مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان قراردادی : موسوعه الامام علی بن ابی طالب فی الکتاب و السنته و التاریخ. فارسی.

عنوان و نام پدیدآور : دانش نامه امیرالمؤمنین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ / محمدی ری شهری، با همکاری محمد کاظم طباطبایی، محمود طباطبایی نژاد ؛ ترجمه ی مهدی مهریزی.

مشخصات نشر : قم : موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸x-

مشخصات ظاهری : ج.: نقشه (رنگی).

شابک : ۳۰۰۰۰ریال: دوره : 964-7489-11-0

یادداشت : فهرستنویسی بر اساس جلد پنجم، ۱۳۸۲.

یادداشت : مترجم جلد هشتم، نهم و یازدهم کتاب حاضر محمدعلی سلطانی می باشد.

یادداشت : مترجم جلد دوم و دوازدهم کتاب حاضر عبدالهادی مسعودی می باشد.

یادداشت : ج. ۲، ۸ ، ۹، ۱۱ و ۱۲ (چاپ اول: ۱۴۲۴ق. = ۱۳۸۲).

یادداشت : کتابنامه.

موضوع : علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ ق.

شناسه افزوده : طباطبائی، سیدمحمدکاظم، ۱۳۴۴ -

شناسه افزوده : طباطبائی نژاد، محمود، ۱۳۴۰ -

شناسه افزوده : مهریزی، مهدی، ۱۳۴۱ -، مترجم

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دارالحدیث. سازمان چاپ و نشر

رده بندی کنگره : BP۳۷/۳۵/م۴د۲ ۱۳۰۰ی

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۱

شماره کتابشناسی ملی : ۲۰۹۲۷۳۰

اشاره

الفصل الثانی: علیّ عن لسان النبیّ«ما عَرَفَکَ یا عَلِیُّ حَقَّ مَعرِفَتِکَ إلَا اللّهُ وأنَا» . ما توفّر علیه هذا الفصل هو کلمات عظیمة ، وقمم سامقة ، ومدائح لا نظیر لها صدرت عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله بشأن علیّ علیه السلام . وفی البدء نری من الضروری أن نذکر عددا من النقاط حیال أبعاد شخصیّة الإمام علیّ علیه السلام ، والموقع الذی یحظی به هذا الإمام العظیم بنظر النبیّ صلی الله علیه و آله وما لَه من مکانة من خلال تعالیم الدین نفسه . هذه النقاط هی :

۱ ـ سعة حدیث النبیّ صلی الله علیه و آله حیال علیّ علیه السلامتُؤلّف کلمات رسول اللّه صلی الله علیه و آله الوضّاءة الشطرَ الأعظم ممّا ذکرناه فی فصول هذا الکتاب من معالم عن علیّ علیه السلام ، وممّا توفّرنا علی بیانه من أبعاد شخصیّة هذا العظیم . علی هذا الضوء راح الکلام النبوی یشعّ فی أرجاء تمام صفحات هذا الکتاب . وما نسجّله هنا ـ باختصار ـ ما هو إلّا نقاط بارزة ، وتجلّیات مشرقة من کلام النبیّ العظیم ، ممّا لم یأتِ ذکره فی الفصول الاُخر أو لم یرد بتفصیل .

.

فصل دوم : علی از زبان پیامبر

جایگاه امام در سخن پیامبر

۱ . گستردگی سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی علیه السلام

فصل دوم : علی از زبان پیامبرجایگاه امام در سخن پیامبر ای علی! تو را جز خدا و من ، کسی به درستی نشناخته است. ⁽¹⁾آنچه در این فصل آمده است، کلمات شکوهمند ، ارج گزاری های والا و ستایش های بی بدیل پیامبر خداست از علی علیه السلام . درباره ابعاد شخصیت مولا علیه السلام وجایگاه آن پیشوای بزرگ در نگاه پیامبر صلی الله علیه و آله وآموزه های دین ، یادکرد نکته هایی را ضروری می دانیم :

۱ . گستردگی سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی علیه السلامبخش عمده ای از آنچه در فصول این کتاب ، در چهره نمایی از علی علیه السلام وتبیین ابعاد شخصیت آن بزرگوار آمده ، گفته های نورانی پیامبر خداست . بدین سان، سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله در تمامت صفحات این کتاب، چهره نموده است و اکنون آنچه در این جا ، به اختصار ، گزارش می کنیم ، نکات برجسته تر وجلوه های درخشان تری از گفتار آن بزرگوار است که در فصول دیگر نیامده است ویا به این تفصیل، گزارش نشده است.

.

۲ ـ علیٌّ علیه السلام السرّ المکتوملشخصیّة أمیر المؤمنین أبعاد مجهولة واسعة ، ومن ثمّ فقد اعترف الکثیرون علی امتداد التاریخ بعجزهم عن الارتقاء إلی مکامن تلک الشخصیّة التی لا نظیر لها فی تاریخ الإسلام . بیدَ أنّ هذه الحقیقة تجلّت علی أسمی وجه وأتمّه فی کلام النبیّ صلی الله علیه و آله . قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله : «ما عَرَفَکَ یا عَلِیُّ حَقَّ مَعرِفَتِکَ إلَا اللّهُ وأنَا» . لکن ما قدر ما أظهره النبیّ من تلک المعرفة ؟ وکم کان یطیق المجتمع من تلک الحقائق ؟ وکیف تعاملت ـ الاُمّة ـ مع ما أبداه رسول اللّه صلی الله علیه و آله وأظهره ؟! قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله : «لَولا أن یَقولَ فیکَ الغالونَ مِن اُمَّتی ما قالَتِ النَّصاری فی عیسَی بنِ مَریَمَ ؛ لَقُلتُ فیکَ قَولاً لا تَمُرُّ بِمَلَأٍ مِنَ النّاسِ إلّا أخَذُوا التُّرابَ مِن تَحتِ قَدَمَیکَ یَستَشفونَ بِهِ» . أجل ؛ إنّ الاُمّة لا تطیق سطوع حقیقة شخصیّتک ، ولا تتحمّل ظهور فضائلک ومناقبک کما هی ، ولیس للآذان قدرة علی الإصغاء إلیها ، ولا للنفوس قابلیّة الانغمار بها والارتواء من نمیرها . مع ذلک کلّه ، تبقی أجمل الصیغ عن شخصیّة أمیر المؤمنین وأسماها ، وأنطق الأوصاف وأبلغها وأثراها دلالةً فیما جاء ؛ هی تلک التی نجدها فی کلام النبیّ المصطفی صلی الله علیه و آله . بید أنّ السؤال : هل یعبّر ما احتوته صفحات الآثار المکتوبة من الکلمات المحمّدیّة حیال الإمام عن جمیع ما کان ، أم إنّ کثیرا من تلک الحقائق بقی رهین الصدور خشیة الأذی وخوف التبعات ، ثم دُفن مع أهله واندثر مع أصحابه ؟ لسنا نرید فی هذه المقدّمة أن نُزیح الستار عن هذا المشهد من التاریخ الملیء بالغصص ، لکنّنا نؤکّد أنّ ما بقی هو غیض من فیض ، وما وصل إلینا محض اُمثولات من حقائق ما برحت ثاویةً فی صدر التاریخ ، غائرةً فی أحشائه ، ومُجرّد أحادیث قصار من کلام سامق طویل لم یُبَح به . عجبا واللّه ! إنّ اُولئک الذین لم یطیقوا أشعّة الشمس ، لم یرضَوا بهذا القلیل ولم یتحمّلوه ؛ إذ سرعان ما أصدروا حکمهم علیه بـ «الوضع» عنادا من عند أنفسهم ، وجنوحا عن الحقّ ، ومعاداةً للفضیلة ، ثمّ ما لبثوا أن سعَوا بذریعة «الوضع» إلی إبعاد هذا القلیل عن ساحة الثقافة ومضمار الفکر ، وحذفه من صفحات أذهان الناس . أما فی المواضع التی استعصت فیها تلک الفضائل علی التکذیب بما لها من قوّة ومن تلألؤ ساطع ، فقد بادر اُولئک إلی التحریف المعنوی ، وتوسّلوا بتوجیهات غیر منطقیّة وبجهود عقیمة ، علّهم ینالونَ بها شیئا من تشعشع أنوار الحقّ ، ویقلّلونَ من امتداده . وفی هذا المضمار نسجّل بأسف : ما أکثر الکتابات التی اُهملت بسبب هذه الهجمات الثقافیّة ، وما أکثر ما ضاع !

.

۲ . علی علیه السلام ، راز ناشناخته

۲ . علی علیه السلام ، راز ناشناختهشخصیت مولا علیه السلام ابعادی ناپیدا کرانه دارد . کسانِ بسیاری در درازنای تاریخ، از دست نایافتگی به ابعاد شخصیت آن چهره بی بدیل تاریخ اسلام سخن گفته اند . امّا این حقیقت ، درخشان تر از هر جایی در کلام پیامبر صلی الله علیه و آله چهره بسته است . پیامبر خدا فرمود : ای علی! جز خدا و من، کسی تو را به درستی نشناخته است . امّا پیامبر خدا چه اندازه از آن شناخت را مطرح ساخت ، و جامعه چه مقدار از آن حقایق را برتابید ، و با آنچه پیامبر صلی الله علیه و آله گفت ، چه سان رویاروی شد؟! پیامبر خدا به علی علیه السلام فرمود : اگر ترس این نبود که غالیانِ امّت من آنچه را که مسیحیان درباره عیسی بن مریم گفتند، درباره تو بگویند، سخنی می گفتم که به هیچ جمعی گذر نمی کردی ، جز آن که خاک زیر پایت را برای شفا برمی داشتند . ⁽¹⁾این یعنی که جامعه ، چهره نمایی حقیقی از تو و بر نمودن فضایل ومناقب تو را ـ بدان گونه که هست ـ بر نمی تابد و گوش ها قدرت شنوایی و جان ها توان نیوشیدن آن را ندارند . با این همه، زیباترین ، شکوهمندترین و گویاترین وصف ها ، ارج گزاری ها و بزرگداری ها از شخصیت علی علیه السلام را ـ به همان جهت که آمد ـ ، در کلام پیامبر خدا می یابیم. امّا آنچه اینک از کلام پیامبر خدا بر گستره صفحات آثار مکتوب درباره علی علیه السلام نقش بسته است، آیا تمامت آن چیزی است که بوده است ؟ و یا بسیاری از آن حقایق ، از ترس پیامدهای گزارش آنها ، بر سینه ها ماند وهمراهِ دارندگان آنها مدفون شد ؟ اکنون و در این مقدمه از این «قصّه آکنده از غصه» تاریخ، پرده بر نمی گیریم ؛ ولی تأکید می کنیم که آنچه مانده است، اندکی است از بسیار ، نمونه هایی است از حقایق نهفته در سینه تاریخ و گفتنی هایی است خُرد از ناگفته های بَسْ کلان و ... و شگفتا که آنان که پرتوافکنیِ آفتاب را بر نمی تابند ، درباره برخی از همین اندک نیز از سَرِ عناد و حق پوشی و فضیلت ستیزی ، حکم «جعل» صادر کرده اند وکوشیده اند با مُهر «وضع»، آن همه را از صحنه فرهنگ و صفحه ذهن انسان ها به دور کنند ، و گاه چون تلألؤ خیره کننده فضایل ، جلوی تکذیب را گرفته است ، با توجیه هایی غیر منطقی و تلاش هایی سِتَرْون ، به تحریف معنوی دست یازیده اند تا مگر اندکی از گسترش تابش انوار حق بکاهند ، و اَسف انگیز است که بگویم چه بسا نگاشته هایی ، در این هجوم های فرهنگی ، مهجور گشت و تباه شد !

.

