جلسه 1400/01/16

بسم الله الرحمن الرحیم



اعتقاد به ظهور امام زمان(عج)/مهدويت /امامت



 
موضوع: امامت/مهدویت /اعتقاد به ظهور امام زمان(عج)
همه ی ما مسلمانان اعم از شیعیان و اهل تسنن بدون استثناء در منابع معتبر و قطعی خودمان و همچنین بر اساس تعالیم تمام کتب آسمانی معتقد هستیم که در آخر الزمان مردی از عترت پیغمبر اسلام(ص) ظهور خواهد کرد و با تأییدات الهی یک حکومت جهانی بر تمام بلاد عالم تأسیس خواهد نمود و ریشه ی ظلم و ستم و بی عدالتی و کفر و نفاق را خواهد کند و نور توحید و عدالت و تقوا را در همه ی جهان خواهد گستراند.
بررسی اسناد اعتقاد به ظهور امام زمان(عج):
1- بشارت به حکومت صالحین در آخر الزمان در سوره مبارکه انبیاء: از آیات قرآن کریم یک آیه قرائت شد: «﴿وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ﴾[1]
. «در زبور بعد از ذكر [تورات ] نوشتيم: بندگان شايسته ام وارث حكومت زمين خواهند شد».
بیان استاد: در این آیه از کلمه «کتب» استفاده شده است و این تعبیر دلالت بر قطعیت و حتمیت مضمون یک حکم و خبری می کند و آن خبر که هم در زبور حضرت داود(ع) وارد شده و هم قبل از آن در تورات حضرت موسی(ع) وارد شده این است که در آخر الزمان تمام عالم و تمام ممالک، تحت حکومت صالحین قرار خواهند گرفت و ظلم و شرک ریشه کن خواهد شد و توحید و عدالت برقرار خواهد شد.
2- وعده الهی در خلافت مستضعفین در سوره مبارکه نور: ﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ﴾[2]
. «خداوند به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده اند وعده داده است كه به يقين، خلافت روى زمين را به آنان خواهد داد، همان گونه كه به پيشينيان آنها خلافت بخشيد؛ و دين و آيينى را كه براى آنان پسنديده، بر ايشان پابرجا و ريشه دار خواهد ساخت؛ و ترسشان را به امنيت و آرامش مبدّل مى كند، بگونه اى كه فقط مرا مى پرستند و چيزى را همتاى من قرار نخواهند داد. و كسانى كه پس از آن كافر شوند، آنها همان فاسقانند»[3]
.
بیان استاد: در آیه ی قبلی خواندیم ﴿وَلَقَدْ كَتَبْنَا﴾ یعنی نوشتیم و حتمی و قطعی کردیم که حکومت بر زمین در اختیار صالحین قرار بگیرد ولی در آیه 55 سوره نور خدای متعال می فرماید: ﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ﴾ یعنی خداوند وعده داد به کسانی که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند، ما باید به این نکته توجه داشته باشیم که گوینده ی این کلام خدای متعال است و به همان اندازه که «کتب» دلالت بر حتمیت وقطعیت یک خبر می کند وعده های صادر شده از ناحیه ی پروردگار عالم دلالت بر قطعیت می کند و نباید وعده ی خدا را با وعده های بشری یکی دانست به هر حال این آیه در صدد این است که یک آینده ی روشن و با عزت برای مؤمنینی که مورد ظلم قرار گرفته اند ترسیم نماید و این گروه چنان مورد تأییدات الهی قرار می گیرند که نه تنها مورد ظلم واقع نمی شوند و ظالمین بر آنها مسلط نمی شوند بلکه حکومت بر این دنیا و خلافت الهی در این دنیا نصیب آنها می شود چنانچه در طول تاریخ بشر بارها اتفاق افتاده که گروهی از مظلومین بر ظالمین غالب شده اند و حکومت بخشی از دنیا را بر عهده گرفته اند و خودشان حاکم بر سرنوشت خودشان