه صفا ، و هنگام برخاستن از جا ، هنگام تعریف کردن دیگری از انسان ، هنگام احساس حسد در خود ، هنگام دیدار و خداحافظی با برادران دینی ، و هنگام حرکت برای سفر ، مورد تأکید قرار گرفته است . ⁽³⁾ نیز هنگام وضو گرفتن ، هنگام حرکت به قصد نماز جماعت ، هنگام وارد شدن به مسجد و خارج شدن از آن ، در آغاز نماز ، در اَثنای نماز ، در سجده ، بین دو سجده ، در قنوت ، در تعقیب نمازهای واجب ، به دنبال تسبیح ، در حج و عمره ، در نماز استسقا ، هنگام زیارت قبر پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام طواف خانه خدا ، هنگام حرکت از عرفات به مَشعَر و از مَشعر به مِنا ، تکرار ذکر استغفار ، توصیه شده است . ⁽⁴⁾

.

تأمّل در استغفارهای رسیده از پیامبر خدا و اهل بیت آن بزرگوار ـ که در فصل هشتم آمده است ـ به روشنی ، نشان دهنده اهتمام فراوان آنان به این ذکر سازنده و پُربرکت است . ⁽¹⁾

.

الفَصلُ الأَوَّلُ : حقیقة الاستغفار۱ / ۱حَدُّ الاِستِغفارِتحف العقول عن کمیل بن زیاد :قُلتُ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، العَبدُ یُصیبُ الذَّنبَ فَیَستَغفِرُ اللّهَ مِنهُ ، فَما حَدُّ الاِستِغفارِ ؟ قالَ : یَابنَ زِیادٍ : التَّوبَةُ ، قُلتُ : بَس ⁽¹⁾؟ قالَ : لا ، قُلتُ : فَکَیفَ ؟ قالَ : إنَّ العَبدَ إذا أصابَ ذَنبا یَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ» بِالتَّحریکِ ، قُلتُ : ومَا التَّحریکُ ؟ قالَ : الشَّفَتانِ وَاللِّسانُ ، یُریدُ أن یَتبَعَ ذلِکَ بِالحَقیقَةِ ، قُلتُ : ومَا الحَقیقَةُ ؟ قالَ : تَصدیقٌ فِی القَلبِ ، وإضمارُ أن لا یَعودَ إلَی الذَّنبِ الَّذِی استَغفَرَ مِنهُ . قالَ کُمَیلٌ : فَإِذا فَعَلتُ ذلِکَ فَأَنَا مِنَ المُستَغفِرینَ ؟ قالَ : لا . قالَ کُمَیلٌ : فَکَیفَ ذاکَ ؟ قالَ : لِأَ نَّکَ لَم تَبلُغ إلَی الأَصلِ بَعدُ ، قالَ کُمَیلٌ : فَأَصلُ الاِستِغفارِ ما هُوَ ؟ قالَ : الرُّجوعُ إلَی التَّوبَةِ مِنَ الذَّنبِ الَّذِی استَغفَرتَ مِنهُ ، وهِیَ أوَّلُ دَرَجَةِ العابِدینَ ، وتَرکُ الذَّنبِ ، وَالاِستِغفارُ اسمٌ واقِعٌ لِمَعانٍ سِتٍّ : أوَّلُها : النَّدَمُ عَلی ما مَضی ، وَالثانی : العَزمُ عَلی تَرکِ العَودِ أبَدا ، وَالثّالِثُ : أن تُؤَدِّیَ حُقوقَ المَخلوقینَ الَّتی بَینَکَ وبَینَهُم ، وَالرّابِعُ : أن تُؤَدِّیَ حَقَّ اللّهِ فی کُلِّ فَرضٍ ، وَالخامِسُ : أن تُذیبَ اللَّحمَ الَّذی نَبَتَ عَلَی السُّحتِ وَالحَرامِ حَتّی یَرجِعَ الجِلدُ إلی عَظمِهِ ، ثُمَّ تُنشِئَ فیما بَینَهُما لَحما جَدیدا ، وَالسّادِسُ : أن تُذیقَ البَدَنَ ألَمَ الطّاعاتِ ، کَما أذَقتَهُ لَذّاتِ المَعاصی . ⁽²⁾

.

فصل یکم: حقیقت آمرزش خواهی

۱ / ۱ معنای آمرزش خواهی

فصل یکم: حقیقت آمرزش خواهی۱ / ۱معنای آمرزش خواهیتحف العقولـ به نقل از کمیل بن زیاد ـ: گفتم : ای امیر مؤمنان! بنده ، گناه می کند و برای آن از خدا آمرزش می طلبد . معنای آمرزش خواهی چیست؟ فرمود : «توبه، ای پسر زیاد!» . گفتم : همین و بس؟ فرمود : «نه» . گفتم : پس چه؟ فرمود : «بنده ، هرگاه گناهی کند ، بگوید : از خدا آمرزش می خواهم با جنبانیدن» . گفتم : جنبانیدن چه؟ فرمود : «لب ها و زبان ، و قصدش این باشد که آن را به حقیقت بپیونداند» . گفتم : حقیقت چیست؟ فرمود : «باور داشتن در دل و تصمیم گرفتن بر این که گناهی را که از آن آمرزش خواسته است ، دیگر تکرار نکند» . کمیل [می گوید که] گفت[م] : اگر چنین کردم ، آن گاه ، من از آمرزش خواهان هستم؟ فرمود : «نه» . کمیل [می گوید که] گفت[م] : چرا؟ فرمود : «چون هنوز به اصل [آمرزش خواهی] نرسیده ای . کمیل [می گوید که] گفت[م] : اصل آمرزش خواهی چیست؟ فرمود : «روی آوردن به توبه از گناهی که از آن ، آمرزش خواسته ای و این ، نخستین درجه عبادت پیشگان و ترک کردن گناه است . آمرزش خواهی ، نامی است دارای شش معنا : اوّل ، پشیمانی از گذشته ؛ دوم ، تصمیم بر این که دیگر ، هرگز بدان گناه برنگردی ؛ سوم ، این که حقوق هر مخلوقی را که برگردن توست ، اداکنی ؛ چهارم ، این که حقّ خدا را در هر واجبی به جا آوری ؛ پنجم ، این که گوشتی را که از ناروا و حرام بر تنت روییده است ، آب کنی ، چندان که پوست به استخوان بچسبد و سپس ، گوشت تازه میان آنها بِروید ؛ و ششم ، این که رنج طاعات را به بدنت بچشانی ، چنان که لذّت گناهان را به آن چشانده ای» .

.

الإمام علیّ علیه السلامـ لِقائِلٍ قالَ بِحَضرَتِهِ : أستَغفِرُ اللّهَ ـ: ثَکِلَتکَ اُمُّکَ ، أتَدری مَا الاِستِغفارُ ؟ الاِستِغفارُ دَرَجَةُ العِلِّیّینَ . وهُوَ اسمٌ واقِعٌ عَلی سِتَّةِ مَعانٍ : أوَّلُها : النَّدَمُ عَلی ما مَضی . وَالثّانی : العَزمُ عَلی تَرکِ العَودِ إلَیهِ أبَدا . وَالثّالِثُ : أن تُؤَدِّیَ إلَی المَخلوقینَ حُقوقَهُم حَتّی تَلقَی اللّهَ أملَسَ لَیسَ عَلَیکَ تَبِعَةٌ . وَالرّابِعُ : أن تَعمِدَ إلی کُلِّ فَریضَةٍ عَلَیکَ ضَیَّعتَها فَتُؤَدِّیَ حَقَّها . وَالخامِسُ : أن تَعمِدَ إلَی اللَّحمِ الَّذی نَبَتَ عَلَی السُّحتِ فَتُذیبَهُ بِالأَحزانِ حَتّی تُلصِقَ الجِلدَ بِالعَظمِ ، ویَنشَأَ بَینَهُما لَحمٌ جَدیدٌ . وَالسّادِسُ : أن تُذیقَ الجِسمَ ألَمَ الطّاعَةِ ، کَما أذَقتَهُ حَلاوَةَ المَعصِیَةِ . فَعِندَ ذلِکَ تَقولُ : أستَغفِرُ اللّهَ . ⁽¹⁾

.

امام علی علیه السلامـ به گوینده ای که در حضور ایشان گفت : از خدا آمرزش می خواهم ـ: مادرت به عزایت بنشیند! آیا می دانی آمرزش خواهی چیست؟ آمرزش خواهی ، درجه بلندپایگان است ، و آن ، نامی است که متضمّن شش معناست : اوّل ، پشیمانی از گذشته ؛ دوم ، تصمیم بر این که دیگر ، هرگز به گناه باز نگردی ؛ سوم ، این که حقوق مردمان را به آنان ادا کنی ، به طوری که خداوند را در حالی دیدار کنی که کاملاً پاک باشی و هیچ حقّی از مردم برگردنت نباشد ؛ چهارم ، این که هر وظیفه [و واجبی] را که فرو گذارده ای ، حقّ آن را به جا آوری . پنجم ، این که گوشتی را که از حرام [بر تنت] روییده است ، با غم و اندوه ها آب کنی تا جایی که پوست به استخوان بچسبد و دوباره ، گوشتی تازه میانشان بِروید . و ششم ، این که درد [و رنج] طاعت را به تن بچشانی ، همچنان که شیرینی گناه را به آن چشانده ای . در این هنگام ، بگو : از خدا آمرزش می خواهم » .

.

۱ / ۲ذَمُّ الاِستِغفارِ بِلا حَقیقَةٍرسول اللّه صلی الله علیه و آله :المُستَغفِرُ بِاللِّسانِ دونَ القَلبِ کَالمُستَهزِئِ بِرَبِّهِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :التّائِبُ مِنَ الذَّنبِ کَمَن لا ذَنبَ لَهُ ، وَالمُستَغفِرُ مِنَ الذَّنبِ وهُوَ مُقیمٌ عَلَیهِ کَالمُستَهزِئِ بِرَبِّهِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :... المُستَغفِرُ مِنَ الذَّنبِ وهُوَ مُقیمٌ عَلَیهِ کَالمُستَهزِئِ بِرَبِّهِ ، وإنَّ الرَّجُلَ إذا قالَ : أستَغفِرُکَ وأتوبُ إلَیکَ ، ثُمَّ عادَ فَقالَها ، ثُمَّ عادَ ـ ثَلاثَ مَرّاتٍ ـ کُتِبَ فِی الرّابِعَةِ مِنَ الکَذّابینَ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فیما أوصی بِهِ عَلِیّا علیه السلام ـ: وأن لا تُصِرَّ عَلَی الذُّنوبِ مَعَ الاِستِغفارِ ، فَتَکونَ کَالمُستَهزِئِ بِاللّهِ وآیاتِهِ ورُسُلِهِ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یُؤتی بِعِصابَةٍ مِن اُمَّتی یَومَ القِیامَةِ ـ وهُمُ القُرّاءُ ـ فَیُقالُ لَهُم : مَن کُنتُم تَعبُدونَ ؟ قالوا : إیّاکَ رَبَّنا ، قالَ : فَمَن کُنتُم تَسأَلونَ ؟ قالوا : إیّاکَ رَبَّنا ، قالَ : فَمَن کُنتُم تَستَغفِرونَ ؟ قالوا : إیّاکَ رَبَّنا ، فَیَقولُ عز و جل : کَذَبتُم ، عَبَدتُمونی بِالکَلامِ ، وَاستَغفَرتُمونی بِالأَلسُنِ ، وفَرَرتُم مِنّی بِالقُلوبِ ؛ فَیُنظَمونَ فی سِلسِلَةٍ ثُمَّ یُطافُ بِهِم عَلی رُؤوسِ الخَلائِقِ فَیُقالُ : هؤُلاءِ کَذّابو اُمَّةِ مُحَمَّدٍ . ⁽⁵⁾

.

۱ / ۲ نکوهش آمرزش خواهی غیر حقیقی

۱ / ۲نکوهش آمرزش خواهی غیر حقیقیپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کسی که [تنها] با زبان آمرزش خواهد ، نه با دل ، همانند کسی است که پروردگارش را ریشخند کرده باشد .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :توبه کننده از گناه ، مانند کسی است که اصلاً گناه نکرده باشد ، و کسی که از گناه ، آمرزش خواهد ، امّا همچنان بر آن گناه بمانَد ، چونان کسی است که پروردگارش را ریشخند کند .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :... کسی که از گناه ، آمرزش خواهد ، امّا همچنان بر آن گناه پای فشارد ، همانند کسی است که پروردگارش را ریشخند کند . هرگاه شخص بگوید : از خدا آمرزش می خواهم و به درگاه او توبه می کنم و دوباره گناه کند و باز ، تا سه بار همان جمله را بگوید ، در بار چهارم از دروغگویان قلمداد می شود .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ از سفارش های ایشان به علی علیه السلام ـ: دیگر این که با وجود آمرزش خواهی ، بر گناهان پافشاری نکنی ؛ زیرا در این صورت ، همانند کسی خواهی بود که خدا و آیات او و پیامبرانش را ریشخند کند .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در روز رستاخیز ، گروهی از امّت من (یعنی قاریان) را می آورند و به آنان گفته می شود : شما چه کسی را می پرستیدید؟ . آنان گویند : تو را ، ای پروردگار ما! خداوند به آنان می فرماید : از چه کسی درخواست می کردید؟ ؛ می گویند : از تو ، ای پروردگار ما! خداوند می فرماید : از چه کسی آمرزش می طلبیدید؟ . می گویند : از تو ، ای پروردگار ما! خداوند عز و جل می فرماید : دروغ می گویید . شما در حرف ، مرا پرستیدید و به زبان ، از من آمرزش طلبیدید ؛ امّا با دل از من گریختید . در این هنگام ، آنان را به زنجیر می کِشند و در برابر خلایق می چرخانند و گفته می شود : اینان ، دروغگویان امّت محمّدند » .

.

الإمام علیّ علیه السلام :الاِستِغفارُ مَعَ الإِصرارِ ذُنوبٌ مُجَدَّدَةٌ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :مِنَ الغِرَّةِ بِاللّهِ أن یُصِرَّ العَبدُ ⁽²⁾عَلَی المَعصِیَةِ ، ویَتَمَنّی عَلَی اللّهِ المَغفِرَةَ . ⁽³⁾

الإمام الرضا علیه السلام :سَبعَةُ أشیاءَ بِغَیرِ سَبعَةِ أشیاءَ مِنَ الاِستِهزاءِ : مَنِ استَغفَرَ بِلِسانِهِ ولَم یَندَم فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ ... . ⁽⁴⁾

.

امام علی علیه السلام :آمرزش خواستن با وجود ادامه دادن [برگناه] ، گناهانی نو شونده اند .

امام علی علیه السلام :از گستاخی [و بی توجّهی] به خداست که بنده ، بر گناه و نافرمانی او پای فشارد و [با این حال ]توقّع آمرزش از خدا داشته باشد .

امام رضا علیه السلام :هفت چیز ، بدون هفت چیز ، نشانه ریشخند کردن است : کسی که به زبانش آمرزش بطلبد ، ولی [از گناهش] پشیمان نباشد ، در واقع ، خود را ریشخند کرده است ... .

.

الفَصلُ الثّانی : الحثّ علی الاستغفار والتّحذیر من ترکه۲ / ۱الحَثُّ عَلَی الاِستِغفارِالکتاب«وَ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی رَحِیمٌ وَدُودٌ» . ⁽¹⁾

«وَ اسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیم» . ⁽²⁾

«قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُکُمْ یُوحَی إِلَیَّ أَنَّمَا إِلَـهُکُمْ إِلَـهٌ وَ حِدٌ فَاسْتَقِیمُواْ إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ لِّلْمُشْرِکِینَ» . ⁽³⁾

«فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِکَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْاءِبْکَـرِ» . ⁽⁴⁾

«إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ * وَ رَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللَّهِ أَفْوَاجًا * فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کَانَ تَوَّابَا» . ⁽⁵⁾

.

فصل دوم: تشویق به آمرزش خواهی و برحذر داشتن از وا نهادن آن

۲ / ۱ تشویق به آمرزش خواهی

فصل دوم: تشویق به آمرزش خواهی و برحذر داشتن از وا نهادن آن۲ / ۱تشویق به آمرزش خواهیقرآن«و از پروردگارتان آمرزش بخواهید، سپس به سوی او بازگردید، که پروردگار من ، مهربان و دوستدار است» .

«و از خدا آمرزش بخواهید، که خدا آمرزگار و مهربان است» .

«بگو : من هم بشری مانند شما هستم که به من ، وحی می شود ، که معبود شما در حقیقت ، معبودی یکتاست . پس به سوی او بِایستید و از او آمرزش بخواهید ؛ و وای بر مشرکان» .

«پس شکیبا باش که وعده خدا ، راست است ، و برای گناهت آمرزش بخواه و در شامگاهان و بامدادان ، پروردگارت را به پاکی بستای» .

«هرگاه یاری خدا و پیروزی فرا رسد . و کسان را می بینی که گروه گروه ، به دین خدا درمی آیند. پس پروردگارت را به پاکی بستای و از او آمرزش بخواه که او توبه پذیر است».

.

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ مِن وَصِیَّتِهِ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: وعَلَیکَ بِالاِستِغفارِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ أیضا ـ: وعَلَیکَ بِالاِستِغفارِ فَإِنَّهَا المَنجاةُ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَوِّدوا ألسِنَتَکُمُ الاِستِغفارَ ، فَإِنَّ اللّهَ لَم یُعَلِّمکُمُ الاِستِغفارَ إلّا وهُوَ یُریدُ أن یَغفِرَ لَکُم . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنِ استَطَعتُم أن تُکثِروا مِنَ الاِستِغفارِ فَافعَلوا ، فَإِنَّهُ لَیسَ شَیءٌ أنجَحَ عِندَ اللّهِ ولا أحَبَّ إلَیهِ مِنهُ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إذا ماتَ أحَدُکُم فَقَد قامَت قِیامَتُهُ ، فَاعبُدُوا اللّهَ کَأَنَّکُم تَرَونَهُ ، وَاستَغفِروهُ کُلَّ ساعَةٍ . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن أحَبَّ أن تَسُرَّهُ صَحیفَتُهُ ، فَلیُکثِر فیها مِنَ الاِستِغفارِ . ⁽⁶⁾

عنه صلی الله علیه و آله :الاِستِغفارُ فِی الصَّحیفَةِ یَتَلَألَأُ نورا . ⁽⁷⁾

.

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در سفارش به علی علیه السلام ـ: بر تو باد آمرزش خواهی!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر تو باد آمرزش خواهی؛ زیرا آن ، وسیله نجات است!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زبان هایتان را به آمرزش خواهی عادت دهید؛ زیرا خداوند ، آمرزش خواهی را به شما نیاموخت ، مگر برای این که می خواهد شما را بیامرزد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر توانستید بسیار آمرزش خواهی کنید، چنین کنید؛ زیرا در نزد خداوند ، چیزی مؤثّرتر و دوست داشتنی تر از آن نیست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه یکی از شما بمیرد ، [همان دم] قیامتش برپا می شود . پس خدا را چنان بپرستید که گویی او را می بینید و هر دَم ، از او آمرزش بطلبید.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکس دوست دارد که نامه اعمالش او را خوش حال گرداند، پس بر آمرزش خواهی در آن بیفزاید.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آمرزش خواهی ، در نامه اعمال ، چون نور می درخشد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکُم بِلا إلهَ إلَا اللّهُ وَالاِستِغفارِ ، فَأَکثِروا مِنهُما ؛ فَإِنَّ إبلیسَ قالَ : أهلَکتُ النّاسَ بِالذُّنوبِ فَأَهلَکونی بِلا إلهَ إلَا اللّهُ وَالاِستِغفارِ ، فَلَمّا رَأَیتُ ذلِکَ ، أهلَکتُهُم بِالأَهواءِ ، وهُم یَحسَبونَ أنَّهُم مُهتَدونَ . ⁽¹⁾

مجمع الزوائد عن أنس :جاءَ رَجُلٌ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنّی أذنَبتُ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إذا أذنَبتَ فَاستَغفِر رَبَّکَ ، قالَ : فَإِنّی أستَغفِرُهُ ثُمَّ أعودُ فَاُذنِبُ ، قالَ : فَإِذا أذنَبتَ فَعُد فَاستَغفِر رَبَّکَ ، قالَ : فَإِنّی أستَغفِرُ ثُمَّ أعودُ فَاُذنِبُ ، قالَ : إذا أذنَبتَ فَعُد فَاستَغفِر رَبَّکَ ، فَقالَها فِی الرّابِعَةِ ، فَقالَ : إذا أذنَبتَ فَاستَغفِر رَبَّکَ حَتّی یَکونَ الشَّیطانُ هُوَ المَخسورُ . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلام :عَجِبتُ لِمَن یَقنَطُ ومَعَهُ الاِستِغفارُ . ⁽³⁾

الدعوات :قالَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام : العَجَبُ لِمَن یَهلِکُ وَالنَّجاةُ مَعَهُ ، قیلَ : وما هِیَ ؟ قالَ : الاِستِغفارُ . ⁽⁴⁾

الإمام علیّ علیه السلام :الاِستِغفارُ أعظَمُ جَزاءً وأسرَعُ مَثوبَةً . ⁽⁵⁾

عنه علیه السلامـ مِن مَواعِظِهِ علیه السلام ـ: أطِعِ اللّهَ سُبحانَهُ فی کُلِّ حالٍ ، ولا تُخلِ قَلبَکَ مِن خَوفِهِ ورَجائِهِ طَرفَةَ عَینٍ ، وَالزَمِ الاِستِغفارَ . ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر شما باد گفتن «لا إله إلّا اللّه » و طلبِ آمرزش . این دو را بسیار بگویید؛ زیرا ابلیس گفت: من ، مردم را با گناهان نابود کردم و آنان با «لا إله إلّا اللّه » و طلب آمرزش ، مرا نابود کردند. پس چون چنین دیدم ، آنان را با هوا و هوس نابود کردم ، در حالی که گمان می کنند در راه راست هستند.

مجمع الزوائدـ به نقل از اَ نَس ـ: مردی نزد پیامبر خدا آمد و گفت: ای پیامبر خدا! من مرتکب گناه شده ام. پیامبر خدا فرمود: «هرگاه گناهی کردی ، از پروردگارت طلب آمرزش کن». مرد گفت: من از او طلب آمرزش می کنم ، امّا دوباره مرتکب گناه می شوم. فرمود: «چون دوباره گناه کردی ، دوباره از پروردگارت طلب آمرزش کن». مرد گفت: طلب آمرزش می کنم ؛ ولی باز هم گناه می کنم. فرمود: «چون گناه کردی ، باز هم از پروردگارت طلب آمرزش کن» . مرد بار چهارم همان جمله را گفت . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «چون گناه کردی ، باز از پروردگارت طلب آمرزش کن ، چندان که [سرانجام] شیطان ، بازنده [و مأیوس] (/ گم و گور) شود» .

امام علی علیه السلام :در شگفتم از کسی که آمرزش خواهی را دارد و با این حال ، نومید می شود!

الدعوات :امیر مؤمنان علیه السلام فرمود : «تعجّب است از کسی که [وسیله] نجات را با خود دارد و با این حال ، نابود می شود». گفته شد: آن وسیله نجات چیست؟ فرمود: «آمرزش خواهی» .

امام علی علیه السلام :آمرزش خواهی، بزرگ ترین و سریع ترین پاداش را در پی دارد.

امام علی علیه السلام :از اندرزهای ایشان ـ : خداوند سبحان را در همه حال ، اطاعت کن و یک چشم به هم زدن ، دل خود را از بیم و امید او تهی مدار، و پیوسته آمرزش بخواه.

.

عنه علیه السلام :ثَلاثٌ یُبلِغنَ بِالعَبدِ رِضوانَ اللّهِ : کَثرَةُ الاِستِغفارِ ، وخَفضُ الجانِبِ ، وکَثرَةُ الصَّدَقَةِ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :التَّوبَةُ عَلی أربَعِ دَعائِمَ : نَدَمٍ بِالقَلبِ ، وَاستِغفارٍ بِاللِّسانِ وعَمَلٍ بِالجَوارِحِ ، وعَزمٍ أن لا یَعودَ . ⁽²⁾

تحف العقول :قیلَ لَهُ [ لِلإِمامِ عَلِیٍّ علیه السلام ] : مَا التَّوبَةُ النَّصوحُ ؟ فَقالَ علیه السلام : نَدَمٌ بِالقَلبِ ، وَاستِغفارٌ بِاللِّسانِ ، وَالقَصدُ عَلی أن لا یَعودَ . ⁽³⁾

الإمام علیّ علیه السلام :النَّدَمُ استِغفارٌ . ⁽⁴⁾

الإمام زین العابدین علیه السلامـ فی ذِکرِ أحوالِ أبیهِ لَیلَةَ عاشوراءَ ـ: رَجَعَ علیه السلام إلی مَکانِهِ ، فَقامَ اللَّیلَ کُلَّهُ یُصَلّی ویَستَغفِرُ ویَدعو ویَتَضَرَّعُ ، وقامَ أصحابُهُ کَذلِکَ یُصَلّونَ ویَدعونَ ویَستَغفِرونَ . ⁽⁵⁾

الإمام الباقر علیه السلامـ فی وَصِیَّتِهِ علیه السلام لِجابِرِ بنِ یَزیدَ الجُعفِیِّ ـ: وَاستَرجِع سالِفَ الذُّنوبِ بِشِدَّةِ النَّدَمِ وکَثرَةِ الاِستِغفارِ ، وتَعَرَّض لِلرَّحمَةِ وعَفوِ اللّهِ بِحُسنِ المُراجَعَةِ ، وَاستَعِن عَلی حُسنِ المُراجَعَةِ بِخالِصِ الدُّعاءِ وَالمُناجاةِ فِی الظُّلَمِ . ⁽⁶⁾

الإمام الصادق علیه السلامـ فی ذِکرِ جُنودِ العَقلِ وَالجَهلِ ـ: ... وَالتَّوبَةُ وضِدُّهَا الإِصرارُ ، وَالاِستِغفارُ وضِدُّهُ الاِغتِرارُ . ⁽⁷⁾

.

امام علی علیه السلام :سه چیز است که بنده را به خشنودی خدا می رساند: بسیار آمرزش خواستن، فروتن بودن، و بسیار صدقه دادن.

امام علی علیه السلام :توبه ، بر چهار ستونْ استوار است: پشیمانی در دل، آمرزش خواهی به زبان، تحقّق بخشیدن [به آن ]در عمل، و تصمیم گرفتن به تکرار نکردن [گناه].

تحف العقول :به امام علی علیه السلام گفته شد: توبه خالص (نصوح) چیست؟ فرمود: «پشیمانی در دل، آمرزش خواهی به زبان، و تصمیم بر باز نگشتن [به گناه]» .

امام علی علیه السلام :پشیمانی [از گناه] ، همان آمرزش خواهی است.

امام زین العابدین علیه السلامـ در بیان احوال پدرش امام حسین علیه السلام در شب عاشورا ـ: به جای خویش باز گشت و سراسر شب را به نماز و آمرزش خواهی و دعا و زاری پرداخت، و یارانش نیز نماز می خواندند و دعا می کردند و آمرزش می خواستند.

امام باقر علیه السلامـ در سفارش به جابربن یزید جُعْفی ـ: و از گناهان گذشته ات، در نهایتِ پشیمانی و با آمرزش خواهی بسیار، دست بردار و با بازگشت درست [از گناهان ]خود را در معرض رحمت و بخشایش خداوند قرار ده و برای بازگشت درست، از دعای خالصانه و راز و نیاز در دلِ تاریکی ها[ی شب] ، کمک بگیر.

امام صادق علیه السلامـ در بیان لشکریان خِرد و نادانی ـ: توبه و ضدّ آن ، که پافشاری [بر گناه] است، و آمرزش خواهی و ضدّ آن ، که غفلت زدگی است.

.

عنه علیه السلام :إذا أحسَنتُم فَاحمَدُوا اللّهَ ، وإذا أسَأتُم فَاستَغفِرُوا اللّهَ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلامـ مِن وَصِیَّتِهِ لِعَبدِ اللّهِ بنِ جُندَبٍ ـ: یَابنَ جُندَبٍ ، حَقٌّ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ یَعرِفُنا أن یَعرِضَ عَمَلَهُ فی کُلِّ یَومٍ ولَیلَةٍ عَلی نَفسِهِ ، فَیَکونَ مُحاسِبَ نَفسِهِ ، فَإِن رَأی حَسَنَةً استَزادَ مِنها ، وإن رَأی سَیِّئَةً استَغفَرَ مِنها ؛ لِئَلّا یَخزی یَومَ القِیامَةِ . ⁽²⁾

عنه علیه السلام :ثَلاثٌ لا یَضُرُّ مَعَهُنَّ شَیءٌ : الدُّعاءُ عِندَ الکَربِ ، وَالاِستِغفارُ عِندَ الذَّنبِ ، وَالشُّکرُ عِندَ النِّعمَةِ . ⁽³⁾

الإمام العسکری علیه السلامـ مِن دُعائِهِ فِی الصَّباحِ ـ: وأعِنّی عَلَی استِغفارِکَ وَاستِقالَتِکَ ، قَبلَ أن یَفنَی الأَجَلُ ، ویَنقَطِعَ الأَمَلُ . ⁽⁴⁾

۲ / ۲الحَثُّ عَلی کَثرَةِ الاِستِغفارِأ ـ کَثرَةُ استِغفارِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آلهالسنن الکبری للنسائی عن أبی هریرة :ما رَأَیتُ أحَدا أکثَرَ أن یَقولَ : «أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ» مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۲ تشویق به آمرزش خواهی بسیار

الف ـ بسیار آمرزش خواستن پیامبر صلی الله علیه و آله

امام صادق علیه السلام :هرگاه کار نیکی کردید ، خدا را ستایش گویید، و هرگاه کار بد [و گناهی] کردید ، از خدا آمرزش بخواهید.

امام صادق علیه السلامـ ایشان به عبد اللّه بن جندب ـ: ای پسر جندب! بر هر مسلمانی که به ما اعتقاد دارد ، لازم است که در روز و شب ، کردار خود را بر خویشتن عرضه کند و حسابرسِ خود باشد. اگر نیکی دید ، بر آن بیفزاید و اگر کردار بدی از خود مشاهده کرد ، از آن آمرزش بخواهد تا در روز رستاخیز ، سرافکنده نشود.

امام صادق علیه السلام :سه چیز است که با وجود آنها ، هیچ چیز گزندی نمی رساند: دعا کردن در هنگام رنج [و گرفتاری] ، آمرزش خواستن در هنگام گناه، و سپاس گزاری در هنگام برخورداری از نعمت.

امام عسکری علیه السلامـ از دعای ایشان در صبحگاه ـ: کمکم فرما تا از تو آمرزش و پوزش بخواهم ، پیش از آن که عمر به سرآید و امید ، قطع شود.

۲ / ۲تشویق به آمرزش خواهی بسیارالف ـ بسیار آمرزش خواستن پیامبر صلی الله علیه و آلهالسنن الکبری، نسائیـ به نقل از ابوهُرَیره ـ: هیچ کس را ندیدم که بیشتر از پیامبر خدا بگوید: «از خدا آمرزش می طلبم و به درگاه او ، توبه می کنم».

.

صحیح البخاری عن عائشة :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یُکثِرُ أن یَقولَ فی رُکوعِهِ وسُجودِهِ : سُبحانَکَ اللّهُمَّ رَبَّنا وبِحَمدِکَ ، اللّهُمَّ اغفِر لی . ⁽¹⁾

صحیح مسلم عن عائشة :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یُکثِرُ أن یَقولَ قَبلَ أن یَموتَ : سُبحانَکَ وبِحَمدِکَ ، أستَغفِرُکَ وأتوبُ إلَیکَ . ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنّی لَأَستَغفِرُ اللّهَ فِی الیَومِ سَبعینَ مَرَّةً . ⁽³⁾

الکافی عن الحارث بن المغیرة عن الإمام الصادق علیه السلام :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَستَغفِرُ اللّهَ عز و جلفی کُلِّ یَومٍ سَبعینَ مَرَّةً ، ویَتوبُ إلَی اللّهِ عز و جل سَبعینَ مَرَّةً . قالَ : قُلتُ : کانَ یَقولُ : أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ ؟ قالَ : کانَ یَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ ، أستَغفِرُ اللّهَ» سَبعینَ مَرَّةً ، ویَقولُ : «وأتوبُ إلَی اللّهِ ، وأتوبُ إلَی اللّهِ» سَبعینَ مَرَّةً . ⁽⁴⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :وَاللّهِ ، إنّی لَأَستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ فِی الیَومِ أکثَرَ مِن سَبعینَ مَرَّةً . ⁽⁵⁾

.

صحیح البخاریـ به نقل از عایشه ـ: پیامبر خدا ، در رکوع و سجودش بسیار می گفت: پاکا تو ـ خدایا ، پروردگارا ـ و ستایش ، تو را! بار خدایا! مرا بیامرز» .

صحیح مسلمـ به نقل از عایشه ـ: پیامبر خدا ، پیش از آن که درگذرد، فراوان می گفت: «پاکا تو و ستایش ، تو را! از تو آمرزش می خواهم و به درگاه تو ، توبه می کنم» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من ، در روز ، هفتاد بار از خدا آمرزش می خواهم.

الکافیـ به نقل از حارث بن مغیره ـ: امام صادق علیه السلام فرمود : «پیامبر خدا ، روزی هفتاد بار از خداوند عز و جل آمرزش می طلبید و هفتاد بار به درگاه او ، توبه می کرد». گفتم : می فرمود: «از خدا آمرزش می خواهم و به درگاه او ، توبه می کنم»؟ ⁽¹⁾ فرمود: «[نه، بلکه] هفتاد بار می گفت: از خدا ، آمرزش می خواهم . از خدا ، آمرزش می خواهم و هفتاد بار می گفت: و به درگاه خدا ، توبه می برم . به درگاه خدا ، توبه می برم .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به خدا سوگند، من در روز ، بیش از هفتاد بار از خدا آمرزش می طلبم و به درگاهش ، توبه می کنم.

.

عنه صلی الله علیه و آله :إنّی لَأَستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ فِی الیَومِ مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّهُ لَیُغانُ ⁽²⁾عَلی قَلبی ، وإنّی لَأَستَغفِرُ اللّهَ فِی الیَومِ مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽³⁾

السنن الکبری للنسائی عن حذیفة بن الیمان :قُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنّی رَجُلٌ ذَرِبُ ⁽⁴⁾اللِّسانِ ، وإنَّ عامَّةَ ذلِکَ عَلی أهلی ، قالَ : فَأَینَ أنتَ مِنَ الاِستِغفارِ ؟ إنّی لَأَستَغفِرُ اللّهَ فِی الیَومِ ـ أو قالَ فِی الیَومِ وَاللَّیلَةِ ـ مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله کانَ یَتوبُ إلَی اللّهِ ویَستَغفِرُهُ فی کُلِّ یَومٍ ولَیلَةٍ مِئَةَ مَرَّةٍ مِن غَیرِ ذَنبٍ . ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من، روزی صد بار از خدا طلب آمرزش می کنم و به درگاهش ، توبه می برم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گاه دلم را تیرگی می گیرد و من ، روزی صد بار ، از خدا آمرزش می طلبم. ⁽¹⁾

السنن الکبری، نسائیـ به نقل از حُذَیفة بن یمان ـ: گفتم : ای پیامبر خدا! من ، مردی تند زبانم و بیشتر هم با خانواده ام (/ همسرم) چنین ام. فرمود: «پس آمرزش خواهی ات کجا رفته است؟ من ، خود، در روز (یا فرمود: در شبانه روز) صد بار از خداوند ، آمرزش می طلبم.

امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا ، شبانه روزی صد مرتبه به درگاه خدا ، توبه می کرد و از او آمرزش می طلبید، بدون آن که گناهی از ایشان ، سر زده باشد.

.

ب ـ کَثرَةُ استِغفارِ أبِی الحَسَنِ الکاظِمِ علیه السلامالزهد للحسین بن سعید عن إبراهیم بن أبی البلاد :قالَ أبُو الحَسَنِ علیه السلام : إنّی أستَغفِرُ اللّهَ فی کُلِّ یَومٍ خَمسَةَ آلافِ مَرَّةٍ . ثُمَّ قالَ لی : خَمسَةُ آلافٍ کَثیرٌ . ⁽¹⁾

۲ / ۳فَضلُ المُستَغفِرِالکتاب«وَ ظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّـهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ رَاکِعًا وَ أَنَابَ * فَغَفَرْنَا لَهُ ذَ لِکَ وَ إِنَّ لَهُ عِندَنَا لَزُلْفَی وَ حُسْنَ مَـئابٍ» . ⁽²⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أفلَحَ مَن وَجَدَ فی صَحیفَتِهِ استِغفارا کَثیرا . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :طوبی لِمَن وَجَدَ فی صَحیفَتِهِ استِغفارا کَثیرا . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :طوبی لِمَن وَجَدَ فی صَحیفَةِ عَمَلِهِ یَومَ القِیامَةِ تَحتَ کُلِّ ذَنبٍ : أستَغفِرُ اللّهَ . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ المُؤمِنَ إذا أحسَنَ استَبشَرَ ، وإذا أساءَ استَغفَرَ . ⁽⁶⁾

.

ب ـ بسیار آمرزش خواستن امام کاظم علیه السلام

۲ / ۳ فضیلت شخص آمرزش خواه

ب ـ بسیار آمرزش خواستن امام کاظم علیه السلامالزهد ، حسین بن سعیدـ به نقل از ابراهیم بن ابی البلاد ـ: امام کاظم علیه السلام فرمود: «من ، در هر روز ، پنجاه هزار مرتبه از خدا ، طلب آمرزش می کنم» . سپس به من فرمود: «پنج هزار بار هم بسیار است».

۲ / ۳فضیلت شخص آمرزش خواهقرآن«و داوود دانست که ما ، وی را آزموده ایم . پس از پروردگار خود ، آمرزش خواست و به خاک افتاد و به سوی ما بازگشت. و ما هم این را بر او بخشودیم ، و او را در نزد ما منزلتی و بازگشتی نیکوست» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رستگار ، کسی است که در کارنامه اش ، آمرزش خواهی بسیار یابد .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خوشا آن که در کارنامه اش ، آمرزش خواهی بسیار یابد!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خوشا به حال کسی که روز رستاخیز ، در نامه عملش، زیر هر گناهی «استغفر اللّه» بیابد!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مؤمن ، هرگاه کار نیک کند ، شاد می شود و هر گاه بد کند ، آمرزش می طلبد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ اُمَّتِی الَّذینَ إذا أساؤُوا استَغفَروا ، وإذا أحسَنُوا استَبشَروا . ⁽¹⁾

سنن ابن ماجة عن عائشة :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله کانَ یَقولُ : اللّهُمَّ اجعَلنی مِنَ الَّذینَ إذا أحسَنُوا استَبشَروا ، وإذا أساؤُوا استَغفَروا . ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ المُسلِمَ فی ذِمَّةِ اللّهِ مِن یَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ إلی أن یَقومَ بَینَ یَدَیِ اللّهِ تَبارَکَ وتَعالی ، فَإِن وافَی اللّهَ بِشَهادَةِ لا إلهَ إلَا اللّهُ صادِقا ، أو بِاستِغفارٍ صادِقا ، کَتَبَ اللّهُ لَهُ بَراءَةً مِنَ النّارِ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن اُمَّتی ـ أو هذِهِ الاُمَّةِ ـ عَبدٌ یَعمَلُ حَسَنَةً فَیَعلَمُ أنَّها حَسَنَةٌ ، وأنَّ اللّهَ عز و جلجازیهِ بِها خَیرا ، ولا یَعمَلُ سَیِّئَةً فَیَعلَمُ أنَّها سَیِّئَةٌ ، وَاستَغفَرَ اللّهَ عز و جل مِنها ، ویَعلَمُ أنَّهُ لا یَغفِرُ إلّا هُوَ ، إلّا وهُوَ مُؤمِنٌ . ⁽⁴⁾

الإمام علیّ علیه السلام :المُؤمِنُ مُنیبٌ مُستَغفِرٌ تَوّابٌ . ⁽⁵⁾

عنه علیه السلام :إنَّمَا الکَیِّسُ ⁽⁶⁾مَن إذا أساءَ استَغفَرَ ، وإذا أذنَبَ نَدِمَ . ⁽⁷⁾

عنه علیه السلام :طوبی لِنَفسٍ أدَّت إلی رَبِّها فَرضَها ، وعَرَکَت بِجَنبِها بُؤسَها ⁽⁸⁾، وهَجَرَت فِی اللَّیلِ غُمضَها ، حَتّی إذا غَلَبَ الکَری ⁽⁹⁾عَلَیهَا افتَرَشَت أرضَها ، وتَوَسَّدَت کَفَّها ، فی مَعشَرٍ أسهَرَ عُیونَهُم خَوفُ مَعادِهِم ، وتَجافَت عَن مَضاجِعِهِم جُنوبُهُم ، وهَمهَمَت بِذِکرِ رَبِّهِم شِفاهُهُم ، وتَقَشَّعَت بِطولِ استِغفارِهِم ذُنوبُهُم «أُوْلَئِکَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» ⁽¹⁰⁾. ⁽¹¹⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین های امّت من ، کسانی هستند که هرگاه بد کنند ، آمرزش بخواهند و هر گاه کار نیک کنند ، شادمان شوند.