۳ ـ کلام النبیّ صلی الله علیه و آله نافذة لمعرفة علیّ علیه السلامعلیٌّ سرّ الوجود المکتوم ؛ وهل ثَمَّ سبیل إلی اکتناه هذا السرّ وفتح مغالیقه سوی الاستمداد من أعلم شخصیّة فی الوجود وأدراها بالسرّ ؟ إنّ رسول اللّه صلی الله علیه و آله لأعرف الوجود بالسرّ ، وهو إلی ذلک مُعلّم الإمام علیه السلام ومُربّیه ، وقد کان الإمام علیه السلام تلمیذه ورفیق دربه وقرینه . لقد أخذ رسول اللّه صلی الله علیه و آله علیّا وضمّه إلیه صغیرا ، ثمّ تمتم بنداء الوحی فی ثنایا روحه وجوانبها ، فطفقت أعماق وجود علیّ تفوح بشذی عطر التعالیم الإلهیّة وتنضح بنداها . وهکذا کان علیٌّ ماثلاً أمامه بکلّ وجوده کالمرآة الصافیة . وعندما کان النبیّ یتحدّث عنه فإنّما یتحدّث بمثل هذه النظرة ومن خلالها . ولک أن تتأمّل هذا الوصف العلوی الأخّاذ الناطق ، فی بیان الصلة فیما بینهما ـ صلوات اللّه وسلامه علیهما ـ ؛ إذ یقول أمیر المؤمنین : وَضَعَنی فی حِجرِهِ وأنَا وَلَدٌ ، یَضُمُّنی إلی صَدرِهِ ، ویَکنُفُنی فِی فِراشِهِ ، ویُمِسُّنی جَسَدَهُ ، ویُشِمُّنی عَرفَهُ ، وکانَ یَمضَغُ الشَّیءَ ثُمَّ یُلقِمُنیهِ ، وما وَجَدَ لی کَذبَةً فی قَولٍ ، ولا خَطلَةً فی فِعلٍ ، ولَقَد قَرَنَ اللّهُ بِهِ صلی الله علیه و آله مِن لَدُن أن کانَ فَطیما أعظَمَ مَلَکٍ مِن مَلائِکَتِهِ یَسلُکُ بِهِ طَریقَ المَکارِمِ ، ومَحاسِنَ أخلاقِ العالَمِ ، لَیلَهُ ونَهارَهُ . ولَقَد کُنتُ أتَّبِعُهُ اتِّباعَ الفَصیلِ أثَرَ اُمِّهِ ، یَرفَعُ لی فی کُلِّ یَومٍ مِن أخلاقِهِ عَلَما ، ویَأمُرُنی بِالِاقتِداءِ بِهِ . ولَقَد کانَ یُجاوِرُ فی کُلِّ سَنَةٍ بِحِراءَ فَأَراهُ ولا یَراهُ غَیری . ولَم یَجمَع بَیتٌ واحِدٌ یَومَئِذٍ فِی الإِسلامِ غَیرَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وخَدیجَةَ وأنَا ثالِثُهُما . أری نورَ الوَحیِ وَالرِّسالَةِ ، وأشُمُّ ریحَ النُّبُوَّةِ . ولَقَد سَمِعتُ رَنَّةَ الشَّیطانِ حینَ نَزَلَ الوَحیُ عَلَیهِ صلی الله علیه و آله ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله ما هذِهِ الرَّنَّةُ ؟ فَقالَ : هذَا الشَّیطانُ قَد أیِسَ مِن عِبادَتِهِ ، إنَّکَ تَسمَعُ ما أسمَعُ ، وتَری ما أری ، إلّا أنَّکَ لَستَ بِنَبِیٍّ ، ولکِنَّکَ لَوَزیرٌ وإنَّکَ لَعَلی خَیرٍ . ⁽¹⁾إنّ رسول اللّه علیه السلام موصول بمصدر الوحی ومنبثق الإلهام ، ومن ثَمَّ فما یقوله هو انعکاس لتجلّیات ربّانیّة ، وتجلٍّ لحقائق الوحی ، وهو تبلور لکلام اللّه سبحانه . فعندما یتحدّث النبیّ عن علیّ فکأنّ الذی یتحدّث عنه هو اللّه جلّ جلاله ، وهو سبحانه الذی یکشف الستر والأسرار ، ویزیح الحُجب عن الشخصیّة السامقة لإمام الإنسانیّة . وحیثُ نطلّ علی المشهد من زاویة اُخری ؛ فإنّ علیّا هو نظیر رسول اللّه صلی الله علیه و آله ، وهو مثیله . وعلی ضوء الکلام الالهی الساطع : «وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَکُمْ» فإنّ علیّا علیه السلام هو نفس رسول اللّه صلی الله علیه و آله له جمیع ما للنبیّ الأقدس من مقامات ظاهریّة وباطنیّة ما خلا النبوّة . فعندما یتحدّث رسول اللّه صلی الله علیه و آله عن الإمام أمیر المؤمنین ویکشف عن مؤهّلاته وما یحظی به من جدارة ، إنّما یضع فی الحقیقة امتداده الوجودی بین یدی الآخرین ، ویعرض نظیره ویعرّف به من أجل الأهداف السیاسیّة والاجتماعیّة العالیة للاُمّة الإسلامیّة ، ویقدّم إلی الناس کافّة أفضل شخصیّة وأسماها نشأت فی ظِلال الأنوار الإلهیّة الساطعة .

.

۳ . کلام پیامبر صلی الله علیه و آله ، روزنه ای برای شناخت مولا

۳ . کلام پیامبر صلی الله علیه و آله ، روزنه ای برای شناخت مولاعلی علیه السلام راز ناشناخته هستی است . و آیا برای گشودن چهره این راز، راهی جز یاری گرفتن از «داناترین و رازْ آگاه ترین» چهره هستی وجود دارد؟! پیامبر صلی الله علیه و آله از سویی رازْ آشناترین چهره هستی است و از سوی دیگر ، معلّم ، مربّی و همگام و همراه مولا . پیامبر صلی الله علیه و آله علی علیه السلام را از خُردسالی بر دامن گرفته و پیام ربّانی وحی را در زوایای جانش زمزمه کرده واعماق وجود او را با عطر آموزه های الهی ، عطرآگین ساخته و بدین سان، همه وجود او را چون آینه ای شفّاف، پیش روی دارد و چون از او می گوید، از چنین نگاهی می گوید . به این توصیف زیبا وگویای علی علیه السلام درباره پیوند خود با پیامبر صلی الله علیه و آله بنگرید : در زمانی که خردسال بودم،مرا در آغوشش می نشانْد ، به سینه اش می فشرْد ، در رخت خوابش می خوابانْد ، تنش را به تنم می سایید،بوی بدنش را به مشامم می رساند و خوراکی را می جوید و در دهانم می گذاشت . نه در سخن گفتن، دروغی از من شنید و نه در کردارم لغزشی یافت . [ محمد صلی الله علیه و آله ]از دورانی که از شیر گرفته شد ، خداوند متعال ، بزرگ ترین فرشته از فرشتگانش را همراهش کرد تا شب و روز به راه بزرگواری ها و خوی های نیکوی جهان ، رهنمونش کرد و من همچون بچّه شتری که پا در جا پای مادرش می نهد ، دنبالش می رفتم . در هر روز، نشانی از اخلاقش را فرا رویم برمی افراشت و به من دستور می داد تا از آن پیروی کنم . هر سال در حِرا سُکنا می گزید و من وی را می دیدم و جز من ، کسی او را نمی دید . در آن روزها ، اسلام ، جز به خانه پیامبر خدا که وی و خدیجه در آن بودند و من سومین آنها بودم ، وارد نشده بود . من نور وحی و رسالت را می دیدم و عطر نبوّت را می بوییدم و هنگامی که وحی بر آن حضرت نازل شد ، ناله شیطان را شنیدم و گفتم : ای پیامبر خدا ! این ناله چیست؟ فرمود : «این شیطان است که از پرستیده شدن ، ناامید گشته است . آنچه را که من می شنوم ، تو می شنوی ، و آنچه را که می بینم ، می بینی ؛ جز آن که تو پیامبر نیستی ؛ امّا تو وزیری و تو بر مسیر خیری». ⁽¹⁾از سوی دیگر، پیامبر صلی الله علیه و آله به منبع وحی و الهام، اتّصال دارد و آنچه می گوید، بازتاب جلوه های ربّانی است و انعکاس حقایق وحیانی ، وتبلور کلام سبحانی . پس چون از علی علیه السلام سخن می گوید ، چنان است که گویا خداوند سبحان ، از علی می گوید و از منزلت والای او پرده می گیرد ، ورازها و رمزهای شخصیت والای آن پیشوای انسانیت را می گشاید. از نگاهی دیگر ، علی علیه السلام همبر وهمتای پیامبر صلی الله علیه و آله است و بر اساس کلام بلند الهی : «جان هایمان و جان هایتان»، علی علیه السلام جان پیامبر صلی الله علیه و آله است و دارنده تمام مقامات ظاهری وباطنی ایشان ، بجز نبوت. وچون پیامبر صلی الله علیه و آله از علی سخن می گوید ، واز شایستگی های او پرده بر می گیرد ، به واقع ، امتداد وجودی خود را در پیش دیدها می نهد و همتای خود را برای اهداف بلند ودراز مدّت سیاسی ، اجتماعی و ... امّت اسلامی می شناسانَد و بهترین وبرترین وارجمندترین چهره رشد یافته در تربیت اسلام و بالیده در پرتو انوار الهی را به مردمان معرّفی می کند.

.

. .

. .

۴ ـ تصنیفُ کلام النبیّ صلی الله علیه و آله حیال علیّ علیه السلامقبل أن نبادر إلی تصنیف کلام النبیّ الأعظم صلی الله علیه و آله حیال الإمام علیّ بن أبی طالب ، ونستخلصه من خلال عناوین نأتی بها فی إطار نظرة سریعة عامّة ، ینبغی أن نعترف أنّ الاستخلاص الدقیق والتصنیف الکامل التامّ لما قاله النبیّ فی علیّ لهو عمل عظیم شاقّ ، وهو ـ بلا شک ـ یتطلّب مجالاً أوسع من الفرصة المتاحة لنا فی مقدّمة هذا الفصل . بید أنّنا مع ذلک نسعی من خلال الإفادة من روایات هذا الفصل وما جاء فی الفصول الاُخر ، أن نشقّ طریقا صوب المراد والمقصود ؛ وإن لم یکن بالمستوی اللائق . بهذا الشأن تبرز أمامنا العناوین التالیة :

.

۴ . جمع بندی سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی علیه السلام

اشاره

۴ . جمع بندی سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی علیه السلاماکنون و پیش تر از آن که در نگاهی گذرا و کلّی ودر ذیل عناوینی سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله را درباره علی علیه السلام جمع بندی کنیم ، باید اعتراف کنیم که جمع بندی دقیق وکامل آنچه پیامبر صلی الله علیه و آله درباره وی گفته است، کاری است کارِستان و بسی دشوار ، و بی گمان، نیازمند مجالی بس فراخ تر از آنچه اکنون و در مقدمه این فصل در اختیار داریم . با این همه می کوشیم تا با بهره گیری از روایات این فصل وآنچه در فصل های دیگر آمده است ، راهی ـ وگرچه نه درخور ـ به سوی مقصد و مقصود ، باز کنیم.

.

أ ـ علیٌّ علیه السلام من حیث الخلق والتکوینیرتبط جزء من کلام رسول اللّه صلی الله علیه و آله عن الإمام علیّ بجوهره الوجودی وکیفیّة خلقه . فمن وجهة نظر النبیّ یعدّ علیّ ورسول اللّه صلوات اللّه وسلامه علیهما شعاع نور واحد ، والاثنان هما تجلٍّ لنور اللّه سبحانه ؛ فلحم علیّ هو لحم النبیّ ، ودمُه دمُه ، وروحُه روحُه ، وباطنُه باطنُه . طینتهما واحدة ، وکلاهما من شجرةٍ واحدةٍ ، وسائر الناس من شجرٍ شتّی ومن طِیَنٍ مختلفة . کثیرةٌ هی الروایات التیتشیر إلی هذه الحقیقة الرفیعة فی مصادر الفریقین ، قد جاء بعضها فی أوائل هذا الفصل بعبارات مختلفة مبیّنة لحقیقة واحدة ناصعة .

ب ـ علیٌّ علیه السلام من حیث الاُسرةعلیٌّ علیه السلام هو ابن عمّ النبیّ صلی الله علیه و آله وصهره ووالد ریحانتیه . بیدَ أنّ الأسمی من ذلک کلّه أنّ علیّا هو الشخصیّة السامقة فی أهل البیت التی تحظی بمکانةٍ مرموقةٍ ، وأحد «أصحاب الکساء» و «الخمسة الطیّبین» الذین نزلت بحقّهم آیة التطهیر وهی تهبهم أرفع فضیلة وأسماها . فضلاً عن ذلک ، أنّ النبیّ کان یری أنّ دوام نسله ینحدر من صلب علیّ الطاهر ، وهو صلی الله علیه و آله یقول : «إنَّ اللّهَ تَعالی جَعَلَ ذُرِّیَّةَ کُلِّ نَبِیٍّ مِن صُلبِهِ ، وإنَّ اللّهَ تَعالی جَعَلَ ذُرِّیَّتی مِن صُلبِ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ» . وبخلود نسل النبیّ فی ذریّة علیّ سجّل رسول اللّه صلی الله علیه و آله للإمام أبی الریحانتین الحسن والحسین وبحکمٍ إلهی ناصع ، أرفع خصوصیّة له وأرقی فضیلة .