شده اند و نتیجه ی چنین خلافتی آن است که گروه مؤمنین امکان اجرای احکام الهی را به دست می آورند و به آرامش و اطمینان دست پیدا می کنند و از زندگی خود احساس رضایت و خشنودی به آنها دست می دهد این یک وعده ی الهی بر تحقق حقوق مستضعفین است در نتیجه این آیه مانند آیه قبلی دارای یک مضمون است و آن مضمون حکومت صالحین بر روی زمین و ریشه کن شدن شرک و ظلم و برقراری توحید و عدالت همه جانبه است به نحوی که بشریت در مسیر رشد و تکامل همه جانبه در عرصه های مادی و معنوی قرار می گیرد.
تفسیر امام سجاد(ع) از آیه 55 سوره نور: «روي العياشي بإسناده عن علي بن الحسين رضي الله تعالى عنهما أنه قرأ الآية فقال: هم والله شيعتنا أهل البيت يفعل ذلك بهم على يد رجل منا وهو مهدي هذه الأمة وهو الذي قال رسول الله صلى الله عليه وسلم فيه: " لو لم يبق من الدنيا إلا يوم واحد لطول الله تعالى ذلك اليوم حتى يلي رجل من عترتي اسمه اسمي يملأ الأرض عدلا وقسطا كما ملئت ظلما وجورا "»[4]
.
بیان استاد: در تبیین مصداق کسانی که مورد تأییدات الهی قرار می گیرند و خلافت الهی نصیب آنها می شود امام سجاد(ع) می فرمایند: به خدا سوگند این گروه شیعیان ما اهل بیت هستند خداوند این وعده ی خود را به دست مردی از ما اهل بیت محقق می کند که نام او مهدی این امت است و او همان کسی است که رسول خدا(ص) در حق او فرمود: اگر از عمر این دنیا باقی نمانده باشد مگر یک روز خداوند آن روز را چنان طولانی خواهد کرد تا مردی از عترت من که همنام من است قیام کند و زمین را پر از عدل و داد کند چنانچه پر از ظلم و جور شده باشد.
تفسیر قرطبی در ذیل آیه 55 سوره نور: «وروي سليم بن عامر عن المقداد ابن الأسود قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: ما على ظهر الأرض بيت حجر ولا مدر إلا أدخله الله كلمة الاسلام بعز عزيز أو ذل ذليل أما بعزهم فيجعلهم من أهلها وأما بذلهم فيدينون بها»[5]
.
بیان استاد: در ذیل آیه 55 سوره نور در تفسیر قرطبی روایتی از رسول خدا(ص) نقل شده است که این روایت نیز مؤید موضوع حقانیت امام زمان(عج) و قطعیت ظهور و تشکیل حکومت جهانی و رفع شرک و ظلم و برقراری عدل و توحید است؛ مضمون روایت این است که رسول خدا(ص) می فرماید: در روی زمین هیچ خانه ی سنگی و گلی باقی نمی ماند مگر این که خداوند کلمه ی اسلام را در آن داخل می کند، و این در حالی است که هم عزت در آن است و هم ذلت و تواضع؛ و اما عزت داخل شدگان به اسلام آن است که از اهل اسلام می شوند و افتخار مسلمانی را کسب می کنند و اما ذلت و تواضع آنها آن است که مقید و متدین به احکام دین می شوند و در مقابل حدود الهی سر خم می کنند و آن حدود را رعایت می کنند؛ نتیجه این که تا حال این وضعیت پیش نیامده و از اول برقراری تمدن بشری هیچ زمانی را نمی توان یافت که در همه ی بلاد، ندای توحید شنیده شده باشد و همیشه شرک و الحاد وجود داشته است بنا بر این بشریت منتظر تحقق این وعده ی قطعی الهی است و بر اساس تعالیم اهل بیت عصمت و طهارت(ع) ما یقین داریم آن منجی کل و آن کسی که پرچم توحید را در تمام جهان به احتزاز درمی آورد کسی نیست مگر مهدی موعود(عج) به نحوی که در زمان ظهور آن حضرت نه تنها تمام شهرها و روستاها بلکه تمام خانه ها متدین به دین اسلام می شوند.