سنن ابن ماجةـ به نقل از عایشه ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله می فرمود: «بار خدایا! مرا از کسانی قرار ده که هر گاه کار نیک کنند ، شادمان می شوند و هر گاه بد کنند ، آمرزش می طلبند».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مسلمان، از آن روزی که مادرش او را می زاید تا روزی که در پیشگاه خداوند ـ تبارک و تعالی ـ می ایستد، در پناه [و زنهار] خداست . پس اگر با شهادت راستین به یگانگی خدا، یا آمرزش خواهی راستین بر خدا وارد شود ، خداوند برایش ، برات آزادی از آتش می نویسد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر بنده ای از امّت من (یا : این امّت) کار نیکی کند و بداند آن کار ، نیک است و خداوند عز و جل برای آن به او پاداش نیک می دهد، یا کار بدی کند و بداند آن کار ، بد است و برای آن از خداوند عز و جل آمرزش بخواهد و بداند که آمرزگاری جز او نیست، بی گمان ، او مؤمن است.

امام علی علیه السلام :مؤمن، بازگردنده [به درگاه خدا]، آمرزش خواه و توبه گر است.

امام علی علیه السلام :زیرک [و خردمند] کسی است که هرگاه بد کند ، آمرزش بخواهد و هر گاه گناه کند، پشیمان گردد.

امام علی علیه السلام :خوشا آن که وظیفه اش را در قبال پروردگارش به جا می آورد و رنج [و سختی] را به جان می خرد و در شب ، از خواب دوری می ورزد و چون چُرت بر او چیره گردد ، زمین را بستر خود می سازد و سر بر کف خویش می نهد و در میان جماعتی است که از بیم رستاخیز ، شب ها دیدگانشان نمی خوابد و پهلوهایشان از بسترهایشان کناره می گیرد و لبانشان به یاد پروردگارشان زمزمه کنان می شود و از آمرزش خواهی های بسیار ، گناهانشان زدوده می شود . «اینان اند گروه خدا ؛ و آگاه باشید که گروه خدا ، رستگارند» .

.

عنه علیه السلامـ فی ذِکرِ أحوالِ أهلِ الدُّنیا فِی الآخِرَةِ ـ: «وَ سِیقَ الَّذِینَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَی الْجَنَّةِ زُمَرًا» ⁽¹⁾قَد اُمِنَ العَذابُ ، وَانقَطَعَ العِتابُ ، وزُحزِحوا عَنِ النّارِ ، وَاطمَأَنَّت بِهِمُ الدّارُ ، ورَضُوا المَثوی وَالقَرارَ . الَّذینَ کانَت أعمالُهُم فِی الدُّنیا زاکِیَةً ، وأعیُنُهُم باکِیَةً . وکانَ لَیلُهُم فی دُنیاهُم نَهارا تَخَشُّعا وَاستِغفارا ، وکانَ نَهارُهُم لَیلاً تَوَحُّشا وَانقِطاعا ، فَجَعَلَ اللّهُ لَهُمُ الجَنَّةَ مَآبا ، وَالجَزاءَ ثَوابا ، وکانوا أحَقَّ بِها وأهلَها ، فی مُلکٍ دائِمٍ ، ونَعیمٍ قائِمٍ . ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی إذا رَأی أهلَ قَریَةٍ قَد أسرَفوا فِی المَعاصی ، وفیها ثَلاثَةُ نَفَرٍ مِنَ المُؤمِنینَ ، ناداهُم جَلَّ جَلالُهُ وتَقَدَّسَت أسماؤُهُ : یا أهلَ مَعصِیَتی ، لَولا مَن فیکُم مِنَ المُؤمِنینَ المُتَحابّینَ بِجَلالی ، العامِرینَ بِصَلاتِهِم أرضی ومَساجِدی ، وَالمُستَغفِرینَ بِالأَسحارِ خَوفا مِنّی ، لَأَنزَلتُ بِکُم عَذابی ثُمَّ لا اُبالی . ⁽³⁾

.

امام علی علیه السلامـ در بیان احوال مردم دنیا در آخرت ـ: «آنان را که از پروردگارشان پروا کرده بودند ، گروه گروه، به بهشت می بَرند» ، در حالی که از عذاب ، ایمن شده اند و سرزنش به پایان رسیده و از آتش ، دور گشته اند و سرا [ی بهشت] ، به ایشان آرام گرفته است و ایشان ، از آن خانه و کاشانه خشنودند. اینان ، کسانی هستند که کردارهایشان ، در دنیا ، پاک بوده و چشمانشان ، گریان، و شب هایشان [چونان] روز بوده است زیرا سراسر آن را به عبادت و آمرزش خواهی می گذرانده اند، و روزهایشان [چونان] شب بوده ؛ چرا که در تنهایی و جدایی [از خلق] به سر می برده اند. از این رو ، خداوند ، بهشت را فرجام آنان و پاداششان قرار داده است و البته ، اینان ، سزاوارترین کس به بهشت اند و شایستگی آن را دارند تا در مُلکی پاینده و نعمتی جاویدان باشند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ـ تبارک و تعالی ـ هرگاه مردم آبادی ای را بیند که در گناه [و نافرمانی] از اندازه گذشته اند و سه نفر مؤمن در میان ایشان به سر می برد، آن پُرشکوهِ پاک نام، ندایشان می دهد که: «ای نافرمانان از من! اگر نبود وجود چند مؤمن در میان شما که به خاطر من ، دوستدار یکدیگرند و با نمازِ خود ، زمین و مسجدهایم را آباد دارند و سحرگاهان ، از ترس من به آمرزش خواهی می پردازند، بی هیچ ملاحظه ای ، عذابم را بر شما فرو می فرستادم.

.

الإمام زین العابدین علیه السلام :مَن قالَ : «أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ» فَلَیسَ بِمُستَکبِرٍ ولا جَبّارٍ ، إنَّ المُستَکبِرَ الَّذی یُصِرُّ عَلَی الذَّنبِ الَّذی قَد غَلَبَهُ هَواهُ فیهِ ، وآثَرَ دُنیاهُ عَلی آخِرَتِهِ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلامـ مِن دُعائِهِ فِی الاِعتِرافِ ـ: وأنَّ أحَبَّ عِبادِکَ إلَیکَ مَن تَرَکَ الاِستِکبارَ عَلَیکَ ، وجانَبَ الإِصرارَ ، ولَزِمَ الاِستِغفارَ . وأنَا أبرَأُ إلَیکَ مِن أن أستَکبِرَ ، وأعوذُ بِکَ مِن أن اُصِرَّ ، وأستَغفِرُکَ لِما قَصَّرتُ فیهِ . ⁽²⁾

عنه علیه السلامـ أیضا ـ: یا أرحَمَ مَنِ انتابَهُ المُستَرحِمونَ ، ویا أعطَفَ مَن أطافَ بِهِ المُستَغفِرونَ . ⁽³⁾

عنه علیه السلامـ ومِن دُعائِهِ لِلعیدَینِ وَالجُمُعَةِ ـ: ولا یَشقی بِنَقِمَتِکَ المُستَغفِرونَ ، رِزقُکَ مَبسوطٌ لِمَن عَصاکَ ، وحِلمُکَ مُعتَرِضٌ لِمَن ناواکَ ⁽⁴⁾، عادَتُکَ الإِحسانُ إلَی المُسیئینَ ، وسُنَّتُکَ الإِبقاءُ عَلَی المُعتَدینَ . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق علیه السلام :إذا أکثَرَ العَبدُ مِنَ الاِستِغفارِ ، رُفِعَت صَحیفَتُهُ وهِیَ تَتَلَألَأُ ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾

عنه علیه السلام :یَدخُلُ رَجُلانِ المَسجِدَ ، أحَدُهُما عابِدٌ وَالآخَرُ فاسِقٌ ، فَیَخرُجانِ مِنَ المَسجِدِ وَالفاسِقُ صِدِّیقٌ وَالعابِدُ فاسِقٌ ، وذلِکَ أنَّهُ یَدخُلُ العابِدُ المَسجِدَ وهُوَ مُدِلٌّ ⁽⁸⁾بِعِبادَتِهِ وفِکرَتُهُ فی ذلِکَ ، ویَکونُ فِکرَةُ الفاسِقِ فِی التَّنَدُّمِ عَلی فِسقِهِ ، فَیَستَغفِرُ اللّهَ مِن ذُنوبِهِ . ⁽⁹⁾

.

امام زین العابدین علیه السلام :کسی که بگوید: «از خدا ، آمرزش می طلبم و به درگاهش ، توبه می برم» ، گردن فراز و متکبّر نیست. گردن فراز ، کسی است که بر گناهی که در آن مغلوب هوس خویش گشته است ، پای بفشارد و دنیای خود را بر آخرتش برگزیند.

امام زین العابدین علیه السلامـ از دعای ایشان در اعتراف به درگاه خدا ـ: محبوب ترینِ بندگانت در نزد تو ، کسی است که گردن فرازی بر تو را فرو گذارد و از پافشاری [برگناه] دوری کند و به آمرزش خواهی در آویزد . من ، درپیشگاه تو اعلام برائت می کنم از این که گردن فرازی کنم، و به تو پناه می برم از این که [برگناه ]پای فِشُرم، و برای تقصیرات خود ، از تو آمرزش می طلبم.

امام زین العابدین علیه السلامـ از دعای ایشان در اعتراف به درگاه خدا ـ: ای مهربان ترین کسی که مهرجویان، پیاپی ، آهنگ او می کنند، و ای با محبّت ترین کسی که آمرزش خواهان ، گِرد او می چرخند .

امام زین العابدین علیه السلامـ از دعای ایشان در روز عید قربان و فطر و روز جمعه ـ: آمرزش خواهان ، به خشم تو گرفتار نمی آیند . [خوان] روزی ات برای آن هم که تو را نافرمانی کند ، گسترده است و بردباری ات ، آن را که با تو دشمنی ورزد ، در بر می گیرد. عادت تو ، نیکی کردن به بدکاران است، و شیوه ات ، شفقت بر متجاوزان [ از فرمان و حدودت].

امام صادق علیه السلام :هر گاه بنده ، بسیار طلب آمرزش کند ، نامه اعمالش در حالی که می درخشد ، بالا برده می شود.

امام صادق علیه السلام :دو مرد به مسجد در می آیند : یکی عبادت پیشه و دیگری گنهکار، و از مسجد بیرون روند در حالی که آن گنهکار ، مؤمنی راستین گشته است و آن دیگری ، عبادت پیشه گنهکار؛ از آن رو که عبادت پیشه ، در حالی به مسجد در آمده است که به عبادت خویش ، می نازیده و به آن می اندیشیده است ؛ امّا گنهکار ، پیوسته در اندیشه پشیمانی از گنهکاری خویش بوده است . لذا خداوند ، گناهان او را می آمرزد.

.

۲ / ۴التَّحذیرُ مِن تَرکِ الاِستِغفارِالکتاب«قَالَ یَـقَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّیِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ» . ⁽¹⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن لا یَستَغفِرُ اللّهَ لا یَغفِرُ اللّهُ لَهُ ، ومَن لا یَتوبُ لا یَتوبُ ⁽²⁾اللّهُ عَلَیهِ ، ومَن لا یَرحَمُ لا یَرحَمُهُ اللّهُ . ⁽³⁾

الکافی عن سماعة بن مهران :سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَیْثُ لَا یَعْلَمُونَ» ⁽⁴⁾؟ قالَ : هُوَ العَبدُ یُذنِبُ الذَّنبَ فَتُجَدَّدُ لَهُ النِّعمَةُ مَعَهُ ، تُلهیهِ تِلکَ النِّعمَةُ عَنِ الاِستِغفارِ مِن ذلِکَ الذَّنبِ . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ بر حذر داشتن از ترک آمرزش خواهی

۲ / ۴بر حذر داشتن از ترک آمرزش خواهیقرآن«گفت: «ای مردم! چرا پیش از نیکی به بدی می شتابید؟ چرا از خدا ، آمرزش نمی خواهید ، باشد که مورد رحمت قرار گیرید؟»» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کسی که از خدا آمرزش نخواهد ، خدا او را نمی آمرزد، و کسی که به درگاه خدا بازنگردد ، خدا هم به سوی او باز نمی گردد، و کسی که رحم نکند ، خدا هم به او رحم نمی کند.

الکافیـ به نقل از سماعة بن مهران ـ: از حضرت صادق علیه السلام در باره این سخن خداوند عز و جل پرسیدم: «به زودی ، آنان را از جایی که نمی دانند ، تدریجاً غافلگیر می کنیم» ؟ فرمود: «بنده ، گناه می کند و با آن گناه ، نعمتی تازه به او داده می شود و آن نعمت ، او را از طلب آمرزش برای آن گناه ، غافل می سازد» .

.

الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَیرا فَأَذنَبَ ذَنبا أتبَعَهُ بِنَقِمَةٍ ، ویُذَکِّرُهُ الاِستِغفارَ ، وإذا أرادَ بِعَبدٍ شَرّا فَأَذنَبَ ذَنبا أتبَعَهُ بِنِعمَةٍ لِیُنسِیَهُ الاِستِغفارَ ، ویَتَمادی بِها ، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل : «سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَیْثُ لَا یَعْلَمُونَ» بِالنِّعَمِ عِندَ المَعاصی . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآیَةُ : «وَالَّذِینَ إِذَا فَعَلُواْ فَـحِشَةً أَوْظَـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ ذَکَرُواْ اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ» ⁽²⁾صَعِدَ إبلیسُ جَبَلاً بِمَکَّةَ یُقالُ لَهُ : ثَورٌ ، فَصَرَخَ بِأَعلی صَوتِهِ بِعَفاریتِهِ ، فَاجتَمَعوا إلَیهِ ، فَقالوا : یا سَیِّدَنا لِمَ دَعَوتَنا ؟ قالَ : نَزَلَت هذِهِ الآیَةُ ، فَمَن لَها ؟ فَقامَ عِفریتٌ مِنَ الشَّیاطینِ فَقالَ : أنَا لَها بِکَذا وکَذا ، قالَ : لَستَ لَها ، فَقامَ آخَرُ فَقالَ : مِثلَ ذلِکَ ، فَقالَ : لَستَ لَها ، فَقالَ الوَسواسُ الخَنّاسُ : أنَا لَها ، قالَ : بِماذا ؟ قالَ : أعِدُهُم واُمَنّیهِم حَتّی یُواقِعُوا الخَطیئَةَ ، فَإِذا واقَعُوا الخَطیئَةَ أنسَیتُهُمُ الاِستِغفارَ ، فَقالَ : أنتَ لَها ، فَوَکَّلَهُ بِها إلی یَومِ القِیامَةِ . ⁽³⁾

حیاة الحیوان عن وهیب بن الورد :بَلَغَنا أنَّ إبلیسَ تَمَثَّلَ لِیَحیَی بنِ زَکَرِیّا علیه السلام فَقالَ لَهُ : أنصَحُکَ ؟ فَقالَ لَهُ : لا اُریدُ ذلِکَ ، ولکِن أخبِرنی عَن بَنی آدَمَ ، فَقالَ : هُم عِندَنا ثَلاثَةُ أصنافٍ : صِنفٌ مِنهُم هُم أشَدُّ الأَصنافِ عِندَنا ، نُقبِلُ عَلی أحَدِهِم حَتّی نَفتِنَهُ فی دینِهِ ونَتَمَکَّنَ مِنهُ ، فَیَفزَعُ إلَی الاِستِغفارِ وَالتَّوبَةِ فَیُفسِدُ عَلَینا کُلَّ شَیءٍ نُصیبُهُ مِنهُ ، ثُمَّ نَعودُ إلَیهِ فَیَعودُ ، فَلا نَحنُ نَیأَسُ مِنهُ ، ولا نَحنُ نُدرِکُ مِنهُ حاجَتَنا ، فَنَحنُ مَعَهُ فی عَناءٍ . وصِنفٌ مِنهُم فی أیدینا کَالکُرَةِ فی أیدی صِبیانِکُم نَتَلَقَّفُهُم کَیفَ شِئنا ، قَد کَفَونا مُؤنَةَ ⁽⁴⁾أنفُسِهِم . وصِنفٌ مِنهُم مِثلُکَ مَعصومونَ لا نَقدِرُ مِنهُم عَلی شَیءٍ . ⁽⁵⁾

.

امام صادق علیه السلام :خداوند ، هر گاه خیر بنده ای را بخواهد و او گناهی کند ، در پی آن ، کیفرش می دهد و آمرزش خواهی را به یادش می آورد ، و هر گاه شرّ بنده ای را بخواهد و او گناهی کند ، در پی آن ، به او نعمتی می دهد تا آمرزش خواهی را از یادش ببرد و به آن حال ، ادامه دهد . این است معنای این سخن خداوند عز و جل : «به زودی آنان را از جایی که نمی دانند ، تدریجاً غافلگیر می کنیم» ؛ یعنی با نعمت دادن در هنگام ارتکاب گناهان.

امام صادق علیه السلام :چون این آیه: «و کسانی که هرگاه کار زشت کنند یا به خود ستم ورزند ، خدا را یاد می کنند و برای گناهانشان ، آمرزش می طلبند» ، فرود آمد ، ابلیس بر فراز کوهی در مکّه به نام ثور رفت و با فریاد هر چه بلندتر ، عفریت های خویش را صدا زد و آنان ، همگی جمع شدند و گفتند: سَرورا! برای چه ما را فرا خوانده ای؟ ابلیس گفت: این آیه فرود آمده است . کیست که از پسِ آن برآید؟ عفریتی از شیاطین گفت: من ، در برابر آن ، چنین و چنان می کنم. ابلیس گفت: تو از پسِ آن بر نمی آیی. دیگری برخاست و همانند آن گفت. ابلیس گفت: تو هم از عهده اش برنمی آیی. وسوسه گرِ خنّاس گفت: من ، از پس آن بر می آیم. ابلیس گفت: چگونه؟ گفت: به آنان وعده [ی توبه ]می دهم و امیدوارشان می کنم تا آن که مرتکب گناه شوند و چون در گناه افتادند ، آمرزش خواهی را از یادشان می برم. ابلیس گفت: تو از عهده آن ، بر می آیی . آن گاه ، او را تا روز قیامت ، بر این کار گماشت.

حیاة الحیوانـ به نقل از وهیب بن ورد ـ: آورده اند که ابلیس ، در برابر یحیی بن زکریا علیه السلام مجسّم شد و گفت: می خواهی به تو پندی دهم؟ یحیی علیه السلام به او گفت: «نمی خواهم ؛ امّا مرا از فرزندان آدم ، خبر ده». ابلیس گفت: آنان ، از نظر ما سه دسته اند: دسته ای از آنان ، در نظر ما سرسخت ترین اند. به سراغ یکی از آنان می رویم تا او را از دینش گم راه سازیم و بر او مسلّط شویم ؛ ولی او به آمرزش خواهی و توبه ، پناه می برد و هر چه در باره او رِشته ام ، پنبه می کند . بار دیگر به سراغش می رویم و او ، باز چنین می کند. نه از او نومید می شویم و نه در باره اش به هدف خود می رسیم . پس از او در زحمتیم. دسته ای دیگر از آنان ، چونان گویی که در دست کودکان است ، در دستان ما هستند و هر گونه که بخواهیم ، آنها را می چرخانیم. اینان ، برای ما زحمتی ندارند. و دسته ای دیگر از ایشان ، معصوم اند و هیچ کاری با آنان نمی توانیم بکنیم.

.

. .

. .

الفَصلُ الثّالِثُ : خصائص الاستغفار۳ / ۱خَیرُ العِبادَةِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ العِبادَةِ الاِستِغفارُ ، وذلِکَ قَولُ اللّهِ عز و جل فی کِتابِهِ : «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنبِکَ» ⁽¹⁾. ⁽²⁾

۳ / ۲خَیرُ الدُّعاءِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ الدُّعاءِ الاِستِغفارُ وخَیرُ العِبادَةِ قَولُ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ» . ⁽³⁾

.

فصل سوم: ویژگی های آمرزش خواهی

۳ / ۱ بهترین پرستش

۳ / ۲ بهترین نیایش

فصل سوم: ویژگی های آمرزش خواهی۳ / ۱بهترین پرستشپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین پرستش، آمرزش خواهی است؛ زیرا این ، سخن خداوند عز و جل در کتابش است که فرموده : «بدان که معبودی جز خدا نیست و برای گناهت ، آمرزش بخواه» .

۳ / ۲بهترین نیایشپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین نیایش، آمرزش خواهی است، و بهترین پرستش ، گفتن: «لا إله إلّا اللّه ؛ معبودی جز خدا نیست».

.

المحاسن عن السکونی عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أفضَلُ العِبادَةِ قَولُ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ» ، وخَیرُ الدُّعاءِ الاِستِغفارُ . ثُمَّ تَلَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنبِکَ» . ⁽¹⁾

الدعوات :قالَ صلی الله علیه و آله : ما مِنَ الذِّکرِ شَیءٌ أفضَلُ مِن قَولِ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ» ، وما مِنَ الدُّعاءِ شَیءٌ أفضَلُ مِنَ الاِستِغفارِ . ثُمَّ تَلا : «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنبِکَ» . ⁽²⁾

۳ / ۳أجمَعُ الدُّعاءِالإمام الصادق علیه السلام :إنَّ مِن أجمَعِ الدُّعاءِ الاِستغفارَ . ⁽³⁾

۳ / ۴أفضَلُ التَّوَسُّلِالإمام علیّ علیه السلام :أفضَلُ التَّوَسُّلِ الاِستِغفارُ . ⁽⁴⁾

عنه علیه السلام :نِعمَ الوَسیلَةُ الاِستِغفارُ . ⁽⁵⁾

.

۳ / ۳ جامع ترین نیایش

۳ / ۴ برترین توسّل

المحاسنـ به نقل از سکّونی ، از امام صادق علیه السلام ، از پدران بزرگوارش علیهم السلام ـ: پیامبر خدا فرمود: «برترینِ پرستش ، گفتن «معبودی جز خدا نیست . نیرو و توانی نیست ، جز به یاری خدا» است، و بهترین نیایش ، آمرزش خواهی است» . پیامبر صلی الله علیه و آله سپس این آیه را تلاوت فرمود: «بدان که معبودی جز خدا نیست ، و برای گناهت ، آمرزش بخواه» » .

الدعوات :پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هیچ ذکری ، برتر از گفتن «معبودی جز خدا نیست» نباشد ، و هیچ دعایی ، برتر از آمرزش خواهی نیست». سپس این آیه را تلاوت کرد: «بدان که معبودی جز خدا نیست ، و برای گناهت ، آمرزش بخواه» » .

۳ / ۳جامع ترین نیایشامام صادق صلی الله علیه و آله :یکی از جامع ترین نیایش ها، آمرزش خواهی است.

۳ / ۴برترین توسّلامام علی علیه السلام :برترین توسّل، آمرزش خواهی است.

امام علی علیه السلام :خوبْ وسیله ای [برای شفاعت نزد خدا] است آمرزش خواهی!

.

۳ / ۵سِلاحُ المُذنِبِالإمام علیّ علیه السلام :سِلاحُ المُذنِبِ الاِستِغفارُ . ⁽¹⁾

۳ / ۶شَفیعُ المُذنِبِالإمام علیّ علیه السلام :لا شَفیعَ أنجَحُ مِنَ الاِستِغفارِ . ⁽²⁾

.

۳ / ۵ حربه گنهکار

۳ / ۶ میانجی گنهکار

۳ / ۵حربه گنهکارامام علی علیه السلام :حربه گنهکار، آمرزش خواهی است.

۳ / ۶میانجی گنهکارامام علی علیه السلام :هیچ میانجی ای مؤثّرتر از آمرزش خواهی نیست.

.

الفَصلُ الرابِعُ : برکات الاستغفار۴ / ۱غُفرانُ اللّهِالکتاب«وَمَن یَعْمَلْ سُوءًا أَوْ یَظْـلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ یَسْتَغْفِرِ اللَّهَ یَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَّحِیمًا» . ⁽¹⁾

«وَالَّذِینَ إِذَا فَعَلُواْ فَـحِشَةً أَوْظَـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ ذَکَرُواْ اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَا اللَّهُ وَلَمْ یُصِرُّواْ عَلَی مَا فَعَلُواْ وَهُمْ یَعْلَمُونَ» . ⁽²⁾

«وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ کَانَ غَفُورًا رَّحِیمًا» . ⁽³⁾

«وَ اسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیم» . ⁽⁴⁾

«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا» . ⁽⁵⁾

«أَفَلَا یَتُوبُونَ إِلَی اللَّهِ وَیَسْتَغْفِرُونَهُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» . ⁽⁶⁾

.

فصل چهارم: برکت های آمرزش خواهی

۴ / ۱ آمرزش خدا

فصل چهارم: برکت های آمرزش خواهی۴ / ۱آمرزش خداقرآن«و هر کس کار بدی کند یا بر خویشتن ستم ورزد ، سپس از خدا آمرزش بخواهد ، خدای را آمرزگاری مهربان می یابد» .

«و کسانی که هر گاه فحشایی کنند یا بر خویش ستم ورزند ، خدای را به یاد می آورند و از گناهانشان آمرزش می طلبند ـ و جز خدا ، کیست که گناهان را بیامرزد؟ ـ و بر آنچه کرده اند ، آگاهانه اصرار نمی ورزند» .

«و از خدا آمرزش بخواه ، که خدا ، همواره آمرزگاری مهربان بوده است» .

«و از خدا آمرزش بخواهید ، که خدا ، آمرزگاری مهربان است» .

«پس گفتم: «از پروردگارتان آمرزش بخواهید ، که او آمرزنده مهربان است»» .

«پس چرا به درگاه خدا توبه نمی بریم و از او آمرزش نمی خواهیم، در حالی که خدا ، آمرزگاری مهربان است؟» .

.

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَنِ استَغفَرَ غَفَرَ اللّهُ لَهُ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :قالَ اللّهُ عز و جل : یَابنَ آدَمَ ، إنَّکَ ما دَعَوتَنی ورَجَوتَنی غَفَرتُ لَکَ عَلی ما کانَ فیکَ ولا اُبالی ، یَابنَ آدَمَ ، لَو بَلَغَت ذُنوبُکَ عَنانَ السَّماءِ ثُمَّ استَغفَرتَنی غَفَرتُ لَکَ ، ولا اُبالی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ الشَّیطانَ قالَ : وعِزَّتِکَ یا رَبِّ ، لا أبرَحُ أغوی عِبادَکَ ما دامَت أرواحُهُم فی أجسادِهِم . قالَ الرَّبُّ : وعِزَّتی وجَلالی ، لا أزالُ أغفِرُ لَهُم مَا استَغفَرونی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یَقولُ اللّهُ تعالی : یا عِبادی ... کُلُّکُم مُذنِبٌ إلّا مَن عافَیتُ ، فَمَن عَلِمَ مِنکُم أنّی ذو قُدرَةٍ عَلَی المَغفِرَةِ فَاستَغفَرَنی ، غَفَرتُ لَهُ ولا اُبالی . ⁽⁴⁾

صحیح مسلم :عَن أبی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فیما رَوی عَنِ اللّهِ تَبارَکَ وتَعالی أنَّهُ قالَ : ... یا عِبادی ! إنَّکُم تُخطِئونَ بِاللَّیلِ وَالنَّهارِ ، وأنَا أغفِرُ الذُّنوبَ جَمیعا ، فَاستَغفِرونی أغفِر لَکُم . ⁽⁵⁾

.

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس آمرزش بخواهد، خدا او را می آمرزد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند عز و جل فرمود: «ای پسر آدم! تا آن گاه که مرا بخوانی و به من ، امیدوار باشی ، با وجود همه گناهانی که داشته ای، تو را می آمرزم و باکی ندارم. ای پسر آدم ! اگر گناهانت سر به آسمان بزند، سپس از من آمرزش بخواهی ، تو را می آمرزم و باکی ندارم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شیطان گفت: به عزّتت سوگند ـ ای پروردگار ـ که بندگانت را تا جان در بدن دارند ، گم راه می کنم! پروردگار فرمود: «به عزّت و جلالم سوگند که من هم تا هر زمان از من آمرزش خواهند ، آنان را می آمرزم!» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند متعال می فرماید: «بندگان من!... همه شما گناهکارید ، مگر کسی که من از گناه به سلامتش دارم. پس هر یک از شما بداند که من ، بر آمرزیدنْ توانایم و از من ، آمرزش بخواهد، باک ندارم و او را می آمرزم» .

صحیح مسلمـ به نقل از ابوذر ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله از خداوند تبارک و تعالی ـ روایت کرده که فرمود : «... ای بندگان من! شما شب و روز ، گناه می کنید، و من [کسی هستم که ]همه گناهان را می آمرزم. پس، از من آمرزش بخواهید تا شما را بیامرزم» .

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ العَبدَ لَیَقولُ : یا رَبِّ اغفِر لی ـ وقَد أذنَبَ ـ فَتَقولُ المَلائِکَةُ : یا رَبِّ ، إنَّهُ لَیسَ لِذلِکَ بِأَهلٍ ! قالَ اللّهُ تَعالی : لکِنّی أهلٌ أن أغفِرَ لَهُ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: یا عَلِیُّ ، إنَّ اللّهَ یَعجَبُ مِن عَبدِهِ إذا قالَ : «رَبِّ اغفِر لی فَإِنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» یَقولُ : یا مَلائِکَتی ، عَبدی هذا قَد عَلِمَ أنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ غَیری ، اِشهَدوا أنّی قَد غَفَرتُ لَهُ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :من اُعطِیَ الاِستِغفارَ اُعطِیَ المَغفِرَةَ ؛ لِأَنَّ اللّهَ یَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا» . ⁽³⁾

الإمام علیّ علیه السلام :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ أصابَ المَغفِرَةَ . ⁽⁴⁾

۴ / ۲عَدَمُ کِتابَةِ السَّیِّئاتِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ صاحِبَ الشِّمالِ لَیَرفَعُ القَلَمَ سِتَّ ساعاتٍ عَنِ العَبدِ المُسلِمِ المُخطِئِ أوِ المُسیءِ ، فَإِن نَدِمَ وَاستَغفَرَ اللّهَ مِنها ألقاها ، وإلّا کُتِبَت واحِدَةً . ⁽⁵⁾

.

۴ / ۲ ننوشتن گناهان

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بنده گنهکار می گوید: پروردگارا! مرا بیامرز. فرشتگان می گویند: پروردگارا! او سزاوار این کار نیست . خدای متعال می فرماید: «امّا من ، سزاوار آن هستم که او را بیامرزم» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: ای علی! خدا از بنده ای که بگوید: پروردگارا! مرا بیامرز؛ زیرا گناهان را جز تو کسی نمی آمرزد ، خوشش می آید و می فرماید: ای فرشتگان من! این بنده ام دانست که جز من ، کسی گناهان را نمی آمرزد. گواه باشید که من هم او را آمرزیدم » .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به هر کس آمرزش خواهی داده شود ، آمرزش عطا شود؛ زیرا خداوند می فرماید: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است» .

امام علی علیه السلام :هر کس از خدا آمرزش طلبد ، به آمرزش می رسد.

۴ / ۲ننوشتن گناهانپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :فرشته دست چپ ، تا شش ساعت از نوشتن گناه بنده مسلمان خطا کار یا بدکار، خودداری می کند. اگر [در این مدّت] پشیمان شد و از خدا آمرزش خواست ، آن [گناه] را دور می افکند ؛ و گرنه ، یک گناه برایش نوشته می شود.

.

عنه صلی الله علیه و آله :المَلَکُ الَّذی عَلَی الیَمینِ أمیرٌ عَلَی المَلَکِ الَّذی عَلَی الشِّمالِ ، فَإِذا عَمِلَ حَسَنَةً قالَ لِصاحِبِ الشِّمالِ : اُکتُبها ، وإذا عَمِلَ سَیِّئَةً ، قالَ لَهُ : دَعها لا تَکتُبها سَبعَ ساعاتٍ ، لَعَلَّهُ یَستَغفِرُ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی تَفسیرِ قَولِهِ تَعالی : «مَّا یَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ» ⁽²⁾ـ: صاحِبُ الیَمینِ أمیرٌ عَلی صاحِبِ الشِّمالِ ، فَإِذا عَمِلَ حَسَنَةً کَتَبَها لَهُ صاحِبُ الیَمینِ بِعَشرِ أمثالِها ، وإذا عَمِلَ سَیِّئَةً فَأَرادَ صاحِبُ الشِّمالِ أن یَکتُبَها ، قالَ لَهُ صاحِبُ الیَمینِ : أمسِک ، فَیُمسِکُ عَنهُ سَبعَ ساعاتٍ ؛ فَإِنِ استَغفَرَ اللّهَ مِنها ، لَم یُکتَب عَلَیهِ شَیءٌ ، وإن لَم یَستَغفِرِ اللّهَ کُتِبَ لَهُ سَیِّئَةٌ واحِدَةٌ . ⁽³⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَن عَمِلَ سَیِّئَةً اُجِّلَ فیها سَبعَ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ ، فَإِن قالَ : «أستَغفِرُ اللّهَ الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ الحَیُّ القَیّومُ وأتوبُ إلَیهِ» ثَلاثَ مَرّاتٍ ، لَم تُکتَب عَلَیهِ . ⁽⁴⁾

عنه علیه السلام :إنَّ العَبدَ إذا أذنَبَ ذَنبا اُجِّلَ مِن غُدوَةٍ إلَی اللَّیلِ ، فَإِنِ استَغفَرَ اللّهَ لَم یُکتَب عَلَیهِ . ⁽⁵⁾

عنه علیه السلام :إذا هَمَّ العَبدُ بِحَسَنَةٍ کُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ ، فَإِذا عَمِلَها کُتِبَت لَهُ عَشرُ حَسَناتٍ ، وإذا هَمَّ بِسَیِّئَةٍ لَم تُکتَب عَلَیهِ ، فَإِذا عَمِلَها اُجِّلَ تِسعَ ⁽⁶⁾ساعاتٍ ، فَإِن نَدِمَ عَلَیها وَاستَغفَرَ وتابَ لَم تُکتَب ⁽⁷⁾عَلَیهِ ، وإن لَم یَندَم ولَم یَتُب مِنها کُتِبَت عَلَیهِ سَیِّئَةٌ واحِدَةٌ . ⁽⁸⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :فرشته دست راست ، فرمانده فرشته دست چپ است. هر گاه شخص ، کار نیکی انجام دهد ، او به فرشته دست چپ می گوید: «آن را بنویس»، و هر گاه کار بدی انجام دهد، به او (فرشته دست چپ) می گوید: «دست نگه دار و آن را تا هفت ساعت ننویس . شاید آمرزش بخواهد» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در تفسیر سخن خداوند متعال: «هیچ سخنی بر زبان نمی آورد ، جز آن که نزد او، نگاهبانی آماده است» ـ: فرشته دست راست ، فرمانده فرشته دست چپ است. هر گاه شخص کار نیکی انجام دهد ، فرشته دست راست ، آن را ده برابر می نویسد، و هر گاه کار بدی کند و فرشته دست چپ بخواهد آن را بنویسد، فرشته دست راست به او می گوید: «دست نگه دار»، و او تا هفت ساعت ، دست نگه می دارد. اگر در این مدّت از خدا آمرزش خواست ، چیزی برای او نمی نویسد، و اگر از خدا آمرزش نخواست ، تنها یک گناه برایش می نویسد.

امام صادق علیه السلام :هر کس گناهی کند ، هفت ساعت از روز به او مهلت داده شود . اگر [در این مدّت ]سه بار گفت: «از خدایی که معبودی جز او زنده جاویدان نیست ، آمرزش می خواهم و به درگاهش توبه می برم» ، آن گناه برایش نوشته نمی شود.

امام صادق علیه السلام :هر گاه بنده ، آهنگ کار نیکی کند ، برایش یک کار نیک نوشته می شود، و هر گاه آن را انجام دهد ، ده کار نیک برایش نوشته شود. و هر گاه [بنده] آهنگ گناه کند ، برایش نوشته نمی شود و چون آن را انجام داد تا نُه ⁽¹⁾ساعت به او مهلت داده می شود . اگر از آن پشیمان شد و آمرزش خواست و توبه کرد ، برایش نوشته نمی شود، و اگر پشیمان نشد و از آن توبه نکرد ، فقط یک گناه برایش نوشته می شود.

امام صادق علیه السلام :هرگاه بنده ای قصد انجام دادن کار نیکی (حَسَنه ای) را داشته باشد، آن کار نیک، برایش ثبت می شود، و اگر آن را انجام دهد، ده کار نیک برایش ثبت می شود؛ امّا اگر قصد انجام دادن گناهی را داشته باشد، هیچ چیزی برایش ثبت نمی شود، و اگر آن را انجام دهد، نُه ساعت به او فرصت داده می شود. اگر پشیمان شد و درخواست آمرزش کرد و توبه نمود، برایش ثبت نمی شود، و اگر پشیمان نشد و توبه ننمود، برایش جز یک گناه ، ثبت نمی شود .

.

الکافی عن حفص :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام یَقولُ : ما مِن مُؤمِنٍ یُذنِبُ ذَنبا إلّا أجَّلَهُ اللّهُ عز و جلسَبعَ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ ، فَإِن هُوَ تابَ لَم یُکتَب عَلَیهِ شَیءٌ ، وإن هُوَ لَم یَفعَل کَتَبَ اللّهُ عَلَیهِ سَیِّئَةً . فَأَتاهُ عَبّادٌ البَصرِیُّ فَقالَ لَهُ : بَلَغَنا أنَّکَ قُلتَ : ما مِن عَبدٍ یُذنِبُ ذَنبا إلّا أجَّلَهُ اللّهُ عز و جلسَبعَ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ . فَقالَ : لَیسَ هکَذا قُلتُ ، ولکِنّی قُلتُ : ما مِن مُؤمِنٍ ، وکَذلِکَ کانَ قَولی . ⁽¹⁾

۴ / ۳تَمحیصُ الذُّنوبِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :الاِستِغفارُ مَمحاةٌ لِلذُّنوبِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلَیکَ بِالاِستِغفارِ فَإِنَّها مَمحاةٌ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لِکُلِّ داءٍ دَواءٌ ، ودَواءُ الذُّنوبِ الاِستِغفارُ . ⁽⁴⁾

.

۴ / ۳ پاک کردن گناهان

الکافیـ به نقل از حفص ـ: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرماید: «هیچ مؤمنی نیست که گناهی کند ، مگر آن که خداوند عز و جل هفت ساعت از روز را به او مهلت می دهد . اگر توبه کرد ، چیزی برایش نوشته نمی شود، و اگر نکرد ، خداوندْ یک گناه برایش می نویسد» . عبّاد بصری ، نزد امام علیه السلام آمد و گفت: شنیده ایم که شما گفته ای: «هیچ بنده ای نیست که گناهی کند ، مگر آن که خداوند عز و جل هفت ساعت از روز را به او مهلت می دهد؟» . فرمود: «من چنین نگفته ام ؛ بلکه گفته ام: هیچ مؤمنی نیست . سخن من ، این گونه بود» .

۴ / ۳پاک کردن گناهانپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آمرزش خواهی، پاک کننده گناهان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر تو باد آمرزش خواهی، که آن پاک کننده است!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر دردی درمانی دارد و درمان گناهان ، آمرزش خواهی است.

.

عنه صلی الله علیه و آله :ألا أدُلُّکُم عَلی دائِکُم ودَوائِکُم ، ألا إنَّ داءَکُمُ الذُّنوبُ ، ودَواءَکُمُ الاِستِغفارُ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لا تَنسَیَنَّ الاِستِغفارَ فی صَلاتِکَ ؛ فَإِنَّها مَمحاةٌ لِلخَطایا بِرَحمَةِ اللّهِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن ظَلَمَ أحَدا فَفاتَهُ ، فَلیَستَغفِرِ اللّهَ لَهُ فَإِنَّهُ کَفّارَةٌ لَهُ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ما کَبیرَةٌ بِکَبیرَةٍ مَعَ الاِستِغفارِ ، ولا صَغیرَةٌ بِصَغیرَةٍ مَعَ الإِصرارِ . ⁽⁴⁾

الإمام الباقر علیه السلام :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وَالاِستِغفارُ لَکُم حِصنَینِ حَصینَینِ مِنَ العَذابِ ، فَمَضی أکبَرُ الحِصنَینِ وبَقِیَ الاِستِغفارُ ، فَأَکثِروا مِنهُ ؛ فَإِنَّهُ مَمحاةٌ لِلذُّنوبِ ، قالَ اللّهُ عز و جل : «وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِیهِمْ وَمَا کَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾

الإمام علیّ علیه السلام :الاِستِغفارُ دَواءُ الذُّنوبِ . ⁽⁷⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آیا شما را به دردتان و درمانتان ، راه نمایی نکنم؟ بدانید که درد شما ، گناهان است و درمانتان ، آمرزش خواهی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آمرزش خواهی در نمازت را هیچ گاه از یاد مبر ؛ زیرا که آن، به لطف خداوند، خطاها را پاک می کند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس به شخصی ستم کند و [برای جلب رضایت او] به او دسترس نداشته باشد، از خدا برایش طلب آمرزش کند ؛ زیرا این ، کفّاره [ستم] اوست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ گناه بزرگی با وجود آمرزش خواهی ، بزرگ نیست، و هیچ گناه کوچکی ، با وجود ادامه دادن به آن ، کوچک نیست.

امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا و آمرزش خواهی ، دو سنگر مستحکم در برابر آتش برای شما بودند. سنگر بزرگ تر رفت و آمرزش خواهی مانْد . پس آن را فراوان بگویید؛ زیرا پاک کننده گناهان است. خداوند عز و جل فرموده است : «تا تو در میان آنانی ، خدا عذابشان نمی کند، و تا زمانی که آمرزش بخواهند، خداوند عذاب کننده ایشان نباشد» .

امام علی علیه السلام :آمرزش خواهی، داروی گناهان است.

.

عنه علیه السلام :الذُّنوبُ الدّاءُ ، وَالدَّواءُ الاِستِغفارُ ، وَالشِّفاءُ ألّا تَعودَ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :الاِستِغفارُ یَمحُو الأَوزارَ ⁽²⁾. ⁽³⁾

عنه علیه السلام :حُسنُ الاِستِغفارِ یُمَحِّصُ ⁽⁴⁾الذُّنوبَ . ⁽⁵⁾

عنه علیه السلام :یَسیرُ التَّوبَةِ وَالاِستِغفارِ ، یُمَحِّصُ المَعاصِیَ وَالإِصرارَ . ⁽⁶⁾

عنه علیه السلام :عَوِّد نَفسَکَ الاِستِهتارَ ⁽⁷⁾بِالذِّکرِ وَالاِستِغفارِ ، فَإِنَّهُ یَمحو عَنکَ الحَوبَةَ ⁽⁸⁾، ویُعَظِّمُ لَکَ المَثوبَةَ . ⁽⁹⁾

عنه علیه السلام :تَعَطَّروا بِالاِستِغفارِ ، لا تَفضَحکُم رَوائِحُ الذُّنوبِ . ⁽¹⁰⁾

الإمام الباقر علیه السلام :ألِحّوا فِی الاِستِغفارِ ، فَإِنَّهُ مَمحاةٌ لِلذُّنوبِ . ⁽¹¹⁾

.

امام علی علیه السلام :گناهان ، بیماری اند و دارو[ی آنها] آمرزش خواهی است، و شفایش ، [در] این است که [به آنها ]باز نگردی.

امام علی علیه السلام :آمرزش خواهی، بار سنگین گناهان را از بین می برَد.

امام علی علیه السلام :آمرزش خواهیِ نیکو (راستین) ، گناهان را می زُداید.

امام علی علیه السلام :اندکی توبه و آمرزش خواهی، گناهان و پافشاری [بر آنها] را می زداید.

امام علی علیه السلام :خویشتن را به آزمندی بر یاد خدا و آمرزش خواهی عادت دِه ؛ زیرا این کار ، گناه را از تو می زُداید و پاداشت را بزرگ می گردانَد.

امام علی علیه السلام :به عطر آمرزش خواهی معطّر شوید تا بوی گناهان ، شما را رسوا نسازد.

امام باقر علیه السلام :در آمرزش خواهی پافشاری کنید؛ زیرا که آن ، پاک کننده گناهان است.

.

۴ / ۴جَلاءُ القُلوبِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ لِلقُلوبِ صَدأً کَصَدإِ النُّحاسِ ، فَاجلوها بِالاِستِغفارِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ العَبدَ إذا أخطَأَ خَطیئَةً نُکِتَت فی قَلبِهِ نُکتَةٌ سَوداءُ ، فَإِذا هُوَ نَزَعَ وَاستَغفَرَ وتابَ سُقِلَ ⁽²⁾قَلبُهُ ، وإن عادَ زیدَ فیها حَتّی تَعلُوَ قَلبَهُ ، وهُوَ الرّانُ الَّذی ذَکَرَ اللّهُ «کَلَا بَلْ رَانَ عَلَی قُلُوبِهِم مَّا کَانُواْ یَکْسِبُونَ» ⁽³⁾. ⁽⁴⁾

۴ / ۵تَباعُدُ الشَّیطانِفضائل الأشهر الثلاثة عن یونس بن ظبیان :قُلتُ لِلصّادِقِ علیه السلام : مَا الَّذی یُباعِدُ عَنّا إبلیسَ ؟ قالَ : الصَّومُ یُسَوِّدُ وَجهَهُ ... وَالاِستِغفارُ یَقطَعُ وَتینَهُ ⁽⁵⁾ . ⁽⁶⁾

.

۴ / ۴ صیقل دادن دل ها

۴ / ۵ دور کردن شیطان

۴ / ۴صیقل دادن دل هاپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دل ها همانند مس، ⁽¹⁾زنگار می بندند . پس آنها را با آمرزش خواهی ، صیقل دهید.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بنده ، هر گاه گناهی کند ، نقطه ای سیاه در دلش پدید می آید. اگر دست برداشت و آمرزش طلبید و توبه کرد ، دلش صیقل می یابد؛ ولی اگر دوباره آن را انجام داد ، بر آن نقطه افزوده می شود تا جایی که تمام دلش را می پوشانَد. این ، همان زنگاری است که خداوند فرموده است: «نه ؛ بلکه آنچه کرده اند ، زنگار بر دل هاشان بسته است» .

۴ / ۵دور کردن شیطانفضائل الأشهر الثلاثةـ به نقل از یونس بن ظبیان ـ: به امام صادق علیه السلام گفتم : چه چیز ، شیطان را از ما دور می گرداند؟ فرمود: «روزه ، روی او را سیاه می کند... و آمرزش خواهی ، شاه رگش را قطع می کند» .

.

۴ / ۶الأَمنُ مِنَ العَذابِ وَالبَلایاالکتاب«وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِیهِمْ وَمَا کَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» . ⁽¹⁾

«وَ مَا مَنَعَ النَّاسَ أَن یُؤْمِنُواْ إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَی وَ یَسْتَغْفِرُواْ رَبَّهُمْ إِلَا أَن تَأْتِیَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِینَ أَوْ یَأْتِیَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلاً» . ⁽²⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا یَزالُ العَبدُ آمِنا مِن عَذابِ اللّهِ مَا استَغفَرَ اللّهَ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی دُعاءٍ لَهُ وقَدِ انکَسَفَتِ الشَّمسُ ـ: رَبِّ ! ألَم تَعِدنی أن لا تُعَذِّبَهُم وأنَا فیِهم ؟ ألَم تَعِدنی أن لا تُعَذِّبَهُم وهُم یَستَغفِرونَ ؟ ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أکثِروا مِن قَولِ : لا إلهَ إلَا اللّهُ وَالاِستِغفارِ ؛ فَإِنَّهُما أمانٌ فِی الدُّنیا مِنَ الذُّلِّ ، وفِی الآخِرَةِ جُنَّةٌ مِنَ النّارِ . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :فِی الأَرضِ أمانانِ : أنَا أمانٌ ، وَالاِستِغفارُ أمانٌ ، وأنَا مَذهوبٌ بی ، ویَبقی أمانُ الاِستِغفارِ عِندَ کُلِّ حَدَثٍ وذَنبٍ . ⁽⁶⁾

.

۴ / ۶ ایمنی از عذاب و بلاها

۴ / ۶ایمنی از عذاب و بلاهاقرآن«تا تو در میان آنانی ، خداوند ، عذابشان نمی کند، و تا زمانی که آمرزش بطلبند ، خداوند عذاب کننده ایشان نباشد» .

«و چیزی مانع مردم نشد از این که وقتی هدایت به سویشان آمد ، ایمان بیاورند و از پروردگارشان آمرزش بخواهند ، جز این که [مستحق شوند] تا سنّت [خدا در مورد عذاب] پیشینیان، در باره آنان [نیز] به کار رود یا عذاب ، رویارویشان بیاید» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بنده ، تا زمانی که از خدا آمرزش بطلبد ، از عذاب خدا در امان خواهد بود.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در دعایی از ایشان در هنگام خورشیدگرفتگی ـ: پروردگارا! مگر به من ، وعده ندادی که تا من در میان آنان هستم ، عذابشان نکنی؟ مگر به من وعده ندادی که تا وقتی آمرزش می طلبند ، عذابشان نکنی؟

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :جمله «معبودی جز خدا نیست» را بسیار بگویید و فراوان آمرزش بطلبید؛ زیرا این دو در دنیا ، امان از خواری اند و در آخرت ، سپر در برابر آتش اند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در زمین ، دو امان وجود دارد: من ، یک امان هستم و آمرزش خواهی ، امان دیگر. من ، بُرده می شوم و امان آمرزش خواهی ، در هنگام هر رُخداد و گناهی بر جای می مانَد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :أنزَلَ اللّهُ عَلَیَّ أمانَینِ لِاُمَّتی : «وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِیهِمْ وَمَا کَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» ، فَإِذا ⁽¹⁾مَضَیتُ تَرَکتُ فیهِمُ الاِستِغفارَ إلی یَومِ القِیامَةِ . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلام :لَو أنَّ النّاسَ حینَ عَصَوا أنابوا وَاستَغفَروا ، لَم یُعَذَّبوا ولَم یُهلَکوا . ⁽³⁾

عنه علیه السلام :کانَ فِی الأَرضِ أمانانِ مِن عَذابِ اللّهِ ، وقَد رُفِعَ أحَدُهُما فَدونَکُمُ الآخَرَ فَتَمَسَّکوا بِهِ . أمَّا الأَمانُ الَّذی رُفِعَ فَهُوَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وأمَّا الأَمانُ الباقی فَالاِستِغفارُ ، قالَ اللّهُ تَعالی : «وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِیهِمْ وَمَا کَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» . ⁽⁴⁾

عنه علیه السلام :أربَعٌ لِلمَرءِ لا عَلَیهِ : الإِیمانُ ، وَالشُّکرُ ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالی یَقولُ : «مَا یَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِکُمْ إِن شَکَرْتُمْ وَءَامَنتُمْ» ⁽⁵⁾، وَالاِستِغفارُ ؛ فَإِنَّهُ قالَ : «وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِیهِمْ وَمَا کَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» ، والدُّعاءُ ؛ فَإِنَّهُ قالَ : «قُلْ مَا یَعْبَؤُاْ بِکُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُکُمْ» ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾

الإمام الصادق علیه السلام :ما ضاعَ مالٌ فی بَرٍّ ولا بَحرٍ إلّا بِتَضییعِ الزَّکاةِ ، فَحَصِّنوا أموالَکُم بِالزَّکاةِ ، وداووا مَرضاکُم بِالصَّدَقَةِ ، وَادفَعوا نَوائِبَ البَلایا بِالاِستِغفارِ . ⁽⁸⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند دو امان برای امّتم بر من نازل کرد: «تا تو در میان ایشان هستی ، خداوندْ عذابشان نمی کند، و تا زمانی که آمرزش می طلبند ، خداوند عذاب کننده ایشان نخواهد بود» . پس، هر گاه من رفتم ، آمرزش خواهی را تا روز قیامت ، در میانشان بر جای می گذارم.

امام علی علیه السلام :اگر مردم ، زمانی که نافرمانی [خدا] کردند ، توبه می نمودند و آمرزش می طلبیدند ، عذاب نمی شدند و هلاک نمی گشتند.

امام علی علیه السلام :در زمین ، دو مایه ایمنی از عذاب خدا وجود داشت که یکی از آن دو بُرده شد . پس آن دیگری را دریابید و بدان ، چنگ زنید. آن مایه ایمنی که بُرده شد ، پیامبر خدا بود، و آن مایه ایمنیِ باقی مانده ، آمرزش خواهی است. خداوند متعال فرموده است: «تا تو در میان ایشان هستی ، خداوندْ عذابشان نمی کند، و تا زمانی که آمرزش می طلبند ، خداوندْ عذاب کننده ایشان نخواهد بود».

امام علی علیه السلام :چهار چیز است که به سود آدمی است ، نه به زیان او: ایمان، و سپاس گزاری؛ زیرا خداوند متعال فرموده است: «اگر سپاس بگزارید و ایمان آورید ، خدا می خواهد با عذاب شما چه کند؟» ؛ [سوم، ]آمرزش خواهی؛ زیرا فرموده است: «و تا تو در میان ایشان هستی ، خداوندْ عذابشان نمی کند ، و تا زمانی که آمرزش بخواهند ، خداوندْ عذاب کننده ایشان نخواهد بود» ؛ و [چهارم ]دعا؛ زیرا فرموده: «بگو: اگر دعای شما نباشد ، پروردگارم هیچ اعتنایی به شما نمی کند» .

امام صادق علیه السلام :هیچ مالی در خشکی و دریا از بین نرفت ، مگر به سبب نپرداختن زکات . پس، اموال خود را با پرداخت زکات ، نگه دارید، و بیمارانتان را با دادن صدقه ، درمان کنید، و بلاهای سخت را با آمرزش خواهی ، از خود دور نمایید.

.

۴ / ۷دَفعُ الهُمومِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَنِ استَبطَأَ الرِّزقَ فَلیُکثِر مِنَ التَّکبیرِ ، ومَن کَثُرَ هَمُّهُ وغَمُّهُ فَلیُکثِر مِنَ الاِستِغفارِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن ظَهَرَت عَلَیهِ النِّعمَةُ فَلیُکثِر ذِکرَ «الحَمدُ للّهِِ» ، ومَن کَثُرَت هُمومُهُ فَعَلَیهِ بِالاِستِغفارِ ، ومَن ألَحَّ عَلَیهِ الفَقرُ فَلیُکثِر مِن قَولِ : «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَلِیِّ العَظیمِ» یَنفی عَنهُ الفَقرَ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن ألبَسَهُ اللّهُ نِعمَةً فَلیُکثِر مِن : «الحَمدُ للّهِِ» ، ومَن کَثُرَت هُمومُهُ فَلیَستَغفِرِ اللّهَ ، ومَن أبطَأَ عَنهُ رِزقُهُ فَلیُکثِر مِن قَولِ : «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ» ، ومَن نَزَلَ مَعَ قَومٍ فَلا یَصومَنَّ إلّا بِإِذنِهِم . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن أکثَرَ مِنَ الاِستِغفارِ جَعَلَ اللّهُ لَهُ مِن کُلِّ هَمٍّ فَرَجا ، ومِن کُلِّ ضیقٍ مَخرَجا ، ویَرزُقُهُ مِن حَیثُ لا یَحتَسِبُ . ⁽⁴⁾

الدعوات عن محمّد بن الریّان :کَتَبتُ إلی أبِی الحَسَنِ الثّالِثِ علیه السلام أسأَ لُهُ أن یُعَلِّمَنی دُعاءً لِلشَّدائِدِ وَالنَّوازِلِ ⁽⁵⁾وَالمُهِمّاتِ وقَضاءِ حَوائِجِ الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، وأن یَخُصَّنی کَما خَصَّ آباؤُهُ مَوالِیَهُم . فَکَتَبَ إلَیَّ : اِلزَمِ الاِستِغفارَ . ⁽⁶⁾

.

۴ / ۷ زدودن غم و اندوه

۴ / ۷زدودن غم و اندوهپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس در رسیدن روزی کُندی دید، بسیار تکبیر بگوید، و هر کس غم و اندوهش بسیار شد ، طلب آمرزش کند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس نعمت ، او را فرا گرفت ، ذکر «الحمدللّه ؛ ستایش ، برای خداست» را بسیار بگوید، و هر کس غم هایش بسیار شد ، به آمرزش خواهی رو آورد، و هر کس فقر دامنگیرش شد ، جمله «هیچ نیرو و توانی نیست ، مگر به یاری خدا» را بسیار بگوید، فقر را از او می زُداید.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس که خداوند بر او نعمتی بپوشانَد ، باید [جمله] «ستایش ، برای خداست» را بسیار بگوید، و هر کس که [غم و] اندوه هایش فزونی گیرد ، باید از خدا آمرزش بطلبد، و هر کس روزی اش دیر به او برسد ، باید جمله «هیچ نیرو و توانی نیست ، مگر به یاری خدا» را فراوان بگوید، و هر کس میهمان قومی شود ، نباید جز با اجازه آنها روزه[ی مستحبّی ]بگیرد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس بسیار آمرزش خواهی کند ، خداوندْ برای هر غم ، او گشایشی، و برای هر تنگنای او ، برون رفتی قرار می دهد و او را از جایی که گمان نمی برَد ، روزی می دهد.

الدعواتـ به نقل از محمّد بن ریّان ـ: به امام هادی علیه السلام نوشتم و درخواست کردم که دعایی برای سختی ها و بلایا و گرفتاری ها و برآورده شدن حوایج دنیا و آخرت ، به من بیاموزد و به من ، عنایت خاصّ ورزَد، چنان که پدرانش به دوستانشان عنایت ویژه داشتند. امام علیه السلام به من نوشت: «آمرزش خواهی را وامگذار» .

.

۴ / ۸دَفعُ الشَّدائِدِالفرج بعد الشدّة :حَدَّثَنی أیّوبُ بنُ العَبّاسِ بنِ الحَسَنِ بِإِسنادٍ کَثیرٍ ، أنَّ أعرابِیّا شَکی إلی أمیرِ المُؤمِنینَ عَلِیٍّ علیه السلام شَکوی لَحِقَتهُ ، وضیقا فِی الحالِ وکَثرَةً مِنَ العِیالِ ، فَقالَ لَهُ : عَلَیکَ بِالاِستِغفارِ ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جلیَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا» ⁽¹⁾الآیاتِ . فَمَضَی الرَّجُلُ وعادَ إلَیهِ ، فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، إنّی قَدِ استَغفَرتُ اللّهَ کَثیرا ولَم أرَ فَرَجا مِمّا أنَا فیهِ ! فَقالَ لَهُ : لَعَلَّکَ لا تُحسِنُ الاِستِغفارَ . قالَ : عَلِّمنی . فَقالَ : أخلِص نِیَّتَکَ ، وأطِع رَبَّکَ ، وقُل : اللّهُمَّ إنّی أستَغفِرُکَ مِن کُلِّ ذَنبٍ قَوِیَ عَلَیهِ بَدَنی بِعافِیَتِکَ ، أو نالَتهُ قُدرَتی بِفَضلِ نِعمَتِکَ ، أو بَسَطتُ إلَیهِ یَدی بِسابِغِ رِزقِکَ ، وَاتَّکَلتُ فیهِ عِندَ خَوفی مِنهُ عَلی أمانِکَ ، ووَثِقتُ فیهِ بِحِلمِکَ ، وعَوَّلتُ فیهِ عَلی کَریمِ عَفوِکَ ، اللّهُمَّ إنّی أستَغفِرُکَ مِن کُلِّ ذَنبٍ خُنتُ ⁽²⁾ فیهِ أمانَتی ، أو بَخَستُ فیهِ نَفسی ، أو قَدَّمتُ فیهِ لَذَّتی ، أو آثَرتُ فیهِ شَهوَتی ، أو سَعَیتُ فیهِ لِغَیری ، أوِ استَغوَیتُ إلَیهِ مَن تَبِعَنی ، أو غَلَبتُ فیهِ بِفَضلِ حیلَتی ، أو أحَلتُ فیهِ عَلی مَولایَ فَلَم یُعاجِلنی عَلی فِعلی ، إذ کُنتَ سُبحانَکَ کارِها لِمَعصِیَتی غَیرَ مُریدِها مِنّی ، لکِن سَبَقَ عِلمُکَ فِیَّ بِاختِیاری وَاستِعمالِ مُرادی ، وإیثاری ، فَحَلُمتَ عَنّی ، ولَم تُدخِلنی فیهِ جَبرا ولَم تَحمِلنی عَلَیهِ قَهرا ، ولَم تَظلِمنی عَلَیهِ شَیئا ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ . یا صاحِبی فی شِدَّتی ، یا مُؤنِسی فی وَحدَتی ، یا حافِظی فی غُربَتی ، یا وَلِیّی فی نِعمَتی ، یا کاشِفَ کُربَتی ، یا مُستَمِعَ دَعوَتی ، یا راحِمَ عَبرَتی ، یا مُقیلَ عَثرَتی ، یا إلهی بِالتَّحقیقِ ، یا رُکنِیَ الوَثیقَ ، یا رَجائی لِلضّیقِ ⁽³⁾، یا مَولایَ الشَّفیقَ ، یا رَبَّ البَیتِ العَتیقِ ، أخرِجنی مِن حَلَقِ المَضیقِ إلی سَعَةِ الطَّریقِ ، بِفَرَجٍ مِن عِندِکَ قَریبٍ وَثیقٍ ، وَاکشِف عَنّی کُلَّ شِدَّةٍ وضیقٍ ، وَاکفِنی ما اُطیقُ وما لا اُطیقُ . اللّهُمَّ فَرِّج عَنّی کُلَّ هَمٍّ وغَمٍّ ، وأخرِجنی مِن کُلِّ حُزنٍ وکَربٍ ، یا فارِجَ الهَمِّ ویا کاشِفَ الغَمِّ ، ویا مُنزِلَ القَطرِ ، ویا مُجیبَ دَعوَةِ المُضطَرِّ ، یا رَحمنَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ ورَحیمَهُما ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ خِیَرَتِکَ مِن خَلقِکَ ، وعَلی آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ ، وفَرِّج عَنّی ما ضاقَ بِهِ صَدری ، وعیلَ مَعَهُ صَبری ، وقَلَّت فیهِ حیلَتی ، وضَعُفَت لَهُ قُوَّتی ، یا کاشِفَ کُلِّ ضُرٍّ وبَلِیَّةٍ ، یا عالِمَ کُلِّ سِرٍّ وخَفِیَّةٍ ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ «وَ أُفَوِّضُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِیرٌ بِالْعِبَادِ» ⁽⁴⁾، وما تَوفیقی إلّا بِاللّهِ ، عَلَیهِ تَوَکَّلتُ وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظیمِ . قالَ الأَعرابِیُّ : فَاستَغفَرتُ بِذلِکَ مِرارا فَکَشَفَ اللّهُ عَنِّی الغَمَّ وَالضِّیقَ ، ووَسَّعَ عَلَیَّ فِی الرِّزقِ ، وأزالَ المِحنَةَ . ⁽⁵⁾

.

۴ / ۸ برطرف ساختن سختی ها

۴ / ۸برطرف ساختن سختی هاالفرج بعد الشدّة :ایّوب بن عبّاس بن حسن ، با اِسناد بسیار ، برایم نقل کرد که بادیه نشینی به امیر مؤمنان علی علیه السلام از رنجوری و تنگ دستی و عیالواری اش شکایت کرد . ایشان به او فرمود: «بر تو باد آمرزش خواهی ؛ زیرا خداوند عز و جلمی فرماید: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است» (تا آخر آیات)». مرد رفت و [پس از چندی ]باز آمد و گفت: ای امیر مؤمنان، من از خداوند ، بسیار آمرزش طلبیدم ؛ امّا گشایشی در وضع خود ندیدم! فرمود: «شاید آمرزش خواهی را نیکو (درست) انجام نمی دهی» . گفت: به من بیاموز. فرمود: «نیّتت را خالص گردان» و از پروردگارت ، فرمان ببر و بگو: «بار خدایا! از تو آمرزش می طلبم از هر گناهی که تنم، به لطف عافیت بخشی تو، بر آن توانا گشت، یا نیرویم ـ که با نعمت تو آن را به دست آورده ام ـ به آن رسید، یا دستم، بر اثر برخورداری از نعمت فراوان تو، به سوی آن کشیده شد، و آن گاه که خواستم از آن گناه بترسم ، به امان دهیِ تو تکیه کردم و به بردباری تو پشت گرم شدم و به عفو کریمانه تو اعتماد کردم. بار خدایا! از تو آمرزش می طلبم از هر گناهی که در آن ، در امانتم خیانت کردم، یا خویشتن را حقیر گردانیدم، یا در آن ، لذّت خود را مقدّم داشتم، یا خواسته ام را ترجیح دادم، یا در آن ، برای غیر خودم کوشیدم، یا پیروانم را گم راه کرده ، به سوی آن کشانیدم، یا به لطف چاره گری ام بر آن چیره آمدم، یا در آن ، با سَروَرم [خداوند] از در فریب در آمدم ، ولی او مرا بی درنگ ، به کیفر این کردارم نرساند؛ زیرا که تو ـ ای پروردگار پاک ـ ، نافرمانی مرا خوش نمی داشتی و آن را از من نمی خواستی ؛ بلکه علم اَزَلی تو ، به اختیار من و به کار گرفتن اراده ام و انتخابگری ام تعلّق گرفت . پس نسبت به من ، بردباری ورزیدی و به جبر ، در آن [گناه ]واردم نکردی، و به زور ، بر آنم وا نداشتی و در باره آن ، بر من ستمی نکردی [ ، بلکه خود بر خویشتن ستم کردم]، ای مهربان ترینِ مهربانان، ای یارِ سختی های من، ای مونس تنهایی من، ای نگهدار من در غربت، ای ولی نعمت من، ای زُداینده اندوه من، ای شنونده دعای من، ای رحم آوردنده بر گریه من، ای گذشت کننده از لغزش من، ای معبود راستین من، ای تکیه گاه استوار من، ای امید من در تنگناها، ای سَرور دلسوز من، ای پروردگار خانه کهن (کعبه)! با گشایشی نزدیک و استوار از جانب خودت، مرا از تنگه تو در تو ، به راه فراخ ، بیرون بَر، و هر گونه سختی و تنگنایی را از من بزُدای و گرفتاری هایم را، چه آن گرفتاری ای که آن را برمی تابم یا بر نمی تابم، برطرف فرما. بار خدایا! هر نگرانی و غمی را از من ، دور گردان، و مرا از هر اندوه و رنجی بِرَهان، ای زداینده نگرانی و ای برطرف کننده اندوه، و ای فرو فرستنده باران، و ای اجابت کننده دعای درمانده، و ای مهرگستر در دنیا و آخرت! بر محمّد، این برگزیده تو از میان آفریدگانت، و بر خاندان پاک و پاکیزه او درود فرست ، و آنچه را که مرا به تنگ آورده و شکیبایی را از کفم رُبوده و از چاره گری در آن ، فرو مانده ام و در رفع آن ، ناتوان گشته ام، از من برطرف فرما، ای برطرف کننده هر گزند و بلایی، ای دانایِ هر راز و نهانی، ای مهربان ترینِ مهربانان! «من ، کار خویش را به خدا وا می گذارم ، که خدا برکار بندگانْ بیناست» ، و موفّقیّتم ، جز به توفیق دهیِ خدا نیست . بر او توکّل کردم ، و او پروردگارِ عرش بزرگ است » . بادیه نشین گفت: من ، با این دعا بارها آمرزش خواستم و سرانجام ، خداوند ، اندوه و تنگنا از من بُرد و درِ روزی را بر من گشود،و رنج و محنت را زُدود.

.

. .

. .

۴ / ۹سَعَةُ الرِّزقِالکتاب«وَ أَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُم مَّتَـعًا حَسَنًا إِلَی أَجَلٍ مُّسَمًّی وَ یُؤْتِ کُلَّ ذِی فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِن تَوَلَّوْاْ فَإِنِّی أَخَافُ عَلَیْکُمْ عَذَابَ یَوْمٍ کَبِیرٍ» . ⁽¹⁾

«وَیَـقَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَیْهِ یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا وَ یَزِدْکُمْ قُوَّةً إِلَی قُوَّتِکُمْ وَ لَا تَتَوَلَّوْاْ مُجْرِمِینَ» . ⁽²⁾

«وَ إِلَی ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَــلِحًا قَالَ یَـقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَکُم مِّنْ إِلَـهٍ غَیْرُهُ هُوَ أَنشَأَکُم مِّنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَکُمْ فِیهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی قَرِیبٌ مُّجِیبٌ» . ⁽³⁾

«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّـتٍ وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَـرًا» . ⁽⁴⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أکثِرُوا الاِستِغفارَ ؛ فَإِنَّهَ یَجلِبُ الرِّزقَ . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن أنعَمَ اللّهُ تَعالی عَلَیهِ نِعمَةً فَلیَحمَدِ اللّهَ تَعالی ، ومَنِ استَبطَأَ ⁽⁶⁾ الرِّزقَ فَلیَستَغفِرِ اللّهَ . ⁽⁷⁾

.

۴ / ۹ گشایش روزی

۴ / ۹گشایش روزیقرآن«و این که از پروردگارتان آمرزش خواهید ، سپس به سوی او باز آیید تا شما را تا سر رسیدی تعیین شده، از بهره ای نیکو برخوردار کند و فزونِ هر فزونمندی (/پاداش هر بخشنده ای) را بدو دهد . و اگر پشت کنند ، من از کیفر روزی بزرگ ، بر شما بیم دارم» .

«ای قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهید . سپس به سوی او باز آیید تا باران پیاپی ، بر شما فرو ریزد و نیرویی بر نیروتان بیفزاید ؛ و بزهکارانه ، پشت مکنید» .

«و به سوی ثمود ، برادرشان صالح [را فرستادیم] . گفت: «ای قوم من! خدا را بپرستید که جز او ، شما را معبودی نیست. او ، شما را از زمین پدید آورد و شما را در آن ، به آبادانی وا داشت . پس از او آمرزش بخواهید . سپس به سوی او باز آیید که پروردگار من ، نزدیک و اجابت کننده است»» .

«پس گفتم: «از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او آمرزنده است، تا باران را بر شما پیاپی ، فرو فرستد . و شما را با مال و فرزندان ، یاری دهد و برایتان باغ ها پدید آورد و نهرها جاری سازد»» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بسیار آمرزش بخواهید ؛ زیرا این کار ، روزی می آورد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس که خدای متعال به او نعمتی داد، خدای متعال را سپاس گوید، و هر کس در رسیدن روزی کُندی دید ، از خدا آمرزش طلبد.

.

الإمام علیّ علیه السلام :اِستَغفِر تُرزَق . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :الاِستِغفارُ یَزیدُ فِی الرِّزقِ . ⁽²⁾

عنه علیه السلامـ لِکُمَیلِ بنِ زِیادٍ ـ: إذا أبطَأَتِ الأَرزاقُ عَلَیکَ فَاستَغفِرِ اللّهَ ، یُوَسِّع عَلَیکَ فیها . ⁽³⁾

عنه علیه السلام :قَد جَعَلَ اللّهُ سُبحانَهُ الاِستِغفارَ سَبَبا لِدُرورِ الرِّزقِ ، ورَحمَةِ الخَلقِ ، فَقالَ سُبحانَهُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّـتٍ وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَـرًا» ⁽⁴⁾فَرَحِمَ اللّهُ امرَأً استَقبَلَ تَوبَتَهُ ، وَاستَقالَ خَطیئَتَهُ ، وبادَرَ مَنِیَّتَهُ . ⁽⁵⁾

الإمام الباقر علیه السلام :إذا أبطَأَ عَلَیکَ رِزقٌ فَقُل : أستَغفِرُ اللّهَ . ⁽⁶⁾

الإمام الصادق علیه السلامـ لِسُفیانَ الثَّورِیِّ ـ: یا سُفیانُ ، إذا أنعَمَ اللّهُ عَلَیکَ بِنِعمَةٍ فَأَحبَبتَ بَقاءَها ، فَأَکثِر مِنَ الحَمدِ وَالشُّکرِ عَلَیها ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جلقالَ فی کِتابِهِ العَزیزِ : «لَئِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ» ⁽⁷⁾. وإذَا استَبطَأتَ الرِّزقَ فَأَکثِر مِنَ الاِستِغفارِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جلیَقولُ فی کِتابِهِ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ» یَعنی فِی الدُّنیا «وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّـتٍ» فِی الآخِرَةِ . یا سُفیانُ ، إذا حَزَنَکَ أمرٌ مِن سُلطانٍ أو غَیرِهِ ، فَأَکثِر مِن قَولِ : «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ» ؛ فَإِنَّها مِفتاحُ الفَرَجِ ، وکَنزٌ مِن کُنوزِ الجَنَّةِ . ⁽⁸⁾

.

امام علی علیه السلام :آمرزش بخواه تا روزی داده شوی.

امام علی علیه السلام :آمرزش خواهی، روزی را بسیار می کند.

امام علی علیه السلامـ به کمیل بن زیاد ـ: هر گاه روزی ات دیر به تو رسید ، آمرزش بخواه تا در آن ، به تو گشایش داده شود.

امام علی علیه السلام :خداوندِ پاک ، آمرزش خواهی را سبب سرازیر شدن روزی، و مهر آوردن بر آفریدگان قرار داد و فرمود: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است ، تا باران را پیاپی بر شما فرو فرستد و با مال و فرزندان ، شما را یاری رساند و برایتان ، باغ ها پدید آورد و برایتان ، جویبارها روان می سازد» . پس رحمت خدا بر آن کسی که به توبه رو آورَد و از خطایش دست بکِشد و پیش از مرگش کاری بکند!

امام باقر علیه السلام :هر گاه روزی ای به تو دیر رسید ، بگو: «از خدا آمرزش می طلبم».

امام صادق علیه السلامـ به سفیان ثوری ـ: ای سفیان! هر گاه خداوند به تو نعمتی بخشید و دوست داشتی برایت بمانَد، ]خدا را] بر آن ، بسیار ستایش و سپاس گو ؛ زیرا خداوند عز و جل در کتاب ارجمندش فرموده است: «اگر سپاس بگزارید ، به شما بیشتر می دهم» ، و هر گاه در رسیدن روزی ، کُندی یافتی ، بسیار آمرزش خواهی کن ؛ چرا که خداوند عز و جل در کتابش می فرماید: «از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او آمرزنده است ، تا باران پیاپی بر شما فرو فرستد و با مال و فرزندان ، شما را یاری رساند» ، یعنی در دنیا . «و برایتان باغ ها قرار دهد» ، [یعنی] در آخرت. ای سفیان! هر گاه از جانب سلطان یا غیر او ، تو را پیشامدی ناراحت کننده رسید ، جمله «هیچ نیرو و توانی نیست ، جز به یاری خدا» را بسیار بگو؛ زیرا که آن ، کلید گشایش و گنجی از گنج های بهشت است.

.

الکافی عن إبراهیم بن صالح ، عن رجل من الجعفریّین :کانَ بِالمَدینَةِ عِندَنا رَجُلٌ یُکَنّی أبَا القَمقامِ ، وکانَ مُحارَفا ⁽¹⁾، فَأَتی أبَا الحَسَنِ علیه السلام فَشَکا إلَیهِ حِرفَتَهُ ، وأخبَرَهُ أنَّهُ لا یَتَوَجَّهُ فی حاجَةٍ فَتُقضی ⁽²⁾لَهُ ! فَقالَ لَهُ أبُو الحَسَنِ علیه السلام : قُل فی آخِرِ دُعائِکَ مِن صَلاةِ الفَجرِ : «سُبحانَ اللّهِ العَظیمِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ مِن فَضلِهِ» عَشرَ مَرّاتٍ . قالَ أبُو القَمقامِ : فَلَزِمتُ ذلِکَ ، فَوَاللّهِ ما لَبِثتُ إلّا قَلیلاً حَتّی وَرَدَ عَلَیَّ قَومٌ مِنَ البادِیَةِ ، فَأَخبَرونی أنَّ رَجُلاً مِن قَومی ماتَ ولَم یُعرَف لَهُ وارِثٌ غَیری ، فَانطَلَقتُ فَقَبَضتُ میراثَهُ وأنَا مُستَغنٍ . ⁽³⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی صَلاةِ الاِستِغفارِ ـ: إذا رَأَیتَ فی مَعاشِکَ ضیقا ، وفی أمرِکَ التِیاثا ⁽⁴⁾، فَأَنزِل حاجَتَکَ بِاللّهِ عز و جل ، ولا تَدَع صَلاةَ الاِستِغفارِ . وهِیَ رَکعَتانِ : تَفتَتِحُ الصَّلاةَ وتَقرَأُ الحَمدَ و«إنّا أنزَلناهُ» مَرَّةً واحِدَةً فی کُلِّ رَکعَةٍ ، ثُمَّ تَقولُ بَعدَ القِراءَةِ : «أستَغفِرُ اللّهَ» خَمسَ عَشرَةَ مَرَّةً ، ثُمَّ تَرکَعُ فَتَقولُها عَشرا ، عَلی هَیئَةِ صَلاةِ جَعفَرٍ رضی الله عنه ؛ یُصلِحُ اللّهُ لَکَ شَأنَکَ کُلَّهُ إن شاءَ اللّهُ تَعالی . ⁽⁵⁾

.

الکافیـ به نقل از ابراهیم بن صالح ، از مردی از جعفریان ـ: در مدینه ، مردی داشتیم که به او «ابوقَمْقام» می گفتند و آدم محروم و بدبختی بود. خدمت ابوالحسن علیه السلام ⁽¹⁾آمد و از محرومیّت و بدبختی خود به ایشان ، شکایت کرد و گفت که دست به هر کاری می زند ، گرفتاری اش برطرف نمی شود . ابوالحسن علیه السلام به او فرمود: «در پایان دعای نماز صبحت ، ده مرتبه بگو: «پاکا خدای بزرگ! از خدا آمرزش می طلبم و از فضل او درخواست می کنم». ابوقمقام گفت: من بر این امر ، مداومت ورزیدم و به خدا سوگند ، طولی نکشید که عدّه ای از بادیه نزدم آمدند و به من خبر دادند که مردی از قومم مُرده و جز من ، وارثی برای او شناخته نشده است و من رفتم و میراث او را گرفتم و بی نیاز شدم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در نماز آمرزش خواهی ـ: هر گاه در زندگی خود ، مضیقه و در کارهایت ، کُندی [و گِرِهی ]دیدی، حاجتت را به نزد خداوند عز و جل ببر و نماز آمرزش خواهی را وا مگذار. و آن ، دو رکعت است: نماز را آغاز می کنی و سوره حمد و «انّا انزلناه» را یک بار در هر رکعت می خوانی. سپس، بعد از قرائت ، پانزده مرتبه «استغفر اللّه » می گویی . آن گاه به رکوع می روی و باز ، پانزده مرتبه آن را می گویی، به شیوه نماز جعفر ـ که خداوند از او خشنود باد ـ خداوند ـ إن شاءاللّه تعالی ـ تمام گرفتاری های تو را برطرف می کند.

.

راجع : ص ۸۰ (الفصل الرابع : برکات الاستغفار / دفع الشدائد) .

۴ / ۱۰کَثرَةُ العِلمِ أوِ المالِالإمام الصادق علیه السلام :مَن قالَ کُلَّ یَومٍ أربَعَمِئَةِ مَرَّةٍ مُدَّةَ شَهرَینِ مُتَتابِعَینِ ، رُزِقَ کَنزا مِن عِلمٍ أو کَنزا مِن مالٍ ، وهُوَ : أستَغفِرُ اللّهَ الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ الرَّحمنُ الرَّحیمُ ، الحَیُّ القَیّومُ ، بَدیعُ السَّماواتِ وَالأَرضِ ، مِن جَمیعِ جُرمی وظُلمی وإسرافی عَلی نَفسی ، وأتوبُ إلَیهِ . ⁽¹⁾

۴ / ۱۱قَضاءُ الدَّینِالکافی عن إسماعیل بن سهل :کَتَبتُ إلی أبی جَعفَرٍ (صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ) : إنّی قَد لَزِمَنی دَینٌ فادِحٌ ، فَکَتَبَ : أکثِر مِنَ الاِستِغفارِ ، ورَطِّب لِسانَکَ بِقِراءَةِ «إنّـا أنزَلناهُ» . ⁽²⁾

.

۴ / ۱۰ بسیاری دانش و دارایی

۴ / ۱۱ پرداخته شدن بدهی ها

ر . ک : ص ۸۱ (برکت های آمرزش خواهی / برطرف ساختن سختی ها) .

۴ / ۱۰بسیاری دانش و داراییامام صادق علیه السلام :هر کس دو ماه پیاپی، روزی چهارصد مرتبه بگوید: «از خدایی که معبودی نیست ، جز او که مهرگستر مهربان، زنده پاینده و پدید آوردنده آسمان ها و زمین است، آمرزش می طلبم از همه جرم ها و ستم هایم و زیاده روی هایم در حقّ خودم ، و به درگاه او توبه می کنم»، گنجی از دانش یا گنجی از دارایی، روزی اش می شود.

۴ / ۱۱پرداخته شدن بدهی هاالکافیـ به نقل از اسماعیل بن سهل ـ: به امام باقر ـ که درودهای خدا بر او باد ـ نوشتم: بدهی سنگینی دامنگیرم شده است. ایشان [ ، در پاسخ من] نوشت : «بسیار آمرزش بخواه و زبانت را به تلاوت «انا انزلناه» تَر و تازه بدار.