ج ـ علیٌّ علیه السلام من حیث العلمیُعدّ علیّ علیه السلام بنظر رسول اللّه صلی الله علیه و آله أعلم الاُمّة وأکثرها بصیرة . لقد قدّم النبیّ علیّا خازنا لعلمه والمؤتمن علیه ، ووارثه وحافظ أسراره ومعدن تمام علمه ، وتحدّث عنه بوصفه الإنسان الذی یحظی من جمیع علم البشریّة بتسعة أعشاره . ثمّ أکّد الحقیقة التی تفید أنّ الطریق إلی بلوغ اُفق العلم النبوی وساحة المعارف المحمّدیّة إنّما یکمن فقط فی سلوک جانب علیّ . فعلیٌّ علی درایة بجمیع ما فی الکتب السماویّة وما تحویه من أحکام وتعالیم ؛ درایته بالقرآن وتعالیمه وأحکامه . وعلیّ الأعلم بحقائق القرآن ، والأکثر إحاطة من الجمیع بدقائقه ، بحیث لم یکن علی وجه الأرض وعلی امتداد الزمان غیره یقول : «سَلونی قَبلَ أن تَفقِدونی» . وهذا ابن عبّاس تراه قد غضب ممّن قارن علمه بعلم علیٍّ ، وقال فی جوابه : «عِلمی مِن عِلمِ عَلِیٍّ ، وعِلمُ أصحابِ مُحَمَّدٍ کُلِّهِم فی عِلمِ عَلِیٍّ کَالقَطرَةِ الواحِدَةِ فی سَبعَةِ أبحُرٍ» .

.

الف ـ علی علیه السلام از نظر آفرینش

ب ـ علی علیه السلام از نظر خانوادگی

ج ـ علی علیه السلام از نظر علمی

الف ـ علی علیه السلام از نظر آفرینشبخشی از گفتار پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی علیه السلام ، مرتبط است با گوهر وجود آن حضرت و چگونگی آفرینش او . از منظر پیامبر صلی الله علیه و آله علی علیه السلام و پیامبر خدا ، پرتو یک نورند ، و هر دو جلوه ای از نور خداوند متعال . گوشت علی ، گوشت محمّد صلی الله علیه و آله و خونش خون او و روحش روح او و باطنش باطن اوست . طینت آن دو بزرگوار، همگون است و هر دو از یک درخت بارورند و دیگران از ریشه های گونه گون و از طینت های مختلف . روایاتِ نشان دهنده این حقیقت ارجمند در منابع فریقین، بسی گسترده است که بخش هایی از آنها با عبارات گونا گون وبیان کننده حقیقتی واحد و راستین ، در آغاز این فصل، گزارش شده است .

ب ـ علی علیه السلام از نظر خانوادگیعلی علیه السلام پسر عمو ، داماد و پدر دو «دسته گلِ» پیامبر صلی الله علیه و آله است.فراتر از اینها، علی علیه السلام چهره برجسته و ویژه اهل بیت و یکی از «اصحاب کسا» و «پنج تن پاک» است که آیه تطهیر درباره آنها نازل شد وبرترین و والاترین فضیلت ها را برای آنان رقم زد . افزون بر این ، پیامبر صلی الله علیه و آله تداوم نسل خود را در صُلب مطهّر علی علیه السلام می دید و می فرمود : خداوند، نسل هر پیامبری را از پشت خود او قرار داده است ؛ ولی نسل مرا در صُلب علی بن ابی طالبْ مقرّر نموده است. بدین سان، پیامبر صلی الله علیه و آله با رقم زدن جاودانگیِ نسل خود در فرزندان علی علیه السلام به حکم الهی ، برترین ویژگی وفضیلت را به علی علیه السلام بخشیده است.

ج ـ علی علیه السلام از نظر علمیاز منظر پیامبر صلی الله علیه و آله ، علی علیه السلام آگاه ترین ، ژرف ترین وبصیرترین فرد امّت است. پیامبر صلی الله علیه و آله علی علیه السلام را گنجورِ دانش خویش و وارث معارف و رازدان آگاهی های ناپیدا و کانِ تمامی علوم خود و کسی که نُه دهم از تمامت دانش بشری نزد اوست، معرّفی کرده است و بر این حقیقت، تأکید کرده است که راه وصول به گستره دانش وآگاهی های محمّدی، تنها وتنها از جانب علی علیه السلام است ، و اوست که بر تمام کتاب های آسمانی و آموزه های آنها چونان قرآن و آموزه های آن، آگاه است و در آگاهی به حقایق و ژرفنای قرآن، برترین و داناترین است. چنین است که علی در گستره زمین ودرازنای زمان ، تنها کسی است که «پیش از آن که مرا از دست بدهید، از من بپرسید» را بر زبان آورد ، وابن عبّاس در پاسخ کسی که او را با علی علیه السلام سنجیده بود ، از این سنجش، خشمگین شد وگفت : دانش من نسبت به دانش علی علیه السلام ، و بلکه دانش همه یاران پیامبر نسبت به دانش علی علیه السلام ، چون قطره ای در [ برابر] هفت دریاست . ⁽¹⁾

.

د ـ علیٌّ علیه السلام من حیث العقیدةإنّ مَن ترعرع منذ الصغر فی حضن النبیّ صلی الله علیه و آله ، واختلطت لحظات حیاته وتواشجت بلحظات حیاة النبیّ ، وسمع نداء الوحی الربّانی ولم یلوّث الکفر له روحا قطّ حتی للحظة واحدة لخلیقٌ به أن یحتلّ عند رسول اللّه صلی الله علیه و آله تلک المکانة العظیمة . لقد کان علیّ من بین الرجال أوّل من صدع بإیمانه برسول اللّه صلی الله علیه و آله ، وفی الإیمان کان أمیر المؤمنین الذروة فی الشهود القلبی ، وهذا النبیّ یقول فی خطاب نفسه الوضّاءة المنوّرة : «إنَّکَ تَسمَعُ ما أسمَعُ وتَری ما أری» . وهو صلی الله علیه و آله الذی یشهد علی استقامته وثبات إیمانه ورسوخه ، بقوله : «الإیمانُ مُخالِطٌ لَحمَکَ ودَمَکَ کَما خالَطَ لَحمی ودَمی» ⁽¹⁾. بهذه الشهادات ـ وغیرها ـ وضع النبیّ ذلک المؤمن النقی فی أرفع ذری الیقین .

.

د ـ علی علیه السلام از نظر اعتقادی

د ـ علی علیه السلام از نظر اعتقادیاو که از خُردسالی بر دامن پیامبر صلی الله علیه و آله قرار گرفت و لحظه های زندگانی اش با لحظه های زندگی پیامبر خدا درآمیخت و پیام ربّانی وحی را شنیده ، سزامند است که از منظر پیامبر صلی الله علیه و آله کسی باشد که «هرگز وحتی یک لحظه جانش به کفر، آلوده نشد» واز میان مردان ، آغازین ایمان آورنده به پیامبر صلی الله علیه و آله باشد و از چشم انداز ایمان، در ستیغ شهود قلبی قرار گیرد و پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به این جان منوّر خویش بگوید : تو آنچه را که من می شنوم ، می شنوی و آنچه را که من می بینم ، می بینی . و چونان گواهی بر استواری ، ژرفایی و گستردگیِ ایمانش بفرماید : ایمان با گوشت و خون تو عجین است ، چنان که با گوشت و خون من عجین است. ⁽¹⁾و بدین سان، آن مؤمن پیراسته جان را در برترین جایگاه باورهای یقینی قرار دهد .

.

ه ـ علیٌّ علیه السلام من حیث الأخلاقکان من بین ما أعلنه النبیّ صلی الله علیه و آله فی فلسفة بعثته وهدف رسالته ، هو إتمام «مکارم الأخلاق» . من هذا المنطلق سعی رسول اللّه صلی الله علیه و آله إلی عرض مشروع جدید ، وتربیة إنسان آخر ، وأن یصنع من المؤمنین بمبدئه ومنهجه مُثُلاً عملیّة للنهج الإنسانی ، وقُدوات رفیعة لمکارم الأخلاق . عند هذه النقطة یبرز حکم النبیّ حیال علیّ سامقا موحیا وهو یعدّه الأحسن أخلاقا ، والقمّة فی التحمّل والصبر والاستقامة والتواضع والزهد وسائر مکارم الأخلاق . ومع ذلک کلّه کان الإمام أمیر المؤمنین علیه السلام الأصلب فی إجراء حکم الحقّ ، ثابتا لا یتزعزع فی العلم بالأحکام الإلهیّة ، صلبا لا تلین له قناة فی تنفیذ العدل والعدالة ، حتی قیل فیه : إنّه «کلمة العدل» والتجسید الواقعی للعدل والإنصاف .

و ـ علیٌّ علیه السلام فی مضمار العملکثیرهم أصحاب الادّعاءات ، ولیسوا قلّة اُولئک الذین یتحدّثون عن الحقّ ویرفعون شعاره ، لکن إذا ما أزفت ساعة العمل ، وراحت عملیّة إحقاق الحقّ تحتاج إلی الجهد والمثابرة ، وتتطلّب التضحیة والثبات ، صار أهل الحقّ قلّة وکَثُر الفارّون ! أمّا علیّ فهو فی مضمار العمل اُمثولة لا نظیر لها أیضا ، ذلک أنّ اقترانه بالحقّ واتّباعه له ، وثباته إلی جوار القرآن ، أملیا أن یسجّل له رسول اللّه صلی الله علیه و آله غیر مرّة معیّته مع القرآن ، ومعیّته مع الحقّ وعدم انفصاله عنهما . فهو أوّل إنسانٍ یقیم الصلاة مع رسول اللّه صلی الله علیه و آله ، وکان له حضوره الأوفر فی سوح القتال ومیادین الجهاد أکثر من أیّ شخص آخر ، ولم یُدبر عن عدوٍّ قطّ ، حتی حَمل علی صدره وسام : «لا سَیفَ إلّا ذُو الفَقارِ ولا فَتی إلّا عَلِیٌّ» . ثمّ عدّ النبیّ ضربته یوم الخندق أفضل من أعمال الاُمّة وعبادة الثقلین ـ جمیعا ـ إلی یوم القیامة . ولک أن تری فی صفحات هذه المجموعة بعض التجلّیات الوضّاءة للثبات العلوی .

.

ه ـ علی علیه السلام از نظر اخلاقی

و ـ علی علیه السلام در میدان عمل

ه ـ علی علیه السلام از نظر اخلاقیپیامبر صلی الله علیه و آله از جمله چراییِ بعثت وآهنگ رسالتش را «به کمال رساندن مکارم اخلاق» ، عنوان کرد و بدین سان، بر این پایه کوشید تا طرحی دگر افکنَد وانسانی دگر تربیت کند و معتقدان مکتبش را جلوه های عینی منش انسانی و تجسّم های والای مکارم اخلاق بسازد ، و در این میان، داوری پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی علیه السلام که او را نیک خوی ترین ، بردبارترین ، راستگوی ترین ، شکیباترین ، فروتن ترین و دنیا گریزترین و ... دانسته است ، بسی ارجمند و نکته آموز است . با این همه ، علی علیه السلام به هنگام اجرای حکم حق، قاطع ترین و در عمل به فرمان های الهی ، استوارترین و شکست ناپذیرترین ، و در اجرای انصاف و عدالت ، انعطاف ناپذیرترین است تا بدان جا که از او با عناوین: کلمه عدل ، جلوه عینیِ عدالت و تجسّم دادگری ، یاد شده است .

و ـ علی علیه السلام در میدان عملداعیه داران، بسیارند و کسانی که از حقْ سخن بگویند و شعار حق بدهند، نیز فراوان ؛ امّا آن گاه که میدان عمل بگسترد و تحقّق حق ، تلاش و از خودگذشتگی واستوارْ گامی را بجوید ، حق مداران ، اندک می شوند وگریزپایان، بسیار . علی علیه السلام در میدان عمل نیز بی نظیر است. همگامی او با حق و استوارْ گامی او در کنار قرآن و جدایی ناپذیری او از قرآن را پیامبر خدا رقم زده و بارهای بار،گواهی نموده است. او نخستین کسی است که با پیامبر صلی الله علیه و آله نماز می گزارَد و بیشتر از هر کس در صحنه های نبرد ، حضور می یابد و هرگز از دشمن، روی بر نمی تابد و نشان افتخارِ «شمشیری جز ذوالفقار و جوانْ مردی جز علی نیست» را از آنِ خود می سازد و پیامبر خدا در نبرد سرنوشت ساز خندق، «ضربت» او را ارزشمندتر از اعمال تمامی امّت تا قیامت بر می شمُرَد ، که اندکی از جلوه های زیبای آن را در صفحات این مجموعه می توان دید.

.