عبارات تفسیر نمونه در نقل قول مرکز «رابطة العالم الاسلامی» در حقانیت ولی عصر(عج):
« گرچه كتابهاى فراوانى به وسيله دانشمندان اهل سنت، و علماى شيعه پيرامون احاديث مربوط به قيام مهدى نوشته شده است، ولى به عقيده ما چيزى گوياتر و در عين حال فشرده تر از نامه اى كه گروهى از دانشمندان" حجاز" در پاسخ يكى از سؤال كنندگان فرستاده اند نيست، لذا عين ترجمه آن را ذيلا از نظر خوانندگان محترم مى گذرانيم. اما قبلا يادآور مى شويم كه: روايات مربوط به قيام مهدى ع چنان است كه هيچ محقق اسلامى پيرو هر يك از گروه ها و مذاهب باشد نمى تواند" تواتر" آن را انكار كند.
تا كنون كتابهاى زيادى در اين زمينه نوشته شده و نويسندگان آنها متفقا صحت احاديث مربوط به مصلح جهانى يعنى" مهدى ع" را پذيرفته اند تنها افراد بسيار معدودى مانند" ابن خلدون" و" احمد امين مصرى" در صدور اين اخبار از پيامبر ص ترديد كرده اند و قرائنى در دست داريم كه انگيزه آنها در اين كار ضعف اخبار نبوده بلكه فكر مى كردند روايات مربوط به" مهدى" ع مشتمل بر مسائلى است كه به سادگى نمى توان آنها را باور كرد، يا بخاطر اينكه احاديث درست از نادرست را نتوانسته اند جدا كنند يا تفسير آن را در نيافته اند.
در هر صورت لازم است قبل از هر چيز سؤال و جوابى را كه اخيرا از طرف" رابطة العالم الاسلامى" كه زير نفوذ افراطى ترين جناحهاى اسلامى" يعنى وهابيان" قرار دارد، نشر يافته، از نظر خوانندگان عزيز بگذرانيم، تا روشن شود مسئله ظهور مهدى ع در ميان مسلمانان قولى است كه جملگى بر آنند و به عقيده ما مدارك لازم در اين رساله كوتاه آن چنان جمع آورى شده كه هيچ كسى را ياراى انكار آن نيست، و اگر وهابيان سختگير نيز در برابر آن تسليم شده اند بهمين دليل است.
در حدود يك سال قبل شخصى به نام" ابو محمد" از" كنيا" سؤالى در باره ظهور" مهدى منتظر (ع)" از" رابطة العالم الاسلامى" كرده دبير كل" رابطه" يعنى" محمد صالح القزاز" در پاسخى كه براى او فرستاده است ضمن تصريح به اين كه" ابن تيميه" موسس مذهب وهابيان نيز احاديث مربوط به ظهور مهدى ع را پذيرفته، متن رساله اى را كه پنج تن از علماى معروف فعلى حجاز در اين زمينه تهيه كرده اند براى او ارسال داشته است.
در اين رساله پس از ذكر نام حضرت" مهدى" ع و" محل ظهور او" يعنى مكه چنين مى خوانيم:
" ... به هنگام ظهور فساد در جهان و انتشار كفر و ستم، خداوند به وسيله او (مهدى ع) جهان را پر از عدل و داد مى كند همانگونه كه از ظلم و ستم پر شده است ...
او آخرين" خلفاى راشدين دوازده گانه" است كه پيامبر ص خبر از آنها در كتب" صحاح" داده است.
احاديث مربوط به مهدى را بسيارى از صحابه پيامبر ص نقل كرده اند از جمله:
عثمان ابن عفان، على ابن ابى طالب، طلحة ابن عبيد اله، عبد الرحمن ابن عوف، قرة ابن اساس مزنى، عبد اللَّه ابن حارث، ابو هريره، حذيفة ابن يمان، جابر ابن عبد اللَّه، ابو امامه، جابر ابن ماجد، عبد اللَّه ابن عمر، انس ابن مالك، عمران ابن حصين، و ام سلمه.