.

۴ / ۱۲إفادَةُ الوَلَدِالکتاب«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّـتٍ وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَـرًا» . ⁽¹⁾

الحدیثالإمام علیّ علیه السلام :إذا أرَدتَ الوَلَدَ فَتَوَضَّأ وُضوءا سابِغا ، وصَلِّ رَکعَتَینِ ، وحَسِّنهُما ، وَاسجُد بَعدَهُما سَجدَةً ، وقُل : «أستَغفِرُ اللّهَ» إحدی وسَبعینَ مَرَّةً ، ثُمَّ تَغَشَّ امرَأَتَکَ وقُل : «اللّهُمَّ إن تَرزُقنی وَلَدا لَاُسَمِّیَنَّهُ بِاسمِ نَبِیِّکَ» فَإِنَّ اللّهَ یَفعَلُ ذلِکَ ؛ فَإِنّی أمَرتُکَ بِالطَّهورِ ، وقَد قالَ اللّهُ تَعالی : «وَیُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ» ⁽²⁾، وأمَرتُکَ بِالصَّلاةِ ، وقَد سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : «أقرَبُ ما یَکونُ العَبدُ مِن رَبِّهِ إذا رَآهُ ساجِدا وراکِعا» ، وأمَرتُکَ بِالاِستِغفارِ ، وقَد قالَ اللّهُ تَعالی : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ» ، وقالَ تَعالی لِنَبِیِّهِ صلی الله علیه و آله : «إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ» ⁽³⁾فَأَمَرتُکَ أن تَزیدَ عَلَی السَّبعینَ . ⁽⁴⁾

مکارم الأخلاق عن الإمام الحسن علیه السلام :أنَّهُ وَفَدَ عَلی مُعاوِیَةَ ، فَلَمّا خَرَجَ تَبِعَهُ بَعضُ حُجّابِهِ وقالَ : إنّی رَجُلٌ ذو مالٍ ولا یولَدُ لی ، فَعَلِّمنی شَیئا لَعَلَّ اللّهَ یَرزُقُنی وَلَدا . فَقالَ : عَلَیکَ بِالاِستِغفارِ . فَکانَ یُکثِرُ الاِستِغفارَ ، حَتّی رُبَّمَا استَغفَرَ فِی الیَومِ سَبعَمِئَةِ مَرَّةٍ ، فَوُلِدَ لَهُ عَشَرَةُ بَنینَ . فَبَلَغَ ذلِکَ مُعاوِیَةَ فَقالَ : هَلّا سَأَلتَهُ مِمَّ قالَ ذلِکَ ؟ فَوَفَدَهُ وَفدَةً اُخری ، فَسَأَلَهُ الرَّجُلُ فَقالَ : ألَم تَسمَع قَولَ اللّهِ عَزَّ اسمُهُ فی قِصَّةِ هودٍ علیه السلام : «وَ یَزِدْکُمْ قُوَّةً إِلَی قُوَّتِکُمْ» ⁽⁵⁾، وفی قِصَّةِ نوحٍ علیه السلام : «وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ» ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾

.

۴ / ۱۲ روزی شدن فرزند

۴ / ۱۲روزی شدن فرزندقرآن«و گفتم: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است ، تا برای شما از آسمان ، باران پیاپی فرو فرستد و شما را به اموال و فرزندان ، یاری کند و برایتان ، باغ ها قرار دهد و برای شما نهرها جاری سازد» .

حدیثامام علی علیه السلام :هر گاه فرزند خواستی ، وضویی شاداب بساز و دو رکعت نماز نیکو بگزار و در پایان ، به سجده برو و هفتاد و یک بار بگو: «از خدا آمرزش می خواهم» . سپس با همسرت هم بستر شو و بگو: «بار خدایا! اگر مرا فرزندی روزی کردی ، او را به نام پیامبرت می نامم» . پس خدا به تو فرزندی خواهد داد. این که گفتم : «وضو بساز»، چون خداوند متعال فرموده است: «و [خدا] پاکیزگان را دوست می دارد» . و این که گفتم : «نماز بخوان»؛ چون از پیامبر خدا شنیدم که می فرماید: «نزدیک ترین حالت بنده به پروردگارش ، هنگامی است که او را در حال سجده و رکوع ببیند» . و این که تو را به آمرزش خواهی فرمان دادم، چون خداوند متعال فرموده است: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است ، تا بر شما از آسمان ، بارانِ پیاپی فرو فرستد و شما را به اموال و فرزندان ، یاری کند و برایتان باغ ها قرار دهد و برای شما نهرها پدید آورد» . و خداوند متعال به پیامبرش صلی الله علیه و آله فرموده است: «اگر هفتاد مرتبه هم برایشان آمرزش بخواهی ، هرگز خداوند، آنان را نخواهد آمرزید» . لذا گفتم از هفتاد بار بیشتر آمرزش بخواهی.

مکارم الأخلاق :امام حسن علیه السلام بر معاویه وارد شد و چون از نزد او بیرون آمد ، یکی از پرده داران معاویه ، دنبال ایشان آمد و گفت: من ، مردی ثروتمندم ؛ امّا بچّه دار نمی شوم . به من چیزی بیاموز ؛ بلکه خداوند ، مرا فرزندی روزی کند. فرمود: «بر تو باد آمرزش خواهی!» . آن شخص ، آمرزش خواهی می کرد تا جایی که گاه روزی هفتصد مرتبه ، آمرزش می طلبید و ده پسر، روزی اش شد. این خبر به معاویه رسید . به آن مرد گفت: چرا دلیل سخنش را از او (امام حسن علیه السلام ) نپرسیدی؟ بار دیگر که امام علیه السلام به نزد معاویه آمد، آن مرد ، [دلیلش را] از ایشان پرسید . فرمود: «آیا سخن خداوند در داستان هود علیه السلام را نشنیده ای که: «و نیرویی بر نیرویتان می افزاید» ؟ و در داستان نوح علیه السلام [این سخن را] که: «و شما را با اموال و فرزندان ، یاری می رساند» ؟» .

.

الإمام زین العابدین علیه السلامـ لِبَعضِ أصحابِهِ ـ: قُل فی طَلَبِ الوَلَدِ : « «رَبِّ لَا تَذَرْنِی فَرْدًا وَ أَنتَ خَیْرُ الْوَ رِثِینَ» ، وَاجعَل لی مِن لَدُنکَ وَلِیّا یَرِثُنی فی حَیاتی ، ویَستَغفِرُ لی بَعدَ مَوتی ، وَاجعَلهُ لی خَلقا سَوِیّا ، ولا تَجعَل لِلشَّیطانِ فیهِ نَصیبا ، اللّهُمَّ إنّی أستَغفِرُکَ وأتوبُ إلَیکَ ، إنَّکَ أنتَ الغَفورُ الرَّحیمُ» سَبعینَ مَرَّةً . فَإِنَّهُ مَن أکثَرَ مِن هذَا القَولِ ، رَزَقَهُ اللّهُ تَعالی ما تَمَنّی مِن مالٍ ووَلَدٍ ، ومِن خَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، فَإِنَّهُ یَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا* وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّـتٍ وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَـرًا» ⁽¹⁾. ⁽²⁾

الکافی عن ابن أبی عمیر عن بعض أصحابه :شَکَا الأَبرَشُ الکَلبِیُّ إلی أبی جَعفَرٍ علیه السلام أنَّهُ لا یولَدُ لَهُ ، فَقالَ لَهُ : عَلِّمنی شَیئا . قالَ : اِستَغفِرِ اللّهَ فی کُلِّ یَومٍ و ⁽³⁾فی کُلِّ لَیلَةٍ مِئَةَ مَرَّةٍ ، فَإِنَّ اللّهَ یَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْرَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا» إلی قَولِهِ : «وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ» . ⁽⁴⁾

.

امام زین العابدین علیه السلامـ به یکی از یارانش ـ: برای درخواست فرزند ، بگو: «پروردگارا! مرا تنها مگذار و تو بهترینِ ارث بَرَندگانی» . و از جانب خودت برایم جانشینی قرار ده که در زمان حیاتم ، وارث من شود و پس از مرگم ، برایم آمرزش طلبد، و او را مخلوقی سالم قرار ده، و برای شیطان ، در او بهره ای قرار مده. بار خدایا! از تو آمرزش می طلبم و به سوی تو باز می گردم، که تو آمرزگاری مهربانی». این را هفتاد مرتبه بگو ؛ زیرا هر کس این گفتار را بسیار بگوید ، خداوند متعال ، آنچه از دارایی و فرزند و خیر دنیا و آخرت، آرزو کند ، روزی او می گرداند؛ زیرا می فرماید: «از پروردگارتان، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است ، تا از آسمان ، بر شما باران فراوان فرو فرستد و با اموال و فرزندان ، یاریتان رساند و برایتان ، باغ ها قرار دهد و نهرها جاری سازد» .

الکافیـ به نقل از ابن ابی عمیر ، از یکی از یارانش ـ: اَبْرَش کلبی به امام باقر علیه السلام شِکوه کرد که بچّه دار نمی شود، و گفت : به من ، دعایی بیاموز. فرمود: «در هر روز و هر شب ، صد مرتبه از خدا آمرزش بخواه؛ زیرا خداوند می فرماید: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است» تا: «و شما را با اموال و فرزندان ، یاری رساند» .

.

مجمع البیان عن محمّد بن یوسف عن أبیه :سَأَلَ رَجُلٌ أبا جَعفَرٍ علیه السلام ـ وأنَا عِندَهُ ـ فَقالَ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ ، إنّی کَثیرُ المالِ ولَیسَ یولَدُ لی وَلَدٌ ، فَهَل مِن حیلَةٍ ؟ قالَ : نَعَم ، اِستَغفِر رَبَّکَ سَنَةً فی آخِرِ اللَّیلِ مِئَةَ مَرَّةٍ ، فَإِن ضَیَّعتَ ذلِکَ بِاللَّیلِ فَاقضِهِ بِالنَّهارِ ، فَإِنَّ اللّهَ یَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ» إلی آخِرِهِ . ⁽¹⁾

طبّ الأئمّة لابنی بسطام عن سلیمان بن جعفر الجعفری عن الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ رَجُلاً شَکا إلَیهِ قِلَّةَ الوَلَدَ ، وأنَّهُ یَطلُبُ الوَلَدَ مِنَ الإِماءِ وَالحَرایِرِ فَلا یُرزَقُ لَهُ ، وهُوَ ابنُ سِتّینَ سَنَةً ، فَقالَ علیه السلام : قُل ثَلاثَةَ أیّامٍ فی دُبُرِ صَلاتِکَ المَکتوبَةِ ، صَلاةِ العِشاءِ الآخِرَةِ ، وفی دُبُرِ صَلاةِ الفَجرِ : «سُبحانَ اللّهِ» سَبعینَ مَرَّةً ، و«أستَغفِرُ اللّهَ» سَبعینَ مَرَّةً ، وتَختِمُهُ بِقَولِ اللّهِ عز و جل : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّـتٍ وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَـرًا» ⁽²⁾. ⁽³⁾

الکافی عن زرارة عن الإمام الباقر علیه السلام :أنَّهُ وَفَدَ إلی هِشامِ بنِ عَبدِ المَلِکِ فَأَبطَأَ عَلَیهِ الإِذنُ حَتَّی اغتَمَّ ، وکانَ لَهُ حاجِبٌ کَثیرُ الدُّنیا ولا یولَدُ لَهُ ، فَدَنا مِنهُ أبو جَعفَرٍ علیه السلام فَقالَ لَهُ : هَل لَکَ أن توصِلَنی إلی هِشامٍ واُعَلِّمُکَ دُعاءً یولَدُ لَکَ ؟ قالَ : نَعَم . فَأَوصَلَهُ إلی هِشامٍ وقَضی لَهُ جَمیعَ حَوائِجِهِ ، قالَ : فَلَمّا فَرَغَ قالَ لَهُ الحاجِبُ : جُعِلتُ فِداکَ الدُّعاءَ الَّذی قُلتَ لی . قالَ لَهُ [ الباقِرُ علیه السلام ] : نَعَم ، قُل فی کُلِّ یَومٍ إذا أصبَحتَ وأمسَیتَ : «سُبحانَ اللّهِ» سَبعینَ مَرَّةً ، وتَستَغفِرُ عَشرَ مَرّاتٍ ، وتُسَبِّحُ تِسعَ مَرّاتٍ ، وتَختِمُ العاشِرَةَ بِالاِستِغفارِ ، ثُمَّ تَقولُ قَولَ اللّهِ عز و جل : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّـتٍ وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَـرًا» ⁽⁴⁾. فَقالَهَا الحاجِبُ ، فَرُزِقَ ذُرِّیَّةً کَثیرَةً ، وکانَ بَعدَ ذلِکَ یَصِلُ أبا جَعفَرٍ وأبا عَبدِ اللّهِ علیهماالسلام . فَقالَ سُلَیمانُ : فَقُلتُها ـ وقَد تَزَوَّجتُ ابنَةَ عَمٍّ لی فَأَبطَأَ عَلَیَّ الوَلَدُ مِنها ـ وعَلَّمتُها أهلی ، فَرُزِقتُ وَلَدا . وزَعَمَتِ المَرأَةُ أنَّها مَتی تَشاءُ أن تَحمِلَ حَمَلَت إذا قالَتها ، وعَلَّمتُها غَیرَ واحِدٍ مِنَ الهاشِمِیّینَ مِمَّن لَم یَکُن یولَدُ لَهُم ، فَوُلِدَ لَهُم وَلَدٌ کَثیرٌ ، وَالحَمدُ للّهِِ . ⁽⁵⁾

.

مجمع البیانـ به نقل از محمّد بن یوسف ، از پدرش ـ: من در محضر امام باقر علیه السلام بودم که مردی به ایشان گفت : قربانت گردم! من ، ثروت بسیار دارم ؛ امّا بچّه دار نمی شوم . آیا راه چاره ای وجود دارد؟ فرمود: «آری. به مدّت یک سال، در آخر شب ، صد مرتبه از پروردگارت آمرزش بخواه، و اگر شبْ آن را از دست دادی ، روز ، قضایش را به جای آور؛ زیرا خداوند می فرماید: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید» تا آخر آیه».

طّب الائمه علیهم السلام ، ابنا بسطامـ به نقل از سلیمان بن جعفر جعفری ـ: مردی از کمی فرزند به امام باقر علیه السلام شکایت نمود و گفت که شصت سال دارد و از کنیزان و زنان آزاد خود ، در جستجوی فرزند است ؛ امّا فرزندی روزی اش نمی شود. امام علیه السلام به او فرمود: «به مدّت سه روز، بعد از نماز واجبت، نماز عشا و نیز بعد از نماز صبح ، هفتاد مرتبه سبحان اللّه و هفتاد مرتبه استغفر اللّه بگو و در پایان آن ، این فرموده خداوند عز و جل را بخوان: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است ، تا از آسمان ، بر شما باران فراوان فرو فرستد و شما را با اموال و فرزندان ، یاری رساند و برایتان باغ ها قرار دهد و نهرها جاری سازد» .

الکافیـ به نقل از زُراره ـ: امام باقر علیه السلام به دیدار هشام بن عبد الملک رفت و او دیر به ایشان ، اجازه[ی وارد شدن بر او] داد ، به طوری که امام علیه السلام غمگین شد. هشام ، دربانی داشت که ثروت بسیار داشت ؛ امّا بچّه دار نمی شد. امام باقر علیه السلام نزدیک او رفت و فرمود: «حاضری مرا نزد هشام ببری و [در عوض] من ، دعایی به تو بیاموزم که بچّه دار شوی؟». گفت : آری . امام علیه السلام را نزد هشام بُرد و همه حوایجش را برآورده ساخت. کار که تمام شد ، دربان به امام علیه السلام گفت : قربانت گردم! دعایی که به من وعده دادی ، امام باقر علیه السلام به او فرمود: «بله . هر روز ، چون صبح و شام خود را آغاز کردی، هفتاد بار سبحان اللّه بگو، ده بار آمرزش بخواه، نُه بار تسبیح بگو و بارِ دهم ، آمرزش بخواه . سپس این فرموده خداوند عز و جل را بگو: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهید که او آمرزنده است ، تا از آسمان ، بر شما باران فراوان فرو فرستد و با اموال و فرزندان ، یاریتان رساند و برایتان باغ ها پدید آورد و نهرها جاری سازد» » . دربان ، اینها را گفت و فرزندان بسیاری ، روزی او شد. از آن پس ، او به امام باقر و امام صادق علیهماالسلام ابراز محبّت می کرد. من (سلیمان بن جعفر) هم که با دختر عمویم ازدواج کرده و هنوز از او بچّه دار نشده بودم، اینها را گفتم و به همسرم نیز آموختم، و فرزندی روزی ام شد. همسرم گفت: هر گاه بخواهد حامله شود ، اینها را می گوید و حامله می شود. این دعا را به چند نفر از هاشمیان که فرزند دار نمی شدند ، نیز آموختم و فرزندان بسیاری برایشان متولّد شد. خدا را سپاس!

.

الکافی عن سعید بن یسار :قالَ رَجُلٌ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : لا یولَدُ لی ، فَقالَ : اِستَغفِر رَبَّکَ فِی السَّحَرِ مِئَةَ مَرَّةٍ ، فَإِن نَسیتَهُ فَاقضِهِ . ⁽¹⁾

الکافی عن عمر بن أبی حسنة الجمّال :شَکَوتُ إلی أبِی الحَسَنِ علیه السلام قِلَّةَ الوَلَدِ ، فَقالَ لی : اِستَغفِرِ اللّهَ ، وکُلِ البَیضَ بِالبَصَلِ . ⁽²⁾

۴ / ۱۳مُرافَقَةُ أهلِ البَیتِثواب الأعمال عن إسماعیل بن سهل :کَتَبتُ إلی أبی جَعفَرٍ الثّانی علیه السلام : عَلِّمنی شَیئا إذا أنَا قُلتُهُ کُنتُ مَعَکُم فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، قالَ : فَکَتَبَ بِخَطِّهِ أعرِفُهُ : أکثِر مِن تِلاوَةِ «إنّـا أنزَلناهُ» ، ورَطِّب شَفَتَیکَ بِالاِستِغفارِ . ⁽³⁾

.

۴ / ۱۳ همراه بودن با اهل بیت علیهم السلام

الکافیـ به نقل از سعید بن یسار ـ: مردی به امام صادق علیه السلام گفت : فرزندی برایم متولّد نمی شود. فرمود: «در هنگام سحر ، صد بار از پروردگارت آمرزش بخواه و اگر [در آن هنگام ]فراموش کردی ، قضایش را به جا آور» .

الکافیـ به نقل از عمر بن ابی حسنه جمّال ـ: به ابوالحسن علیه السلام ⁽¹⁾از کمیِ فرزند ، شکایت کردم. فرمود: «از خدا آمرزش بخواه و تخم مرغ همراه با پیاز بخور» .

۴ / ۱۳همراه بودن با اهل بیتثواب الأعمالـ به نقل از اسماعیل بن سهل ـ: به امام جواد علیه السلام نوشتم: چیزی به من بیاموز که چون آن را بگویم ، در دنیا و آخرت ، با شما باشم. امام علیه السلام با خطّ خودش که آن را می شناختم، [برای من] نوشت : «انّا انزلناه» را بسیار تلاوت کن و لبانت را به آمرزش خواهی ، تَر و تازه بدار.

.

الفَصلُ الخامِسُ : ما ینبغی فیه الاستغفار من الأوقات۵ / ۱الأَسحارُالکتاب«الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا ءَامَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ * الصَّـبِرِینَ وَالصَّـدِقِینَ وَالْقَـنِتِینَ وَالْمُنفِقِینَ وَالْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحَارِ» . ⁽¹⁾

«کَانُواْ قَلِیلاً مِّنَ الَّیْلِ مَا یَهْجَعُونَ * وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» . ⁽²⁾

« . . . أَلَمْ أَقُل لَّکُمْ إِنِّی أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ * قَالُواْ یَـأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا کُنَّا خَـطِـئینَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ» . ⁽³⁾

الحدیثالإمام الصادق علیه السلام :إنَّ أفضَلَ ما دَعَوتُمُ اللّهَ بِالأَسحارِ ، قالَ اللّهُ تَعالی : «وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» . ⁽⁴⁾

.

فصل پنجم: اوقات مناسب برای آمرزش خواهی

۵ / ۱ سحرگاهان

فصل پنجم: اوقات مناسب برای آمرزش خواهی۵ / ۱سحرگاهانقرآن«آنان که می گویند: «ای پروردگار ما! ما به تو ایمان آوردیم . پس گناهانمان را بیامرز و ما را از عذاب آتش ، نگه دار» ؛ [آنان، ]شکیبایان و راستگویان و فرمان بُرداران و انفاق کنندگان و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان [هستند]» .

«اندکی از شب را می خوابند و در سحرگاهان ، آمرزش می خواهند» .

«... آیا به شما نگفتم که من ، از کار خدا چیزی دانم که شما نمی دانید؟ گفتند: «ای پدر ما! از گناهانمان ، آمرزش خواه که ما گنهکار بودیم» . گفت: «به زودی ، از پروردگارم برایتان آمرزش می خواهم که او آمرزگاری مهربان است»» .

حدیثامام صادق علیه السلام :بهترین زمان برای دعا کردن شما به درگاه خدا ، سحرگاهان است. خداوند متعال، فرموده است: « .. . و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» .

.

تفسیر العیّاشی عن مفضّل بن عمر :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : جُعِلتُ فِداکَ ، تَفوتُنی صَلاةُ اللَّیلِ فَاُصَلِّی الفَجرَ ، فَلی أن اُصَلِّیَ بَعدَ صَلاةِ الفَجرِ ما فاتَنی مِنَ الصَّلاةِ ، وأنَا فی صَلاةٍ ⁽¹⁾قَبلَ طُلوعِ الشَّمسِ ؟ فَقالَ : نَعَم ، ولکِن لا تُعلِم بِهِ أهلَکَ فَیَتَّخِذونَهُ ⁽²⁾سُنَّةً ، فَیَبطُلَ قَولُ اللّهِ جَلَّ وعَزَّ «وَالْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحَارِ» . ⁽³⁾

أعلام الدین :سُئِلَ أبو جَعفَرٍ الباقِرُ علیه السلام عَن وَقتِ صَلاةِ اللَّیلِ ، فَقالَ : الوَقتُ الَّذی جاءَ عَن جَدّی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله أنَّهُ قالَ : فیهِ یُنادی مُنادِی اللّهِ عز و جل : هَل مِن داعٍ فَاُجیبَهُ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ قالَ السّائِلُ : وما هُوَ ؟ قالَ : الوَقتُ الَّذی وَعَدَ یَعقوبُ فیهِ بَنیهِ بِقَولِهِ : «أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی» ⁽⁴⁾. قالَ : ما هُوَ ؟ قالَ : الوَقتُ الَّذی قالَ اللّهُ فیهِ : «وَالْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحَارِ» . إنَّ صَلاةَ اللَّیلِ فی آخِرِهِ أفضَلُ مِنها قَبلَ ذلِکَ ، وهُوَ وَقتُ الإِجابَةِ ، وهِیَ هَدِیَّةُ المُؤمِنِ إلی رَبِّهِ ، فَأَحسِنوا هَدایاکُم إلی رَبِّکُم ، یُحسِنِ اللّهُ جَوائِزَکُم ؛ فَإِنَّهُ لا یُواظِبُ عَلَیها إلّا مُؤمِنٌ أو صِدِّیقٌ . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق علیه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : خَیرُ وَقتٍ دَعَوتُمُ اللّهَ عز و جلفیهِ الأَسحارُ ، وتَلا هذِهِ الآیَةَ فی قَولِ یَعقوبَ علیه السلام : «سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی» وقالَ : أخَّرَهُم إلَی السَّحَرِ . ⁽⁶⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ثَلاثَةٌ مَعصومونَ مِن شَرِّ إبلیسَ وجُنودِهِ : الذّاکِرونَ اللّهَ کَثیرا بِاللَّیلِ وَالنَّهارِ ، وَالمُستَغفِرونَ بِالأَسحارِ ، وَالباکونَ مِن خَشیَةِ اللّهِ . ⁽⁷⁾

.

تفسیر العیّاشیـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ: به امام صادق علیه السلام گفتم : فدایت شوم! نماز شب را از دست می دهم و نماز صبحم را می خوانم . آیا می توانم بعد از نماز صبح تا پیش از طلوع آفتاب که همچنان بر سجّاده هستم ، نماز از دست رفته شب را بخوانم؟ فرمود: «آری ؛ امّا این را به خانواده ات نگو که آن را سنّت نکنند، و این فرموده خداوند عز و جل از بین برود که: « ... و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» ».

أعلام الدین :از امام باقر علیه السلام در باره وقت نماز شب ، سؤال شد . فرمود: «آن ، وقتی است که از جدّم پیامبر خدا ، در باره اش وارد شده است که فرمود: «در این وقت ، منادی خداوند عز و جل بانگ می زند: آیا دعا کننده ای هست تا اجابتش کنم؟ آیا آمرزش خواهی هست تا او را بیامرزم؟» . [پرسنده] گفت : آن ، چه وقتی است؟ فرمود: «همان وقتی است که یعقوب علیه السلام در آن به فرزندانش وعده داد و گفت: «به زودی ، از پروردگارم برایتان آمرزش می طلبم» ». گفت : چه وقتی بود؟ فرمود: «وقتی که خداوند ، در باره اش فرموده است : «و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» ». نماز شب در آخر شب ، با فضیلت تر از قبلِ آن است. این زمان، زمان اجابت [دعا] است و نماز شب ، هدیه مؤمن است به پروردگارش . پس به پروردگارتان ، هدیه های نیکو دهید تا خداوند ، جایزه های نیکو به شما دهد. بر نماز شب ، مواظبت نمی کند ، مگر مؤمن یا صدّیق» .

امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا فرمود: «بهترین زمانی که در آن ، خداوند عز و جل را می خوانید ، سحرگاهان است» . این آیه را که گفته یعقوب علیه السلام است ، تلاوت کرد: «به زودی ، از پروردگارم برایتان آمرزش می طلبم» . و فرمود: «[یعقوب علیه السلام ] آمرزش خواهیِ برای آنان را تا سحرگاه ، به تأخیر انداخت» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سه گروه اند که از گزند ابلیس و سربازانش مصون اند: کسانی که شب و روزْ خداوند را بسیار یاد می کنند، آمرزش خواهانِ در سحرگاهان، و گریه کنندگان از ترس خدا.

.

عنه صلی الله علیه و آله :ثَلاثَةُ أصواتٍ یُحِبُّهَا اللّهُ عز و جل : صَوتُ الدِّیکِ ، وصَوتُ الَّذی یَقرَأُ القُرآنَ ، وصَوتُ المُستَغفِرینَ بِالأَسحارِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: یا عَلِیُّ ، صَلِّ مِنَ اللَّیلِ ولَو قَدرَ حَلبِ شاةٍ ، وبِالأَسحارِ فَادعُ ؛ لا تُرَدَّ لَکَ دَعوَةٌ ، فَإِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی یَقولُ : «وَالْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحَارِ» . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ مِن وَصِیَّتِهِ لِأَبی ذَرٍّ ـیا أبا ذَرٍّ ، یَقولُ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی : إنَّ أحَبَّ العِبادِ إلَیَّ المُتَحابّونَ مِن أجلی ، المُتَعَلِّقَةُ قُلوبُهُم بِالمَساجِدِ ، وَالمُستَغفِرونَ بِالأَسحارِ ، اُولئِکَ إذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً ذَکَرتُهُم فَصَرَفتُ العُقوبَةَ عَنهُم . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی ومَلائِکَتَهُ یُصَلّونَ عَلَی المُستَغفِرینَ وَالمُتَسَحِّرینَ بِالأَسحارِ ؛ فَلیَتَسَحَّر أحَدُکُم ولَو بِشَربَةٍ مِن ماءٍ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :السَّحورُ بَرَکَةٌ ، وللّهِِ مَلائِکَةٌ یُصَلّونَ عَلَی المُستَغفِرینَ بِالأَسحارِ ، وعَلَی المُتَسَحِّرینَ . ⁽⁵⁾

عدّة الداعی عنهم علیهم السلام :ألا صَلَواتُ اللّهِ عَلَی المُتَسَحِّرینَ وَالمُستَغفِرینَ بِالأَسحارِ . ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سه آوازند که خداوند عز و جل آنها را دوست می دارد: آواز خروس، آواز کسی که قرآن می خواند، و آواز آمرزش خواهانِ در سحرگاهان.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: ای علی! پاسی از شب را نماز بخوان ، حتّی اگر به اندازه زمان دوشیدن گوسفندی باشد. در سحرگاهان ، دعا کن که دعایت رد نمی شود؛ زیرا خداوند ـ تبارک و تعالی ـ می فرماید : «و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ از سفارش ایشان به ابو ذر ـ: ای ابوذر! خداوند تبارک و تعالی ـ می فرماید: «محبوب ترین بندگان در نزد من ، آنان اند که به خاطر من ، یکدیگر را دوست می دارند، دل بسته مسجدهایند، و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان اند. اینان اند که هرگاه بخواهم اهل زمین را کیفر دهم ، به یاد ایشان می افتم و از کیفر دادنشان ، منصرف می شوم» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ـ تبارک و تعالی ـ و فرشتگانش ، بر کسانی که در سحرگاهان آمرزش می طلبند و سَحَری می خورند ، درود (رحمت) می فرستند. پس، هر یک از شما ، حتّی اگر شده با جرعه ای آب ، سَحَری بخورد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سَحَری ، برکت است. خداوند ، فرشتگانی دارد که به آمرزش خواهانِ در سحرگاهان و بر سَحَری خوران ، درود می فرستند.

عدّة الداعیـ از معصومان علیهم السلام ـ: هان! درودهای خدا بر کسانی که سَحَری می خورند و در سحرگاهان ، آمرزش می طلبند!

.

المعجم الأوسط عن أنس :أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن نَستَغفِرَ بِالأَسحارِ سَبعینَ مَرَّةً . ⁽¹⁾

الکافی عن أحمد بن عبد العزیز :حَدَّثَنی بَعضُ أصحابِنا قالَ : کانَ أبُو الحَسَنِ الأَوَّلُ علیه السلام إذا رَفَعَ رَأسَهُ مِن آخِرِ رَکعَةِ الوَترِ قالَ : «هذا مَقامُ مَن حَسَناتُهُ نِعمَةٌ مِنکَ ، وشُکرُهُ ضَعیفٌ ، وذَنبُهُ عَظیمٌ ، ولَیسَ لَهُ إلّا دَفعُکَ ورَحمَتُکَ ، فَإِنَّکَ قُلتَ فی کِتابِکَ المُنزَلِ عَلی نَبِیِّکَ المُرسَلِ صلی الله علیه و آله : «کَانُواْ قَلِیلاً مِّنَ الَّیْلِ مَا یَهْجَعُونَ * وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» ⁽²⁾، طالَ هُجوعی ، وقَلَّ قِیامی ، وهذَا السَّحَرُ ، وأنَا أستَغفِرُکَ لِذَنبِی استِغفارَ مَن لَم یَجِد لِنَفسِهِ ضَرّا ولا نَفعا ، ولا مَوتا ولا حَیاةً ولا نُشورا» ، ثُمَّ یَخِرُّ ساجِدا صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ . ⁽³⁾

۵ / ۲قُنوتُ الوَترِکتاب من لا یحضره الفقیه :⁽⁴⁾کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَستَغفِرُ اللّهَ فِی الوَترِ سَبعینَ مَرَّةً ویَقولُ : «هذا مَقامُ العائِذِ بِکَ مِنَ النّارِ» سَبعَ مَرّاتٍ . ⁽⁵⁾

الإمام الباقر علیه السلام :مَن داوَمَ عَلی صَلاةِ اللَّیلِ وَالوَترِ ، وَاستَغفَرَ اللّهَ فی کُلِّ وَترٍ سَبعینَ مَرَّةً ، ثُمَّ واظَبَ عَلی ذلِکَ سَنَةً ، کُتِبَ مِنَ المُستَغفِرینَ بِالأَسحارِ . ⁽⁶⁾

.

۵ / ۲ دعای قنوت نماز وَتْر

المعجم الاوسطـ به نقل از اَنَس ـ: پیامبر خدا به ما فرمود که در سحرگاهان ، هفتاد مرتبه آمرزش بطلبیم.

الکافیـ به نقل از احمد بن عبد العزیز ـ: یکی از شیعیان برایم نقل کرد که امام کاظم علیه السلام هرگاه سرش را از رکوع نماز وَتْر بر می داشت ، می گفت: «این جا ، کسی ایستاده است که نیکی هایش ، نعمتی از جانب توست، و سپاس گزاری اش ، اندک است، و گناهش بزرگ است و جز حمایت و رحمت تو ، کسی را ندارد؛ زیرا تو در کتابت که بر پیامبر مُرسل خود فرو فرستاده ای، فرموده ای: «و اندکی از شب را می خوابند و در سحرگاهان ، آمرزش می خواهند» ، و من ، بیشتر [شب را ]می خوابم و اندکی از آن را به عبادت می گذرانم، و در این سحرگاه ، از تو برای گناهم آمرزش می طلبم، همچون آمرزش خواهیِ کسی که اختیار هیچ گزند و سودی ، و مرگ و زندگی و رستاخیزی را برای خود ندارد» . سپس به سجده می رفت ـ درودهای خدا بر او باد ـ .

۵ / ۲دعای قنوت نماز وَتْرکتاب من لایحضره الفقیه :پیامبر خدا ، در [دعای قنوت] نماز وَتْر ، هفتاد مرتبه از خدا آمرزش می طلبید و هفت مرتبه می گفت: «این جا ، کسی ایستاده که از آتش به تو پناه آورده است».

امام باقر علیه السلام :هر کس بر نماز شب و [نماز] وَتْر مداومت ورزد و در هر وَتْری ، هفتاد بار از خدا آمرزش بخواهد و یک سال به این کار ادامه دهد، از آمرزش خواهانِ در سحرگاهان ، نوشته می شود.

.

الإمام الصادق علیه السلام :مَن قالَ فی وَترِهِ إذا أوتَرَ : «أستَغفِرُ اللّهَ رَبّی وأتوبُ إلَیهِ» سَبعینَ مَرَّةً ، وواظَبَ عَلی ذلِکَ حَتّی تَمضِیَ سَنَةٌ ، کَتَبَهُ اللّهُ عِندَهُ مِنَ المُستَغفِرینَ بِالأَسحارِ ، ووَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ وَالمَغفِرَةُ مِنَ اللّهِ عز و جل . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :القُنوتُ فِی الوَترِ الاِستِغفارُ ، وفِی الفَریضَةِ الدُّعاءُ . ⁽²⁾

تهذیب الأحکام عن أبی بصیر ، قال :قُلتُ لَهُ علیه السلام : «وَالْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحَارِ» . فَقالَ : اِستَغفَرَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی وَترِهِ سَبعینَ مَرَّةً . ⁽³⁾

تهذیب الأحکام عن معاویة بن عمّار :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام یَقولُ فی قَولِ اللّهِ عز و جل «وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ» : فِی الوَترِ فی آخِرِ اللَّیلِ سَبعینَ مَرَّةً . ⁽⁴⁾

تهذیب الأحکام عن أبی بکر بن أبی سمّاک عن الإمام الصادق علیه السلام ، قال :قالَ لی : فی قُنوتِ الوَترِ : اللّهُمَّ اغفِر لَنا وَارحَمنا ، وعافِنا وَاعفُ عَنّا ، فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽⁵⁾

.

امام صادق علیه السلام :هر کس در رکعت آخر از سه رکعت نماز وَتْر ، هفتاد بار بگوید: «از خداوند ـ پروردگارم ـ ، آمرزش می طلبم و به درگاه او توبه می برم» و به این کار ادامه دهد تا یک سال بگذرد، خداوند ، او را جزو آمرزش خواهانِ در سحرگاهان می نویسد و بهشت و آمرزش الهی بر او واجب می گردد.

امام صادق علیه السلام :قنوت در [نماز] وَتْر [برای] آمرزش خواهی است و در نماز واجب ، [برای] دعا کردن.

تهذیب الاحکامـ به نقل از ابو بصیر ـ: از امام علیه السلام ⁽¹⁾در باره «و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» پرسیدم. فرمود: «پیامبر خدا ، در [نماز] وَتْرش هفتاد بار استغفار می کرد» .

تهذیب الاحکامـ به نقل از معاویة بن عمّار ـ: از امام صادق علیه السلام شنیدم که در باره این فرموده خداوند عز و جل «و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» می فرماید: یعنی در [نماز] وَتْر آخر شب ، هفتاد مرتبه استغفار می کنند.

تهذیب الاحکامـ به نقل از ابو بکر بن ابی سمّاک ـ: امام صادق علیه السلام به من فرمود: «در قنوت [نماز] وَتْر ، چنین گفته شود: بار خدایا! ما را بیامرز ، و بر ما رحمت آور، و ما را عافیت بخش ، و از ما در گذر، در دنیا و آخرت » .

.

۵ / ۳حینَ یَمضی ثُلُثُ اللَّیلِالإمام الباقر علیه السلام :یُنادی مُنادٍ حینَ یَمضی ثُلُثُ اللَّیلِ : «یا باغِیَ الخَیرِ أقبِل ، یا طالِبَ الشَّرِّ أقصِر ، هَل مِن تائِبٍ یُتابُ عَلَیهِ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ یُغفَرُ لَهُ ؟ هَل مِن سائِلٍ فَیُعطی ؟» حَتّی تَطلُعَ الشَّمسُ . ⁽¹⁾

۵ / ۴الثُّلُثُ الأَخیرُ مِن کُلِّ لَیلَةٍرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی یُنزِلُ مَلَکا إلَی السَّماءِ الدُّنیا کُلَّ لَیلَةٍ فِی الثُّلُثِ الأَخیرِ ، ولَیلَةَ الجُمُعَةِ فی أوَّلِ اللَّیلِ ، فَیَأمُرُهُ فَیُنادی : «هَل مِن سائِلٍ فَاُعطِیَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ فَأَتوبَ عَلَیهِ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ یا طالِبَ الخَیرِ أقبِل ، ویا طالِبَ الشَّرِّ أقصِر ⁽²⁾» ، فَلا یَزالُ یُنادی بِهذا حَتّی یَطلُعَ الفَجرُ . ⁽³⁾

عیون أخبار الرضا علیه السلام عن رجاء بن أبی الضحّاکـ فی ذِکرِ سیرَةِ الإِمامِ الرِّضا علیه السلام وهُوَ فی طَریقِهِ إلی خُراسانَ ـ: فَإِذا کانَ الثُّلُثُ الأَخیرُ مِنَ اللَّیلِ ، قامَ مِن فِراشِهِ بِالتَّسبیحِ وَالتَّحمیدِ وَالتَّکبیرِ وَالتَّهلیلِ وَالاِستِغفارِ ، فَاستاکَ ، ثُمَّ تَوَضَّأَ ، ثُمَّ قامَ إلی صَلاةِ اللَّیلِ ... ثُمَّ یَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ التَّوبَةَ» سَبعینَ مَرَّةً ، فَإِذا سَلَّمَ جَلَسَ فِی التَّعقیبِ ما شاءَ اللّهُ ... . وکانَ قُنوتُهُ فی جَمیعِ صَلَواتِهِ : رَبِّ اغفِر وَارحَم ، وتَجاوَز عَمّا تَعلَمُ ، إنَّکَ أنتَ الأَعَزُّ الأَجَلُّ الأَکرَمُ . ⁽⁴⁾

.

۵ / ۳ هنگام سپری شدن یکْ سوم شب

۵ / ۴ یکْ سومِ آخر هر شب

۵ / ۳هنگام سپری شدن یکْ سوم شبامام باقر علیه السلام :چون یکْ سومِ شب بگذرد، آواز دهنده ای [غیبی] آواز می دهد که: «ای جوینده خوبی، بشتاب! ای خواهانِ بدی ، دست بدار! آیا توبه گری هست تا توبه او پذیرفته شود؟ آیا آمرزش خواهی هست تا آمرزیده شود؟ آیا خواهنده ای هست تا به او عطا شود؟ «و تا طلوع خورشید ، ادامه می دهد» .

۵ / ۴یکْ سومِ آخر هر شبپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ـ تبارک و تعالی ـ هر شب ، در ثلث آخر آن، و شب جمعه، در آغاز شب، فرشته ای به آسمانِ پایین ، فرو می فرستد و به او دستور دهد که بانگ زند: «آیا درخواست کننده ای هست تا عطایش کنم؟ آیا توبه کننده ای هست تا توبه اش را بپذیرم؟ آیا آمرزش خواهی هست تا او را بیامرزم؟ ای جوینده خوبی ، بشتاب! ای جوینده بدی ، دست بردار!» و پیوسته این را ندا می دهد تا آن گاه که سپیده بردَمَد» .