ز ـ علیٌّ علیه السلام من حیث السیاسةمن خلال التأمّل بما جاء عن النبیّ حیال علیّ ، بإلقاء الأضواء علی الکیفیّة التی صدر بها ذلک ، ثُمّ بتفحّص الأجواء التی انطلقت فیها تلک الحقائق ، والأرضیّة التی تحرّکت علیها الخطابات النبویّة فیما أعلنت من مناقب ومکرمات علویّة ؛ لا یبقی ثَمَّ شکّ بأنّ رسول اللّه صلی الله علیه و آله کان بصدد بیان الموقع الرفیع لقیادة المستقبل، وتحدید المسار إلی أفضل إنسان یتسنّم هذا الموقع، والمصداق الإلهی الوحید لهذا العنوان . علی هذا الضوء خطّ رسول اللّه ـ للاُمّة والرسالة ـ قیادة الغد وسیاسة المستقبل ، بحیث راح یکتب جمیع ما قاله علی هذا الصعید وجها آخر عبر هذه الرؤیة . بیدَ أنّ ما یعنینا الترکیز علیه فی هذا المجال ، هو تلک العناوین والأحادیث التی تمسّ هذه الحقیقة عن کثب وتتّصل بها علی نحو أوثق . لقد سجّل رسول اللّه صلی الله علیه و آله للإمام علیّ موقع الأب فی بیان طبیعة صلته بالاُمّة ، وهو یقول : «حَقُّ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ عَلی هذِهِ الاُمَّةِ کَحَقِّ الوالِدِ عَلی وَلدِهِ» . وها هو ذا النبیّ الأکرم یطلق علی علیّ لقب «سیّد العرب» و «سیّد المسلمین» و «سیّد الدنیا والآخرة» ، حیث تکتسب هذه الألقاب إیحاءات خاصّة بلحاظ ما لـ «السیادة» من معنی . کما کان من بین ما نَحلَه به من ألقاب اُخر تبعث علی الفخر وصْفه له بـ «حجّة اللّه » و «صاحب السرّ» و «الوزیر» و «الوصیّ» و «الخلیفة» . أمّا تعبیره عنه بأنّ حزبه حزب اللّه ، و «عَلِیٌّ مِنّی وأنَا مِنهُ» فیحمل دلالات مکثّفة علی ما نحن فیه ومعانی خاصّة تدلّ علیه ، بالأخصّ قوله : «عَلِیٌّ مِنّی وأنَا مِنهُ» و «لَحمُهُ لَحمی ودَمُهُ دَمی» بلحاظ ما تحمله هذه الألفاظ من مدلولات فی إطار ذلک العصر وثقافته . ثمّ یجیء قول النبیّ : «عَلِیٌّ مَعَ الحَقِّ وَالحَقُّ مَعَ عَلِیٍّ» ⁽¹⁾و «عَلِیٌّ مَعَ القُرآنِ وَالقُرآنُ مَعَهُ» ⁽²⁾لیدلّل بوضوح علی أنّ إطاعة علیّ إطاعة للّه وللرسول ، واتّباع للحقّ والقرآن ، وأنّ علیّا «محور» فی القیادة والسیاسة ، وهو «سفینة النجاة» إذا ارتطمت ـ بالاُمّة ـ الأمواج ، وأحاطت بها الحرکات العاتیة ، حیث یقول صلی الله علیه و آله : «مَثَلُ عَلِیٍّ فی هذِهِ الاُمَّةِ کَمَثَلِ الکَعبَةِ» . وقوله صلی الله علیه و آله : «یا عَلِیُّ مَثَلُکَ فی اُمَّتی کَمَثَلِ سَفینَةِ نوحٍ مَن رَکِبَها نَجا ومَن تَخَلَّفَ عَنها غَرِقَ» . لقد تواترت الأحادیث النبویّة التی تؤکّد لزوم حبّ علیّ ، وتعدّ حبّه «حبّ اللّه » و«حبّ رسول اللّه » ، وتنظر إلی حبّ أمیر المؤمنین کـ «فریضة» و «عبادة» ، بل تخطّت مدلولات الحدیث النبوی ذلک کلّه ، وهی تسجّل أنّ حبّ علیٍّ هو من دین اللّه بالصمیم ؛ تداخل مع أصله وامتزج بأساسه ، حیث قال صلی الله علیه و آله : «لا یُحِبُّهُ إلّا مُؤمِنٌ ولا یُبغِضُهُ إلّا مُنافِقٌ ، وحُبُّهُ إیمانٌ وبُغضُهُ کُفرٌ» . ⁽³⁾وقال : «مَن أحَبَّ عَلِیّا فَقَدِ اهتَدی» . ⁽⁴⁾وفی المقابل ارتبط بغض علیّ بالکفر ، حیث عدّ النبیّ مبغضیه منافقی الاُمّة ، وعدّ أعداءه ومناوئیه أعداءً للّه وللرسول . لقد جاء ذلک کلّه من أجل فتح جبهة مترامیة الأطراف تمتدّ بامتداد التاریخ نفسه ، لتجعل من علیّ بؤرةً یرتبط بها أهل الحقّ بحزامٍ وثیقٍ وتدع مواضع المناوئین لعلیّ ومخالفیه تتواصل مع خنادق الظلمة وأهل الباطل ؛ لتشقّ الطریق فی نهایة المآل إلی حرکة سیاسیّة مستقبلیّة قویمة ، من أجل سیاسة الغد ومرحلة ما بعد النبیّ الأکرم صلی الله علیه و آله . لقد بلغ رسول اللّه صلی الله علیه و آله بهذا الجهد المستقبلی الصادح بالحقّ ، ذروته فی واقعة «غدیر خم» ، عندما أعلی علیّا أمام الاُلوف وعلی رؤوس الأشهاد قائدا للمستقبل ، بصراحة ومن دون لبس ، فی مشهدٍ أخّاذ لا یُمحی عن الذاکرة ، ممّا ستأتی تفاصیله فی صفحات هذه المجموعة . إنّ العناوین والأوصاف التی اختارها رسول اللّه صلی الله علیه و آله لعلیّ جاءت بأجمعها هادفةً موحیةً . فما جاء علی لسان النبیّ فی صفة علیّ من أنّه «حبل اللّه المتین» ، «عمود الدین» ، «یعسوب المؤمنین» ، «رایة الهدی» ، «مدینة الهدی» ، «الصدّیق الأکبر» ، «الفاروق الأعظم» و «ولیّ کلّ مؤمن بعدی» یکفی کلّ واحد منها لیخطّ للإمام الموقع الأفضل والمکانة الأسمی . أمّا ما جاء عن النبیّ من مضامین مفادها : أفلح من اتّبعک ، وضلّ عن السبیل من حادَ عنک ، ولیس من سبیل للمؤمنین إلی معرفتی أقوم منک ، ولولاک ما عرفنی مؤمن ، ففیه دلالة علی أنّ رسول اللّه صلی الله علیه و آله کان یفکّر من خلال هذه المقولات بأهمّ ما یشغله ، متمثّلاً بهدایة الاُمّة واستقامتها علی طریق الحقّ ؛ یترسّم لذلک العلاج ویحدّد لها الطریق ، لکی تهتدی الاُمّة بذلک ، وتعثر علی سبیل الجنّة وتنأی عن النار المحرقة . لقد أخذت مهمّة إبراز هذه الحقائق وإشاعة هذه التعالیم المنقذة علی النبیّ حیاته کلّها ، بحیث لم یغفل رسول اللّه صلی الله علیه و آله لحظة واحدة عن هذه الرؤیة المستقبلیّة ، والتطلّع إلی ما وراء الحاضر ، والتوجیه من أجل غدٍ مطمئنّ وضّاح . إنّ هذه الموسوعة هی برمّتها دلیل ناصع علی هذه الحقیقة ، وأنّ أوضح قسم یدلّ علیها هو القسم الثالث منها .

.

ز ـ علی علیه السلام از نظر سیاسی

ز ـ علی علیه السلام از نظر سیاسیبا در نگریستن در آنچه پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی علیه السلام گفته است و با تأمّل در گفته ها و چگونه گفتن ها و با دقّت در فضاهای ظهور این حقایق و زمینه هایی که پیامبر خدا برای طرح این همه منقبت ها ومکرمت های علوی به وجود می آورْد ، نمی توان تردید داشت که پیامبر صلی الله علیه و آله در جهت تبیین جایگاه والای «رهبری آینده مسلمانان» و در مسیر نشان دادن شایسته ترین فرد و بلکه تنها مصداق این عنوان الهی بوده است . بدین سان ، پیامبر صلی الله علیه و آله مسیر سیاست و زعامت آینده را رقم می زند وتمام آنچه که می گوید، با این نگاه، جلوه ای دیگر می یابد ؛ امّا اکنون و در این جا به عناوین وگفتارهایی بیشترین توجّه را خواهیم کرد که بیشترین پیوند را با این حقیقت دارد. پیامبر صلی الله علیه و آله برای علی علیه السلام در پیوند با امّت، جایگاه «پدر» را رقم می زند و می فرماید : حقّ علی بن ابی طالب در این امّت ، مثل حقّ پدر است بر فرزندش. پیامبر صلی الله علیه و آله از علی علیه السلام با عناوین «سیّد عرب» ، «سیّد مسلمانان» ، «سیّد دنیا و آخرت» یاد می کند که با توجّه به معنای «سیادت» ، این عناوین ، بسی نکته آموز است. «حجت خدا» ، «رازدار» ، «وزیر» ، «وصی» و «خلیفه» پیامبر خدا ، از دیگر عناوینی است که پیامبر صلی الله علیه و آله علی علیه السلام را بدانها مفتخر کرده است. تعبیرهایی چون «حزب او حزب خداست» و «علی از من و من از علی هستم» ، در آنچه اکنون مورد گفتگوست ، بسیار پرمعناست ، بویژه تعبیر «علی از من است و من از علی هستم» و «گوشت او گوشت من و خون او خون من است» ، با توجّه به آنچه در فرهنگ آن روزگاران از این تعابیر ، مراد می شده است. علی با حق و حق با علی است . ⁽¹⁾علی با قرآن و قرآن با علی است . ⁽²⁾بدین سان، اطاعت از او اطاعت از خدا و رسول وحق وقرآن است ، و اوست که در سیاست و زعامت، «محور» و در امواج خروشان فتنه ها «کشتی نجات» است ، که پیامبر خدا فرمود : مَثَل علی در این امّت، چون کعبه است. و فرمود : ای علی! مَثَل تو در امّت من، مَثَل کشتی نوح است. هر کس سوار شد، نجات یافت و هرکس روی گردانْد، غرق شد . مجموعه ای از تعابیر پیامبر خدا ، لزوم دوستی علی علیه السلام را مطرح می کند و دوستی او را «دوستی پیامبر خدا» و«دوستی خدا» تلقّی می کند و مهرورزی به آن بزرگوار را «فریضه» و «عبادت» می داند ؛ بلکه فراتر از آن، دوستی مولا علیه السلام را با بنیاد دین، پیوند می زند و می فرماید : جز مؤمن ، او را دوست ندارد و جز منافق ، او را دشمن نمی دارد . دوستی با او ایمان و دشمنی با او کفر است. ⁽³⁾و نیز می فرماید : هر کس علی را دوست دارد ، هدایت یافته است . ⁽⁴⁾در مقابل، پیامبر صلی الله علیه و آله کین ورزی با علی علیه السلام را همسان با کفر شمرد و کین ورزان به علی علیه السلام را منافقان امّت دانست ونشر دهندگان فضایل و والایی های او را ستود ودشنام دهندگان او را دشنام دهندگان به خود و خداوند ، معرّفی کرد ... . اینها همه در پیِ گشودن جبهه ای است به گستردگی تاریخ و در جهت پیوند زدن علی علیه السلام با حلقه حق مداران و پیوند زدن مخالفان او به حلقه حق ستیزان وستم پیشگان تاریخ و در نهایت ، حرکتی سیاسی وآینده نگر و راه گشایی ارجمند است برای سیاست فردا و فرداهای پس از پیامبر خدا . پیامبر صلی الله علیه و آله این حق نمایی وآینده نگری را در غدیر به اوج رساند و در پیشِ دید هزاران هزار انسان و در هنگامی شگفت و به یاد ماندنی ، علی علیه السلام را بدون هیچ پرده پوشی و در اوج صداقت، برای رهبری آینده معرّفی کرد ، که تفصیل آن در صفحات این مجموعه خواهد آمد . عناوینی که پیامبر صلی الله علیه و آله برای علی علیه السلام رقم زده است، یکسر جهتدار و هدفدار است . عناوینی چون : «ریسمان استوار خدا» ، «ستون دین» ، «شیر مؤمنان» ، «بیرق هدایت» ، «شهر هدایت» ، «صدّیق اکبر» ، «فاروق اعظم» ، «ولیّ هر مؤمن پس از من» و ... هریک به تنهایی بسنده است تا برترین جایگاه را برای آن بزرگوار ، نشان دهد . این که : «هر کس با تو همگامی کند، راه یابد و هر کس از تو روی برتابد، گم راه شود» و «مؤمنان ، برای شناخت من، هیچ راهی استوارتر از تو ندارند» و «اگر تو نبودی، مؤمنانْ مرا نمی شناختند» نشانگر آن است که پیامبر صلی الله علیه و آله با این آموزه برای مهم ترین دل مشغولی اش (یعنی هدایت امّت و استوارْ گامی امّت در راه حق)، چاره جویی می کند و راهی نشان می دهد که با توجّه بدان، امّتش هدایت یابد و راه بهشت جوید و از جهنّم سوزانِ گم راهی برهد . آشکار ساختن این حقایق و گستراندن این آموزه های راه گشا، در تمام روزگاران زندگی پیامبر خدا ادامه یافته است و پیامبر صلی الله علیه و آله هیچ گاه از این آینده نگری و راهنمایی برای فردایی مطمئن واستوار، غفلت نکرده است . این دانش نامه، یکسر، دلیل روشن همین واقعیت (یعنی فردانمایی پیامبر صلی الله علیه و آله ) است و روشن ترین بخش برای نشان دادن این حقیقت ، بخش سوم آن است که مجلّد دوم را تشکیل می دهد .