اينها بيست نفر از كسانى هستند كه روايات مهدى را نقل كرده اند و غير از آنها افراد زياد ديگرى نيز وجود دارند. سخنان فراوانى نيز از خود صحابه نقل شده كه در آن بحث از ظهور مهدى ع به ميان آمده كه آنها را نيز مى توان در رديف روايات پيامبر ص قرار داد. زيرا اين مسئله از مسائلى نيست كه با اجتهاد بتوان چيزى پيرامون آن گفت (بنا بر اين آنها نيز طبعا اين مطلب را از پيامبر ص شنيده اند).
سپس اضافه مى كند:
هم احاديث بالا كه از پيامبر ص نقل شده و هم شهادت و گواهى صحابه كه در اينجا در حكم حديث است در بسيارى از كتب معروف اسلامى و متون اصلى حديث اعم از" سنن" و" معاجم" و" مسانيد" آمده است. از جمله.
سنن ابو داود، سنن ترمذى، ابن ماجه، ابن عمرو الدانى، مسند احمد و ابن يعلى، و بزاز، و صحيح حاكم، و معاجم طبرانى (كبير و متوسط) و رويانى، و دارقطنى، و ابو نعيم در" اخبار المهدى" و خطيب در تاريخ بغداد، و ابن عساكر در تاريخ دمشق، و غير اينها.
بعد اضافه مى كند:
بعضى از دانشمندان اسلامى در اين زمينه كتابهاى مخصوصى تاليف كرده اند از جمله:
" ابو نعيم" در" اخبار المهدى"،" ابن حجر هيثمى" در" القول المختصر فى علامات المهدى المنتظر"،" شوكانى" در" التوضيح فى تواتر ما جاء فى المنتظر و الدجال و المسيح"،" ادريس عراقى مغربى" در كتاب" المهدى"،" ابو العباس ابن عبد المؤمن المغربى" در كتاب" الوهم المكنون فى الرد على ابن خلدون".
و آخرين كسى كه در اين زمينه بحث مشروحى نگاشته مدير دانشگاه اسلامى مدينه است كه در چندين شماره در مجله دانشگاه مزبور بحث كرده است.
باز اضافه مى كند:
عده اى از بزرگان و دانشمندان اسلام از قديم و جديد نيز در نوشته هاى خود تصريح كرده اند كه احاديث در زمينه مهدى در سر حد تواتر است (و به هيچ وجه قابل انكار نيست) از جمله: " السخاوى" در كتاب" فتح المغيث"،" محمد ابن احمد سفاوينى" در" شرح العقيدة"،" ابو الحسن الإبرى" در" مناقب الشافعى"،" ابن تيميه" در كتاب فتاوايش،" سيوطى" در" الحاوى"،" ادريس عراقى" در تاليفى كه در زمينه مهدى دارد،" شوكانى" در كتاب" التوضيح فى تواتر ما جاء فى المنتظر" ..." محمد جعفر كنانى" در" نظم التناثر"،" ابو العباس ابن عبد المؤمن" در" الوهم المكنون ..." در پايان بحث مى گويد: (تنها) ابن خلدون است كه خواسته احاديث مربوط به مهدى را با حديث بى اساس و مجعولى كه مى گويد:" لا مهدى الا عيسى"" مهدى جز عيسى نيست"، مورد ايراد قرار دهد، ولى بزرگان پيشوايان و دانشمندان اسلام گفتار او را رد كرده اند، به خصوص" ابن عبد المؤمن" كه در گفتار او كتاب ويژه اى نوشته است كه سى سال قبل در شرق و غرب انتشار يافته.
حفاظ احاديث و بزرگان دانشمندان حديث نيز تصريح كرده اند كه احاديث مهدى ع مشتمل بر احاديث" صحيح" و" حسن" است و مجموع آن متواتر مى باشد.
بنا بر اين اعتقاد به ظهور مهدى (بر هر مسلمانى) واجب است، و اين جزء عقايد اهل سنت و جماعت محسوب مى شود و جز افراد نادان و بيخبر يا بدعت گذار آن را انكار نمى كنند"! مدير اداره مجمع فقهى اسلامى محمد منتصر كنانى »[6]
.

[1] سوره انبیاء/آیه105.

[2] سوره نور/آیه55.

[3] ترجمه قرآن، مكارم شيرازى، ناصر، ج1، ص357، دار القرآن الكريم.

[4] تفسير روح المعاني، ألوسي، شهاب الدين، ج18، ص206، ردمك.

[5] تفسير القرطبي، قرطبي، شمس الدين، ج12، ص300، دار إحياء التراث العربي(بيروت).

[6] تفسير نمونه، مكارم شيرازى، ناصر، ج7، ص374، دار الكتب الاسلاميه.