عیون أخبار الرضا علیه السلامـ به نقل از رجاء بن ابی ضحّاک ، در یادکردِ رفتار امام رضا علیه السلام در راه سفر به خراسان ـ: چون ثلثِ آخر شب می شد، با ذکر «سبحان اللّه » و «الحمد للّه » و «اللّه أکبر» و «لا إله إلّا اللّه » و آمرزش خواهی ، از بسترش بر می خاست و مسواک می زد و وضو می گرفت . سپس به نماز شب می ایستاد... . آن گاه ، هفتاد مرتبه می گفت: «از خدا ، آمرزش می خواهم و از او ، توبه می طلبم». و چون سلام می داد ، می نشست و ساعت ها تعقیبات می گفت... . دعای قنوت ایشان در همه نمازهایش این بود: «پروردگارا! بیامرز و رحم کن، و از آنچه [از گناهانم ]می دانی ، در گذر که تو عزیزترین و بزرگ ترین و کریم ترینی» .

.

۵ / ۵یَومُ الخَمیسِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن صَلّی یَومَ الخَمیسِ ما بَینَ الظُّهرِ وَالعَصرِ رَکعَتَینِ ، یَقرَأُ فی أوَّلِ رَکعَةٍ بِفاتِحَةِ الکِتابِ وآیَةِ الکُرسِیِّ مِئَةَ مَرَّةٍ ، وفِی الرَّکعَةِ الثّانِیَةِ فاتِحَةَ الکِتابِ و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» مِئَةَ مَرَّةٍ ، فَإِذا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ استَغفَرَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ ، وصَلّی عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله مِئَةَ مَرَّةٍ ؛ لا یَقومُ مِن مَقامِهِ حَتّی یَغفِرَ اللّهُ لَهُ البَتَّةَ . ⁽¹⁾

۵ / ۶لَیلَةُ الجُمُعَةِالإمام الباقر والإمام الصادق علیهماالسلام :إذا کانَت لَیلَةُ الجُمُعَةِ أمَرَ اللّهُ عز و جلمَلَکا فَنادی مِن أوَّلِ اللَّیلِ إلی آخِرِهِ ، ویُنادی فی کُلِّ لَیلَةٍ ـ غَیرَ لَیلَةِ الجُمُعَةِ ـ مِن ثُلُثِ اللَّیلِ الآخِرِ : هَل مِن سائِلٍ فَاُعطِیَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ فَأَتوبَ عَلَیهِ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ یا طالِبَ الخَیرِ أقبِل ، یا طالِبَ الشَّرِّ أقصِر . ⁽²⁾

.

۵ / ۵ روز پنج شنبه

۵ / ۶ شب جمعه

۵ / ۵روز پنج شنبهپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس روز پنج شنبه ، در فاصله میان نماز ظهر و عصر ، دو رکعت نماز بگزارد و در رکعت اوّل ، «فاتحة الکتاب» را با صد مرتبه «آیة الکرسی»، و در رکعت دوم «فاتحة الکتاب» را با صد مرتبه «قل هو اللّه أحد» بخواند و پس از نمازش ، صد مرتبه از خدا طلبِ آمرزش کند و صد مرتبه بر پیامبر صلی الله علیه و آله درود بفرستد، پیش از آن که از جایش بلند شود ، خداوند ، حتماً او را می آمرزد.

۵ / ۶شب جمعهامام باقر و امام صادق علیهماالسلام :چون شب جمعه شود ، خداوند عز و جل به فرشته ای فرمان دهد که از اوّل شب تا آخر آن ، و در شب های دیگر، غیر از شب جمعه، از ثلثِ آخر شب ، ندا دهد که: «آیا درخواست کننده ای هست تا به او عطا کنم؟ آیا توبه کننده ای هست تا توبه اش را بپذیرم؟ آیا آمرزش خواهی هست تا او را بیامرزم؟ ای طالب خوبی ، بیا! ای طالب بدی ، دست بردار!» .

.

۵ / ۷یَومُ الجُمُعَةِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ فِی الجُمُعَةِ ساعَةً لا یُوافِقُها عَبدٌ یَستَغفِرُ اللّهَ فیها إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ . ⁽¹⁾

المعجم الکبیر عن سمرة بن جندب :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَستَغفِرُ لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ، ولِلمُسلِمینَ ولِلمُسلِماتِ ، کُلَّ یَومِ جُمُعَةٍ . ⁽²⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَن قالَ بَینَ رَکعَتَیِ الفَجرِ إلَی الغَداةِ یَومَ الجُمُعَةِ : «سُبحانَ رَبِّیَ العَظیمِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ رَبّی وأتوبُ إلَیهِ» مِئَةَ مَرَّةٍ ، بَنَی اللّهُ لَهُ مَسکَنا فِی الجَنَّةِ . ⁽³⁾

عنه علیه السلام :مَن یَستَغفِرِ اللّهَ تَعالی یَومَ الجُمُعَةِ بَعدَ العَصرِ سَبعینَ مَرَّةً ، یَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ» غَفَرَ اللّهُ عز و جل لَهُ ذَنبَهُ فیما سَلَفَ ، وعَصَمَهُ فیما بَقِیَ ، فَإِن لَم یَکُن لَهُ ذَنبٌ ، غَفَرَ لَهُ ذُنوبَ والِدَیهِ . ⁽⁴⁾

عنه علیه السلام :مِنَ السُّنَّةِ الصَّلاةُ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام یَومَ الجُمُعَةِ ألفَ مَرَّةٍ ، وفی غَیرِ یَومِ الجُمُعَةِ مِئَةَ مَرَّةٍ ، ومَن صَلّی عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام فی یَومِ جُمُعَةٍ مِئَةَ صَلاةٍ وَاستَغفَرَ مِئَةَ مَرَّةٍ ، وقَرَأَ «قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» مِئَةَ مَرَّةٍ ، غُفِرَ لَهُ البَتَّةَ . ⁽⁵⁾

جمال الاُسبوع :رُوِیَ عَن أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام أنَّهُ أمَرَ رَجُلاً أن یُصَلِّیَ الضُّحی یَومَ الجُمُعَةِ أربَعَ رَکَعاتٍ : یَقرَأُ فی کُلِّ رَکعَةٍ فاتِحَةَ الکِتابِ عَشرَ مَرّاتٍ ، و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» عَشرَ مَرّاتٍ . ثُمَّ قالَ : فَإِذا سَلَّمتَ ، استَغفِرِ اللّهَ عز و جل سَبعینَ مَرَّةً ، وقُل : سُبحانَ اللّهِ ، وَالحَمدُ للّهِِ ، ولا إلهَ إلَا اللّهُ ، وَاللّهُ أکبَرُ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَلِیِّ العَظیمِ . ⁽⁶⁾

.

۵ / ۷ روز جمعه

۵ / ۷روز جمعهپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در جمعه ، ساعتی است که هر بنده ای در آن ساعت از خدا آمرزش بطلبد ، خداوند ، حتماً او را می آمرزد.

المعجم الکبیرـ به نقل از سَمَرة بن جُندب ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله در هر روز جمعه ، برای مردان و زنان مؤمن و مسلمان ، طلب آمرزش می کرد.

امام صادق علیه السلام :هر کس در روز جمعه ، پس از دو رکعت نماز صبح تا آغاز روز [در مابین الطلوعین] ، صد مرتبه بگوید: «پاکا پروردگار بزرگ من و ستایش ، او را! از پروردگارم آمرزش می خواهم و به درگاه او توبه می کنم»، خداوند ، برای او در بهشتْ خانه ای بنا می کند .

امام صادق علیه السلام :هر کس در روز جمعه، بعد از نماز عصر ، هفتاد مرتبه از خداوند متعال ، آمرزش بخواهد، بگوید: «از خدا ، آمرزش می خواهم و به درگاه او توبه می کنم» ، خداوند عز و جل گناهان گذشته اش را می آمرزد، و در آینده ، او را [از گناه ]مصون می دارد، و اگر گناهی نداشته باشد، گناهانِ پدر و مادر او را می آمرزد.

امام صادق علیه السلام :از سنّت است (/مستحب است) که در روز جمعه ، هزار مرتبه و در غیر روز جمعه ، صد مرتبه بر محمّد ، درود فرستاده شود. هر کس در روز جمعه ، صد مرتبه بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرستد و صد مرتبه طلب آمرزش کند و صد مرتبه «قل هو اللّه احد» را بخواند، قطعاً آمرزیده شود.

جمال الاُسبوع :روایت شده است که امیر مؤمنان ، به مردی دستور داد در روز جمعه هنگام چاشت ، چهار رکعت نماز بخواند: در هر رکعت ، ده مرتبه «فاتحة الکتاب» و ده مرتبه «قل هو اللّه احد» را. سپس فرمود: «چون سلام دادی، هفتاد مرتبه از خداوند عز و جل طلب آمرزش کن و بگو: پاکا خدا و ستایش ، خدا را! معبودی جز خدا نیست . خدا ، بزرگ تر است . هیچ نیرو و توانی نیست ، جز به یاری خدای بلندمرتبه و بزرگ » .

.

۵ / ۸قَبلَ الغُروبِ فی عَرَفاتٍالإقبال عن حمّاد بن عبد اللّه :کُنتُ قَریبا مِن أبِی الحَسَنِ موسی علیه السلام بِالمَوقِفِ ، فَلَمّا هَمَّتِ الشَّمسُ لِلغُروبِ أخَذَ بِیَدِهِ الیُسری بِمَجامِعِ ثَوبِهِ ثُمَّ قالَ : «اللّهُمَّ إنّی عَبدُکَ وَابنُ عَبدِکَ ، إن تُعَذِّبنی فَبِاُمورٍ قَد سَلَفَت مِنّی ، وأنَا بَینَ یَدَیکَ بِرُمَّتی ، وإن تَعفُ عَنّی فَأَهلُ العَفوِ أنتَ یا أهلَ العَفوِ ، یا أحَقَّ مَن عَفَا ، اغفِر لی ولِأَصحابی» ، وحَرَّکَ دابَّتَهُ فَمَرَّ . ⁽¹⁾

۵ / ۹یَومُ النَّحرِالإمام علیّ علیه السلامـ فی خُطبَتِهِ یَومَ النَّحرِ ⁽²⁾ـ: إنَّ هذا یَومٌ حُرمَتُهُ عَظیمَةٌ ، وبَرَکَتُهُ مَأمولَةٌ ، وَالمَغفِرَةُ فیهِ مَرجُوَّةٌ ، فَأَکثِروا ذِکرَ اللّهِ تَعالی وَاستَغفِروهُ ، وتوبوا إلَیهِ ، إنَّهُ هُوَ التَّوّابُ الرَّحیمُ . ⁽³⁾

.

۵ / ۸ پیش از غروب در عرفات

۵ / ۹ روز قربان

۵ / ۸پیش از غروب در عرفاتالإقبالـ به نقل از حمّاد بن عبد اللّه ـ: در موقف ، نزدیک امام کاظم علیه السلام بودم. نزدیک غروب خورشید که شد ، امام علیه السلام با دست چپ خود ، گوشه های جامه اش را گرفت و گفت: «بار خدایا! من ، بنده تو و فرزند بنده تو هستم. اگر عذابم کنی ، به سبب اموری است که پیش تر ، از من سرزده است ، و اینک ، من با تمام وجودم در اختیار توام . اگر مرا ببخشی ، تو اهل بخشایشی . ای اهل بخشایش، ای سزاوارترین کس به گذشت کردن! مرا و یاران مرا بیامرز» و مَرکبش را هِی زد و رفت.

۵ / ۹روز قربانامام علی علیه السلامـ در خطبه اش در روز [عید] قربان ـ: این ، روزی است که حرمتش بسیار است و برکتش انتظار می رود و به آمرزش در آن ، امید است. بنا بر این، خداوند متعال را فراوان یاد کنید و از او آمرزش بخواهید و به درگاهش توبه کنید، که او توبه پذیری مهربان است.

.

۵ / ۱۰الصَّباحُ وَالمَساءُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما مِن صَباحٍ إلّا ومَلَکانِ یُنادِیانِ یَقولانِ : «یا باغِیَ الخَیرِ هَلُمَّ ، ویا باغِیَ الشَّرِّ انتَهِ ، هَل مِن داعٍ فَیُستَجابَ لَهُ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَیُغفَرَ لَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ فَیُتابَ عَلَیهِ ؟ هَل مِن مَغمومٍ فَیُنَفَّسَ عَنهُ غَمُّهُ ؟ اللّهُمَّ عَجِّل لِلمُنفِقِ مالَهُ خَلَفا ، ولِلمُمسِکِ تَلَفا» ، فَهذا دُعاؤُهُما حَتّی تَغرُبَ الشَّمسُ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ما أصبَحتُ غَداةً قَطُّ ، إلَا استَغفَرتُ اللّهَ فیها مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَنِ استَغفَرَ إذا وَجَبَتِ ⁽³⁾الشَّمسُ سَبعینَ مَرَّةً غَفَرَ اللّهُ لَهُ سَبعَمِئَةِ ذَنبٍ ، ولا یُذنِبُ مُؤمِنٌ إن شاءَ اللّهُ فی یَومِهِ ولَیلَتِهِ سَبعَمِئَةِ ذَنبٍ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن عَبدٍ خَتَمَ صَحیفَتَهُ عِندَ مَغیبِ الشَّمسِ بِالاِستِغفارِ ، إلّا مَحا ما دونَها . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَهما تَرَکتَ مِن شَیءٍ فَلا تَترُک أن تَقولَ فی کُلِّ صَباحٍ ومَساءٍ : اللّهُمَّ إنّی أصبَحتُ أستَغفِرُکَ فی هذَا الصَّباحِ وفی هذَا الیَومِ لِأَهلِ رَحمَتِکَ ، وأبرَأُ إلَیکَ مِن أهلِ لَعنَتِکَ ... . اللّهُمَّ اغفِر لی ولِوالِدَیَّ وَارحَمهُما کَما رَبَّیانی صَغیرا ، اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالمُسلِمینَ وَالمُسلِماتِ ، الأَحیاءِ مِنهُم وَالأَمواتِ ، اللّهُمَّ إنَّکَ تَعلَمُ مُنقَلَبَهُم ومَثواهُم . ⁽⁶⁾

.

۵ / ۱۰ بامدادان و شامگاهان

۵ / ۱۰بامدادان و شامگاهانپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ بامدادی نیست ، مگر آن که دو فرشته ، بانگ برآورده ، می گویند: «ای جویای خوبی ، بیا! ای در پیِ بدی ، دست [ از بدی] بدار! آیا دعا کننده ای هست تا دعایش مستجاب شود؟ آیا آمرزش خواهی هست تا آمرزیده شود؟ آیا توبه گری هست تا توبه اش پذیرفته شود؟ آیا غم زه ای هست تا غم او زُدوده شود؟ بار خدایا! به آن که مال خویش را انفاق می کند ، هر چه زودتر ، عوض عطا کن، و به آن که از انفاق ، خودداری می ورزد ، در تلف کردن مال او تعجیل فرما»، و تا غروب آفتاب ، دعای آن دو این باشد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ گاه صبحی را آغاز نکردم ، مگر این که در آن ، صد مرتبه از خدا آمرزش طلبیدم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس، چون خورشید غروب کرد، هفتاد بار آمرزش بخواهد ، خداوند ، هفتصد گناه از او می آمرزد، و هیچ مؤمنی ـ اگر خدا خواهد ـ در شبانه روز ، هفتصد گناه نمی کند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ بنده ای نیست که در هنگام غروب آفتاب ، کارنامه اش را به آمرزش خواهی ختم کند ، مگر آن که گناهان پیش از آن را پاک می کند.

امام صادق علیه السلام :هر چه را ترک کردی، این را ترک مکن که در هر بامداد و شامگاه بگویی: «بار خدایا! روز خود را آغاز می کنم و در این بامدادان و در این روز ، برای آنان که سزاوار رحمت تو هستند ، از تو آمرزش می طلبم و از آنان که سزاوار و مشمول نفرین تو هستند ، در پیشگاه تو اعلام بیزاری می کنم... . بار خدایا! مرا و پدر و مادرم را بیامرز و آن دو را رحمت کن که مرا در کودکی پروردند. بار خدایا! مردان و زنان مؤمن ، و مردان و زنان مسلمان را، زنده و مُرده شان را بیامرز. بار خدایا! تو از جایگاه و مکان بازگشت آنان ، آگاهی.

.

۵ / ۱۱شَهرُ رَجَبٍ ولا سِیَّما لَیلَةِ النِّصفِ مِنهُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أکثِروا مِنَ الاِستِغفارِ فی شَهرِ رَجَبٍ ، فَإِنَّ للّهِِ فی کُلِّ ساعَةٍ مِنهُ عُتَقاءَ ⁽¹⁾مِنَ النّارِ ، وإنَّ للّهِِ مَدائِنَ لا یَدخُلُها إلّا مَن صامَ [ شَهرَ] ⁽²⁾رَجَبٍ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :رَجَبٌ شَهرُ الاِستِغفارِ لِاُمَّتی ، أکثِروا فیهِ الاِستِغفارَ ، فَإِنَّهُ غَفورٌ رَحیمٌ ، وشَعبانُ شَهرِی ، استَکثِروا فی رَجَبٍ مِن قَولِ : «أستَغفِرُ اللّهَ» ، وَاسأَ لُوا اللّهَ الإِقالَةَ وَالتَّوبَةَ فیما مَضی ، وَالعِصمَةَ فیما بَقِیَ مِن آجالِکُم . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن صامَ أیّامَ البیضِ مِن رَجَبٍ أو قامَ ⁽⁵⁾لَیالِیَها ، ویُصَلّی لَیلَةَ النِّصفِ مِئَةَ رَکعَةٍ ، یَقرَأُ فی کُلِّ رَکعَةٍ «قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» عَشرَ مَرّاتٍ ، فَإِذا فَرَغَ مِن هذِهِ الصَّلاةِ استَغفَرَ سَبعینَ مَرَّةً ، رُفِعَ عَنهُ شَرُّ أهلِ السَّماءِ ، وشَرُّ أهلِ الأَرضِ ، وشَرُّ إبلیسَ وجُنودِهِ ، وإن ماتَ فی هذَا الشَّهرِ ماتَ [ شَهیدا] ⁽⁶⁾، ویَقضِی اللّهُ لَهُ ألفَ حاجَةٍ . ⁽⁷⁾

.

۵ / ۱۱ ماه رجب ، بویژه شب نیمه آن

۵ / ۱۱ماه رجب ، بویژه شب نیمه آنپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در ماه رجب ، بسیار طلب آمرزش کنید؛ زیرا در هر ساعتی از این ماه ، خداوند ، عده ای را از آتش می رهانَد . برای خدا شهرهایی است که تنها کسانی وارد آنها می شوند که [ماه] رجب را روزه بگیرند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رجب، ماه آمرزش خواهی امّت من است . پس در این ماه ، بسیار آمرزش بخواهید که خدا ، آمرزگاری مهربان است. شعبان ، ماه من است . در رجب ، جمله «استغفر اللّه » را فراوان بگویید و از خداوند ، در باره [گناهان] گذشته ، پوزش و توبه بخواهید، و برای باقی مانده عمرتان ، مصونیت [از گناه].

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس در ایّام البیض ماه رجب ، روزه بگیرد یا شب های آن را به عبادت بگذراند و شب نیمه [ی این ماه] صد رکعت نماز بگزارد و در هر رکعت ، ده مرتبه «قل هو اللّه احد» بخواند و پس از این نماز ، هفتاد مرتبه آمرزش بطلبد، گزند آسمانیان و گزند زمینیان و گزند ابلیس و سربازانش ، از او دور داشته می شود ، و اگر در این ماه بمیرد ، شهید مُرده است، و خداوند ، هزار حاجت او را بر آورده می سازد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :مَن صَلّی لَیلَةَ النِّصفِ مِن رَجَبٍ عَشرَ رَکَعاتٍ ، یَقرَأُ فی کُلِّ رَکعَةٍ فاتِحَةَ الکِتابِ مَرَّةً ، و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» ثَلاثینَ مَرَّةً ، فَإِذَا استَغفَرَ اللّهَ وسَجَدَ وسَبَّحَهُ ومَجَّدَهُ وکَبَّرَهُ مِئَةَ مَرَّةٍ ، لَم یُکتَب عَلَیهِ خَطیئَةٌ إلی مِثلِها مِنَ القابِلِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَعالی نَصَبَ فِی السَّماءِ السّابِعَةِ مَلَکا یُقالُ لَهُ : الدّاعی ، فَإِذا دَخَلَ شَهرُ رَجَبٍ یُنادی ذلِکَ المَلَکُ کُلَّ لَیلَةٍ مِنهُ إلَی الصَّباحِ : طوبی لِلذّاکِرینَ ، طوبی لِلطائِعینَ . ویَقولُ اللّهُ تَعالی : أنَا جَلیسُ مَن جالَسَنی ، ومُطیعُ مَن أطاعَنی ، وغافِرُ مَنِ استَغفَرَنی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ألا إنَّ فی شَهرِ رَجَبٍ لَیلَةً ، مَن حَرَّمَ النَّومَ عَلی نَفسِهِ وقامَ فیها حَرَّمَ اللّهُ جَسَدَهُ عَلَی النّارِ ، وصافَحَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَکٍ ، ویَستَغفِرونَ لَهُ إلی یَومٍ مِثلِهِ ، فَإِن عادَ عادَتِ المَلائِکَةُ . ⁽³⁾

۵ / ۱۲شَهرُ شَعبانَ ولا سِیَّما لَیلَةِ النِّصفِ مِنهُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا کانَ لَیلَةُ النِّصفِ مِن شَعبانَ نادی مُنادٍ ⁽⁴⁾: هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ هَل مِن سائِلٍ فَاُعطِیَهُ ؟ فَلا یَسأَلُ أحَدٌ إلّا اُعطِیَ ، إلّا زانِیَةٌ بِفَرجِها أو مُشرِکٌ . ⁽⁵⁾

.

۵ / ۱۲ ماه شعبان ، بویژه شب نیمه آن

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس شب نیمه ماه رجب ، ده رکعت نماز بگزارد، در هر رکعتی یک مرتبه «فاتحة الکتاب» و سی مرتبه «قل هو اللّه احد» را بخوانَد و چون [نمازش را تمام کرد و] از خدا، آمرزش بخواهد و سجده کند و او را تسبیح و تمجید گفته ، صد مرتبه «اللّه أکبر» بگوید ، تا رجب آینده ، گناهی برایش نوشته نمی شود.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند متعال، در آسمان هفتم ، فرشته ای منصوب کرده است که به آن ، «دعوتگر» گفته شود. چون ماه رجب در آید ، آن فرشته ، هر شب تا صبح بانگ می زند: «خوشا به حال ذکرگویان [ خدا]! خوشا به حال فرمان بُرداران!» . و خداوند متعال می فرماید: «من همنشین کسی هستم که با من ، همنشینی کند، و فرمان بُردار کسی هستم که از من ، فرمان برَد، و آمرزنده کسی هستم که از من ، آمرزش بخواهد» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هان! در ماه رجب ، شبی است که هر کس در آن شب ، خواب را بر خود حرام کند و به عبادت بپردازد خداوند ، بدن او را بر آتش ، حرام می گرداند و هفتاد هزار فرشته با او دست می دهند و تا روزی چنان (یعنی ماه رجب سال آینده) برایش طلبِ آمرزش می کنند، و اگر دوباره گناه کرد ، فرشتگان ، دوباره برایش آمرزش می خواهند.

۵ / ۱۲ماه شعبان ، بویژه شب نیمه آنپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه شب نیمه شعبان شود ، منادی ای ندا می دهد : آیا آمرزش خواهی هست تا او را بیامرزم؟ آیا درخواست کننده ای هست تا به او عطا کنم؟ پس هر کسی درخواست کند ، به او عطا می شود ، بجز زن زناکار یا شخص مشرک.

.

عنه صلی الله علیه و آله :إذا کانَ لَیلَةُ النِّصفِ مِن شَعبانَ فَقوموا لَیلَتَها ، وصوموا یَومَها ، فَإِنَّ اللّهَ تَعالی یَقولُ : ألا مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ ألا مِن مُستَرزِقٍ فَأَرزُقَهُ ؛ ألا مِن سائِلٍ فَاُعطِیَهُ ؟ ألا کَذا ؟ حَتّی یَطلُعَ الفَجرُ . ⁽¹⁾

مصباح المتهجّد عن زید بن علیّ :کانَ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیه السلام یَجمَعُنا جَمیعا لَیلَةَ النِّصفِ مِن شَعبانَ ، ثُمَّ یُجَزِّئُ اللَّیلَ أجزاءً ثَلاثَةً ، فَیُصَلّی بِنا جُزءا ، ثُمَّ یَدعو ونُؤَمِّنُ عَلی دُعائِهِ ، ثُمَّ یَستَغفِرُ اللّهَ ونَستَغفِرُهُ ونَسأَ لُهُ الجَنَّةَ حَتّی یَنفَجِرَ الصُّبحُ . ⁽²⁾

مصباح المتهجّد عن محمّد بن أبی حمزة عن الإمام الصادق علیه السلام :مَن قالَ فی کُلِّ یَومٍ مِن شَعبانَ سَبعینَ مَرَّةً : أستَغفِرُ اللّهَ الَّذِی لا إلهَ إلّا هُوَ الرَّحمنُ الرَّحیمُ الحَیُّ القَیّومُ وأتوبُ إلَیهِ ، کَتَبَهُ اللّهُ تَعالی فِی الاُفُقِ المُبینِ . قُلتُ : ومَا الاُفُقُ المُبینُ ؟ قالَ : قاعٌ بَینَ یَدَیِ العَرشِ ، فیهِ أنهارٌ تَطَّرِدُ فیهِ مِنَ القِدحانِ عَدَدَ النُّجومِ . ⁽³⁾

الإمام الرضا علیه السلام :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ فی کُلِّ یَومٍ مِن شَعبانَ سَبعینَ مَرَّةً ، حُشِرَ یَومَ القِیامَةِ فی زُمرَةِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، ووَجَبَت لَهُ مِنَ اللّهِ الکَرامَةُ . ⁽⁴⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه شب نیمه شعبان رسید ، آن شب را به عبادت بگذارنید و روزش را روزه بگیرید؛ زیرا خداوند متعال می فرماید: «آیا آمرزش خواهی هست تا او را بیامرزم؟ آیا روزی خواهی هست تا او را روزی دهم؟ آیا درخواست کننده ای هست تا به او عطا کنم؟ آیا چنین، آیا چنان؟»، تا آن گاه که سپیده بزند.

مصباح المتهجّدـ به نقل از زید بن علی ـ: امام زین العابدین علیه السلام در شب نیمه شعبان ، همه ما را جمع می کرد . آن گاه ، شب را به سه بخش تقسیم می کرد، در یک بخش ، برایمان نماز می خواند ، آن گاه، دعا می کرد و ما «آمین» می گفتیم. سپس از خدا آمرزش می طلبید و ما هم آمرزش می طلبیدیم و بهشت را از او درخواست می کردیم ، تا آن گاه که سپیده صبح می دمید.

مصباح المتهجّدـ به نقل از محمّد بن ابی حمزه ـ: امام صادق علیه السلام فرمود : «هر کس در هر روز از [ماه ]شعبان ، هفتاد مرتبه بگوید: آمرزش می طلبم از خدایی که معبودی نیست ، جز او مهرگسترِ مهربان، زنده پاینده ، و به درگاهش توبه می کنم» ، خداوند متعال ، نامش را در افق مبین می نویسد». گفتم : افق مبین چیست؟ فرمود: «دشتی است در برابر عرش که در آن ، جویبارها روان است و جاهایی به شمارِ ستارگان» .

امام رضا علیه السلام :هر کس در هر روز از ماه شعبان ، هفتاد بار از خدا آمرزش بخواهد، روز قیامت ، در گروه پیامبر خدا محشور شود و کرامت خدا بر او واجب می گردد.

.

عنه علیه السلام :مَن قالَ فی کُلِّ یَومٍ مِن شَعبانَ سَبعینَ مَرَّةً : «أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ التَّوبَةَ» کَتَبَ اللّهُ تَعالی لَهُ بَراءَةً مِنَ النّارِ ، وجَوازا عَلَی الصِّراطِ ، وأحَلَّهُ دارَ القَرارِ . ⁽¹⁾

فضائل الأشهر الثلاثة عن إبراهیم بن میمون :قُلتُ [ لَهُ علیه السلام ] : فَما أفضَلُ الدُّعاءِ فِی هذَا الشَّهرِ ؟ فَقالَ : الاِستِغفارُ ، إنَّ مَنِ استَغفَرَ فی شَعبانَ کُلَّ یَومٍ سَبعینَ مَرَّةً ، کانَ کَمَنِ استَغفَرَ فی غَیرِهِ مِنَ الشُّهورِ سَبعینَ ألفَ مَرَّةٍ . قُلتُ : فَکَیفَ أقولُ ؟ قالَ : قُل : أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ التَّوبَةَ . ⁽²⁾

عیون أخبار الرضا علیه السلام عن عبد السلام بن صالح الهروی :دَخَلتُ عَلی أبِی الحَسَنِ عَلِیِّ بنِ موسَی الرِّضا علیه السلام فی آخِرِ جُمُعَةٍ مِن شَعبانَ ، فَقالَ لی : یا أبَا الصَّلتِ ، إنَّ شَعبانَ قَد مَضی أکثَرُهُ ، وهذا آخِرُ جُمُعَةٍ مِنهُ ، فَتَدارَکَ فیما بَقِیَ مِنهُ تَقصیرَکَ فیما مَضی مِنهُ ، وعَلَیکَ بِالإِقبالِ عَلی ما یَعنیکَ وتَرکِ ما لا یَعنیکَ ، وأکثِر مِنَ الدُّعاءِ وَالاِستِغفارِ وتِلاوَةِ القُرآنِ ، وتُب إلَی اللّهِ مِن ذُنوبِکَ لِیُقبِلَ شَهرُ اللّهِ إلَیکَ وأنتَ مُخلِصٌ للّهِِ عز و جل . ⁽³⁾

۵ / ۱۳شَهرُ رَمَضانَرسول اللّه صلی الله علیه و آله :تُفتَحُ أبوابُ الجَنَّةِ فی أوَّلِ لَیلَةٍ مِن رَمَضانَ إلی آخِرِ لَیلَةٍ ، وتُغَلُّ فیهِ مَرَدَةُ الشَّیاطینِ ، ویَبعَثُ اللّهُ مُنادِیا یُنادی : یا باغِیَ الخَیرِ هَلُمَّ ، هَل مِن داعٍ یُستَجابُ لَهُ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ یُغفَرُ لَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ یُتابُ عَلَیهِ ؟ ⁽⁴⁾

.

۵ / ۱۳ ماه رمضان

امام رضا علیه السلام :هر کس در هر روز ماه شعبان ، هفتاد بار بگوید: «از خدا ، آمرزش می طلبم و از او توبه می خواهم»، خداوند متعال ، برایش بَرات آزادی از آتش و عبور از صراط را می نویسد و او را در سرای جاویدان ، جای می دهد.

فضائل الأشهر الثلاثةـ به نقل از ابراهیم بن میمون ـ: به امام علیه السلام ⁽¹⁾گفتم : بهترین دعا در این ماه (شعبان) چیست؟ فرمود: «آمرزش خواستن . هر کس در ماه شعبان ، روزی هفتاد بار آمرزش بطلبد ، همانند کسی که در دیگر ماه ها هفتاد هزار بار طلب آمرزش نماید». گفتم : چگونه بگویم؟ فرمود: «بگو: از خدا ، آمرزش می طلبم و از او توبه می خواهم » .

عیون أخبار الرضا علیه السلامـ به نقل از عبد السلام بن صالح هروی ـ: در آخرین جمعه ماه شعبان ، بر امام رضا علیه السلام در آمدم . به من فرمود: «ای ابا صلت! شعبان ، بیشترش گذشت و این ، آخرین جمعه آن است. پس در باقی مانده این ماه ، کوتاهی های خویش در ایّام سپری شده آن را جبران کن . بر تو باد انجام دادن آنچه به حال تو سودمند است و فرو نهادن آنچه برایت سودی ندارد! بسیار دعا کن و آمرزش بخواه و قرآن بخوان و از گناهانت به درگاه خدا ، توبه کن تا ماه خدا (رمضان) در حالی بر تو در آید که خود را برای خداوند عز و جل خالص گردانیده باشی.

۵ / ۱۳ماه رمضانپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :درهای بهشت ، در نخستین شب ماه رمضان ، باز می شود و تا آخرین شب آن ، همچنان باز می مانَد . در این ماه ، شیطان های یاغی ، به زنجیر کشیده می شوند و خداوند ، منادی ای را می فرستد تا ندا سر دهد که: «ای جویای خوبی ، بیا! آیا دعا کننده ای هست تا دعایش مستجاب شود؟ آیا آمرزش خواهی هست تا آمرزیده شود؟ آیا توبه کننده ای هست تا توبه اش پذیرفته گردد؟».

.

عنه صلی الله علیه و آله :یَقولُ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی فی کُلِّ لَیلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ ثَلاثَ مَرّاتٍ : هَل مِن سائِلٍ فَاُعطِیَهُ سُؤلَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ فَأَتوبَ عَلَیهِ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :شَهرُ رَمَضانَ لَیسَ کَالشُّهورِ ؛ لِما تُضاعَفُ فیهِ مِن الاُجورِ ، هُوَ شَهرُ الصِّیامِ ، وشَهرُ القِیامِ ، وشَهرُ التَّوبَةِ وَالاِستِغفارِ ... . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أیُّهَا النّاسُ ! إنَّهُ قَد أقبَلَ إلَیکُم شَهرُ اللّهِ بِالبَرَکَةِ وَالرَّحمَةِ وَالمَغفِرَةِ ... . یا أیُّهَا النّاسُ ! إنَّ أنفُسَکُم مَرهونَةٌ بِأَعمالِکُم فَفُکّوها بِاستِغفارِکُم ، وظُهورَکُم ثَقیلَةٌ مِن أوزارِکُم ⁽³⁾فَخَفِّفوا عَنها بِطولِ سُجودِکُم . ⁽⁴⁾

الإمام علیّ علیه السلام :عَلَیکُم فی شَهرِ رَمَضانَ بِکَثرَةِ الاِستِغفارِ وَالدُّعاءِ ؛ فَأَمَّا الدُّعاءُ فَیُدفَعُ بِهِ عَنکُمُ البَلاءُ ، وأمَّا الاِستِغفارُ فَیَمحی ⁽⁵⁾ذُنوبَکُم . ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ـ تبارک و تعالی ـ در هر شب ماه رمضان ، سه بار می فرماید: «آیا درخواست کننده ای هست تا خواسته اش را به او بدهم؟ آیا توبه کننده ای هست تا توبه اش را بپذیرم؟ آیا آمرزش خواهی هست تا او را بیامرزم؟».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ماه رمضان ، همچون دیگر ماه ها نیست. در این ماه ، مزدها دو چندان می شود. این ماه، ماه روزه است، ماه شب زنده داری است، ماه توبه و آمرزش خواهی است... .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای مردم! ماه خدا ، با برکت و رحمت وآمرزش ، به شما رو آورده است ... . ای مردم ! جان های شما ، در گرو کردارهای شماست . پس با آمرزش خواهی خود ، آنها را آزاد کنید . پشت های شما از بار گناهانتان ، گران بار گشته است . با سجده های طولانی خویش ، آنها را سبُک کنید.

امام علی علیه السلام :در ماه رمضان ، بسیار آمرزش خواهی و دعا کنید؛ زیرا به واسطه دعا ، بلا از شما دور می شود، و آمرزش خواهی ، گناهانتان را پاک می کند.

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :قالَ موسی علیه السلام : ... إلهی اُریدُ النَّجاةَ مِنَ النّارِ . قالَ : ذلِکَ لِمَنِ استَغفَرَ فی لَیلَةِ القَدرِ . ⁽¹⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :موسی علیه السلام گفت: معبود من! رهایی از آتش را می خواهم. خدا فرمود: «این ، برای کسی است که در شب قدر ، طلب آمرزش کند».

.

الفَصلُ السّادِسُ : ما ینبغی فیه الاستغفار من الأحوال۶ / ۱قَبلَ النَّومِالإمام علیّ علیه السلام :دَعانی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا عَلِیُّ ، إذا أخَذتَ مَضجَعَکَ فَعَلَیکَ بِالاِستِغفارِ ، وَالصَّلاةِ عَلَیَّ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا أوَیتَ إلی فِراشِکَ قُل : بِاسمِکَ اللّهُمَّ وَضَعتُ جَنبی ، طَهِّر ⁽²⁾لی قَلبی ، وطَیِّب کَسبی ، وَاغفِر ذَنبی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن قالَ حینَ یَأوی إلی فِراشِهِ : «أستَغفِرُ اللّهَ العَظیمَ الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ الحَیُّ القَیّومُ وأتوبُ إلَیهِ» ثَلاثَ مَرّاتٍ ، غَفَرَ اللّهُ ذُنوبَهُ وإن کانَت مِثلَ زَبَدِ البَحرِ . ⁽⁴⁾

السنن الکبری للنسائی عن عبد اللّه بن عمرو عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أنَّهُ کانَ إذَا اضطَجَعَ لِلنَّومِ یَقولُ : اللّهُمَّ بِاسمِکَ رَبِّ وَضَعتُ جَنبی ، فَاغفِر لی ذَنبی . ⁽⁵⁾

.

فصل ششم: مواقع مناسب برای آمرزش خواهی

۶ / ۱ پیش از خواب

فصل ششم: مواقع مناسب برای آمرزش خواهی۶ / ۱پیش از خوابامام علی علیه السلام :پیامبر خدا ، مرا فرا خواند و فرمود: «ای علی! هرگاه به بستر خویش رفتی، به آمرزش خواهی و درود فرستادن بر من بپرداز».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه به بسترت رفتی، بگو: بار خدایا! به نام تو ، پهلویم را نهادم . دلم را پاک و درآمدم را پاکیزه [و حلال] گردان و گناهانم را بیامرز.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکس هنگامی که به بسترش می رود، سه مرتبه بگوید: «از خدای بزرگی که معبودی جز او ، زنده پاینده نیست ، آمرزش می طلبم و به درگاهش توبه می کنم»، خداوند ، گناهان او را می آمرزد ، اگرچه به اندازه کف دریا باشد.

السنن الکبری، نسائیـ به نقل از عبد اللّه بن عمرو ـ: پیامبر خدا ، هرگاه برای خواب به بستر می رفت، می گفت: بار خدایا ، پرورگارا! به نام تو ، پهلویم را نهادم . پس گناهانم را بیامرز.

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ خَلَقتَ نَفسی وأنتَ تَوَفّاها ، لَکَ مَماتُها ومَحیاها ، إن أحیَیتَها فَاحفَظها ، وإن أمَتَّها فَاغفِر لَها ، اللّهُمَّ إنّی أسأَ لُکَ العافِیَةَ . ⁽¹⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ حینَ یَنامُ ، باتَ وقَد تَحاتَّتِ ⁽²⁾الذُّنوبُ کُلُّها عَنهُ ، کَما یَتَحاتُّ الوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ ، ویُصبِحُ ولَیسَ عَلَیهِ ذَنبٌ . ⁽³⁾

عنه علیه السلام :مَن قالَ حینَ یَأوی إلی فِراشِهِ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ» مِئَةَ مَرَّةٍ ، بَنَی اللّهُ لَهُ بَیتا فِی الجَنَّةِ . ومَنِ استَغفَرَ اللّهَ حینَ یَأوی إلی فِراشِهِ مِئةَ مَرَّةٍ ، تَحاتَّت ذُنوبُهُ کَما یَسقُطُ وَرَقُ الشَّجَرَةِ . ⁽⁴⁾

۶ / ۲بَعدَ الاِستیقاظِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا رَدَّ اللّهُ عز و جل إلَی العَبدِ المُسلِمِ نَفسَهُ مِنَ اللَّیلِ ، فَسَبَّحَهُ وَاستَغفَرَهُ ودَعاهُ ، تَقَبَّلَ مِنهُ . ⁽⁵⁾

.

۶ / ۲ بعد از بیدار شدن

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بارخدایا! تو جان مرا آفریدی، و تو آن را می ستانی . مرگ و زندگی آن ، برای (/در دست) توست . تا هرگاه زنده اش داشتی ، نگهدارش باش، و هرگاه میراندی ، آن را بیامرز . بارخدایا! من از تو عافیت درخواست می کنم.

امام صادق علیه السلام :هرکس هنگامی که می خوابد ، صد مرتبه از خدا آمرزش بخواهد، آن شب را در حالی به سر برد که همه گناهانش، همچنان که برگ از درخت می ریزد، از او فرو ریزند، و چون صبح کند ، هیچ گناهی در او نباشد.

امام صادق علیه السلام :هر کس هنگامی که به بسترش می رود ، صد بار بگوید: «معبودی جز خدا نیست» ، خداوند برای او در بهشت ، خانه ای بنا می کند، و هر کس هنگامی که به بسترش می رود ، صد بار از خدا آمرزش بخواهد گناهانش، همانند فرو ریختن برگ های درخت، فرو می ریزند.