.

. .

. .

. .

. .

ح ـ علیٌّ علیه السلام من حیث المقامات المعنویّةینظرُ علیٌّ إلی ما وراء هذه الدنیا کنظرته إلی هذه الدنیا ، وإنّ الحقائق العلویّة وعالم الملکوت واضح لدیه وضوح ما بین یدیه ؛ والأمر بعد ذلک کما یقول : «لَو کُشِفَ الغِطاءُ مَا ازدَدتُ یَقینا» . ⁽¹⁾إنّ التأمّل فی تمام الأبعاد الشامخة المتطاولة لهذه الشخصیّة یکشف عن رُقیّ مرکزها المعنوی ، والموقع الذی یحظی به الإمام علی قمم المعنویّة وذُراها . ومع ذلک کلّه ، لو لم تکن إلّا هذه الکلمات المنیفة لرسول اللّه صلی الله علیه و آله فی إضاءة هذا الجانب من شخصیّة علیّ لکفاه کی یتبوّأ أرقی مواقع هذا الخطّ ، ویحلّق فی أقصی ذُری المعنویّة ، حیث یقول فیه النبیّ : «عَلِیٌّ خَیرُ البَشَرِ» وقوله : «خَیرُ مَن أترُکُ بَعدی» . تدلّ هذه الکلمات النبویّة السامقة علی أنّ علیّا هو الأفضل بعد رسول اللّه صلی الله علیه و آله وهو الأکمل ، وهو الشخصیّة التی لا یرقی إلیها نظیر . وهذه الفضیلة فی الحقیقة هی اُمّ فضائل الإمام ، وهی رأسها جمیعا . علیٌّ زوج الزهراء البتول ، ولو لم یکن کذلک لما کان لها کفؤ ، وهذه آیة التطهیر تشهد لعلیّ بالطهارة والفلاح . لکنّ لعلیّ فوق ذلک فضیلة تسموا علی الطهارة والعصمة ، التی راح یفخر بها ملائکة اللّه المقرّبون وکرامة الکاتبون ، واستوجبت رضا اللّه المطلق ، ورضا رسوله وأمین الوحی الإلهی عنه ؛ تلک هی سلوکه إلی اللّه ، ومراحل تقرّبه إلیه ، وبلوغه المقصد الأعلی للإنسانیّة ، والحظّ الأوفی من الکمال ، حتی کان من ذلک فی الذروة القصوی ، بحیث عُدّ ذکره والنظر إلیه عبادة للّه المتعال .

.

ح ـ علی علیه السلام از نظر مقامات معنوی

ح ـ علی علیه السلام از نظر مقامات معنویعلی علیه السلام فراسوی این دنیا را همان گونه می نگرد که این دنیا را . حقایق عِلوی و ملکوت، همان سان برای او روشن است که آنچه در پیشِ دید دارد ، و چنین است که می گوید : اگر پرده فرو افتد ، بر یقین من افزوده نخواهد شد . ⁽¹⁾تأمّل در هر یک از ابعاد ناپیدا کرانه شخصیت علی علیه السلام ، می تواند نشانگر درجه معنویت آن بزرگوار ، و گواهِ قرار گرفتن آن پیشوای راستین در ستیغ معنویت باشد . با این همه، در کار ارائه این جنبه از شخصیت علی علیه السلام اگر نبود جز این کلام بلند پیامبر صلی الله علیه و آله که «علی بهترین انسان است» و این سخن که «بهترین کسی که پس از خود می گذارم ، علی است»، بسنده بود تا او را در برترین جایگاه معنوی نشان دهد . این کلمات پر ارج و شکوهمند ، نشانگر این است که علی علیه السلام پس از پیامبر صلی الله علیه و آله کامل ترین ، بهترین و بی همتاترین است و این فضیلت ، به واقع، مادر تمام فضایل آن بزرگوار است. علی علیه السلام شوی زهرا علیهاالسلام است ـ که اگر نبود ، او را همسری نبود ـ . همچنین ، آیه تطهیر ، نشانگر طهارت و وارستگی اوست . امّا افزون بر مقام طهارت و عصمت ـ که مایه افتخار فرشتگان مراقب او و موجب رضایت مطلق خداوند و پیامبرش از اوست ـ ، در سلوک الی اللّه و مراحل تقرّب و وصول به مقصد اعلای انسانیت و کمال نیز تا بدان جا اوج گرفته است که «یاد کردن از او و نگاه کردن به او عبادت خدای یکتاست».

.

ط ـ مَنزلةُ علیّ علیه السلام الاُخرویّةحینما بُعث رسول اللّه صلی الله علیه و آله ، واُبلغ الأمر بالرسالة ، واُرسل الی هدایة الاُمّة والناس کافّة ، کانت أوّل ید شدّت علی یدیه الشریفتین هی ید علیّ ، وعلی هذا یمضی الأمر یوم القیامة ، إذ تکون أوّل ید تصافح ید النبیّ ، وأوّل کفّ توضع بکفّ رسول اللّه صلی الله علیه و آله هی کفّ علیّ . وکفّ علیّ هذه هی التی تحمل «لواء الحمد» رایة رسول اللّه صلی الله علیه و آله فی عرصات القیامة . وعلیٌّ أوّل وارد علی «الکوثر» ، وهو خلیفة النبیّ علیه . وفی الآخرة یتألّق اسم علیّ بلقب «سیّد الشهداء» و «أبی الشهداء» . ولن یمضی علی «الصراط» أحد ولن یجوز علیه إنسان إلّا بإمضاء علیّ ، ولا غرو فهو «قسیم الجنّة والنار» . علیٌّ فی القیامة رفیق النبیّ وصاحبه ، وقرینه ، له فی عرصاتها منزلة عظیمة ، بحیث یضیء وسط الجمیع کالشمس المشرقة .

.

ط ـ منزلت اُخروی علی علیه السلام

ط ـ منزلت اُخروی علی علیه السلامآن هنگام که پیامبر صلی الله علیه و آله مبعوث گشت و فرمان رسالت یافت و برای هدایت امّت به سوی مردمانْ گسیل گشت ، اوّلین دستی که بر دستان سرنوشت سازَش نهاده شد ، دست علی علیه السلام بود . چنین است در هنگامه قیامت ، که در آن جا نیز نخستین کسی که دست در دستان پیامبر خدا می نهد، علی علیه السلام است و «لواء الحمد (پرچم ستایش)» را که پرچم پیامبر صلی الله علیه و آله است، او بر می افرازد. نخستین کسی [ از امّت] که به حوض «کوثر» وارد می شود و جانشین پیامبر در آن خواهد بود، علی علیه السلام است . علی علیه السلام در آخرت ، عنوان «سیّد شهیدان» و «پدر شهیدان» را دارد . پروانه گذار از «صراط» را او امضا خواهد کرد و او «تقسیم کننده بهشت و دوزخ» است. علی علیه السلام در قیامت، همگام و همراه و همنشین پیامبر صلی الله علیه و آله است و جایگاه والایش به گونه ای است که در میان همگنان، چون خورشید می درخشد .

.

ی ـ مظلومیّة علیّ علیه السلاملماذا کلّ هذا الترکیز علی شخصیّة علیّ ؟ ولماذا هذا التمجید والتبجیل ؟ علیّ کبیر ، وشأنه أعظم من أن یرقی إلی ذراه الطیر ⁽¹⁾؛ فإذن ینبغی لهذه الشخصیّة أن تعرّف ، بَیدَ أنّ السؤال لا یزال : لماذا کلّ هذا التأکید علی لزوم حبّ علیّ وموالاته ؟ ولماذا هذا التحذیر من مناوأته ومخالفته وانتهاک حرمته ؟ عجبا لهذا الحدیث الملیء بالشجون ! لکأنّ رسول اللّه صلی الله علیه و آله یتشوّف ذلک کلّه ویتطلّع إلیه عبر مرآة الزمان ؛ ینظر ضروب المظالم والإحن والأضغان ، یری غربة علیّ ووحدته وما ینزل به من الظلم الفظیع . أجل ، لکأنّ رسول اللّه ینظر إلی ذلک کلّه ، وهو یخاطب أمیر المؤمنین بقوله : «إنَّ الاُمَّةَ سَتَغدِرُ بِکَ مِن بَعدی» . ⁽²⁾هذا النبیّ یحتضن علیّا وتنهمر عیونه بالدموع ، وهو یذکر علیّا وما ینزل به من ظلمٍ فی الغد ؛ وهذا أمیر المؤمنین یصف لنا المشهد وَوَجْد النبیّ ، بقوله : «اِعتَنَقَنِیَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله ثُمَّ أجهَشَ باکِیا ، قُلتُ : ما یُبکیکَ ؟ قالَ : ضَغائِنُ قَومٍ لایُبدونَها لَکَ إلّا مِن بَعدی» . ⁽³⁾یا للعجب ! رسول اللّه صلی الله علیه و آله ینتخب علیّا لمؤاخاته من بین الجمیع ، ویأتیه أمر السماء بغلق الأبواب المشرعة علی المسجد کلّها إلّا باب علیّ . یصرّح بمنزلة علیّ مرّات ومرّات ، ویمتدحه علی مرأی من الاُمّة ومسمع ، ویشید بمکانته ، ویذکر بوضوح أنّ من آذی علیّا فقد آذاه ، ومن سبّ علیّا فقد سبّ اللّه ورسوله . لکنّه یعود لیسجّل بقلب مصدوع ملیء بالألم مظلومیّةَ الإمام ، وما یؤول إلیه من الانغمار بدم الجراح ، فیقول مخاطبا إیّاه مواسیا : «بِأَبِی الوَحیدُ الشَّهیدُ» . ۴ کما یقول صلی الله علیه و آله : «إنَّکَ مَقتولٌ وهذِهِ مَخضوبَةٌ مِن هذِهِ» . ۵ وهکذا لا یرتقی إلی علیٍّ نظیر فی الأبعاد الإنسانیّة کلّها ، کما من العجب أن لا یرتقی إلی مظلومیّته أحدٌ أیضا ! علی ضوء النقاط التی مرّت ، نقدّم فیما یلی شطرا من کلمات النبیّ صلی الله علیه و آله حیال علیّ علیه السلام :

.

ی ـ مظلومیت علی علیه السلام

ی ـ مظلومیت علی علیه السلاماین همه تأکید بر نمایاندن شخصیت علی علیه السلام چرا؟ این همه ارج گزاری ها وبزرگداری ها چرا؟ علی علیه السلام بزرگ است وبزرگ تر از آن که مرغ وهْم بر ستیغ شخصیت او فراز آید. ⁽¹⁾علی علیه السلام چهره ای است که باید شناسانده شود ؛ امّا آن همه تأکید بر لزوم دوستی علی ، همراهی با علی ، هشدار به کسی که با علی در افتد و حرمت حریم او را بشکند . شگفتا از این قصه پر غصّه ! پیامبر صلی الله علیه و آله گویا این همه را در آینه زمان می نگرد : نامردی ها ، حرمت شکنی ها ، تنها گذاردن علی علیه السلام ، ستمْ رواداری به علی علیه السلام ، آری ؛ این همه را می نگرد و می گوید : امّت، پس از من بر تو نیرنگ خواهند کرد. ⁽²⁾و علی علیه السلام را در آغوش می گیرد و اشک می ریزد و از مظلومیت فردای او با وی سخن می گوید. علی علیه السلام این لحظات را چنین گزارش نموده است : پیامبر خدا مرا در آغوش گرفت و شروع به گریستن کرد . پرسیدم : چرا گریه می کنی؟ فرمود : «[ به سبب] کینه های مردم که جز پس از من ، علیه تو آشکار نخواهند کرد» . ⁽³⁾شگفتا ، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وی را از میان همگان برای «اخوّت» بر می گزیند ، و به حکم الهی درهای همه خانه ها را به مسجد می بندد ، جز خانه علی علیه السلام را . بارهای بار به عظمت و والایی او تصریح می کند و در پیش دید امّت ـ بدان گونه که آوردیم ـ او را می ستاید و ستم به او را ستم به خود ، و دشنام به او را دشنام به خود وخدا می شناساند ؛ امّا با قلبی آکنده از اندوه ، «مظلومیتش» را نیز رقم می زند و در فرجام ، به خون نشستن آن چهره بی بدیل تاریخ را و درد گذاری سوزش را با این عبارت که: پدرم فدای تنهایِ شهید . واین که : تو کشته می شوی و این از این (محاسنت از خون سرت) رنگین می شود . ۴ بدین سان ، علی علیه السلام در تمام ابعاد ، انسانی بی همتاست و شگفتا که در مظلومیت نیز . با عنایت به نکاتی که شرح آن گذشت ، اینک متن بخشی از سخنان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله درباره علی علیه السلام می آید :

.

۲ / ۱الخِلقَةُ۲ / ۱ ـ ۱أنَا وعَلِیٌّ علیهماالسلام مِن نورٍ واحِدٍرسول اللّه صلی الله علیه و آله :خُلِقتُ أنَا وعَلِیٌّ مِن نورٍ واحِدٍ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: خُلِقتُ أنَا وأنتَ مِن نورِ اللّهِ تَعالی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أنَا وعَلِیٌّ مِن نورٍ واحِدٍ ، وأنَا وإیّاهُ شَیءٌ واحِدٌ ، وإنَّهُ مِنّی وأنَا مِنهُ ، لَحمُهُ لَحمی ، ودَمُهُ دَمی ، یُریبُنی ⁽³⁾ما أرابَهُ ، ویُریبُهُ ما أرابَنی . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۱ آفرینش

اشاره

۲ / ۱ ـ ۱ من و علی علیهماالسلام از یک نوریم

۲ / ۱آفرینش۲ / ۱ ـ ۱من و علی علیهماالسلام از یک نوریمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی ، از یک نور آفریده شده ایم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: من و تو از نور خدای تعالی آفریده شده ایم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی ، از یک نوریم. من و او یک چیزیم. او از من است و من از اویم. گوشت او گوشت من و خون او خون من است. آنچه او را می رنجانَد، مرا می رنجانَد، و آنچه مرا می رنجانَد، او را می رنجانَد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :خُلِقتُ أنَا وعَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ مِن نورٍ واحِدٍ ، نُسَبِّحُ اللّهَ یَمنَةَ العَرشِ قَبلَ أن یُخلَقَ آدَمُ بِأَلفَی عامٍ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :کُنتُ أنَا وعَلِیٌّ نورا بَینَ یَدَیِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ قَبلَ أن یَخلُقَ آدَمَ بِأَربَعَةَ عَشَرَ ألفَ عامٍ ، فَلَمّا خَلَقَ اللّهُ آدَمَ قَسَّمَ ذلِکَ النّورَ جُزأَینِ ؛ فَجُزءٌ أنَا ، وجُزءٌ عَلِیٌّ علیه السلام . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :کُنتُ أنَا وعَلِیٌّ نورا بَینَ یَدَیِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ ، یُسَبِّحُ اللّهَ ذلِکَ النّورُ ویُقَدِّسُهُ قَبلَ أن یَخلُقَ اللّهُ آدَمَ بِأَلفِ عامٍ ، فَلَمّا خَلَقَ اللّهُ آدَمَ رَکَّبَ ذلِکَ النّورَ فی صُلبِهِ ، فَلَم یَزَل فی شَیءٍ واحِدٍ حَتَّی افتَرَقنا فی صُلبِ عَبدِ المُطَّلِبِ ، فَفِیَّ النُّبُوَّةُ ، وفی عَلِیٍّ الخِلافَةُ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ أنزَلَ قِطعَةً مِن نورٍ فَأَسکَنَها فی صُلبِ آدَمَ ، فَساقَها حَتّی قَسَّمَها جُزأَینِ ، جُزءا فی صُلبِ عَبدِ اللّهِ ، وجُزءا فی صُلبِ أبی طالِبٍ ، فَأَخرَجَنی نَبِیّا ، وأخرَجَ عَلِیّا وَصِیّا . ⁽⁴⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی بن ابی طالب از یک نور آفریده شده ایم و دو هزار سال پیش از آن که آدم آفریده شود، در سمت راست عرش، تسبیح خدا می کردیم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی، چهارده هزار سال پیش از آفرینش آدم، نوری در پیش خدا بودیم. هنگامی که خدا آدم را آفرید، آن نور را دو بخش قرار داد : یک بخشِ آن، من شدم و بخشی، علی شد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هزار سال پیش از آن که خداوند، آدم را بیافریند، من و علی نوری در نزد خدای عز و جل بودیم و آن نور، خدا را تسبیح و تقدیس می کرد. هنگامی که خدا آدم را آفرید، آن نور را در پشت وی قرار داد. ما همواره در یک جا بودیم تا آن که در پشت عبد المطّلبْ جدا شدیم. در من «پیامبری» و در علی «خلافت» قرار گرفت.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند عز و جل ، پاره نوری فرو فرستاد و آن را در پشت آدم علیه السلام جای داد و پیش آورد تا آن که دو پاره اش کرد. پاره ای را در پشت عبد اللّه و پاره ای را در پشت ابو طالب قرار داد. پس مرا «پیامبر» و علی را «وصی» به دنیا آورد.

.

الإمام علیّ علیه السلام :قالَ لِیَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُّ ، خَلَقَنِیَ اللّهُ تَعالی وأنتَ مِن نورِ اللّهِ حینَ خَلَقَ آدَمَ ، وأفرَغَ ذلِکَ النّورَ فی صُلبِهِ ، فَأَفضی بِهِ إلی عَبدِ المُطَّلِبِ ، ثُمَّ افتَرَقا مِن عَبدِ المُطَّلِبِ ؛ أنَا فی عَبدِ اللّهِ وأنتَ فی أبی طالِبٍ ، لا تَصلُحُ النُّبُوَّةُ إلّا لی ، ولا تَصلُحُ الوَصِیَّةُ إلّا لَکَ ، فَمَن جَحَدَ وَصِیَّتَکَ جَحَدَ نُبُوَّتی ، ومَن جَحَدَ نُبُوَّتی أکَبَّهُ اللّهُ عَلی مَنخِرَیهِ فِی النّارِ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :کُنتُ أنَا وعَلِیٌّ نورا بَینَ یَدَیِ اللّهِ جَلَّ جَلالُهُ قَبلَ أن یَخلُقَ آدَمَ بِأَربَعَةِ آلافِ عامٍ ، فَلَمّا خَلَقَ اللّهُ تَعالی آدَمَ سَلَکَ ذلِکَ النّورَ فی صُلبِهِ ، فَلَم یَزَلِ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ یَنقُلُهُ مِن صُلبٍ إلی صُلبٍ حَتّی أقَرَّهُ فی صُلبِ عَبدِ المُطَّلِبِ ، ثُمَّ أخرَجَهُ مِن صُلبِ عَبدِ المُطَّلِبِ فَقَسَّمَهُ قِسمَینِ ؛ فَصُیِّرَ قِسمٌ فی صُلبِ عَبدِ اللّهِ ، وقِسمٌ فی صُلبِ أبی طالِبٍ ، فَعَلِیٌّ مِنّی ، وأنَا مِن عَلِیٍّ ، لَحمُهُ مِن لَحمی ، ودَمُهُ مِن دَمی ، فَمَن أحَبَّنی ⁽²⁾فَبِحُبّی أحبَّهُ ، ومَن أبغَضَهُ فَبِبُغضی أبغَضَهُ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :کُنتُ أنَا وعَلِیٌّ نورا فی جَبهَةِ آدَمَ علیه السلام ، فَانتَقَلنا مِنَ الأَصلابِ الطّاهِرَةِ إلَی الأَرحامِ المُطَهَّرَةِ الزّاکِیَةِ حَتّی صِرنا فی صُلبِ عَبدِ المُطَّلِبِ ، فَانقَسَمَ النّورُ قِسمَینِ ، فَصارَ قِسمٌ فی عَبدِ اللّهِ وقِسمٌ فی أبی طالِبٍ ، فَخَرَجتُ مِن عَبدِ اللّهِ ، وخَرَجَ عَلِیٌّ مِن أبی طالِبٍ ، وهُوَ قَولُ اللّهِ جَلَّ وعَزَّ : «الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْمَآءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَ صِهْرًا وَ کَانَ رَبُّکَ قَدِیرًا» ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾

.

امام علی علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله به من فرمود : «ای علی! خداوند متعال، من و تو را به هنگام آفرینش آدم ، از نور خود آفرید و در پشت آدم قرار داد تا به عبد المطّلب رسید. سپس از عبد المطّلب، دو پاره شد. من در پشت عبد اللّه قرار گرفتم و تو در پشت ابو طالب. پیامبری ، جز برای من شایسته نیست و وصایت، جز برای تو شایسته نیست. هر که وصایت تو را انکار کند، پیامبریِ مرا انکار کرده، و هر که پیامبریِ مرا انکار کند، خداوند، او را به رو در آتش فروخواهد انداخت».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چهار هزار سال پیش از آفریده شدن آدم، من و علی، نوری در نزد خدای متعال بودیم. هنگامی که خدا آدم را آفرید، آن نور را در پشت وی قرار داد و همواره، خداوند عز و جل ، آن را از پشتی به پشت دیگر منتقل می کرد تا آن که در پشت عبد المطّلب مستقر ساخت. آن گاه از پشت عبد المطّلب بیرون آورد و به دو بخش تقسیم کرد. پاره ای در پشت عبد اللّه و پاره ای در پشت ابوطالب قرار گرفت. پس علی از من است و من از علی هستم. گوشت او از گوشت من و خون او از خون من است. هرکس مرا دوست داشته باشد، به خاطر دوستی با من، او را دوست می دارد؛ و هر کس او را دشمن بدارد، به خاطر دشمنی با من، دشمنش داشته است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی، نوری در پیشانی آدم بودیم. از پشت های پاک به زهدان های پاکیزه منتقل شدیم تا آن که در پشت عبد المطّلب قرار گرفتیم. آن نور به دو پاره شد. پاره ای در عبد اللّه و پاره ای در ابوطالب قرار گرفت. من از عبد اللّه به وجود آمدم و علی از ابوطالب. و این، همان سخن خداوند عز و جل است که می فرماید : «و اوست کسی که از آب، بشری آفرید و او را [ دارای خویشاوندیِ ]نَسَبی و دامادی قرار داد، و پروردگار تو همواره تواناست» .

.

الإمام علیّ علیه السلام :دَخَلتُ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وهُوَ فی بَعضِ حُجُراتِهِ ، فَاستَأذَنتُ عَلَیهِ فَأَذِنَ لی ، فَلَمّا دَخَلتُ قالَ لی : ... یا عَلِیُّ ، الثّابِتُ عَلَیکَ کَالمُقیمُ مَعی ، ومُفارِقُکَ مُفارِقی . یا عَلِیُّ ، کَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ یُحِبُّنی ویُبغِضُکَ ؛ لِأَنَّ اللّهَ تَعالی خَلَقَنی وإیّاکَ مِن نورٍ واحِدٍ . ⁽¹⁾

۲ / ۱ ـ ۲أنَا وعَلِیٌّ علیهماالسلام مِن شَجَرَةٍ واحِدَةٍرسول اللّه صلی الله علیه و آله :النّاسُ مِن شَجَرٍ شَتّی ، وأنَا وعَلِیٌّ مِن شَجَرَةٍ واحِدَةٍ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أنَا وعَلِیٌّ مِن شَجَرَةٍ واحِدَةٍ ، وَالنّاسُ مِن أشجارٍ شَتّی . ⁽³⁾

المستدرک علی الصحیحین عن جابر بن عبد اللّه :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ لِعَلِیٍّ : یا عَلِیُّ ، النّاسُ مِن شَجَرٍ شَتّی ، وأنَا وأنتَ مِن شَجَرَةٍ واحِدَةٍ ، ثُمَّ قَرَأَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : «وَ جَنَّـتٌ مِّنْ أَعْنَـبٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِیلٌ صِنْوَانٌ وَ غَیْرُ صِنْوَانٍ یُسْقَی بِمَآءٍ وَ حِدٍ» ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾

.