۶ / ۲بعد از بیدار شدنپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه خداوند عز و جل جان بنده مسلمان را که در شب از او گرفته است ، [صبحگاهان ]به او بازگرداند و او خدای را تسبیح گوید و از او آمرزش بخواهد و به درگاهش دعا کند، [آنها را] از او می پذیرد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن مُسلِمٍ یَتَعارُّ ⁽¹⁾مِنَ اللَّیلِ فَیَقولُ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ ، وَاللّهُ أکبَرُ ، وَالحَمدُ للّهِِ ، وسُبحانَ اللّهِ رَبِّ العالَمینَ ، اللّهُمَّ اغفِر لی» إلّا غَفَرَ لَهُ ، فَإِن هُوَ عَزَمَ فَقامَ فَتَوَضَّأَ فَدَعَا اللّهَ استَجابَ لَهُ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن مُسلِمٍ یَتَعارُّ مِن جَوفِ اللَّیلِ فَیَقولُ : «اللّهُ أکبَرُ وسُبحانَ اللّهِ ولا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَریکَ لَهُ ، لَهُ المُلکُ ولَهُ الحَمدُ ، یُحیی ویُمیتُ ، وهُوَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ الغَفورَ الرَّحیمَ» إلّا سَلَخَهُ اللّهُ مِن ذُنوبِهِ کَیَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ . ⁽³⁾

مسند ابن حنبل عن ربیعة الجرشی :سَأَلتُ عائِشَةَ فَقُلتُ : ما کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ إذا قامَ مِنَ اللَّیلِ ؟ وبِمَ کانَ یَستَفتِحُ ؟ قالَت : کانَ یُکَبِّرُ عَشرا ، ویُسَبِّحُ عَشرا ، ویُهَلِّلُ عَشرا ، ویَستَغفِرُ عَشرا ، ویَقولُ : «اللّهُمَّ اغفِر لی وَاهدِنی وَارزُقنی» عَشرا ، ویَقولُ : «اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِنَ الضّیقِ یَومَ الحِسابِ» عَشرا . ⁽⁴⁾

۶ / ۳بَدءُ الخُطبَةِرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی خُطبَةِ صَلاةِ الجُمُعَةِ ـ: الحَمدُ للّهِِ ، أحمَدُهُ وأستَعینُهُ ، وأستَغفِرُهُ وأستَهدیهِ ، واُؤمِنُ بِهِ ولا أکفُرُهُ . ⁽⁵⁾

.

۶ / ۳ آغاز سخنرانی

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ مسلمانی نیست که چون شب از خواب بیدار شود و بگوید: «معبودی جز خدا نیست . خدا بزرگ تر است . ستایش ، خدای را . پاکا خدای ، پروردگار جهانیان! بار خدایا! مرا بیامرز» ، مگر آن که خدا او را می آمرزد، و اگر تصمیم گرفت و برخاست و وضو ساخت و به درگاه خدا دعا کرد، دعایش را مستجاب می کند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ مسلمانی نیست که در دلِ شب از خواب بیدار شود و بگوید: «خدا ، بزرگ تر است. پاکا خدا! معبودی جز خدای یگانه بی انباز نیست . او راست پادشاهی و او راست ستایش . زنده می کند و می میرانَد، و او بر هر چیزی تواناست . هیچ نیرو و توان نیست ، مگر به یاری خدا . از خدای آمرزگار مهربان ، آمرزش می طلبم» ، مگر آن که خداوند ، او را از گناهانش پاک می کند، همانند روزی که از مادرش زاده شده است.

مسند ابن حنبلـ به نقل از ربیعه جرشی ـ: از عایشه پرسیدم: پیامبر خدا ، هر گاه شب برمی خاست ، چه می گفت؟ و نخستین سخنش چه بود؟ عایشه گفت: ده بار ، تکبیر می گفت و ده بار «سبحان اللّه»، ده بار «لا إله إلّا اللّه» . و ده بار آمرزش می خواست و ده بار می فرمود: «بار خدایا! مرا بیامرز و هدایتم کن و روزی ام ده» و ده بار می فرمود: «بار خدایا! از سختی روز حسابرسی به تو پناه می برم».

۶ / ۳آغاز سخنرانیپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ـ در خطبه نماز جمعه ـ: ستایش ، خدای راست او را می ستایم و از او یاری می جویم . از او آمرزش و هدایت می طلبم . به او ایمان دارم و منکرش نیستم.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ مِن خُطبَتِهِ فی حَجَّةِ الوَداعِ ـ: الحَمدُ للّهِِ ، نَحمَدُهُ ونَستَعینُهُ ، ونَستَغفِرُهُ ونَتوبُ إلَیهِ ، ونَعوذُ بِاللّهِ مِن شُرورِ أنفُسِنا ، ومِن سَیِّئاتِ أعمالِنا . ⁽¹⁾

الإمام الباقر علیه السلام :خَطَبَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام بِهذِهِ الخُطبَةِ فَقالَ : الحَمدُ للّهِِ ، أحمَدُهُ وأستَعینُهُ ، وأستَغفِرُهُ وأستَهدیهِ ، واُؤمِنُ بِهِ ، وأتَوَکَّلُ عَلَیهِ . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلام :الحَمدُ للّهِِ الواصِلِ الحَمدَ بِالنِّعَمِ ، وَالنِّعَمَ بِالشُّکرِ ... ونَستَغفِرُهُ مِمّا أحاطَ بِهِ عِلمُهُ ، وأحصاهُ کِتابُهُ ، عِلمٌ غَیرُ قاصِرٍ ، وکِتابٌ غَیرُ مُغادِرٍ . ⁽³⁾

۶ / ۴عِندَ المُلتَزَمِالإمام علیّ علیه السلام :أقِرّوا عِندَ المُلتَزَمِ ⁽⁴⁾بِما حَفِظتُم مِن ذُنوبِکُم ، وما لَم تَحفَظوا فَقولوا : «وما حَفِظَتهُ عَلَینا حَفَظَتُکَ ونَسیناهُ فَاغفِرهُ لَنا» ؛ فَإِنَّهُ مَن أقَرَّ بِذَنبِهِ فی ذلِکَ المَوضِعِ وعَدَّهُ وذَکَرَهُ وَاستَغفَرَ اللّهَ مِنهُ ، کانَ حَقّا عَلَی اللّهِ عز و جل أن یَغفِرَهُ لَهُ . ⁽⁵⁾

الکافی عن معاویة بن عمّار عن أبی عبد اللّه علیه السلامـ أنَّهُ کانَ إذَا انتَهی إلَی المُلتَزَمِ قالَ لِمَوالیهِ ـ: أمیطوا عَنّی حَتّی اُقِرَّ لِرَبّی بِذُنوبی فی هذَا المَکانِ ، فَإِنَّ هذا مَکانٌ لَم یُقِرَّ عَبدٌ لِرَبِّهِ بِذُنوبِهِ ، ثُمَّ استَغفَرَ اللّهَ ، إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ . ⁽⁶⁾

.

۶ / ۴ در محل مُلتزَم

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ـ از خطبه ایشان در حَجة الوداع ـ: ستایش ، خدای راست . او را می ستاییم و از او یاری می جویم . از او آمرزش می طلبیم و به درگاهش توبه می بریم . از بدی های نفس خویش، و از کردارهای بد خود ، به او پناه می بریم.

امام باقر علیه السلام :امیر مؤمنان ، این خطبه را ایراد کرد و گفت : «ستایش ، خدای راست . او را می ستایم و از او یاری می جویم . از وی آمرزش و راه نمایی می خواهم . به او ایمان دارم و بر او توکّل می کنم.

امام علی علیه السلام :ستایش ، خدای را که ستایش را به نعمت ها، و نعمت ها را به سپاس گزاری پیوسته است ⁽¹⁾... و از هر آن گناهی که علم او بدان احاطه دارد و در کتابش ثبت کرده است، علمی که قاصر نیست و کتابی که [هیچ گناه ریز و درشتی را ]فروگذار نمی کند، آمرزش می طلبم.

۶ / ۴در محل مُلتزَمامام علی علیه السلام :در جایگاه مُلتزم ⁽²⁾به آنچه از گناهانتان که در یاد دارید و ندارید ، اعتراف کنید و بگویید: «آنچه را یادداشت کنندگان تو ، یادداشت کرده اند و ما آن را فراموش کرده ایم ، بر ما بیامرز» ؛ زیرا هر کس در این مکان به گناهانش اعتراف کند و آنها را برشمارد و نام ببرد و برای آنها از خدا آمرزش بطلبد، بر خداوند عز و جلاست که او را بیامرزد.

الکافیـ به نقل از معاویة بن عمّار ـ: امام صادق علیه السلام هر گاه به ملتزم می رسید ، به همراهانش می فرمود : «از من دور شوید تا در این مکان ، در برابر پروردگارم به گناهان خود اعتراف کنم؛ زیرا این جا، مکانی است که هر بنده ای اگر به گناهان خود در برابر پروردگارش اعتراف کند و از خدا آمرزش بطلبد ، حتماً خداوند او را می آمرزد».

.

الإمام الصادق علیه السلام :لَمّا طافَ آدَمُ بِالبَیتِ ، وَانتَهی إلَی المُلتَزَمِ ، قالَ لَهُ جَبرَئیلُ علیه السلام : یا آدَمُ ، أقِرَّ لِرَبِّکَ بِذُنوبِکَ فی هذَا المَکانِ ، قالَ : فَوَقَفَ آدَمُ علیه السلام فَقالَ : یا رَبِّ ، إنَّ لِکُلِّ عامِلٍ أجرا ، وقَد عَمِلتُ فَما أجری ؟ فَأَوحَی اللّهُ عز و جل إلَیهِ : یا آدَمُ قَد غَفَرتُ ذَنبَکَ . قالَ : یا رَبِّ ، ولِوُلدی أو لِذُرِّیَّتی ؟ فَأَوحَی اللّهُ عز و جل إلَیهِ : یا آدَمُ ، مَن جاءَ مِن ذُرِّیَّتِکَ إلی هذَا المَکانِ ، وأقَرَّ بِذُنوبِهِ ، وتابَ کَما تُبتَ ، ثُمَّ استَغفَرَ ، غَفَرتُ لَهُ . ⁽¹⁾

۶ / ۵عِندَ صُعودِ الصَّفاالکافی عن علیّ بن النعمان یرفعه :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام إذا صَعِدَ الصَّفَا استَقبَلَ الکَعبَةَ ، ثُمَّ رَفَعَ یَدَیهِ ، ثُمَّ یَقولُ : اللّهُمَّ اغفِر لی کُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ قَطُّ ، فَإِن عُدتُ فَعُد عَلَیَّ بِالمَغفِرَةِ ، فَإِنَّکَ أنتَ الغَفورُ الرَّحیمُ . ⁽²⁾

۶ / ۶خِتامُ المَجالِسِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما جَلَسَ قَومٌ فی مَجلِسٍ ، فَخاضوا ⁽³⁾فی حَدیثٍ ، وَاستَغفَرُوا اللّهَ عز و جل قَبلَ أن یَتَفَرَّقوا ، إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُم ماخاضوا فیهِ . ⁽⁴⁾

.

۶ / ۵ هنگام بالا رفتن از صفا

۶ / ۶ در پایان مجلس

امام صادق علیه السلام :چون آدم علیه السلام خانه خدا را طواف کرد، به مُلتزم که رسید، جبرئیل علیه السلام به او فرمود: «ای آدم! در این جایگاه ، به گناهان خود در برابر پروردگارت اعتراف کن». آدم علیه السلام ایستاد و گفت: پروردگارا! هر کارگری را مزدی است. من هم کار کرده ام . مزد من چیست؟ خداوند عز و جل به او وحی فرمود که: «ای آدم! گناهت را آمرزیدم». آدم علیه السلام گفت: پروردگارا! فرزندانم یا ذریّه من ، چه؟ خداوند عز و جل به او وحی فرمود که: «ای آدم! هر یک از ذریّه تو که به این مکان بیاید و به گناهانش اعتراف کند و همچون تو توبه نماید ، سپس آمرزش بخواهد ، او را هم می آمرزم» .

۶ / ۵هنگام بالا رفتن از صفاالکافیـ به نقل از علی بن نعمان، که سند حدیث را به امام باقر علیه السلام می رساند ـ: امیر مؤمنان ، هر گاه بالای صفا می رفت ، رو به کعبه می کرد، سپس دستانش را بالا می برد و می گفت: «بار خدایا! هر گناهی را که مرتکب شده ام ، بر من ببخشای، و اگر دوباره مرتکب شدم ، دوباره مرا بیامرز؛ زیرا تو آمرزگاری مهربانی» .

۶ / ۶در پایان مجلسپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه گروهی گِرد هم بنشینند و به سخنان آمیخته به دروغ و باطل پردازند و پیش از آن که پراکنده شوند ، از خداوند عز و جل آمرزش بطلبند ، خداوند ، آنها را بر ایشان می آمرزد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :کَفّارَةُ المَجلِسِ أن یَقولَ العَبدُ بَعدَ أن یَقومَ : سُبحانَکَ اللّهُمَّ وبِحَمدِکَ ، لا إلهَ إلّا أنتَ ، أستَغفِرُکَ وأتوبُ إلَیکَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن جَلَسَ فی مَجلِسٍ کَثُرَ فیه لَغطُهُ ⁽²⁾فَقالَ قَبلَ أن یَقومَ : «سُبحانَکَ رَبَّنا وبِحَمدِکَ ، لا إلهَ إلّا أنتَ ، أستَغفِرُکَ ثُمَّ أتوبُ إلَیکَ» إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما کانَ فی مَجلِسِهِ ذلِکَ . ⁽³⁾

عمل الیوم واللیلة لابن السنی عن أبی اُمامة :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إذا جَلَسَ فَأَرادَ أن یَقومَ استَغفَرَ اللّهَ عَشرا إلی خَمسَ عَشرَةَ . ⁽⁴⁾

عمل الیوم واللیلة لابن السنی عن عبد اللّه الحضرمی :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إذا قامَ مِنَ المَجلِسِ استَغفَرَ عِشرینَ مَرَّةً فَأَعلی . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ علیه السلام کانَ لا یَقومُ مِن مَجلِسٍ ـ وإن خَفَّ ـ حَتّی یَستَغفِرَ اللّهَ عز و جل خَمسا وعِشرینَ مَرَّةً . ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کفّاره هر مجلسی این است که بنده ، بعد از بلند شدن از آن بگوید: «پاکا تو ـ ای خدا ـ و ستایش ، تو را! معبودی جز تو نیست. از تو آمرزش می طلبم و به درگاهت ، توبه می کنم».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس در مجلسی بنشیند که در آن ، بیهوده گویی بسیار شود، و پیش از آن که برخیزد و بگوید: «پاکا تو ـ ای پروردگار ما ـ و ستایش ، تو را! معبودی جز تو نیست. از تو آمرزش می طلبم و به درگاهت ، توبه می کنم»، مگر آن که خداوند ، آنچه را در آن مجلس از او سرزده است ، بر وی می آمرزد.

عمل الیوم و اللیلة ، ابن السنیـ به نقل از ابواُمامه ـ: پیامبر خدا ، هرگاه جلوس می کرد، چون می خواست برخیزد ، ده تا پانزده بار ، از خدا آمرزش می طلبید.

عمل الیوم واللیلة ، ابن السنیـ به نقل از عبد اللّه حَضْرَمی ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله هرگاه از مجلس برمی خاست ، بیست بار و بیشتر ، طلب آمرزش می کرد.

امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا ، از هیچ مجلسی ، هر چند کوتاه ، بر نمی خاست تا آن که بیست و پنج مرتبه از خداوند عز و جل آمرزش می طلبید.

.

المعجم الأوسط عن رافع بن خدیج :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لا یَقومُ مِن مَجلِسٍ حَتّی یَقولَ : «سُبحانَکَ اللّهُمَّ وبِحَمدِکَ ، أستَغفِرُکَ وأتوبُ إلَیکَ» ثُمَّ یَقولُ : إنَّها کَفّارَةٌ لِما یَکونُ فِی المَجلِسِ . ⁽¹⁾

سنن الترمذی عن ابن عمر :کانَ یُعَدُّ لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فِی المَجلِسِ الواحِدِ مِئَةَ مَرَّةٍ مِن قَبلِ أن یَقومَ : رَبِّ اغفِر لی وتُب عَلَیَّ ، إنَّکَ أنتَ التَّوّابُ الغَفورُ . ⁽²⁾

منیة المرید :[ رُوِیَ] أنَّهُ صلی الله علیه و آله کانَ إذا فَرَغَ مِن حَدیثِهِ وأرادَ أن یَقومَ مِن مَجلِسِهِ ، یَقولُ : اللّهُمَّ اغفِر لَنا ما أخطَأنا وما تَعَمَّدنا ، وما أسرَرنا وما أعلَنّا ، وما أنتَ أعلَمُ بِهِ مِنّا ، أنتَ المُقَدِّمُ وأنتَ المُؤَخِّرُ ، لا إلهَ إلّا أنتَ . ⁽³⁾

راجع : ج ۱ ص ۲۰۰ (أهمّ مواطن الذکر / عند القیام) .

۶ / ۷تَزکِیَةُ النّاسِرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: یا عَلِیُّ ، إذا اُثنِیَ عَلَیکَ فی وَجهِکَ فَقُل : اللّهُمَّ اجعَلنی خَیرا مِمّا یَظُنّونَ ، وَاغفِر لی ما لا یَعلَمونَ ، ولا تُؤاخِذنی بِما یَقولونَ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :قالَ عیسَی بنُ مَریَمَ علیه السلام لِیَحیَی بنِ زَکَرِیّا علیه السلام : إذا قیلَ فیکَ ما فیکَ ، فَاعلَم أنَّهُ ذَنبٌ ذُکِّرتَهُ فَاستَغفِرِ اللّهَ مِنهُ ، وإن قیلَ فیکَ ما لَیسَ فیکَ ، فَاعلَم أنَّهُ حَسَنَةٌ کُتِبَت لَکَ لَم تَتعَب فیها . ⁽⁵⁾

.

۶ / ۷ هنگام ستایش مردم

المعجم الأوسطـ به نقل از رافع بن خدیج ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله از هیچ مجلسی برنمی خاست ، مگر آن که می گفت: «پاکا تو ـ ای خدا ـ و ستایش ، تو را! از تو آمرزش می خواهم و به درگاهت ، توبه می کنم» . سپس می فرمود: «این ، کفّاره چیزی (گناه و خطاهایی) است که در مجلس می گذرد» .

سنن الترمذیـ به نقل از ابن عمر ـ: برای پیامبر خدا در یک مجلس ، صد بار شمرده می شد که پیش از آن که برخیزد ، می گفت : «خدایا! مرا بیامرز و توبه ام را بپذیر که تو ، توبه پذیرِ آمرزگاری» .

منیة المرید :[روایت شده است که] پیامبر صلی الله علیه و آله هر گاه از سخن گفتن ، فارغ می شد و می خواست از جای خود برخیزد ، می گفت : «بار خدایا! هر آن گناهی را که به خطا یا عمدا مرتکب شدیم، و هر آنچه را در نهان یا آشکار از ما سر زده است و تو از ما بِدان داناتری، بیامرز، که پس و پیش کردن امور ، در دست توست . معبودی جز تو نیست.

ر . ک : ج ۱ ص ۲۰۱ (مهم ترین اوقات یاد خدا/ هنگام برخاستن).

۶ / ۷هنگام ستایش مردمپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: ای علی! هر گاه در پیشِ رویت از تو ستایش شد، بگو: «بار خدایا! مرا از آنچه [مردم ]می پندارند ، بهتر قرار ده، و آنچه را نمی دانند ، بر من بیامرز، و بدانچه می گویند ، مرا مؤاخذه مفرما» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: عیسی بن مریم علیه السلام به یحیی بن زکریا علیه السلام گفت: «اگر در باره تو چیزی گفته شد که در تو هست ، بدان که گناهی به تو یادآوری شده است . پس برای آن ، از خدا آمرزش بخواه، و اگر در باره تو چیزی گفته شد که در تو نیست ، بدان که ثوابی بی رنج [و زحمت] برایت نوشته شده است.

.

الإمام علیّ علیه السلامـ مِن خُطبَتِهِ فی وَصفِ المُتَّقینَ ـ: إن زُکِّیَ أحَدُهُم خافَ مِمّا یَقولونَ ، ویَستَغفِرُ اللّهَ مِمّا لا یَعلَمونَ ، وقالَ : أنَا أعلَمُ بِنَفسی مِن غَیری ، ورَبّی أعلَمُ مِنّی بِنَفسی ، اللّهُمَّ لا تُؤاخِذنی بِما یَقولونَ ، وَاجعَلنی خَیرا مِمّا یَظُنّونَ ، وَاغفِر لی ما لا یَعلَمونَ ، فَإِنَّکَ عَلّامُ الغُیوبِ ، وساتِرُ العُیوبِ . ⁽¹⁾

الإمام زین العابدین علیه السلامـ فی وَصفِ المُؤمِنِ ـ: إن زُکِّیَ خافَ مِمّا یَقولونَ ، ویَستَغفِرُ اللّهَ لِما لا یَعلَمونَ ، لا یَغُرُّهُ قَولُ مَن جَهِلَهُ ، ویَخافُ إحصاءَ ما عَمِلَهُ . ⁽²⁾

الإمام الصادق علیه السلام :کانَ أبی علیه السلام یَقولُ فی سُجودِهِ : اللّهُمَّ إنَّ ظَنَّ النّاسِ بی حَسَنٌ فَاغفِر لی ما لا یَعلَمونَ ، ولا تُؤاخِذنی بِما یَقولونَ ، وأنتَ عَلّامُ الغُیوبِ . ⁽³⁾

۶ / ۸الحَسَدُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا حَسَدتَ فَاستَغفِرِ اللّهَ . ⁽⁴⁾

.

۶ / ۸ حسادت

امام علی علیه السلامـ از خطبه ایشان در وصف پرهیزگاران ـ: اگر یکی از آنان ، ستوده شود ، از آنچه [در ستایش او ]می گویند ، می ترسد و برای آنچه [از عیب و گناه او ]نمی دانند ، از خدا آمرزش می طلبد و می گوید: «من ، خویشتن را بهتر از دیگران می شناسم و پروردگارم ، مرا بهتر از خودم می شناسد . بار خدایا! به آنچه می گویند ، مرا مؤاخذه مفرما، و مرا بهتر از آن بدار که آنان می پندارند، و آنچه را از من نمی دانند ، بر من بیامرز ، که تو دانای نهان ها و پوشاننده عیب هایی» .

امام زین العابدین علیه السلامـ در وصف مؤمن ـ: اگر ستوده شود ، از آنچه می گویند ، می ترسد و از آنچه نمی دانند ، به پیشگاه خدا آمرزش می طلبد . سخن کسی که او را نشناخته [می ستاید] ، فریبش نمی دهد و از ثبت کردارهای خود ، بیمناک است.

امام صادق علیه السلام :پدرم [امام کاظم علیه السلام ] در سجودش می گفت: «بار خدایا! مردم به من ، گمان نیک می برَند. پس آنچه را [از گناهان من] نمی دانند ، بر من بیامرز ، و مرا به آنچه [از خوبی در باره من] می گویند ، مؤاخذه مفرما، که تو دانای نهان هایی» .

۶ / ۸حسادتپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه حسادت ورزیدی ، از خدا آمرزش بخواه.

.

۶ / ۹الاِلتِقاءُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذَا التَقَی المُسلِمانِ فَتَصافَحا ، وحَمِدَا اللّهَ عز و جلوَاستَغفَراهُ ، غَفَرَ لَهُما . ⁽¹⁾

۶ / ۱۰الوَداعُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذَا التَقَیتُم فَتَلاقَوا بِالتَّسلیمِ وَالتَّصافُحِ ، وإذا تَفَرَّقتُم فَتَفَرَّقوا بِالاِستِغفارِ . ⁽²⁾

۶ / ۱۱الخُروجُ إلَی السَّفَرِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، إنَّهُ لَیسَ مِن أحَدٍ یَرکَبُ ما أنعَمَ اللّهُ عَلَیهِ ، ثُمَّ یَقرَأُ آیَةَ السُّخرَةِ ⁽³⁾، ثُمَّ یَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ الحَیُّ القَیّومُ وأتوبُ إلَیهِ ، اللّهُمَّ اغفِر لی ذُنوبی ، فَإِنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» إلّا قالَ السَّیِّدُ الکَریمُ : یا مَلائِکَتی ، عَبدی یَعلَمُ أنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ غَیری ، اِشهَدوا أنّی قَد غَفَرتُ لَهُ ذُنوبَهُ . ⁽⁴⁾

.

۶ / ۹ به هم رسیدن

۶ / ۱۰ خداحافظی

۶ / ۱۱ بیرون رفتن برای سفر

۶ / ۹به هم رسیدنپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه دو مسلمان به هم می رسند ، با هم دست بدهند و خداوند عز و جل را ستایش گویند و از او آمرزش بطلبند ، خدا آن دو را می آمرزد.

۶ / ۱۰خداحافظیپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه به یکدیگر بر خوردید ، با سلام کردن و دست دادن برخورد کنید، و چون از هم جدا شدید ، با آمرزش خواهی کردن ، جدا شوید.

۶ / ۱۱بیرون رفتن برای سفرپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! هیچ کس نیست که بر مَرکبی که خدا به او بخشیده است ، سوار شود، سپس آیه تسخیر ⁽¹⁾را بخواند، آن گاه بگوید: «از خدایی که معبودی جز او زنده پاینده نیست ، آمرزش می طلبم و به درگاهش توبه می برم. بار خدایا! گناهان مرا بیامرز ، که گناهان را کسی جز تو نمی آمرزد» ، جز این که آن آقای بزرگوار می فرماید: «ای فرشتگان من! بنده ام می داند که گناهان را کسی جز من نمی آمرزد. گواه باشید که گناهان او را آمرزیدم» .

.

السنن الکبری عن أنس :لَم یُرِد رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله سَفَرا إلّا قالَ حینَ یَنهَضُ مِن جُلوسِهِ : «اللّهُمَّ ، بِکَ انتَشَرتُ ، وإلَیکَ تَوَجَّهتُ ... اللّهُمَّ زَوِّدنِی التَّقوی ، وَاغفِر لی ذَنبی ، ووَجِّهنی إلَی الخَیرِ حَیثُ ما تَوَجَّهتُ» ثُمَّ یَخرُجُ . ⁽¹⁾

الأمالی للطوسی عن علیّ بن ربیعة الأسدی :رَکِبَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام ، فَلَمّا وَضَعَ رِجلَهُ فِی الرِّکابِ قالَ : «بِاسمِ اللّهِ» ، ... ثُمَّ سَبَّحَ اللّهَ ثَلاثا ، وحَمَّدَ اللّهَ ثَلاثا ، وکَبَّرَ اللّهَ ثَلاثا . ثُمَّ قالَ : «رَبِّ اغفِر لی فَإِنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» ، ثُمَّ قالَ : فَعَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله هذا وأنَا رَدیفُهُ . ⁽²⁾

.

السنن الکبریـ به نقل از اَنَس ـ: پیامبر خدا ، هیچ گاه آهنگ سفری نکرد ، مگر این که چون از جایش بلند می شد ، می گفت: «بار خدایا! به نام و یاری تو سفر می کنم، و به سوی تو روی می آوردم... بار خدایا! ره توشه ام را پرهیزگاری قرار ده، و گناهانم را بیامرز، و به هر سوی که رفتم ، مرا در جهت خیر قرار ده...» . سپس بیرون می رفت.

الأمالی ، طوسیـ به نقل از علی بن ربیعه اسدی ـ: علی بن ابی طالب علیه السلام بر مَرکب نشست . چون پایش را در رکاب نهاد ، گفت: «به نام خدا»... سپس ، سه بار خدا را تسبیح گفت و سه بار حمد گفت و سه بار تکبیر. آن گاه گفت: «پروردگارا! مرا بیامرز ، که گناهان را کسی جز تو نمی آمرزد». سپس فرمود: «من در ترک پیامبر خدا نشسته بودم که ایشان ، این گونه عمل کرد» .

.

الفَصلُ السّابِعُ : ما ینبغی فیه الاستغفار من العبادات۷ / ۱الوُضوءُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما مِن مُسلِمٍ یَتَوَضَّأُ ثُمَّ یَقولُ عِندَ فَراغِهِ مِن وُضوئِهِ : «سُبحانَکَ اللّهُمَّ وبِحَمدِکَ ، أشهَدُ أن لا إلهَ إلّا أنتَ ، أستَغفِرُکَ وأتوبُ إلَیکَ ، اللّهُمَّ اجعَلنی مِنَ التَّوّابینَ وَاجعَلنی مِنَ المُتَطَهِّرینَ ، وَاغفِر لی إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ» إلّا کُتِبَت فی رِقٍّ ثُمَّ خُتِمَ عَلَیها ، ثُمَّ وُضِعَت تَحتَ العَرشِ ، حَتّی تُدفَعَ إلَیهِ بِخاتَمِها یَومَ القِیامَةِ . ⁽¹⁾

۷ / ۲الخُروجُ إلَی الصَّلاةِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن خَرَجَ مِن بَیتِهِ إلَی الصَّلاةِ فَقالَ : «اللّهُمَّ إنّی أسأَ لُکَ بِحَقِّ السّائِلینَ عَلَیکَ ، وأسأَ لُکَ بِحَقِّ مَمشایَ هذا ، فَإِنّی لَم أخرُج أشَرا ولا بَطَرا ، ولا رِیاءً ولا سُمعَةً ، وخَرَجتُ اتِّقاءَ سَخَطِکَ ، وَابتِغاءَ مَرضاتِکَ ، فَأَسأَ لُکَ أن تُعیذَنی مِنَ النّارِ ، وأن تَغفِرَ لی ذُنوبی ، إنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» أقبَلَ اللّهُ عَلَیهِ بِوَجهِهِ ، وَاستَغفَرَ لَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَکٍ . ⁽²⁾

.

فصل هفتم: عبادت هایی که سزاوار است در آنها طلب آمرزش کرد

۷ / ۱ وضو

۷ / ۲ بیرون رفتن برای نماز

فصل هفتم: عبادت هایی که سزاوار است در آنها طلب آمرزش کرد۷ / ۱وضوپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ مسلمانی نیست که وضو بگیرد و چون وضویش را تمام کرد ، بگوید: «پاکا تو ـ ای خدا ـ و ستایش ، تو را! گواهی می دهم که معبودی جز تو نیست . از تو آمرزش می خواهم و به درگاهت، توبه می آورم. بار خدایا! مرا از توبه گران و از پاکیزگان ، قرار ده، و مرا بیامرز . به راستی که تو بر هر چیزی توانایی» ، جز آن که این دعا ، در نازک پوستی نوشته می شود ، سپس بر آن مُهر زده شده ، در زیر عرش نهاده می شود تا آن که در روز قیامت ، آن را همچنان مُهر شده به او می دهند.

۷ / ۲بیرون رفتن برای نمازپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس از خانه اش برای نماز گزاردن [در مسجد] خارج شود و بگوید: «بار خدایا! به حقّ درخواست کنندگان از تو ، از تو می خواهم، و به حقّ این رفتنم ، از تو درخواست می کنم؛ زیرا که من ، از سرِ غرور و سرمستی یا خودنمایی و شهرت طلبی بیرون نیامده ام ؛ بلکه برای حفظ خود از خشم و ناخشنودی تو و طلب خشنودی ات بیرون آمده ام . پس از تو درخواست می کنم که مرا از آتش [دوزخ] در پناه خود بداری و گناهانم را بیامرزی، که گناهان را کسی جز تو نمی آمرزد»، خداوند به او رو می کند و هفتاد هزار فرشته ، برایش آمرزش می طلبند.

.

۷ / ۳دُخولُ المَسجِدِ وَالخُروجُ مِنهُالمعجم الأوسط عن ابن عمر :عَلَّمَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله الحَسَنَ بنَ عَلِیٍّ إذا دَخَلَ المَسجِدَ ، أن یُصَلِّیَ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ویَقولَ : اللّهُمَّ اغفِر لَنا ذُنوبَنا ، وَافتَح لَنا أبوابَ رَحمَتِکَ . ⁽¹⁾

فاطمة علیهاالسلام :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إذا دَخَلَ المَسجِدَ یَقولُ : «بِاسمِ اللّهِ ، وَالسَّلامُ عَلی رَسولِ اللّهِ ، اللّهُمَّ اغفِر لی ذُنوبی ، وَافتَح لی أبوابَ رَحمَتِکَ . وإذا خَرَجَ قالَ : «بِاسمِ اللّهِ ، وَالسَّلامُ عَلی رَسولِ اللّهِ ، اللّهُمَّ اغفِر لی ذُنوبی ، وَافتَح لی أبوابَ فَضلِکَ» . ⁽²⁾

۷ / ۴اِفتِتاحُ الصَّلاةِرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِاُمِّ رافِعٍ لَمّا قالَت لَهُ : دُلَّنی عَلی عَمَلٍ یَأجُرُنِیَ اللّهُ عز و جلعَلَیهِ ـ: یا اُمَّ رافِعٍ ، إذا قُمتِ إلَی الصَّلاةِ فَسَبِّحِی اللّهَ عَشرا ، وهَلِّلیهِ عَشرا ، وَاحمَدیهِ عَشرا ، وکَبِّریهِ عَشرا ، وَاستَغفِریهِ عَشرا . فَإِنَّکِ إذا سَبَّحتِ عَشرا ، قالَ : هذا لی . وإذا هَلَّلتِ ، قالَ : هذا لی ، وإذا حَمِدتِ ، قالَ : هذا لی . وإذا کَبَّرتِ ، قالَ : هذا لی . وإذَا استَغفَرتِ ، قالَ : قَد غَفَرتُ لَکِ . ⁽³⁾

.

۷ / ۳ وارد شدن به مسجد و خارج شدن از آن

۷ / ۴ آغاز کردن نماز

۷ / ۳وارد شدن به مسجد و خارج شدن از آنالمعجم الأوسطـ به نقل از ابن عمر ـ: پیامبر خدا ، به حسن بن علی علیهماالسلامآموخت که هر گاه وارد مسجد شد ، بر پیامبر درود بفرستد و بگوید : «بار خدایا! گناهان ما را بیامرز و درهای رحمتت را بر ما بگشای» .

فاطمه علیهاالسلام :پیامبر خدا ، هر گاه وارد مسجد می شد ، می گفت: «به نام خدا . درود بر پیامبر خدا! بار خدایا! گناهان مرا بیامرز و درهای رحمتت را برایم بگشا.. .» ، و هرگاه خارج می شد ، می گفت: «به نام خدا. درود بر پیامبر خدا! بار خدایا! گناهان مرا بیامرز و درهای فضل خود را برایم بگشای».

۷ / ۴آغاز کردن نمازپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به امّ رافع که به ایشان گفت : مرا به عملی راه نمایی فرما که خداوند عز و جل برای آن به من مزد دهد ـ: ای امّ رافع! هرگاه برای نماز ایستادی ، ده بار سبحان اللّه بگو، ده بار لا إله إلّا اللّه ، ده بار الحمد للّه ، ده بار اللّه أکبر ، و ده بار استغفر اللّه زیرا چون ده بار تسبیح بگویی، خداوند می فرماید: «این ، از آنِ من است. چون لا إله إلّا اللّه بگویی، می فرماید: این ، از آنِ من است . چون ستایش بگویی، می فرماید: این ، از آنِ من است . چون تکبیر بگویی، می فرماید: این ، از آنِ من است ، و چون آمرزش بطلبی، می فرماید: تو را آمرزیدم » .

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِبُرَیدَةَ ـ: یا بُرَیدَةُ ، إذا کانَ حینَ تَفتَتِحُ الصَّلاةَ فَقُل : سُبحانَکَ اللّهُمَّ وبِحَمدِکَ ، لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ ، لا إلهَ إلّا أنتَ ، ظَلَمتُ نَفسی فَاغفِر لی ، إنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ . ⁽¹⁾

الإمام علیّ علیه السلام :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إذَا استَفتَحَ الصَّلاةَ قالَ : لا إلهَ إلّا أنتَ سُبحانَکَ ، ظَلَمتُ نَفسی وعَمِلتُ سوءً ، فَاغفِر لی ، إنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ . ⁽²⁾

۷ / ۵أثناءُ الصَّلاةِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا یُنسِیَنَّکَ ⁽³⁾الاِستِغفارَ فی صَلاةٍ فَإِنَّها مَمحاةٌ لِلخَطایا بِرَحمَةِ اللّهِ تَعالی. ⁽⁴⁾

مسند ابن حنبل عن زاذان عن رجل من أصحاب النبیّ صلی الله علیه و آله من الأنصار :أنَّهُ سَمِعَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فی صَلاةٍ وهُوَ یَقولُ : «رَبِّ اغفِر لی» ـ قالَ شُعبَةُ : أو قالَ : اللّهُمَّ اغفِر لی ـ «وتُب عَلَیَّ ، إنَّکَ أنتَ التَّوّابُ الغَفورُ» مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽⁵⁾

.

۷ / ۵ در میان نماز

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به بُرَیده ـ: ای بُرَیده! هرگاه نماز را آغاز کردی ، بگو: «پاکا تو ـ ای خدا ـ و ستایش توراست! هیچ نیرو و توانی نیست ، جز به یاری خدا . معبودی جز تو نیست . من بر خویشتن ، ستم کردم . پس مرا بیامرز ، که گناهان را جز تو کسی نمی آمرزد.

امام علی علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله هرگاه نماز را آغاز می کرد ، می گفت: معبودی جز تو نیست . منزّهی تو! من بر خود ، ستم نمودم و بد کردم . پس مرا بیامرز ، که گناهان را کسی جز تو نمی آمرزد.

۷ / ۵در میان نمازپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زنهار [شیطان] آمرزش خواهی در نماز را از یادت نبرد؛ زیرا که آمرزش خواهی در نماز، به لطف خداوند متعال، گناهان را پاک می کند.

مسند ابن حنبلـ به نقل از زاذان ، از مردی انصاری که از یاران پیامبر صلی الله علیه و آله بوده است ـ: [وی] از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیده که در نمازی صد بار می گفته است : «ای خداوند من! مرا بیامرز . (شعبه می گوید: یا گفت : بار خدایا! مرا بیامرز) و توبه ام را بپذیر که تو ، توبه پذیرِ مهربانی».

.

تهذیب الأحکام عن عبید بن زرارة :سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام عَنِ الرَّکعَتَینِ الأَخیرَتَینِ مِنَ الظُّهرِ . قالَ : تُسَبِّحُ وتُحَمِّدُ اللّهَ وتَستَغفِرُ لِذَنبِکَ ، وإن شِئتَ فاتِحَةَ الکِتابِ ، فَإِنَّها تَحمیدٌ ودُعاءٌ . ⁽¹⁾

۷ / ۶فِی السَّجدَةِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن قالَ وهُوَ ساجِدٌ ثَلاثَ مَرّاتٍ : «رَبِّ اغفِر لی» لَم یَرفَع رَأسَهُ حَتّی یَغفِرَ لَهُ . ⁽²⁾

الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله کانَ یَقولُ إذا وَضَعَ وَجهَهُ لِلسُّجودِ : اللّهُمَّ مَغفِرَتُکَ أوسَعُ مِن ذُنوبی ، ورَحمَتُکَ أرجی عِندی مِن عَمَلی ، فَاغفِر لی ذُنوبی یا حَیُّ لا یَموتُ . ⁽³⁾

الأمالی للصدوق عن الأصبغ بن نباتة :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام یَقولُ فی سُجودِهِ : اُناجیکَ یا سَیِّدی کَما یُناجِی العَبدُ الذَّلیلُ مَولاهُ ، وأطلُبُ إلَیکَ طَلَبَ مَن یَعلَمُ أنَّکَ تُعطی ولا یَنقُصُ مِمّا عِندَکَ شَیءٌ ، وأستَغفِرُکَ استِغفارَ مَن یَعلَمُ أنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ ، وأتَوَکَّلُ عَلَیکَ تَوَکُّلَ مَن یَعلَمُ أنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽⁴⁾

.

۷ / ۶ در سجده

تهذیب الأحکامـ به نقل از عبید بن زُراره ـ: از امام صادق علیه السلام در باره دو رکعت آخر نماز ظهر پرسیدم . فرمود: «خدا را تسبیح و ستایش می گویی و از گناهانت ، آمرزش می خواهی، و اگر هم خواستی ، فاتحه الکتاب را می خوانی؛ زیرا آن نیز ستایش و دعاست» .

۷ / ۶در سجدهپیامبرخدا صلی الله علیه و آله :هر کس در سجده ، سه بار بگوید: «پروردگارا! مرا بیامرز» ، سرش را [از سجده ]برنداشته ، خدا او را می آمرزد.

امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا ، هرگاه صورتش را برای سجده می نهاد، می گفت: «بار خدایا! آمرزش تو ، از گناهان من گسترده تر است، و به رحمت تو امیدوارترم تا به عمل خویش . پس گناهان مرا بیامرز ، ای زنده نامیرا!» .

الأمالی ، صدوقـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ: امیر مؤمنان ، در سجده اش می گفت: «آقای من! با تو آهسته سخن می گویم ، آن گونه که بنده خوار با خواجه اش می گوید . از تو تقاضا می کنم ، همچون تقاضای کسی که می داند تو عطا می کنی و از آنچه نزد توست ، هیچ کاسته نمی شود . از تو آمرزش می خواهم ، همچون آمرزش خواهیِ کسی که می داند گناهان را فقط تو می آمرزی و بس . بر تو توکّل می کنم ، همچون توکّل کردن کسی که می داند تو بر هر چیزی توانایی» .

.

الإمام الکاظم علیه السلامـ فی سُجودِهِ ـ: یا مَن عَلا فَلا شَیءَ فَوقَهُ ، یا مَن دَنا فَلا شَیءَ دونَهُ ، اغفِر لی ولِأَصحابی . ⁽¹⁾

۷ / ۷بَینَ السَّجدَتَینِالإمام الصادق علیه السلامـ عِندَ القُعودِ مِنَ السُّجودِ ـ: أستَغفِرُ اللّهَ رَبّی وأتوبُ إلَیهِ . ⁽²⁾

سنن أبی داوود عن ابن عبّاس :أنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله کانَ یَقولُ بَینَ السَّجدَتَینِ : اللّهُمَّ اغفِر لی وَارحَمنی ، وعافِنی وَاهدِنی وَارزُقنی . ⁽³⁾

الإمام الصادق علیه السلام :إذا رَفَعتَ رَأسَکَ فَقُل بَینَ السَّجدَتَینِ : اللّهُمَّ اغفِر لی ، وَارحَمنی ، وأجِرنی وَادفَع عَنّی ، إنّی لِما أنزَلتَ إلَیَّ مِن خَیرٍ فَقیرٌ ، تَبارَکَ اللّهُ رَبُّ العالَمینَ . ⁽⁴⁾

۷ / ۸القُنوتُکتاب من لا یحضره الفقیه :سَأَلَ الحَلَبِیُّ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام عَنِ القُنوتِ ، فیهِ قَولٌ مَعلومٌ ؟ فَقالَ : أثنِ عَلی رَبِّکَ ، وصَلِّ عَلی نَبِیِّکَ ، وَاستَغفِر لِذَنبِکَ . ⁽⁵⁾

.

۷ / ۷ میان دو سجده

۷ / ۸ هنگام قنوت

امام کاظم علیه السلامـ در سجده اش ـ: ای آن که بالا است و بالاتر از او ، هیچ نیست، ای آن که نزدیک است و نزدیکتر از او ، چیزی نیست! مرا و یارانم را بیامرز.

۷ / ۷میان دو سجدهامام صادق علیه السلامـ هنگام نشستن بعد از سجده ـ: از پروردگارم ـ خدا ـ آمرزش می طلبم و به درگاهش ، توبه می برم.

سنن أبی داوودـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پیامبر خدا ، مابین دو سجده می گفت: «بار خدایا! مرا بیامرز و به من ، رحم کن و عافیتم بخش و هدایتم فرما و روزی ام ده» .

امام صادق علیه السلام :هرگاه سرت را [از سجده] برداشتی، میان دو سجده بگو: «بار خدایا! مرا بیامرز، و بر من ، رحم آور و پناهم ده و از من ، حمایت کن که من به هر خیری بر من بفرستی ، نیازمندم . بزرگ و خجسته است خدایی که پروردگارِ جهانیان است».

۷ / ۸هنگام قنوتکتاب من لا یحضره الفقیه :حلبی از امام صادق علیه السلام در باره قنوت پرسید و گفت: آیا ذکرِ معیّنی دارد؟ فرمود: «پروردگارت را ثنا گو و بر پیامبرت درود فرست و از گناهانت ، آمرزش بخواه» .

.

السنن الکبری عن عبد الرحمن بن سوید الکاهلی :کَأَنّی أسمَعُ عَلِیّا علیه السلام فِی الفَجرِ حینَ قَنَتَ، وهُوَ یَقولُ : اللّهُمَّ إنّا نَستَعینُکَ ونَستَغفِرُکَ . ⁽¹⁾

الإمام الصادق علیه السلام :یُجزِئُکَ فِی القُنوتِ : اللّهُمَّ اغفِر لَنا وَارحَمنا ، وعافِنا وَاعفُ عَنّا فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽²⁾

۷ / ۹عَقیبَ الصَّلَواتِالسنن الکبری للنسائی عن زاذان :حَدَّثَنی رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ قالَ : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ فی دُبُرِ الصَّلاةِ : «اللّهُمَّ اغفِر لی ، وتُب عَلَیَّ ، إنَّکَ أنتَ التَّوّابُ الغَفورُ» حَتّی بَلَغَ مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽³⁾

صحیح مسلم عن ثوبان :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إذَا انصَرَفَ مِن صَلاتِهِ استَغفَرَ ثَلاثا ، وقالَ : اللّهُمَّ أنتَ السَّلامُ ، ومِنکَ السَّلامُ ، تَبارَکتَ ذَا الجَلالِ وَالإِکرامِ . ⁽⁴⁾

.

۷ / ۹ در پیِ نمازها

السنن الکبریـ به نقل از عبد الرحمان بن سوید کاهلی ـ: گویا هم اکنون صدای علی علیه السلام را می شنوم که در دعای قنوت نماز صبح می گوید: «بار خدایا! از تو یاری می جوییم و از تو آمرزش می خواهیم» .

امام صادق علیه السلام :در دعای قنوت ، این دعا تو را کفایت می کند: «بار خدایا! مرا بیامرز و بر ما رحم آور و ما را عافیت بخش و در دنیا و آخرت ، از ما درگذر ، که به راستی تو بر هر چیزی توانایی» .

۷ / ۹در پیِ نمازهاالسنن الکبری ، نسائیـ به نقل از زاذان ـ: مردی از انصار برایم گفت: از پیامبر خدا شنیدم که در پیِ نماز می گوید: «بار خدایا! مرا بیامرز و توبه ام را بپذیر ، که تو توبه پذیر و آمرزگاری» تا به صد مرتبه رسید.

صحیح مسلمـ به نقل از ثوبان ـ: پیامبر خدا ، هرگاه نمازش را به پایان می رساند ، سه بار آمرزش می طلبید و می گفت: «تویی سلام، و از توست سلام . بزرگی تو ، ای خداوند شکوه و ارج!

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ بَعدَ العَصرِ سَبعینَ مَرَّةً ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ذُنوبَهُ سَبعینَ سَنَةً . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن قالَ بَعدَ صَلاةِ العَصرِ فی کُلِّ یَومٍ مَرَّةً واحِدَةً : «أستَغفِرُ اللّه الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ الحَیُّ القَیّومُ ، الرَّحمنُ الرَّحیمُ ، ذُوالجَلالِ وَالإِکرامِ ، وأسأَ لُهُ أن یَتوبَ عَلَیَّ تَوبَةَ عَبدٍ ذَلیلٍ ، خاضِعٍ فَقیرٍ بائِسٍ مِسکینٍ مُستَکینٍ مُستَجیرٍ ، لا یَملِکُ لِنَفسِهِ نَفعا ولا ضَرّا ، ولا مَوتا ولا حَیاةً ولا نُشورا» . أمَرَ اللّهُ تَعالَی المَلَکَینِ بِتَخریقِ صَحیفَتِهِ کائِنَةً ما کانَت . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلام :قالَ رَجُلٌ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله : یا رَسولَ اللّهِ ، عَلِّمنی عَمَلاً لا یُحالُ بَینَهُ وبَینَ الجَنَّةِ ؟ قالَ : لا تَغضَب ، ولا تَسأَلِ النّاسَ شَیئا ، وَارضَ لِلنّاسِ ما تَرضی لِنَفسِکَ . فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، زِدنی . قالَ : إذا صَلَّیتَ العَصرَ فَاستَغفِرِ اللّهَ سَبعا وسَبعینَ مَرَّةً ؛ تَحُطُّ عَنکَ عَمَلَ سَبعٍ وسَبعینَ سَنَةً . ⁽³⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ عز و جل بَعدَ العَصرِ سَبعینَ مَرَّةً ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ذلِکَ الیَومَ سَبعَمِئَةِ ذَنبٍ ، فَإِن لَم یَکُن لَهُ فَلِأَبیهِ ، فَإِن لَم یَکُن لِأَبیهِ فَلِاُمِّهِ ، فَإِن لَم یَکُن لِاُمِّهِ فَلِأَخیهِ ، فَإِن لَم یَکُن لِأَخیهِ فَلِاُختِهِ ، فَإِن لَم یَکُن لِاُختِهِ فَلِلأَقرَبِ فَالأَقرَبِ . ⁽⁴⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس بعد از نماز عصر ، هفتاد بار آمرزش بخواهد ، خداوند ، گناهان هفتاد سال او را می آمرزد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس هر روز بعد از نماز عصر ، یک بار بگوید: «آمرزش می طلبم از خدایی که معبودی نیست ، جز او زنده جاویدان ، مهرگسترِ مهربان، خداوند شکوه و ارج . از او می خواهم که توبه مرا بپذیرد ؛ توبه بنده خوارِ خاکسارِ نادار بینوای مستمند بیچاره پناه خواهی را که اختیار هیچ سود و زیانی ، و مرگ و زندگی و رستاخیزی را برای خود ندارد»، خداوند متعال ، به دو فرشته [ی متوکّل او] دستور دهد که کارنامه او را، هر چه می خواهد باشد [و هر اندازه آکَنده از گناه باشد]، پاره کنند.

امام علی علیه السلام :مردی به پیامبرخدا گفت : ای پیامبر! به من عملی را بیاموز که هیچ چیز میان آن و بهشت ، نتواند مانع شود. فرمود: «خشمگین مشو، از مردم چیزی مخواه، و برای مردم آن بپسند که برای خویش می پسندی» . گفت : باز هم بگو ، ای پیامبر خدا! فرمود: «نماز عصر را که خواندی ، هفتاد و هفت بار از خدا آمرزش بخواه ، گناه هفتاد و هفت سال از تو می ریزد» .

امام صادق علیه السلام :هر کس بعد از نماز عصر ، هفتاد بار از خداوند عز و جل آمرزش بخواهد ، خداوندْ در آن روز ، هفتصد گناه او را می آمرزد، و اگر خودش این اندازه گناه نداشته باشد، از گناهان پدرش می آمرزد، و اگر پدرش گناهی نداشت ، از [گناه ]مادرش می آمرزد، و اگر مادرش نداشت ، از [گناه] برادرش می آمرزد، و اگر برادرش نداشت ، از [گناه] خواهرش می آمرزد و اگر خواهرش گناهی نداشت ، از خویشانش، به ترتیب نزدیک تری به او می آمرزد.

.

۷ / ۱۰عَقیبَ التَّسبیحِالکتاب«فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کَانَ تَوَّابَا» ⁽¹⁾. ۲

راجع : الأعراف : ۱۴۳ والأنبیاء : ۸۷.

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن قالَ : «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ» إلّا کُتِبَت کَما قالَها ، ثُمَّ عُلِّقَت بِالعَرشِ ، لا یَمحوها ذَنبٌ عَمِلَهُ صاحِبُها حَتّی یَلقَی اللّهَ ، وهِیَ مَختومَةٌ کَما قالَها . ⁽²⁾

مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن مسعود :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله کانَ مِمّا یُکثِرُ أن یَقولَ : «سُبحانَکَ رَبَّنا وبِحَمدِکَ ، اللّهُمَّ اغفِر لی» . قالَ : فَلَمّا نَزَلَت : «إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ» ⁽³⁾قالَ : «سُبحانَکَ رَبَّنا وبِحَمدِکَ ، اللّهُمَّ اغفِر لی ، إنَّکَ أنتَ التَّوّابُ الرَّحیمُ» . ⁽⁴⁾

.

۷ / ۱۰ در پی تسبیح گفتن

۷ / ۱۰در پی تسبیح گفتنقرآن«پس پروردگارت را تسبیح و ستایش گوی، و از او آمرزش بخواه ، که او توبه پذیر است» . ۱

ر . ک : اعراف: آیه ۱۴۳ و انبیا : آیه ۸۷ .

حدیثپیامبرخدا صلی الله علیه و آله :هر کس بگوید: «پاکا خدا و ستایش ، او را! از خدا آمرزش می خواهم و به سوی او ، توبه می برم»، این جمله اش عینا نوشته و بر عرش ، آویخته می شود . هیچ گناهی که گوینده اش مرتکب شود ، آن را از بین نمی برد تا آن که خدا را دیدار کند، و آن نوشته ، همچنان سر به مُهر باشد.

مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: از جمله اذکاری که پیامبر صلی الله علیه و آله بسیار می گفت، این بود: «پاکا تو ـ ای پروردگار ما ـ و ستاش ، تو را. بار خدایا! مرا بیامرز». و چون «اذا جاء نصراللّه و الفتح» نازل شد، می گفت: «پاکا تو ـ ای پروردگار ما و ستایش ، تو را. بار خدایا! مرا بیامرز، که تو توبه پذیرِ مهربانی».

.

صحیح البخاری عن عائشة :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یُکثِرُ أن یَقولَ فی رُکوعِهِ وسُجودِهِ : «سُبحانَکَ اللّهُمَّ رَبَّنا وبِحَمدِکَ ، اللّهُمَّ اغفِر لی» ، یَتَأَوَّلُ القُرآنَ . ⁽¹⁾

صحیح مسلم عن عائشة :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یُکثِرُ مِن قَولِ «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ» . قالَت : فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، أراکَ تُکثِرُ مِن قَولِ «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ ؟» . فَقالَ : خَبَّرَنی رَبّی أنّی سَأَری عَلامَةً فی اُمَّتی ، فَإِذا رَأَیتُها أکثَرتُ مِن قَولِ : سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَیهِ ، فَقَد رَأَیتُها : «إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ» فَتحُ مَکَّةَ ، «وَ رَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فِی دِینِ اللَّهِ أَفْوَاجًا * فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کَانَ تَوَّابَا» ⁽²⁾. ⁽³⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَن قالَ ثَلاثا : «سُبحانَ رَبِّیَ العَظیمِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ رَبّی وأتوبُ إلَیهِ» قَرَعَتِ العَرشَ کَما تَقرَعُ السِّلسِلَةُ الطَّشتَ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾

.

صحیح البخاریـ به نقل از عایشه ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله در رکوع و سجودش بسیار می گفت: «پاکا تو ـ ای خدا ، ای پروردگار ما ـ و ستایش ، تو را! بار خدایا! مرا بیامرز»، قرآن را تفسیر و تأویل می کرد. ⁽¹⁾

صحیح مسلمـ به نقل از عایشه ـ: پیامبر خدا ، جمله «پاکا خدا و ستایش ، او را! از خدا آمرزش می خواهم و به درگاهش ، توبه می کنم» را بسیار می گفت. من گفتم: ای پیامبر خدا! می بینم که جمله «پاکا خدا و ستایش ، او را! از خدا آمرزش می خواهم و به درگاه او توبه می کنم» را بسیار می گویی . فرمود: «پروردگارم به من خبر داد که به زودی ، علامتی را در امّتم خواهم دید و هرگاه آن را دیدم، جمله «پاکا خدا و ستایش ، او را! از خدا آمرزش می خواهم و به درگاهش توبه می برم» را بسیار گویم، و من ، آن را دیدم: «هرگاه یاری خدا و فتح ، فرا رسد» ، یعنی فتح مکّه . «و مردم را دیدی که گروه گروه ، به دین خدا درمی آیند . پس پروردگارت را تسبیح و ستایش گوی و از او آمرزش بخواه ، که او توبه پذیر است» .

امام صادق علیه السلام :هر کس سه مرتبه بگوید: «پاکا پروردگار بزرگ من و ستایش ، او را! از پروردگارم ـ اللّه ـ آمرزش می طلبم و به درگاهش توبه می کنم» ، این جمله ، عرش را به صدا در می آورد ، همچنان که با کوبیدن زنجیر بر تَشت ، از آن صدا بر می خیزد.

.

الکافی عن هلقام بن أبی هلقام :أتَیتُ أبا إبراهیمَ علیه السلام فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ ، عَلِّمنی دُعاءً جامِعا لِلدُّنیا وَالآخِرَةِ وأوجِز . فَقالَ : قُل فی دُبُرِ الفَجرِ إلی أن تَطلُعَ الشَّمسُ : سُبحانَ اللّهِ العَظیمِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ مِن فَضلِهِ . ⁽¹⁾

الإمام الباقر علیه السلام :الکَلِماتُ الَّتی تَلَقّاهُنَّ آدَمُ مِن رَبِّهِ فَتابَ عَلَیهِ ⁽²⁾وهَدی ، قالَ : سُبحانَکَ اللّهُمَّ وبِحَمدِکَ إنّی عَمِلتُ سوءا وظَلَمتُ نَفسی فَاغفِر لی إنَّکَ خَیرُ الغافِرینَ ، اللّهُمَّ إنَّهُ لا إلهَ إلّا أنتَ سُبحانَکَ وبِحَمدِکَ ، إنّی عَمِلتُ سوءا وظَلَمتُ نَفسی ، فَاغفِر لی إنَّکَ أنتَ الغَفورُ الرَّحیمُ . ⁽³⁾

عنه علیه السلام :مَن سَبَّحَ تَسبیحَ الزَّهراءِ علیهاالسلام ثُمَّ استَغفَرَ غُفِرَ لَهُ ، وهِیَ مِئَةٌ بِاللِّسانِ ، وألفٌ فِی المیزانِ ، وتَطرُدُ الشَّیطانَ ، وتُرضِی الرَّحمنَ . ⁽⁴⁾

.

الکافیـ به نقل از هَلقام بن ابی هَلقام ـ: خدمت امام کاظم علیه السلام رسیدم و گفتم : فدایت شوم! به من دعایی کوتاه بیاموز که در برگیرنده [خیر] دنیا و آخرت باشد. فرمود: «پس از نماز صبح تا طلوع آفتاب بگو: پاکا خدای بزرگ و ستایش ، او را! از خدا آمرزش می خواهم و از فضل او می طلبم » .

امام باقر علیه السلام :آن سخنانی که آدم علیه السلام از پروردگارش دریافت کرد و [به سبب آنها ]خدا ، توبه اش را پذیرفت و هدایتش کرد، اینهاست : «پاکا تو ـ ای خدا ـ و ستایش ، تو راست! من ، بد کردم و بر خویش ، ستم نمودم . پس مرا بیامرز ، که تو بهترینِ آمرزندگانی. بار خدایا! معبودی جز تو نیست . پاکی تو و ستایش، تو راست . من ، بد کردم و بر خویش ، ستم نمودم . پس مرا بیامرز که تو آمرزگاری مهربانی» .

امام باقر علیه السلام :هر کس تسبیحات زهرا علیهاالسلام را بگوید ، سپس طلبِ آمرزش کند ، آمرزیده می شود. این تسبیحات ، صد بار گفته می شود ؛ امّا در میزان [اعمال] ، هزار به شمار می آید و شیطان را می راند و خدای مهربان را خشنود می سازد.

.

۷ / ۱۱الحَجُّ وَالعُمرَةُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :الحُجّاجُ وَالعُمّارُ وَفدُ اللّهِ ، إن دَعَوهُ أجابَهُم ، وإنِ استَغفَروهُ غَفَرَ لَهُم . ⁽¹⁾

۷ / ۱۲صَلاةُ الاِستِسقاءِالمعجم الکبیر عن الشفاء بنت خلف :أنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله استَسقی یَومَ الجُمُعَةِ فِی المَسجِدِ ، ورَفَعَ یَدَیهِ وقالَ : «اِستَغفِروا رَبَّکُم إنَّهُ کانَ غَفّارا» وحَوَّلَ رِداءَهُ . ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ صاحَت ⁽³⁾بِلادُنا ، وَاغبَرَّت أرضُنا ، وهامَت دَوابُّنا ، اللّهُمَّ مُنزِلَ البَرَکاتِ مِن أماکِنِها ، وناشِرَ الرَّحمَةِ مِن مَعادِنِها بِالغَیثِ المُغیثِ ، أنتَ المُستَغفَرُ لِلآثامِ ، فَنَستَغفِرُکَ لِلجَمّاتِ ⁽⁴⁾مِن ذُنوبنا ، ونَتوبُ إلَیکَ مِن عَظیمِ خَطایانا ، اللّهُمَّ أرسِلِ السَّماءَ عَلَینا مِدرارا ... . ⁽⁵⁾

الإمام علیّ علیه السلامـ فی خُطبَةِ صَلاةِ الاِستِسقاءِ ـ: یا مُعطِیَ الخَیراتِ مِن أماثِلِها ، ومُرسِلَ البَرَکاتِ مِن مَعادِنِها ، مِنکَ الغَیثُ المُغیثُ ، وأنتَ الغِیاثُ المُستَغاثُ ، ونَحنُ الخاطِئونَ وأهلُ الذُّنوبِ ، وأنتَ المُستَغفَرُ الغَفّارُ ، نَستَغفِرُکَ لِلجَهالاتِ مِن ذُنوبِنا ، ونَتوبُ إلَیکَ مِن عَوامِّ خَطایانا ... . ⁽⁶⁾

.

۷ / ۱۱ حج و عمره

۷ / ۱۲ نماز باران

۷ / ۱۱حج و عمرهپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حاجیان و عمره گزاران ، میهمان خدا هستند. اگر او را بخوانند ، پاسخشان می دهد، و اگر از او آمرزش بخواهند ، آنان را می آمرزد.

۷ / ۱۲نماز بارانالمعجم الکبیرـ به نقل از شفاء دختر خلف ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله روز جمعه ، در مسجد ، نماز باران خواند و دستانش را [به آسمان] بلند کرد و گفت: «از پروردگارتان ، آمرزش بطلبید که او بسی آمرزنده است»، و عبایش را وارونه ساخت.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بار خدایا! آبادی های ما خشک شدند، و زمین های ما از گیاه و علف ، تهی شدند ، و چارپایانمان ، تلف شدند. بار خدایا! ای فرو فرستنده برکت ها از جایگاه هایشان، و ای پخش کننده رحمت از معادن آنها با بارانِ یاری دهنده! تویی آن که برای گناهان ، از او آمرزش می خواهند . پس ما برای انبوه گناهانمان ، از تو آمرزش می خواهیم و از خطاهای بزرگمان ، به درگاهت توبه می آوریم. بار خدایا! آسمان را بر ما پیاپی فرو باران... .

امام علی علیه السلامـ در خطبه نماز باران ـ: ای دهنده خیرات از بهترین راه های آن، و ای فرستنده برکت ها از معادن آن! باران کمک کننده ، از جانب توست، و تویی آن کمک رسانی که از او کمک می خواهند، و ما خطاکار و اهل گناهانیم. تویی آمرزنده ای که از او آمرزش می خواهند . برای گناهانی که از روی نادانی مرتکب گشته ایم ، از تو آمرزش می طلبیم، و از عموم خطاهایمان به درگاه تو ، توبه می آوریم... .

.

راجع : المصباح للکفعمی : ص ۵۴۸ والبلد الأمین : ص ۱۶۶ .

۷ / ۱۳زِیارَةُ قَبرِ النَّبِیِّالکتاب«وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَا لِیُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِیمًا» . ⁽¹⁾

الحدیثالإمام علیّ علیه السلام :قَدِمَ عَلَینا أعرابِیٌّ بَعدَما دَفَنّا رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِثَلاثَةِ أیّامٍ ، فَرَمی بِنَفسِهِ عَلی قَبرِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وحَثا عَلی رَأسِهِ مِن تُرابِهِ ؛ فَقالَ : قُلتَ یا رَسولَ اللّهِ فَسَمِعنا قَولَکَ ، وَوعَیتَ عَنِ اللّهِ فَوَعَینا عَنکَ ، وکانَ فیما أنزَلَ اللّهُ عَلَیکَ : «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ» الآیَةَ ، وقَد ظَلَمتُ نَفسی ، وجِئتُکَ تَستَغفِرُ لی . فَنودِیَ مِنَ القَبرِ : إنَّهُ قَد غُفِرَ لَکَ . ⁽²⁾

الإمام الصادق علیه السلامـ مِمّا أمَرَ بِهِ أن یُقالَ عِندَ قَبرِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ـ: اللّهُمَّ إنَّکَ قُلتَ : «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِیمًا» ، وإنّی أتَیتُ نَبِیَّکَ مُستَغفِرا تائِبا مِن ذُنوبی ، وإنّی أتَوَجَّهُ بِکَ إلَی اللّهِ رَبّی ورَبِّکَ لِیَغفِرَ لی ذُنوبی . ⁽³⁾

.

۷ / ۱۳ زیارت قبر پیامبر صلی الله علیه و آله

ر . ک: المصباح ، کفعمی : ص ۵۴۸، البلد الأمین : ص ۱۶۶.

۷ / ۱۳زیارت قبر پیامبرقرآن«ما هیچ پیامبری را نفرستادیم ، مگر برای آن که به فرمان خدا فرمانش برَند. اگر آنان ، آن گاه که بر خود ستم کردند ، نزد تو می آمدند و از خدا آمرزش می خواستند و پیامبر ، برایشان آمرزش می خواست ، خداوند را توبه پذیری مهربان می یافتند» .

حدیثامام علی علیه السلام :سه روز پس از آن که پیامبر خدا را به خاک سپردیم، بادیه نشینی نزد ما [در مدینه ]آمد و خودش را روی قبر پیامبر خدا انداخت و از خاک آن ، بر سر خود ریخت و گفت: ای پیامبر خدا! تو گفتی و ما گفته تو را شنیدیم. تو از خدا گرفتی و ما از تو گرفتیم. از چیزهایی که خدا بر تو فرو فرستاد ، این است: «و اگر آن گاه که به خود ، ستم کردند...» ، و من به خود ، ستم کرده ام و نزد تو آمده ام تا که برایم طلبِ آمرزش کنی. در این هنگام از قبر صدایی آمد که: «آمرزیده شدی».

امام صادق علیه السلامـ از چیزهایی که فرمود در کنار قبر پیامبر صلی الله علیه و آله خوانده شود ـ: بار خدایا! تو فرموده ای: «اگر آنها آن گاه که به خود ستم کردند ، نزد تو می آمدند و از خدا آمرزش می خواستند و پیامبر صلی الله علیه و آله برایشان آمرزش می طلبید، بی گمان ، خدا را توبه پذیری مهربان می یافتند» ، و من ، نزد پیامبرت آمده ام و از گناهان خویش ، آمرزش می خواهم و توبه می کنم . من به واسطه تو ، به خدا ـ که پروردگار من و توست ـ ، رو می آورم تا گناهان مرا بیامرزد» .

.

۷ / ۱۴طَوافُ البَیتِکنز العمّال عن عبد الأعلی التمیمی :قالَت خَدیجَةُ بِنتُ خُوَیلِدٍ : یا رَسولَ اللّهِ ، ما أقولُ وأنَا أطوفُ بِالبَیتِ ؟ قالَ : قولی : اللّهُمَّ اغفِر لی ذُنوبی وخَطایایَ ، وعَمدی وإسرافی فی أمری ، إنَّکَ إن لا تَغفِر لی تُهلِکنی . ⁽¹⁾

۷ / ۱۵الإِفاضَةُ مِن عَرَفاتٍ إلَی المَشعَرِالکتاب«ثُمَّ أَفِیضُواْ مِنْ حَیْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» . ⁽²⁾

الحدیثالإمام الصادق علیه السلام :إذا غَرَبَتِ الشَّمسُ فَأَفِض مَعَ النّاسِ وعَلَیکَ السَّکینَةُ وَالوَقارُ ، وأفِض بِالاِستِغفارِ ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل یَقولُ : «ثُمَّ أَفِیضُواْ مِنْ حَیْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» . ⁽³⁾

.

۷ / ۱۴ طواف خانه خدا

۷ / ۱۵ کوچیدن از عرفات به مشعر

۷ / ۱۴طواف خانه خداکنز العمّالـ به نقل از عبد الأعلی تمیمی ـ: خدیجه دختر خُوَیلِد گفت : ای پیامبر خدا! هنگامی که طواف خانه خدا می کنم ، چه بگویم؟ فرمود: «بگو: بار خدایا! گناهان و خطاهای مرا و بدی هایی را که به عمد از من ، سر زده است ، و زیاده روی ام در کارم را بیامرز، که اگر تو مرا نیامرزی ، مرا هلاک کرده ای (/گناهان و... مرا به هلاکت می افکنند) » .

۷ / ۱۵کوچیدن از عرفات به مشعرقرآن«پس از همان جا که مردم روانه می شوند ، شما نیز روانه شوید و از خدا آمرزش بخواهید ، که خدا آمرزگاری مهربان است» .

حدیثامام صادق علیه السلام :چون خورشید ، غروب کرد ، با مردم روانه شو و آرامش و وقار داشته باش، و با آمرزش خواهی روانه شو؛ زیرا خداوند عز و جل می فرماید: «سپس، از همان جا که مردمان روانه می شوند ، روانه شوید و از خدا آمرزش بخواهید ، که خدا آمرزگاری مهربان است» .

.

۷ / ۱۶الإِفاضَةُ مِنَ المَشعَرِ إلی مِنیًالإمام الصادق علیه السلامـ فی ذِکرِ الإِفاضَةِ مِنَ المَشعَرِ ـ: کانَ أهلُ الجاهِلِیَّةِ یَقولونَ : أشرِق ثَبیرُ ـ یَعنونَ الشَّمسَ ـ کَیما نُغیرَ . ⁽¹⁾ وإنَّما أفاضَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله خِلافَ أهلِ الجاهِلِیَّةِ ، کانوا یُفیضونَ بِإِیجافِ الخَیلِ وإیضاعِ الإِبِلِ ، فَأَفاضَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله خِلافَ ذلِکَ ؛ بِالسَّکینَةِ وَالوَقارِ وَالدَّعَةِ ، فَأَفِض بِذِکرِ اللّهِ وَالاِستِغفارِ ، وحَرِّک بِهِ لِسانَکَ . ⁽²⁾

.

۷ / ۱۶ کوچیدن از مشعر به مِنا

۷ / ۱۶کوچیدن از مشعر به مِناامام صادق علیه السلامـ در بیان کوچیدن از مشعر ـ: مردم جاهلیت می گفتند: «طلوع کن ، ای ثَبیر (یعنی خورشید) تا [به سوی مِنا و قربانگاه ]بشتابیم» ؛ امّا پیامبر خدا ، بر خلاف [شیوه] مردم جاهلیت ، ره سپار می شد. آنها با دوانیدن اسب ها و شتاباندن شترها [به سرعت ]حرکت می کردند ، و پیامبر خدا ، بر خلاف این شیوه، با آرامش و وقار و طمأنینه ، ره سپار می شد. پس تو نیز با یاد کردن از خدا و آمرزش خواهی، روانه شو و پیوسته ، این اذکار را بر زبان جاری کن.

.

الفَصلُ الثّامِنُ : الاستغفار للآخرین۸ / ۱مَن یَنبَغِی الاِستِغفارُ لَهُأ ـ الوالِدانِالکتاب«رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَ لِوَ لِدَیَّ وَلِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسَابُ» . ⁽¹⁾

«رَّبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِوَ لِدَیَّ وَ لِمَن دَخَلَ بَیْتِیَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَـتِ» . ⁽²⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اِستِغفارُ الوَلَدِ لِأَبیهِ مِن بَعدِ المَوتِ مِنَ البِرِّ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ الرَّجُلَ لَتُرفَعُ دَرَجَتُهُ فِی الجَنَّةِ فَیَقولُ : أنّی هذا ؟ فَیُقالُ : بِاستِغفارِ وَلَدِکَ لَکَ . ⁽⁴⁾

.

فصل هشتم: آمرزش خواهی برای دیگران

۸ / ۱ کسانی که باید برایشان ، آمرزش خواست

الف ـ پدر و مادر

فصل هشتم: آمرزش خواهی برای دیگران۸ / ۱کسانی که باید برایشان ، آمرزش خواستالف ـ پدر و مادرقرآن«ای پروردگار ما! مرا و پدر و مادرم را و مؤمنان را در آن روز که حساب برپا می شود، بیامرز» .

«ای پروردگار من! مرا ، و پدر و مادرم را ، و هر مؤمنی را که به سرایم درآید ، و مردان و زنان باایمان را بیامرز» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آمرزش خواهی فرزند برای پدرش پس از مرگ او ، از [مصادیق ]نیکی [به والدین ]است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر درجه شخص در بهشت افزوده می شود و او می گوید: این ، از کجا آمد؟ به او گفته می شود: «از آمرزش خواهی فرزندت برای تو».

.

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ الرَّجُلَ یَموتُ والِداهُ أو أحَدُهُما ، وإنَّهُ لَعاقٌّ لَهُما ، فَلا یَزالُ یَدعو لَهُما ، ویَستَغفِرُ لَهُما ، حَتّی یَکتُبَهُ اللّهُ بَرّا . ⁽¹⁾

المعجم الکبیر عن أبی کاهل :قالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : . . . اِعلَمَنَّ یا أبا کاهِلٍ ؛ أنَّهُ مَن بَرَّ والِدَیهِ حَیّا ومَیِّتا کانَ حَقّا عَلَی اللّهِ أن یُرضِیَهُ یَومَ القِیامَةِ . قالَ : قُلتُ : کَیفَ یَبَرُّ والِدَیهِ إذا کانا مَیِّتَینِ ؟ قالَ : بِرُّهُما أن یَستَغفِرَ لِوالِدَیهِ ، ولا یَسُبَّ والِدَی أحَدٍ فَیَسُبَّ والِدَیهِ . ⁽²⁾

الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ العَبدَ لَیَکونُ بارّا بِوالِدَیهِ فی حَیاتِهِما ، ثُمَّ یَموتانِ فَلا یَقضی عَنهُما دُیونَهُما ، ولا یَستَغفِرُ لَهُما ، فَیَکتُبُهُ اللّهُ عاقّا . وإنَّهُ لَیَکونُ عاقّا لَهُما فی حَیاتِهِما ، غَیرَ بارٍّ بِهِما ، فَإِذا ماتا قَضی دَینَهُما وَاستَغفَرَ لَهُما ، فَیَکتُبُهُ اللّهُ عز و جل بارّا . ⁽³⁾

الإمام الصادق علیه السلام :میراثُ اللّهِ مِن عَبدِهِ المُؤمِنِ ، الوَلَدُ الصّالِحُ یَستَغفِرُ لَهُ . ⁽⁴⁾

ب ـ المُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُالکتاب«فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَـتِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ مُتَقَلَّبَکُمْ وَمَثْوَاکُمْ» . ⁽⁵⁾

.

ب ـ مردان و زنان مؤمن

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :انسان، پدر و مادرش یا یکی از آن دو می میرد و او نسبت به آنان ، نافرمان و بدرفتار بوده است ؛ ولی پیوسته ، برایشان دعا می کند و آمرزش می طلبد تا آن که خداوند ، او را نیکوکار می نویسد.

المعجم الکبیرـ به نقل از ابو کاهل ـ: پیامبر خدا به من فرمود : «... بدان ـ ای ابو کاهل ـ که هر کس به پدر و مادرش، زنده باشند یا مُرده، نیکی کند ، بر خداست که در روز قیامت ، او را خشنود سازد. من گفتم : چگونه به پدر و مادرش که مُرده اند ، نیکی کند؟ فرمود: «نیکی کردن به آنها به این است که برای پدر و مادرش ، طلبِ آمرزش کند، و [نیز] به پدر و مادر کسی ناسزا نگوید تا او به پدر و مادرش ناسزا گوید».

امام باقر علیه السلام :بنده ، در زمان حیات پدر و مادرش ، با آنان خوش رفتار است ؛ امّا چون می میرند ، نه دیون آن دو را می پردازد و نه برایشان آمرزش می طلبد . پس خداوند ، او را بدرفتار و نافرمان می نویسد، و [برعکس ]در زمان حیاتشان ، نسبت به آن دو نافرمان و بدرفتار است و به آنان ، نیکی نمی کند ؛ ولی چون از دنیا رفتند ، دَین آنها را ادا می کند و برایشان ، آمرزش می طلبد . پس خداوند عز و جل او را نیکوکار [به والدین ]می نویسد.

امام صادق علیه السلام :میراث خدا از بنده مؤمنش، فرزند شایسته ای است که برای او آمرزش می طلبد.

ب ـ مردان و زنان مؤمنقرآن«پس بدان که معبودی جز خدا نیست ، و برای گناهت و برای مردان و زنان باایمان ، طلب آمرزش کن ، و خدا ، فرجام و مآل شما را می داند» .

.

«رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِاءِخْوَ نِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْاءِیمَـنِ» . ⁽¹⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَنِ استَغفَرَ لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ، کَتَبَ اللّهُ لَهُ بِکُلِّ مُؤمِنٍ ومُؤمِنَةٍ حَسَنَةً . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن مُؤمِنٍ أو مُؤمِنَةٍ مَضی مِن أوَّلِ الدَّهرِ ، أو هُوَ آتٍ إلی یَومِ القِیامَةِ ، إلّا وهُم شُفَعاءُ لِمَن یَقولُ فی دُعائِهِ : اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ . وإنَّ العَبدَ لَیُؤمَرُ بِهِ إِلَی النّارِ یَومَ القِیامَةِ فَیُسحَبُ ، فَیَقولُ المُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُ : یا رَبَّنا هذَا الَّذی کانَ یَدعو لَنا فَشَفِّعنا فیهِ ، فَیُشَفِّعُهُمُ اللّهُ فیهِ فَیَنجو . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن لَم یَکُن عِندَهُ مالٌ یَتَصَدَّقُ بِهِ ، فَلیَستَغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ، فَإِنَّها صَدَقَةٌ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَنِ استَغفَرَ لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ کُلَّ یَومٍ سَبعا وعِشرینَ مَرَّةً ، کانَ مِنَ الَّذینَ یُستَجابُ لَهُم ، ویُرزَقُ بِهِم أهلُ الأَرضِ . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَن قالَ کُلَّ یَومٍ خَمسا وعِشرینَ مَرَّةً : «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالمُسلِمینَ وَالمُسلِماتِ» کَتَبَ اللّهُ لَهُ بِعَدَدِ کُلِّ مُؤمِنٍ مَضی ، وکُلِّ مُؤمِنٍ ومُؤمِنَةٍ بَقِیَ إلی یَومِ القِیامَةِ حَسَنَةً ، ومَحا عَنهُ سَیِّئَةً ، ورَفَعَ لَهُ دَرَجَةً . ⁽⁶⁾

.

«ای پروردگار ما! ما را و برادران ما را که پیش از ما ایمان آوردند ، بیامرز» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس برای مردان و زنان مؤمن ، آمرزش بخواهد ، خداوندْ به ازای هر مرد و زن مؤمنی ، یک کار نیک برایش می نویسد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر مرد یا زن مؤمنی که از اوّل روزگار بوده یا تا روز قیامت خواهد آمد ، برای کسی که در دعایش بگوید: «بار خدایا! مردان و زنان مؤمن را بیامرز»، شفاعت خواهند کرد. در روز قیامت، فرمان داده می شود که فلان بنده را به سوی آتش ببرند و او را کِشانْ کِشان می برند . در این هنگام ، مردان و زنان مؤمن می گویند: «پروردگارا! این ، کسی است که برای ما دعا می کرد . پس شفاعت مارا در باره او بپذیر» ، و خداوند ، شفاعت آنان را در حقّ او می پذیرد و او نجات می یابد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس مالی ندارد که صدقه بدهد، برای مردان و زنان ، آمرزش بخواهد؛ زیرا این کار، خود، صدقه است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس روزی بیست و هفت بار برای مؤمنین و مؤمنان ، طلب آمرزش کند ، از کسانی است که دعایشان مستجاب می گردد و به سبب آنان ، زمینیان ، روزی داده می شوند.

امام صادق علیه السلام :هر کس روزی بیست و پنج مرتبه بگوید: «بار خدایا! مردان و زنان باایمان و مردان و زنان مسلمان را بیامرز» ، خداوند ، به عدد هر مرد مؤمنی که درگذشته است، و به شمارِ هر مرد و زن مؤمنی که تا روز قیامت می آید ، یک کار نیک برایش می نویسد و یک گناه ، از او پاک کند و یک درجه او را بالا می برد» .

.