۲ / ۱ ـ ۲ من و علی علیهماالسلام از یک درختیم

امام علی علیه السلام :برای حضور نزد پیامبر صلی الله علیه و آله در یکی از خانه هایش بر او وارد شدم. از وی اجازه خواستم و اجازه داد. وقتی وارد شدم، به من فرمود : «... ای علی! آن که نسبت به تو پایداری ورزد، مانند کسی است که با من همراهی نموده است و جدا شونده از تو ، از من جدا شده است. ای علی! دروغ می گوید کسی که می پندارد مرا دوست دارد، در حالی که تو را دشمن می دارد؛ چون خداوند متعال، مرا و تو را از یک نور آفریده است».

۲ / ۱ ـ ۲من و علی علیهماالسلام از یک درختیمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مردم، از درخت های گوناگون اند و من و علی ، از یک درختیم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی ، از یک درختیم و مردم، از درخت های گوناگون اند.

المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدم که به علی علیه السلام می فرمود : «ای علی! مردم از درخت های گوناگون اند و من و تو از یک درختیم». آن گاه پیامبر خدا ، این آیه را خواند : «و باغ هایی از انگور و کشتزارها و درختان خرما، چه از یک ریشه و چه از غیر یک ریشه که با یک آب، سیراب می شوند» .

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خُلِقَ النّاسُ مِن أشجارٍ شَتّی ، وخُلِقتُ أنَا وعَلِیٌّ مِن شَجَرَةٍ واحِدَةٍ ؛ فَأَنَا أصلُها ، وعَلِیٌّ فَرعُها ، فَطوبی لِمَنِ استَمسَکَ بِأَصلِها ، وأکَلَ مِن فَرعِها . ⁽¹⁾

کنز الفوائد عن ابن عبّاس :رَأَیتُ أبا ذَرٍّ الغِفارِیَّ مُتَعَلِّقا بِحَلقَةٍ بِبَیتِ اللّهِ الحَرامِ ، وهُوَ یَقولُ : ... إنّی رَأَیتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فِی العامِ الماضی وهُوَ آخِذٌ بِهذِهِ الحَلقَةِ ، وهُوَ یَقولُ : أیُّهَا النّاسُ ! لَو صُمتُم حَتّی تَکونوا کَالأَوتادِ ، وصَلَّیتُم حَتّی تَکونوا کَالحَنایا ⁽²⁾، ودَعَوتُم حَتّی تَقَطَّعوا إربا إربا ، ثُمَّ بَغَضتُم عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ، أکَبَّکُمُ اللّهُ فِی النّارِ . قُم یا أبَا الحَسَنِ ، فَضَعَ خَمسَکَ فی خَمسی ـ یَعنی کَفَّکَ فی کَفّی ـ فَإِنَّ اللّهَ اختارَنی وإیّاکَ مِن شَجَرَةٍ ؛ أنَا أصلُها ، وأنتَ فَرعُها ، فَمَن قَطَعَ فَرعَها أکَبَّهُ اللّهُ عَلی وَجهِهِ فِی النّارِ . ⁽³⁾

تاریخ دمشق عن جابر بن عبد اللّه :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِعَرَفاتٍ وعَلِیٌّ تُجاهَهُ ، فَأَومَأَ إلَیَّ وإلی عَلِیٍّ فَأَتَینَا النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله وهُوَ یَقولُ : اُدنُ یا عَلِیُّ ، فَدَنا مِنهُ عَلِیٌّ ، فَقالَ : ضَع خَمسَکَ فی خَمسی ـ یَعنی کَفَّکَ فی کَفّی ـ یا عَلِیُّ ، خُلِقتُ أنَا وأنتَ مِن شَجَرَةٍ ؛ أنَا أصلُها ، وأنتَ فَرعُها ، وَالحَسَنُ وَالحُسَینُ أغصانُها ، فَمَن تَعَلَّقَ بِغُصنٍ مِنها دَخَلَ الجَنَّةَ . ⁽⁴⁾

تاریخ دمشق عن أبی اُمامة الباهلی :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : خُلِقَ الأَنبِیاءُ مِن أشجارٍ شَتّی ، وخَلَقَنی وعَلِیّا مِن شَجَرَةٍ واحِدَةٍ ؛ فَأَنَا أصلُها ، وعَلِیٌّ فَرعُها ، وفاطِمَةُ لِقاحُها ، وَالحَسَنُ وَالحُسَینُ ثَمَرُها ، فَمَن تَعَلَّقَ بِغُصنٍ مِن أغصانِها نَجا ، ومَن زاغَ هَوی . ولَو أنَّ عَبدا عَبَدَ اللّهَ بَینَ الصَّفا وَالمَروَةِ ألفَ عامٍ ، ثُمَّ ألفَ عامٍ ، ثُمَّ ألفَ عامٍ ، ثُمَّ لَم یُدرِک مَحَبَّتَنا إلّا أکبَّهُ اللّهُ عَلی مَنخِرَیهِ فِی النّارِ ، ثُمَّ تَلا : «قُل لَا أَسْـئلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی» ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مردم ، از درخت های گوناگونْ آفریده شده اند و من و علی ، از یک درختْ آفریده شده ایم. من ریشه آنم و علی، شاخه آن است. خوشا به حال آن که به ریشه چنگ زده و از شاخه می خورَد!

کنز الفوائدـ به نقل از ابن عبّاس ـ: ابوذر غفاری را دیدم که در خانه خدا بر حلقه ای چنگ زده و می گوید :... من در سال گذشته، پیامبر خدا را دیدم که دست بر این حلقه داشت و می فرمود : «ای مردم! اگر آن قدر روزه بگیرید که همچون میخ ها شوید، و آن قدر نماز بخوانید که چون کمان شوید، و آن قدر دعا کنید که بندْ بندتان از هم بگسلد، ولی بغض علی بن ابی طالب را داشته باشید، خداوند ، شما را به رو در آتش خواهد افکند. برخیز ـ ای ابوالحسن ـ و دستت را در دست من بگذار؛ چرا که خداوند، تو را و مرا از یک درخت آفریده است. من بُن آنم و تو شاخه آنی. کسی که شاخه آن را قطع کند، خداوند، او را به رو بر آتش خواهد افکند».

تاریخ دمشقـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: پیامبر خدا در عرفات بود و علی علیه السلام روبه رویش بود. به من و علی علیه السلام اشاره کرد. نزد وی رفتیم. فرمود : «نزدیک بیا، ای علی !». علی علیه السلام به وی نزدیک شد. فرمود : «پنچه ات را در پنجه ام ـ یعنی دستت را در دست من ـ بگذار، ای علی! تو و من از یک درخت آفریده شده ایم. من ریشه آنم و تو تنه آن، و حسن و حسین ، شاخه هایش. هرکس به شاخه ای از آن چنگ زند، وارد بهشت می شود».

تاریخ دمشقـ به نقل از ابو اُمامه باهلی ـ: پیامبر خدا فرمود : «پیامبران از درخت های گوناگون آفریده شده اند و خداوند، من و علی را از یک درخت آفریده است. من ریشه آنم و علی شاخه آن، و فاطمه باروَریِ آن، و حسن و حسین، میوه آن. هرکس به شاخه ای از شاخه هایش چنگ زند، رستگار می گردد، و کسی که منحرف شود، نابود می گردد، و اگر بنده ای هزار سال و هزار سال و سپس هزار سال ، بین صفا و مروه خدا را عبادت کند، ولی محبّت ما را درنیابد، خداوند، او را بر بینی اش در آتش خواهد افکند». آن گاه این آیه را خواند که : «بگو : به ازای آن [ رسالت]، پاداشی از شما نمی خواهم، جز مهر ورزی با خویشاوندان [ من]» . ⁽¹⁾

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خُلِقتَ یا عَلِیُّ مِن شَجَرَةٍ خُلِقتُ مِنها ، أنَا أصلُها ، وأنتَ فَرعُها ، وَالحُسَینُ وَالحَسَنُ أغصانُها ، ومُحِبّونا وَرَقُها ، فَمَن تَعَلَّقَ بِشَیءٍ مِنها أدخَلَهُ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ الجَنَّةَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :النّاسُ مِن أشجارٍ شَتّی ، وأنَا وعَلِیٌّ مِن شَجَرَةٍ واحِدَةٍ ؛ أنَا أصلُها ، وعَلِیٌّ فَرعُها ، وَالحَسَنُ وَالحُسَینُ أثمارُها ، وفی قَلبِ کُلِّ مُؤمِنٍ غُصنٌ مِن أغصانِها . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :خُلِقتُ أنَا وهارونُ بنُ عِمرانَ ویَحیَی بنُ زَکَرِیّا وعَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ مِن طینَةٍ واحِدَةٍ . ⁽³⁾

راجع : ص ۲۷۰ (کالضوء من الضوء) .

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! از درختی آفریده شده ای که من آفریده شده ام . من ریشه آنم و تو تنه آن، و حسن و حسین ، شاخه هایش و دوستدارانمان، برگ های آن اند. هر کس به چیزی از آن درختْ چنگ زند، خداوند عز و جل او را وارد بهشت می کند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مردم ، از درخت های گوناگون اند و من و علی ، از یک درختیم . من ریشه آنم و علی شاخه آن و حسن و حسین، میوه های آن . و در دل هر مؤمنی ، شاخه ای از شاخه های آن است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و هارون بن عمران و یحیی بن زکرّیا و علی بن ابی طالب، از یک سرشت آفریده شده ایم.

ر . ک : ص ۲۷۱ (همچون پرتوی از نور) .

.

۲ / ۱ ـ ۳لَحمُهُ لَحمی ودَمُهُ دَمیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :هذا عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، لَحمُهُ لَحمی ، ودَمُهُ دَمی ، هُوَ مِنّی بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسی ، إلّا أنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :هذا عَلِیٌّ سِیطَ ⁽²⁾لَحمُهُ بِلَحمی ، ودَمُهُ بِدَمی ، وهُوَ مِنّی بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسی ، إلّا أنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ مِنّی ، وأنَا مِن عَلِیٍّ ، لَحمُهُ مِن لَحمی ، ودَمُهُ مِن دَمی . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: لَحمُهُ مِن لَحمی ، ودَمُهُ مِن دَمی ، وهُوَ عَیبَةُ ⁽⁵⁾عِلمی . ⁽⁶⁾

.

۲ / ۱ ـ ۳ گوشت او گوشت من و خون او خون من ا ست

۲ / ۱ ـ ۳گوشت او گوشت من و خون او خون من ا ستپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :این، علی بن ابی طالب است. گوشتش گوشت من و خونش خون من است. نسبت او به من، همچون نسبت هارون به موسی علیه السلام است، جز آن که پس از من پیامبری نیست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :این، علی است. گوشتش با گوشت من و خونش با خون من در آمیخته است. نسبت او به من، همچون نسبت هارون به موسی علیه السلام است، جز آن که پس از من پیامبری نیست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی از من است و من از علی ام. گوشت او از گوشت من، و خون او از خون من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی علیه السلام ـ: گوشت او از گوشت من و خون او از خون من است و او صندوقِ علم من است.

.

عنه صلی الله علیه و آله :مَعاشِرَ النّاسِ ، أحِبّوا عَلِیّا ؛ فَإِنَّ لَحمَهُ لَحمی ، ودَمَهُ دَمی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: کَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ یُحِبُّنی ویُبغِضُکَ ؛ لِأَنَّکَ مِنّی وأنَا مِنکَ ، لَحمُکَ مِن لَحمی ، ودَمُکَ مِن دَمی ، وروحُکَ مِن روحی ، وسَریرَتُکَ مِن سَریرَتی ، وعَلانِیَتُکَ مِن عَلانِیَتی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ألا وإنَّ الأَرضَ لا تَخلو ⁽³⁾مِنّی مادامَ عَلِیٌّ حَیّا فِی الدُّنیا بَقِیَّةً مِن بَعدی ، عَلِیٌّ فِی الدُّنیا عِوَضٌ مِنّی مِن بَعدی ، عَلِیٌّ کَجِلدی ، عَلِیٌّ کَلَحمی ، عَلِیٌّ عَظمی ، عَلِیٌّ کَدَمی ، عَلِیٌّ عُروقی . ⁽⁴⁾

۲ / ۲الاُسرَةُ۲ / ۲ ـ ۱أبو رَیحانَتَیَّفضائل الصحابة لابن حنبل عن حماد بن عیسی عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام عن جابر :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام : سَلامٌ عَلَیکَ أبَا الرَّیحانَتَینِ مِنَ الدُّنیا ، فَعَن قَلیلٍ یَذهَبُ رُکناکَ وَاللّهُ خَلیفَتی عَلَیکَ . فَلَمّا قُبِضَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله قالَ عَلِیٌّ : هذا أحَدُ الرُّکنَینِ الَّذی قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَلَمّا ماتَت فاطِمَةُ علیهاالسلامقالَ : هُوَ الرُّکنُ الآخَرُ الَّذی قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۲ خانواده

اشاره

۲ / ۲ ـ ۱ پدر دو گلِ من

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای مردم! علی را دوست بدارید؛ چون گوشت او گوشت من و خون او خون من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ خطاب به علی علیه السلام ـ: دروغ می گوید آن که می پندارد مرا دوست دارد، ولی تو را دشمن می دارد؛ چون تو از منی و من از توام. گوشت تو از گوشت من، و خون تو از خون من، و روح تو از روح من، و نهان تو از نهان من، و آشکار تو از آشکار من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هان! زمین از من خالی نیست تا هنگامی که علی در دنیا زنده است و پس از من ، باقی است. علی در دنیا پس از من، بدیل من است. علی، همچون پوست من است. علی ، همچون گوشت من است. علی ، همچون استخوانم است. علی ، مثل خونم است. علی ، رگ و پیِ من است.