عنه علیه السلام :إذا قالَ الرَّجُلُ : «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالمُسلِمینَ وَالمُسلِماتِ ، الأَحیاءِ مِنهُم وجَمیعِ الأَمواتِ» رَدَّ اللّهُ عَلَیهِ بِعَدَدِ مَن مَضی ومَن بَقِیَ مِن کُلِّ إنسانٍ دَعوَةً . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما مِن مُسلِمٍ یَدعو لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ فَیَقولُ : «اللّهُمَّ ، أخی فُلانٌ فَاغفِر لَهُ» إلّا قالَتِ المَلائِکَةُ : آمینَ ، ولَکَ بِمِثلٍ . ⁽²⁾

الإمام الصادق علیه السلام :یَنبَغی لِلإِمامِ الَّذی یَخطُبُ النّاسَ یَومَ الجُمُعَةِ أن ... یُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، وعَلی أئِمَّةِ المُسلِمینَ ، ویَستَغفِرَ لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ . ⁽³⁾

ج ـ المُذنِبُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یَلزَمُ الحَقُّ لِاُمَّتی فی أربَعٍ : یُحِبّونَ التّائِبَ ، ویَرحَمونَ الضَّعیفَ ، ویُعینونَ المُحسِنَ ، ویَستَغفِرونَ لِلمُذنِبِ . ⁽⁴⁾

المعجم الأوسط عن ابن عمر :کُنّا نُمسِکُ عَنِ الاِستِغفارِ لِأَهلِ الکَبائِرِ ، حَتّی سَمِعنا نَبِیَّنا صلی الله علیه و آله یَقولُ : إنِّی ادَّخَرتُ شَفاعَتی لِأَهلِ الکَبائِرِ مِن اُمَّتی یَومَ القِیامَةِ ، فَأَمسَکنا عَن کَثیرٍ مِمّا کانَ فی أنفُسِنا ، ورَجَونا لَهُم . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَنِ اطَّلَعَ مِن مُؤمِنٍ عَلی ذَنبٍ أو سَیِّئَةٍ ، فَأَفشی ذلِکَ عَلَیهِ ولَم یَکتُمها ، ولَم یَستَغفِرِ اللّهَ لَهُ ، کانَ عِندَ اللّهِ کَعامِلِها ، وعَلَیهِ وِزرُ ذلِکَ الَّذی أفشاهُ عَلَیهِ ، وکانَ مَغفورا لِعامِلِها ، وکانَ عِقابُهُ ما أفشی عَلَیهِ فِی الدُّنیا ، مَستورٌ عَلَیهِ فِی الآخِرَةِ ، ثُمَّ یَجِدُ اللّهَ أکرَمَ مِن أن یُثَنِّیَ عَلَیهِ عِقابا فِی الآخِرَةِ . ⁽⁶⁾

.

ج ـ گنهکار

امام صادق علیه السلام :هرگاه شخصی بگوید: «بار خدایا! مردان و زنان مؤمن و مردان و زنان مسلمان، زندگانشان و همه مُردگانشان را بیامرز» ، خداوندْ به شمارِ هر انسانی که درگذشته و هر انسانی که باقی است ، یک دعا به او برمی گردانَد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ مسلمانی نیست که پشتِ سر برادرش برای او دعا کند و بگوید: «بار خدایا! برادرم فلانی را بیامرز» ، مگر آن که فرشتگان می گویند: «آمین! و تو را نیز چنان باد!».

امام صادق علیه السلام :شایسته است امامی که در روز جمعه برای مردم ، خطبه [ی نماز ]می خواند... بر محمّد و بر پیشوایان مسلمانان ، درود بفرستد و برای مردان و زنان مؤمن ، طلب آمرزش کند.

ج ـ گنهکارپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در باره چهار گروه ، وظایفی بر عهده امّت من است: توبه کننده را دوست بدارند، به ناتوان [و فقیر ]رحم کنند، به نیکوکارْ کمک رسانند، و برای گنهکارْ آمرزش بخواهند.

المعجم الأوسطـ به نقل از ابن عمر ـ: ما از آمرزش خواهی برای مرتکبان گناهانِ کبیره ، خودداری می کردیم تا آن که شنیدیم پیامبرمان صلی الله علیه و آله می فرماید: «من شفاعتم را برای مرتکبانِ گناهانِ کبیره از امّتم در روز قیامت ، اندوخته ام . لذا بسیاری از چیزهایی را که در دل های ما بود ، کنار نهادیم، و به [آمرزش] آنان ، امیدوار شدیم» .

امام صادق علیه السلام :هر کس بر گناهی یا بدی ای از مؤمنی مطّلع شود و آن را فاش سازد و پوشیده اش ندارد و برای او از خدا طلب آمرزش نکند، در نزد خدا ، چون کننده آن گناه یا بدی است، و گناه چیزی که فاش ساخته است ، بر گردن اوست و آن مؤمن ، آمرزیده می شود، و کیفرش ، همان فاش شدن [و بی آبرو شدن او ]در دنیاست، و در آخرت ، بر او پوشیده می شود، و خداوند را بزرگوارتر از آن می یابد که دوباره ، در آخرت هم او را کیفر دهد.

.

د ـ المُغتابُالإمام الصادق علیه السلام :سُئِلَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : ما کَفّارَةُ الاِغتِیابِ ؟ قالَ : تَستَغفِرُ اللّهَ لِمَنِ اغتَبتَهُ کُلَّما ذَکَرتَهُ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :کَفّارَةُ الاِغتِیابِ أن تَستَغفِرَ لِمَنِ اغتَبتَهُ . ⁽²⁾

ه ـ المُحتَضَرُ وَالمَیِّتُمسند ابن حنبل عن أبی سعید الخدری :لَمّا قَدِمَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله کُنّا نُؤذِنُهُ ⁽³⁾لِمَن حَضَرَ مِن مَوتانا ، فَیَأتیهِ قَبلَ أن یَموتَ ، فَیَحضُرُهُ ویَستَغفِرُ لَهُ ویَنتَظِرُ مَوتَهُ . قالَ : فَکانَ ذلِکَ رُبَّما حَبَسَهُ الحَبسَ الطَّویلَ ، فَشَقَّ عَلَیهِ ، قالَ : فَقُلنا : إنَّهُ أرفَقُ بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ألّا نُؤذِنَهُ بِالمَیِّتِ حَتّی یَموتَ ، قالَ : فَکُنّا إذا ماتَ مِنَّا المَیِّتُ آذَنّاهُ بِهِ ، فَجاءَ فی أهلِهِ فَاستَغفَرَ لَهُ ، وصَلّی عَلَیهِ ، ثُمَّ إن بَدا لَهُ أن یَشهَدَهُ انتَظَرَ شُهودَهُ ، وإن بَدا لَهُ أن یَنصَرِفَ انصَرَفَ . قالَ : فَکُنّا عَلی ذلِکَ طَبَقَةً اُخری ، قالَ فَقُلنا : إنَّهُ أرفَقُ بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن نَحمِلَ مَوتانا إلی بَیتِهِ ، ولا نُشخِصَهُ ولا نُعَنّیهِ . قالَ : فَفَعَلنا ذلِکَ فَکانَ الأَمرُ . ⁽⁴⁾

.

د ـ غیبت شونده:

هـ شخصِ در حال مرگ و مُرده

د ـ غیبت شونده:امام صادق علیه السلام :از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسیده شد: کفّاره غیبت کردن چیست؟ فرمود: «این که هر زمان به یاد شخصی که از او غیبت کرده ای ، افتادی، از خداوند برایش طلب آمرزش کنی» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کفّاره غیبت ، این است که برای شخصی که از او غیبت کرده ای ، طلب آمرزش کنی.

هـ شخصِ در حال مرگ و مُردهمسند ابن حنبلـ به نقل از ابوسعید خُدری ـ: زمانی که پیامبر خدا [به مدینه ]آمد ، هرگاه کسی از ما مرگش فرا می رسید ، به اطّلاع ایشان می رساندیم و ایشان ، پیش از این که آن شخص از دنیا برود، می آمد و بر بالین او حاضر می شد و برایش طلب آمرزش می کرد و منتظر می ماند تا از دنیا برود. امّا این کار ، گاه پیامبر صلی الله علیه و آله را مدّتی طولانی نگه می داشت و ایشان ، به زحمت می افتاد. لذا به خاطر رعایت حال پیامبر صلی الله علیه و آله گفتیم که بهتر است به ایشان اطّلاع ندهیم تا زمانی که محتضر از دنیا برود. بنا بر این، طرف که از دنیا می رفت ، آن را به اطّلاع ایشان می رساندیم و پیامبر صلی الله علیه و آله به نزد خانواده او می آمد و برای درگذشته ، طلب آمرزش می کرد و بر او نماز می خواند. سپس اگر صلاح می دید که در تشییع او شرکت کند ، منتظر تشییعش می ماند ؛ و گرنه می رفت. مدّتی هم بر این روال گذشت . سپس گفتیم که بهتر است برای رعایت حال پیامبر خدا، ما مُرده هایمان را به خانه پیامبر ببریم و ایشان را به خانه شخص مُرده نکشانیم و باعث زحمت پیامبر خدا نشویم. این کار را کردیم و از آن پس ، چنین مرسوم شد.

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَا المَیِّتُ فی قَبرِهِ إلّا یُشبِهُ الغَریقَ المُتَهَوِّبَ ⁽¹⁾، یَنتَظِرُ دَعوَةً مِن أبٍ أو اُمٍّ أو وَلَدٍ أو صَدیقٍ ثِقَةٍ ، فَإِذا لَحِقَتهُ کانَت أحَبَّ إلَیهِ مِنَ الدُّنیا وما فیها . وإنَّ اللّهَ عز و جل لَیُدخِلُ عَلی أهلِ القُبورِ مِن دُعاءِ أهلِ الوُدِّ أمثالَ الجِبالِ ، وإنَّ هَدِیَّةَ الأَحیاءِ لِلأَمواتِ الاِستِغفارُ لَهُم ، وَالصَّدَقَةُ عَنهُم . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ أوَّلَ ما یُبَشَّرُ بِهِ المُؤمِنُ أن یُقالَ لَهُ : قَدِمتَ خَیرَ مَقدَمٍ ، قَد غَفَرَ اللّهُ لِمَن شَیَّعَکَ ، وَاستَجابَ لِمَنِ استَغفَرَ لَکَ ، وقَبِلَ مِمَّن شَهِدَ لَکَ . ⁽³⁾

سنن أبی داوود عن عثمان بن عفّان :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إذا فَرَغَ مِن دَفنِ المَیِّتِ ، وَقَفَ عَلَیهِ فَقالَ : اِستَغفِروا لِأَخیکُم وسَلوا لَهُ بِالتَّثبیتِ ؛ فَإِنَّهُ الآنَ یُسأَلُ . ⁽⁴⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما صَلّی ثَلاثَةُ صُفوفٍ مِنَ المُسلِمینَ عَلی رَجُلٍ مُسلِمٍ ، یَستَغفِرونَ لَهُ ، إلّا أوجَبَ ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ إنَّهُ کانَ یَخرُجُ إلَی البَقیعِ لَیلاً ، فَیَقولُ ـ: السَّلامُ عَلَیکُم دارَ قَومٍ مُؤمِنینَ ! وآتاکُم ما توعَدونَ غَدا مُؤَجَّلونَ ، وإنّا إن شاءَ اللّهُ بِکُم لاحِقونَ ، اللّهُمَّ اغفِر لِأَهلِ بَقیعِ الغَرقَدِ . ⁽⁷⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مُرده در گور خود ، به سانِ شخص غرق شده و دور افتاده است. چشم به راه دعایی از جانب پدر یا مادر یا فرزند یا یک دوست صمیمی است . هرگاه چنین دعایی به او برسد ، برایش از دنیا و آنچه در دنیاست ، دوست داشتنی تر است. خداوند عز و جل، بر اثر دعای عزیزان و دوستان، [بخشش ها و ثواب هایی] به اندازه کوه ها بر اهل قبور وارد می کند، و هدیه زندگان به مُردگان ، آمرزش خواهی برای آنان و صدقه دادن از جانب ایشان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نخستین بشارتی که به مؤمن داده می شود ، این است که به او گفته می شود: «خوش آمدی! خداوند ، تشییع کنندگان تو را آمرزید و دعای کسانی را که برایت طلب آمرزش کردند ، مستجاب فرمود و شهادت کسانی را که برایت شهادت دادند ، پذیرفت» .

سنن أبی داوودـ به نقل از عثمان بن عفّان ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله هرگاه از خاک سپاری میّت آسوده می شد، بر قبر او می ایستاد و می فرمود: «برای برادرتان ، طلب آمرزش کنید و [از خدا] برایش پایداری بخواهید؛ زیرا هم اکنون ، از او سؤال می شود» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر هیچ مرد مسلمانی ، سه ردیف از مسلمانان نماز نخواندند و برایش آمرزش نطلبیدند ، مگر آن که مستوجب آمرزش شد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ شبانه به [قبرستان] بقیع می رفت و می فرمود ـ: درود بر شما ، ای خانه مردمانی مؤمن! آنچه به شما وعده داده شده است ، فردای قیامت به شما داده خواهد شد، و ما نیز، به خواست خدا، به شما خواهیم پیوست. بار خدایا! اهل بقیع غَرقد را بیامرز.

.

الإمام علیّ علیه السلامـ وقَد مَرَّ بِبَعضِ القُبورِ عِندَ مُنصَرَفِهِ مِن صِفّینَ ـ: السَّلامُ عَلَیکُم یا أهلَ الدِّیارِ مِنَ المُؤمِنینَ وَالمُسلِمینَ ، أنتُم لَنا سَلَفٌ فارِطٌ ⁽¹⁾، ونَحنُ لَکُم تَبَعٌ عَمّا قَلیلٍ لاحِقٌ . اللّهُمَّ اغفِر لَنا ولَهُم ، وتَجاوَز بِعَفوِکَ عَنّا وعَنهُم . ⁽²⁾

الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ المَیِّتَ لَیَفرَحُ بِالتَّرَحُّمِ عَلَیهِ ، وَالاِستِغفارِ لَهُ ، کَما یَفرَحُ الحَیُّ بِالهَدِیَّةِ تُهدی إلَیهِ . ⁽³⁾

۸ / ۲مَن لا یَنبَغِی الاِستِغفارُ لَهُأ ـ المُشرِکُ وَالکافِرُالکتاب«مَا کَانَ لِلنَّبِیِّ وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ أَن یَسْتَغْفِرُواْ لِلْمُشْرِکِینَ وَلَوْ کَانُواْ أُوْلِی قُرْبَی مِن بَعْدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَـبُ الْجَحِیمِ * وَ مَا کَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِیمَ لِأَبِیهِ إِلَا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِیَّاهُ فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَ هِیمَ لَأَوَّ هٌ حَلِیمٌ» . ⁽⁴⁾

.

۸ / ۲ کسانی که نباید برایشان آمرزش خواست

الف - مشرک و کافر

امام علی علیه السلامـ در گذر از گورستانی به هنگام بازگشت از حنین فرمود ـ: درود بر شما ، ای مؤمنان و ای مسلمانانی که در این خانه ها خفته اید! شما پیش گام و پیشرو ما هستید و ما نیز به زودی ، در پی شما به شما خواهیم پیوست. بار خدایا! ما و ایشان را بیامرز و با بخشایش خود ، از ما و ایشان درگذر.

امام صادق علیه السلام :میّت ، از طلب رحمت و آمرزش برای او خوش حال می شود ، همچنان که زنده ، از دریافت هدیه خوش حال می گردد .

۸ / ۲کسانی که نباید برایشان آمرزش خواستالف - مشرک و کافرقرآن«بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده اند ، سزاوار نیست برای مشرکان ـ پس از آن که برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخ اند ـ ، طلب آمرزش کنند ، هر چند خویشاوند [آنان ]باشند. و طلب آمرزش ابراهیم برای پدرش ، جز برای وعده ای که به او داده بود، نبود؛ ولی هنگامی که برای او روشن شد که وی ، دشمن خداست، از او بیزاری جست. راستی که ابراهیم ، دلسوزی بردبار بود» .

.

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اُوحِیَ إلَیَّ کَلِماتٌ فَدَخَلنَ فی اُذُنی ، ووَقَرنَ فی قَلبی : اُمِرتُ ألّا أستَغفِرَ لِمَن ماتَ مُشرِکا ، ومَن أعطی فَضلَ مالِهِ فَهُوَ خَیرٌ لَهُ ، ومَن أمسَکَ فَهُوَ شَرٌّ لَهُ ، ولا یَلومُ اللّهُ عَلی کَفافٍ . ⁽¹⁾

الإمام علیّ علیه السلام :سَمِعتُ رَجُلاً یَستَغفِرُ لِأَبَوَیهِ وهُما مُشرِکانِ ، فَقُلتُ لَهُ : أتَستَغفِرُ لِأَبَوَیکَ وهُما مُشرِکانِ ؟ فَقالَ : أوَ لَیسَ استَغفَرَ إبراهیمُ لِأَبیهِ ؟ وهُوَ مُشرِکٌ ، فَذَکَرتُ ذلِکَ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَنَزَلَت : «مَا کَانَ لِلنَّبِیِّ وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ أَن یَسْتَغْفِرُواْ لِلْمُشْرِکِینَ» ⁽²⁾. ⁽³⁾

تفسیر العیّاشی عن أبی إسحاق الهمدانی ، عن رجل :صَلّی رَجُلٌ إلی جَنبی فَاستَغفَرَ لِأَبَوَیهِ ـ وکانا ماتا فِی الجاهِلِیَّةِ ، فَقُلتُ : تَستَغفِرُ لِأَبَوَیکَ وقَد ماتا فِی الجاهِلِیَّةِ ؟ فَقالَ : قَدِ استَغفَرَ إبراهیمُ لِأَبیهِ ! فَلَم أدرِ ما أرُدُّ عَلَیهِ . فَذَکَرتُ ذلِکَ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَأَنزَلَ اللّهُ «وَ مَا کَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِیمَ لِأَبِیهِ إِلَا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِیَّاهُ فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ» ⁽⁴⁾، قالَ : لَمّا ماتَ تَبَیَّنَ أنَّهُ عَدُوٌّ للّهِِ ، فَلَم یَستَغفِر لَهُ . ⁽⁵⁾

تفسیر العیّاشی عن إبراهیم بن أبی البلاد ، عن بعض أصحابه :قالَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : ما یَقولُ النّاسُ فی قَولِ اللّهِ : «وَ مَا کَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِیمَ لِأَبِیهِ إِلَا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِیَّاهُ» ؟ قُلتُ : یَقولونَ : إنَّ إبراهیمَ وَعَدَ أباهُ لِیَستَغفِرَ لَهُ . قالَ : لَیسَ هُوَ هکَذا ، إنَّ إبراهیمَ وَعَدَهُ أن یُسلِمَ فَاستَغفَرَ لَهُ ، «فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ» . ⁽⁶⁾

.

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چند سخن به من وحی شد که از گوشم گذشتند و در دلم نشستند: فرمان یافتم تا برای آن که مشرک می میرد ، آمرزش نخواهم، و [دیگر آن که:] هر کس فزونیِ دارایی خویش را ببخشد ، این به سود اوست، و هر کس نگه دارد ، این به زیان اوست، و خدا برای اندازه کفایت ، سرزنش نمی کند.

امام علی علیه السلام :شنیدم که مردی برای پدر و مادر مشرکش آمرزش می طلبد . به او گفتم : برای پدر و مادرِ مشرک خود ، آمرزش می خواهی؟ گفت: مگر نه این است که ابراهیم علیه السلام برای پدرش آمرزش طلبید ، در حالی که او مشرک بود؟ من ، این موضوع را به پیامبر صلی الله علیه و آله گفتم . پس این آیه نازل شد: «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده اند ، سزاوار نیست که برای مشرکان ، آمرزش بخواهند» .

تفسیر العیّاشیـ به نقل از ابو اسحاق هَمْدانی ، از مردی ـ: مردی در کنار من نماز می خواند. او برای پدر و مادرش ـ که در جاهلیت مُرده بودند ـ طلب آمرزش کرد. گفتم: برای پدر و مادرت که در جاهلیت مُرده اند ، آمرزش می خواهی؟ گفت: ابراهیم علیه السلام [هم] برای پدرش آمرزش خواست . من ندانستم چه جوابی به او دهم . این را برای پیامبر صلی الله علیه و آله گفتم . پس خداوند ، این آیه را فرو فرستاد: «و طلب آمرزش ابراهیم برای پدرش ، جز برای وعده ای که به او داده بود، نبود ؛ ولی وقتی برایش روشن شد او دشمن خداست ، از وی بیزاری جست» . [امام علیه السلام ] فرمود: «یعنی وقتی مُرد ، روشن شد که او دشمن خداست و دیگر ، برایش آمرزش نخواست» .

تفسیر العیّاشیـ به نقل از ابراهیم بن ابی البلاد، از یکی از یارانش ـ: امام صادق علیه السلام فرمود: «مردم ، در باره این سخن خداوند: «و طلب آمرزش ابراهیم برای پدرش ، جز برای وعده ای که به او داده بود، نبود» ، چه می گویند؟». گفت : می گویند که ابراهیم علیه السلام به پدرش وعده داده بود که برایش طلب آمرزش کند. امام علیه السلام فرمود: «چنین نیست؛ بلکه ابراهیم علیه السلام به او وعده داد که [اگر] مسلمان (موحّد) شود ، برایش طلب آمرزش کند ؛ «ولی چون برایش معلوم شد او دشمن خداست ، از وی بیزاری جست...» » .

.

قرب الإسناد عن علیّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم علیه السلام ، قال :سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ مُسلِمٍ وأبَواهُ کافِرانِ ، هَل یَصلُحُ أن یَستَغفِرَ لَهُما فِی الصَّلاةِ ؟ قالَ : إن کانَ فارَقَهُما وهُوَ صَغیرٌ لا یَدری أسلَما أم لا ؟ فَلا بَأسَ ، وإن عَرَفَ کُفرَهُما فَلا یَستَغفِر لَهُما ، وإن لَم یَعرِف فَلیَدعُ لَهُما . ⁽¹⁾

ب ـ المُنافِقُالکتاب« وَ إِذَا قِیلَ لَهُمْ تَعَالَوْاْ یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْاْ رُءُوسَهُمْ وَ رَأَیْتَهُمْ یَصُدُّونَ وَ هُم مُّسْتَکْبِرُونَ * سَوَاءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفَـسِقِینَ» . ⁽²⁾

«اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَ لِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُواْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفَـسِقِینَ» . ⁽³⁾

الحدیثالإمام الرضا علیه السلام :إنَّ اللّهَ تَعالی قالَ لِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله : «إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ» فَاستَغفَرَ لَهُم مِئَةَ مَرَّةٍ لِیَغفِرَ لَهُم ، فَأَنزَلَ اللّهُ : «سَوَاءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ» ، وقالَ : «وَلَا تُصَلِّ عَلَی أَحَدٍ مِّنْهُم مَّاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَی قَبْرِهِ» ⁽⁴⁾، فَلَم یَستَغفِر لَهُم بَعدَ ذلِکَ ، ولَم یَقُم عَلی قَبرِ أحَدٍ مِنهُم . ⁽⁵⁾

.

ب ـ منافق

قرب الإسنادـ به نقل از علی بن جعفر، برادر امام کاظم علیه السلام ـ: از امام کاظم علیه السلام در باره مرد مسلمانی که پدر و مادرش کافرند، پرسیدم و گفتم: آیا درست است که او در نماز ، برای آنها طلب آمرزش کند؟ فرمود: «اگر در کودکی آنها را از دست داده است و نمی داند که اسلام آورده بودند یا نه، عیبی ندارد، و اگر می داند کافر بوده اند ، برایشان طلب آمرزش نکند، ولی اگر نمی داند، برایشان دعا کند» .

ب ـ منافققرآن«و هرگاه به ایشان گفته شود که بیایید تا پیامبر خدا ، برای شما آمرزش خواهی کند، سرهای خود را بر می گردانند و آنان را می بینی که تکبّرکنان ، روی بر می تابند. برای آنان ، یکسان است: چه برایشان ، آمرزش بخواهی و چه برایشان آمرزش نخواهی . خدا ، هرگز بر ایشان نخواهد بخشود . خدا ، گروه فاسقان را راه نمایی نمی کند» .

«برایشان آمرزش بخواهی یا برایشان آمرزش نخواهی [فرقی نمی کند] . اگر هفتاد بار هم برایشان آمرزش بخواهی، خداوند ، هرگز آنان را نمی آمرزد . این ، بدان سبب است که به خدا و پیامبر او کافر شدند ، و خدا ، گروه فاسقان را هدایت نمی کند» .

حدیثامام رضا علیه السلام :خداوند متعال به محمّد صلی الله علیه و آله فرمود: «اگر هفتاد بار هم برایشان آمرزش بخواهی ، خداوند، هرگز آنان را نخواهد آمرزید» . پس پیامبر صلی الله علیه و آله صد مرتبه برایشان طلب آمرزش کرد تا [خداوند] ایشان را بیامرزد ؛ ولی خدا این آیه را فرو فرستاد: «برای آنان ، یکسان است . چه برایشان ، آمرزش بخواهی و چه برایشان آمرزش نخواهی، خداوند، هرگز آنان را نمی آمرزد» و فرمود: «و بر هر یک از آنان که بمیرد ، هرگز نماز مخوان، و بر سرِ قبرش نَایست» . از آن پس، پیامبر صلی الله علیه و آله برایشان طلب آمرزش نکرد و بر سرِ قبر هیچ یک از آنان هم نایستاد.

.

۸ / ۳مَن یَنبَغی طَلَبُ الاِستِغفارِ مِنهُأ ـ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آلهالکتاب«وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِیمًا» . ⁽¹⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِحَرمَلَةَ بنِ زَیدٍ وقَد عَرَضَ عَلَی النَّبِیِّ أن یَدُلَّهُ عَلَی المُنافِقینَ مِن قَومِهِ ـ: لا ، مَن جاءَنا کَما جِئتَنَا استَغفَرنا لَهُ کَمَا استَغفَرنا لَکَ ، ومَن أصَرَّ عَلی ذَنبِهِ فَاللّهُ أولی بِهِ ، ولا تَخرِق عَلی أحَدٍ سِترا . ⁽²⁾

کنز العمّال عن یزید بن الأسود :إنَّ أحَدَ الرَّجُلَینِ اللَّذَینِ صَلَّیا فی رِحالِهِما قالَ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله : یا رَسولَ اللّهِ ، استَغفِرِ اللّهَ لی . قالَ صلی الله علیه و آله : غَفَرَ اللّهُ لَکَ ! قالَ : وأخَذَ بِیَدِهِ فَوَضَعَها فی صَدری ، فَوَجَدتُ بَردَها فی ظَهری ، قالَ : ما شَمَمتُ ریحا قَطُّ أطیَبَ مِن یَدِهِ ، ولَقَد کانَت أبرَدَ مِنَ الثَّلجِ . ⁽³⁾

.

۸ / ۳ کسانی که باید از آنان ، درخواست آمرزش خواهی کرد

الف ـ پیامبر صلی الله علیه و آله

۸ / ۳کسانی که باید از آنان ، درخواست آمرزش خواهی کردالف ـ پیامبر صلی الله علیه و آلهقرآن«و اگر زمانی که به خویشتن ستم کردند ، نزد تو می آمدند و از خدا ، طلب آمرزش می کردند و پیامبر هم برایشان طلب آمرزش می کرد، بی گمان ، خدا را توبه پذیری مهربان می یافتند» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به حرملة بن یزید که به پیامبر صلی الله علیه و آله پیشنهاد کرد منافقانِ قومش را به ایشان معرّفی کند ـ: نه . هر کس، همچنان که تو نزد ما آمدی ، نزد ما بیاید، همان گونه که برای تو طلب آمرزش کردم ، برای او نیز طلب آمرزش می کنیم، و هر کس بر گناه خویش ، پای فشارد ، خدا خود، بهتر می داند با او چه کند، و تو نسبت به هیچ کس ، پرده دری مکن.

کنز العمّالـ به نقل از یزید بن اَسوَد ـ: یکی از آن دو مردی که در خانه اش نماز خوانده بود، ⁽¹⁾به پیامبر صلی الله علیه و آله گفت: ای پیامبر خدا! برایم از خداوند ، آمرزش بخواه. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «خدا تو را بیامرزد!». سپس ، دستش را بر سینه ام نهاد و خُنَکی آن را در پشتم احساس کردم. هرگز بویی خوش تر از بوی دست ایشان ، استشمام نکرده بودم، و دستش خُنَک تر از یخ بود.

.

راجع : نهج الدعاء : (الفصل الرابع / الباب الرابع : من دعا له النبیّ صلی الله علیه و آله ) .

ب ـ الأَبُالکتاب«قَالُواْ یَـأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا کُنَّا خَـطِـئینَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ» . ⁽¹⁾

الحدیثعلل الشرائع عن إسماعیل بن الفضل الهاشمی :قُلتُ لِجَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام : أخبِرنی عَن یَعقوبَ علیه السلام لَمّا قالَ لَهُ بَنوهُ : «یَـأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا کُنَّا خَـطِـئینَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی» فَأَخَّرَ الاِستِغفارَ لَهُم ! ویوسُفَ علیه السلام لَمّا قالوا لَهُ : «تَاللَّهِ لَقَدْ ءَاثَرَکَ اللَّهُ عَلَیْنَا وَإِن کُنَّا لَخَـطِـئینَ * قَالَ لَا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّ حِمِینَ» ⁽²⁾! قالَ : لِأَنَّ قَلبَ الشّابِّ أرَقُّ مِن قَلبِ الشَّیخِ ، وکانَت جِنایَةُ وُلدِ یَعقوبَ عَلی یوسُفَ ، وجِنایَتُهُم عَلی یَعقوبَ إنَّما کانَت بِجِنایَتِهِم عَلی یوسُفَ ، فَبادَرَ یوسُفُ إلَی العَفوِ عَن حَقِّهِ ، وأخَّرَ یَعقوبُ العَفوَ لِأَنَّ عَفوَهُ إنَّما کانَ عَن حَقِّ غَیرِهِ ، فَأَخَّرَهُم إلَی السَّحَرِ لَیلَةَ الجُمُعَةِ . ⁽³⁾

.

ب ـ پدر

ر . ک : نهج الدعاء : (فصل چهارم / باب چهارم : کسانی که پیامبر صلی الله علیه و آله برایشان دعا کرد) .

ب ـ پدرقرآن«[برادران یوسف] گفتند: «ای پدر! برای گناهان ما آمرزش بخواه که ما خطاکار بودیم». [یعقوب] گفت: «به زودی ، از پروردگارم برای شما آمرزش می خواهم ، که او آمرزگار و مهربان است» .

حدیثعلل الشرائعـ به نقل از اسماعیل بن فضل هاشمی ـ: به امام صادق علیه السلام گفتم: بفرما که چرا وقتی پسران یعقوب علیه السلام به او گفتند: «ای پدر! برای گناهان ما آمرزش بخواه ، که ما خطاکار بودیم، [یعقوب ]گفت: به زودی ، از پروردگارم برای شما آمرزش خواهم خواست» و آمرزش خواهی برای آنان را به تأخیر افکند؛ ولی یوسف علیه السلام وقتی برادرانش به او گفتند: «به خدا سوگند که خدا ، تو را بر ما برتری داده است و ما خطاکار بودیم ، گفت: امروز ، بر شما سرزنشی نیست . خدا ، شما را می آمرزد و او مهربان ترینِ مهربانان است» ؟ فرمود: «چون دل جوان ، نازک تر از دل پیران است، و [ثانیا] جنایت فرزندان یعقوب علیه السلام [در اصل] بر یوسف علیه السلام بود و جنایتشان به یعقوب علیه السلام از آن رو بود که به یوسف علیه السلام جنایت کردند. بنا بر این، یوسف علیه السلام بی درنگ ، از حقّ خود گذشت کرد؛ ولی یعقوب علیه السلام بخشودن را به تأخیر افکند ، چون بخشودن او، در حقیقت، گذشت کردن از حقّ غیر خود بود. لذا [آمرزش خواهی برای] آنان را تا سحر گاه شب جمعه به تأخیر افکند.

.

ج ـ المُؤمِنُ التَّقِیُّ الخَفِیُّالإمام علیّ علیه السلامـ فی وَصفِ المُؤمِنینَ ـ: المُؤمِنونَ هُمُ الَّذینَ عَرَفوا ما أمامَهُم ، فَذَبَلَت شِفاهُم ، وغَشِیَت عُیونُهُم ، وشَحَبَت ألوانُهُم ، حَتّی عُرِفَت فی وُجوهِهِم غَبرَةُ الخاشِعینَ . فَهُم عِبادُ اللّهِ الَّذینَ مَشَوا عَلَی الأَرضِ هَونا ، وَاتَّخَذوها بِساطا ، وتُرابَها فِراشا ، فَرَفَضُوا الدُّنیا ، وأقبَلوا عَلَی الآخِرَةِ ، عَلی مِنهاجِ المَسیحِ بنِ مَریَمَ ، إن شَهِدوا لَم یُعرَفوا ، وإن غابوا لَم یُفتَقَدوا ، وإن مَرِضوا لَم یُعادوا ، صُوّامُ الهَواجِرِ ⁽¹⁾، قُوّامُ الدَّیاجِرِ ⁽²⁾یَضمَحِلُّ عِندَهم کُلُّ فِتنَةٍ ، ویَنجَلی عَنهُم کُلُّ شُبهَةٍ ، اُولئِکَ أصحابی ، فَاطلُبوهُم فی أطرافِ الأَرَضینَ ، فَإِن لَقیتُم مِنهُم أحَدا فَاسأَلوهُ أن یَستَغفِرَ لَکُم . ⁽³⁾

د ـ الحاجُّرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا لَقیتَ الحاجَّ فَسَلِّم عَلَیهِ ، وصافِحهُ ، ومُرهُ أن یَستَغفِرَ لَکَ قَبلَ أن یَدخُلَ بَیتَهُ ؛ فَإِنَّهُ مَغفورٌ لَهُ . ⁽⁴⁾

الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل لَیَغفِرُ لِلحاجِّ ولِأَهلِ بَیتِ الحاجِّ ، ولِعَشیرَةِ الحاجِّ ، ولِمَن یَستَغفِرُ لَهُ الحاجُّ ، بَقِیَّةَ ذِیالحِجَّةِ ، وَالمُحَرَّمِ ، وصَفَرٍ ، وشَهرِ رَبیعِ الأَوَّلِ ، وعَشرٍ مِن رَبیعِ الآخَرِ . ⁽⁵⁾

.

ج ـ مؤمن پرهیزگار گم نام

د ـ حاجی

ج ـ مؤمن پرهیزگار گم نامامام علی علیه السلامـ در توصیف مؤمنان ـ: مؤمنان ، آنان اند که آنچه را ، [از زندگی اُخروی ]فرا پیش آنهاست ، شناختند و در نتیجه، لبانشان [از کثرت روزه داری ]خشکید و چشمانشان [از شدّت گریه] سفید شد و رنگ رخسارشان پرید، آن سان که گرد و غبار خاکساران ، بر چهره هایشان پیداست. آنان ، همان بندگان خدایند که در زمین ، آرام [و بی تکبّر] راه می روند، آن را فرش خود ساخته اند و خاکش را بستر خویش. دنیا را فرو نهاده اند و به آخرت ، رو آورده اند، به شیوه مسیح پسر مریم علیه السلام . اگر [در جمع ]حاضر باشند ، شناخته نمی شوند، و اگر غایب باشند ، کسی جویای آنان نمی شود ، و اگر بیمار شوند ، کسی به عیادتشان نمی رود. روزهای داغ را به روزه داری می گذرانند و شب های تار را به عبادت. فتنه ها در برابر آنان ، از هم فرو می پاشد، و شُبهات ، از آنان برکنار می مانَد. اینان اند یاران من! ایشان را در گوشه و کنار جهان بجویید، و اگر یکی از ایشان را دیدار کردید ، از او بخواهید که برایتان ، طلب آمرزش کند.

د ـ حاجیپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه به حاجی [هنگام آمدن از حج] برخوردی ، بر او سلام کن و با او دست بده و از وی بخواه تا پیش از آن که به خانه اش وارد شود ، برایت طلب آمرزش کند؛ زیرا او آمرزیده است.

امام صادق علیه السلام :خداوند عز و جل حاجی و خانواده حاجی و عشیره حاجی و کسی را که حاجی برایش طلب آمرزش کند، در بقیه ماه ذی حجّه و محرّم و صفر و ربیع اوّل و ده روز از ربیع ثانی ، مورد آمرزش قرار می دهد.

.

۸ / ۴مَن یَستَغفِرُ لَهُ النَّبِیُّ وأهلُ بَیتِهِأ ـ المُسلِمونَالکتاب«فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ» . ⁽¹⁾

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذَا کَانُواْ مَعَهُ عَلَی أَمْرٍ جَامِعٍ لَّمْ یَذْهَبُواْ حَتَّی یَسْتَـئذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَـئذِنُونَکَ أُوْلَئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَـئذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَن لِّمَن شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» . ⁽²⁾

«یَـأَیُّهَا النَّبِیُّ إِذَا جَاءَکَ الْمُؤْمِنَـتُ یُبَایِعْنَکَ عَلَی أَن لَا یُشْرِکْنَ بِاللَّهِ شَیْـئا وَ لَا یَسْرِقْنَ وَ لَا یَزْنِینَ وَ لَا یَقْتُلْنَ أَوْلَـدَهُنَّ وَ لَا یَأْتِینَ بِبُهْتَـنٍ یَفْتَرِینَهُ بَیْنَ أَیْدِیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَلَا یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ فَبَایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» . ⁽³⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ: أستَغفِرُ اللّهَ تَعالی لی ولَکُم . ⁽⁴⁾

.

۸ / ۴ کسانی که پیامبر و اهل بیت علیهم السلام او برایشان طلب آمرزش کرده اند

الف ـ مسلمانان

۸ / ۴کسانی که پیامبر و اهل بیت او برایشان طلب آمرزش کرده اندالف ـ مسلمانانقرآن«پس به [برکت] رحمتی که از جانب خدا بود ، تو با آنان نرم خو شدی، و اگر تندخو و سخت دل بودی قطعا از پیرامون تو پراکنده می شدند. پس ، از آنان درگذر و برایشان ، آمرزش بخواه و در کار[ها] با آنان ، رایزنی کن و چون تصمیم گرفتی ، بر خدا توکّل کن که خدا ، توکّل کنندگان را دوست می دارد» .

«مؤمنان، در حقیقت، کسانی هستند که به خدا و پیامبرش ایمان آورده اند و زمانی که با او بر سر کاری اجتماع می کنند، تا از وی کسب اجازه نکنند، نمی روند. در حقیقت، کسانی که از تو کسب اجازه می کنند ، آنان اند که به خدا و پیامبرش ایمان آورده اند. پس چون برای برخی کارهایشان از تو اجازه خواستند، به هر کس از آنان که خواستی ، اجازه ده و برایشان ، آمرزش بخواه ، که خدا آمرزنده مهربان است» .

«ای پیامبر! چون زنان باایمان ، نزد تو بیایند که [با این شرط] با تو بیعت کنند که چیزی را با خدا شریک نسازند و دزدی نکنند و زِنا نکنند و فرزندان خود را نکُشند، و بچّه های حرام زاده ای را که پس انداخته اند ، با بهتان [و حیله] به شوهر نبندند و در [کار] نیک ، از تو نافرمانی نکنند ، با آنان بیعت کن و از خدا ، برایشان آمرزش بخواه، که خداوند ، آمرزنده و مهربان است» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ از سخنرانی ایشان ـ: از خداوند متعال ، برای خودم و برای شما آمرزش می طلبم.

.

عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ اغفِر لی ولِاُمَّتی ، اللّهُمَّ اغفِر لی ولِاُمَّتی ، أستَغفِرُ اللّهَ لی ولَکُم . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِأَصحابِهِ ـ: حَیاتی خَیرٌ لَکُم ، تُحَدِّثونَ ونُحَدِّثُ لَکُم ، ومَماتی خَیرٌ لَکُم ، تُعرَضُ عَلَیَّ أعمالُکُم ، فَإِن رَأَیتُ حَسَنا جَمیلاً حَمِدتُ اللّهَ عَلی ذلِکَ ، وإن رَأَیتُ غَیرَ ذلِکَ استَغفَرتُ اللّهَ لَکُم . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلامـ فی نِهایَةِ خُطبَةٍ ـ: أستَغفِرُ اللّهَ لی ولَکُم . ⁽³⁾

الإمام الهادی علیه السلامـ فی آخِرِ خُطبَةٍ لَهُ ـ: أستَغفِرُ اللّهَ لی ولَکُم ، ولِجَمیعِ المُسلِمینَ . ⁽⁴⁾

ب ـ شیعَةُ الإِمامِ عَلِیٍّ علیه السلامرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ مَثَّلَ لی اُمَّتی فِی الطّینِ ، وعَلَّمَنی أسماءَهُم کَما عَلَّمَ آدَمَ الأَسماءَ کُلَّها ، فَمَرَّ بی أصحابُ الرّایاتِ ، فَاستَغفَرتُ لِعَلِیٍّ وشیعَتِهِ . ⁽⁵⁾

ج ـ المُؤَذِّنُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإِمامُ ضامِنٌ ، وَالمُؤَذِّنُ مُؤتَمَنٌ ، اللّهُمَّ أرشِدِ الأَئِمَّةَ ، وَاغفِر لِلمُؤَذِّنینَ. ⁽⁶⁾

.