۲ / ۲خانواده۲ / ۲ ـ ۱پدر دو گلِ منفضائل الصحابة ، ابن حنبلـ به نقل از حمّاد بن عیسی ، از امام صادق علیه السلام ، از پدرش [امام باقر علیه السلام ] ، از جابر ـ: پیامبر خدا به علی بن ابی طالب علیه السلام فرمود : «درود بر تو، ای پدرِ دو گُل دنیا! به زودی دو رُکن تو از دست می رود و به جای من ، خداوند برای تو خواهد بود». آن گاه که پیامبر صلی الله علیه و آله در گذشت، علی علیه السلام فرمود : «این، یکی از دو رُکنی است که پیامبر خدا فرمود» و هنگامی که فاطمه علیهاالسلام درگذشت، فرمود : «این، رُکنِ دیگری است که پیامبر خدا فرمود».

.

معانی الأخبار عن حماد بن عیسی عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام عن جابر :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ لِعَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام قَبلَ مَوتِهِ بِثَلاثٍ : سَلامُ اللّهِ عَلَیکَ یا أبَا الرَّیحانَتَینِ ، اُوصیکَ بِرَیحانَتَیَّ مِنَ الدُّنیا ، فَعَن قَلیلٍ یَنهَدُّ رُکناکَ ، وَاللّهُ خَلیفَتی عَلَیکَ . فَلَمّا قُبِضَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله قالَ عَلِیٌّ : هذا أحَدُ رُکنَیَّ الَّذی قالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله . فَلَمّا ماتَت فاطِمَةُ سَلامُ اللّهِ عَلَیها قالَ عَلِیٌّ علیه السلام : هذَا الرُّکنُ الثّانِی الَّذی قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله . ⁽¹⁾

۲ / ۲ ـ ۲أعَزُّ عَلَیَّ مِن فاطِمَةَالإمام علیّ علیه السلام :خَطَبتُ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فاطِمَةَ علیهاالسلام ، فَزَوَّجَنی ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، أنَا أحَبُّ إلَیکَ أم هِیَ ؟ قالَ : هِیَ أحَبُّ إلَیَّ مِنکَ ، وأنتَ أعَزُّ عَلَیَّ مِنها . ⁽²⁾

فضائل الصحابة لابن حنبل عن أبی نجیح :أخبَرَنی مَن سَمِعَ عَلِیّا عَلی مِنبَرِ الکوفَةِ یَقولُ : لَمّا أرَدتُ أن أخطُبَ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَذَکَرتُ أن لا شَیءَ لی ، ثُمَّ ذَکَرتُ عائِدَتَهُ وصِلَتَهُ فَخَطَبتُها ، فَقالَ : وهَل عِندَکَ شَیءٌ ؟ قُلتُ : لا ، قالَ : فَأَینَ دِرعُکَ الحُطَمِیَّةُ ⁽³⁾الَّتی کُنتُ أعطَیتُکَ یَومَ کَذا وکَذا ؟ قُلتُ : هِیَ عِندی ، قالَ : فَأتِ بِها ، قالَ : فَأَتَیتُهُ بِها ، فَأَنکَحَنیها . فَلَمّا أن دَخَلَت عَلَیَّ قالَ : لا تُحدِثَنَّ شَیئا حَتّی آتِیَکُما ، فَاستَأذَنَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وعَلَینا کِساءٌ أو قَطیفَةٌ فَتَحَشحَشنا ⁽⁴⁾فَقالَ : مَکانَکُما عَلی حالِکُما ، فَدَخَلَ عَلَینا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَجَلَسَ عِندَ رُؤوسِنا ، فَدَعا بِإِناءٍ فیهِ ماءٌ فَاُتِیَ بِهِ ، فَدَعا فیهِ بِالبَرَکَةِ ثُمَّ رَشَّهُ عَلَینا ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، أنَا أحَبُّ إلَیکَ أم هِیَ ؟ قالَ : هِیَ أحَبُّ إلَیَّ مِنکَ ، وأنتَ أعَزُّ عَلَیَّ مِنها . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۲ ـ ۲ از فاطمه علیهاالسلام برای من عزیزتر

معانی الأخبارـ به نقل از حمّاد بن عیسی ، از امام صادق علیه السلام ، از پدرش [امام باقر علیه السلام ] ، از جابر ـ: از پیامبر خدا شنیدم که سه روزْ پیش از مرگش ، به علی بن ابی طالب علیه السلام فرمود : «درود خدا بر تو، ای پدرِ دو گل ! تو را به دو گُلم از دنیا سفارش می کنم. به زودی دو رُکن تو فرو می ریزد، و خداوند به جای من برای تو خواهد بود». چون پیامبر صلی الله علیه و آله درگذشت، علی علیه السلام فرمود : «این، یکی از دو رُکنی است که پیامبر خدا به من فرمود» و وقتی فاطمه ـ که درود خدا بر او باد ـ درگذشت، علی علیه السلام فرمود : «این، دومین رُکنی است که پیامبر خدا فرمود».

۲ / ۲ ـ ۲از فاطمه علیهاالسلام برای من عزیزترامام علی علیه السلام :فاطمه علیهاالسلام را از پیامبر خدا خواستگاری کردم که وی را به ازدواج من درآوَرد. پس گفتم : ای پیامبر خدا ! من نزد تو محبوب ترم یا فاطمه؟ فرمود : «او نزد من از تو محبوب تر است و تو نزد من از او عزیزتری».

فضائل الصحابة ، ابن حنبلـ به نقل از ابو نجیح ـ: کسی به من خبر داد که از علی علیه السلام بر منبر کوفه شنیده است که می فرمود : وقتی خواستم نزد پیامبر خدا تقاضای خواستگاری کنم، ابتدا به یاد آوردم که من چیزی ندارم. سپس لطف و احسان پیامبر خدا و بزرگی پیوند با او را به یاد آوردم و فاطمه علیهاالسلام را خواستگاری کردم. پیامبر خدا فرمود : «تو چیزی داری؟». گفتم : نه. فرمود : «سپر حُطَمیِ ⁽¹⁾تو که در فلان روز به تو دادم، کجاست؟». گفتم : پیش خودم است. فرمود : «آن را بیاور». آن را آوردم و فاطمه علیهاالسلام را به همسری من درآورد. وقتی فاطمه علیهاالسلام به خانه من آمد، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «کاری نکنید تا من بیایم». پیامبر خدا، اجازه ورود خواست و عبا یا مَلحفه ای بر روی ما بود . خواستیم برخیزیم؛ امّا پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «در همان حال، سرِ جایتان باشید». پیامبر خدا وارد شد و بالای سرمان نشست. ظرف آبی خواست که آوردند. بر آن، برای برکت، دعا خواند. سپس از آن بر ما پاشید. آن گاه گفتم : ای پیامبر خدا ! من نزد تو محبوب ترم یا فاطمه؟ فرمود : «او از تو نزد من محبوب تر است و تو از او برای من عزیزتری».

.

المعجم الأوسط عن أبی هریرة :قالَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ : یا رَسولَ اللّهِ ، أیُّما أحَبُّ إلَیکَ : أنَا أم فاطِمَةُ ؟ قالَ : فاطِمَةُ أحَبُّ إلَیَّ مِنکَ ، وأنتَ أعَزُّ عَلَیَّ مِنها . ⁽¹⁾

المعجم الکبیر عن ابن عبّاس :دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلی عَلِیٍّ وفاطِمَةَ وهُما یَضحَکانِ ، فَلَمّا رَأَیَا النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله سَکَتا ، فَقالَ لَهُمَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : ما لَکُما کُنتُما تَضحَکانِ ، فَلَمّا رَأَیتُمانی سَکَتتُما ؟ فَبادَرَت فاطِمَةُ فَقالَت : بِأَبی أنتَ یا رَسولَ اللّهِ ، قالَ هذا : أنَا أحَبُّ إلی رَسولِ اللّهِ مِنکِ ، فَقُلتُ : بَل أنَا أحَبُّ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله مِنکَ . فَتَبَسَّمَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وقالَ : یا بُنَیَّةُ ، لَکِ رِقَّةُ الوَلَدِ ، وعَلِیٌّ أعَزُّ عَلَیَّ مِنکِ . ⁽²⁾

.

المعجم الأوسطـ به نقل از ابو هریره ـ: علی بن ابی طالب علیه السلام گفت : ای پیامبر خدا ! کدام یک نزد تو محبوب تریم؟ من یا فاطمه؟ فرمود : «فاطمه از تو نزد من محبوب تر است و تو از او برای من عزیزتری».

المعجم الکبیرـ بـه نقل از ابـن عـبّاس ـ: پیامبر خدا بر علی و فاطمه علیهماالسلاموارد شد، در حالی که آن دو می خندیدند. وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله را دیدند، ساکت شدند. پیامبر صلی الله علیه و آله به آنان فرمود : «چه شده بود که می خندیدید و مرا که دیدید، ساکت شدید؟». فاطمه علیهاالسلام پیشی گرفت و گفت : این (علی علیه السلام ) می گوید : «من از تو نزد پیامبر خدا محبوب ترم». من گفتم : نه؛ من از تو نزد پیامبر خدا محبوب ترم. پیامبر خدا لبخندی زد و فرمود : «دخترکم! نسبت به تو مهر فرزندی دارم و علی از تو برای من عزیزتر است».

.

۲ / ۲ ـ ۳خَیرٌ مِنَ الحَسَنِ وَالحُسَینِ علیهماالسلامرسول اللّه صلی الله علیه و آله :الـحَسَنُ وَالحُسَینُ سَـیِّدا شَـبابِ أهلِ الجَنَّةِ ، وأبوهُما خَیرٌ مِنهُما . ⁽¹⁾

المعجم الکبیر عن سلمان الفارسی :کُنّا حَولَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَجاءَت اُمُّ أیمَنَ ، فَقالَت : یا رَسولَ اللّهِ ، لَقَد ضَلَّ الحَسَنُ وَالحُسَینُ ... فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : قوموا فَاطلُبُوا ابنَیَّ ... ثُمَّ أتاهُما فَأَفرَق بَینَهُما ومَسَحَ وَجهَهُما وقالَ : بِأَبی واُمّی أنتُما ، ما أکرَمَکُما عَلَی اللّهِ ! ثُمَّ حَمَلَ أحَدَهُما عَلی عاتِقِهِ الأَیمَنِ ، وَالآخَرَ عَلی عاتِقِهِ الأَیسَرِ ، فَقُلتُ : طوباکُما نِعمَ المَطِیَّةُ مَطِیَّتُکُما . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : ونِعمَ الرّاکِبانِ هُما ، وأبوهُما خَیرٌ مِنهُما . ⁽²⁾

المعجم الکبیر عن حذیفة :رَأَینا فی وَجهِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله السُّرورَ یَوما مِنَ الأَیّامِ ، فَقُلنا : یا رَسولَ اللّهِ ، لَقَد رَأَینا فی وَجهِکَ تَباشیرَ السُّرورِ ، قالَ : وکَیفَ لا اُسَرُّ وقَد أتانی جَبرَئیلُ علیه السلام فَبَشَّرَنی أنَّ حَسَنا وحُسَینا سَیِّدا شَبابِ أهلِ الجَنَّةِ ، وأبوهُما أفضَلُ مِنهُما . ⁽³⁾

.

۲ / ۲ ـ ۳ بهتر از حسن و حسین علیهماالسلام

۲ / ۲ ـ ۳بهتر از حسن و حسین علیهماالسلامپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حسن و حسین، سرور جوانان بهشت اند و پدرشان بهتر از آنان است.

المعجم الکبیرـ به نقل از سلمان فارسی ـ: ما در اطراف پیامبر صلی الله علیه و آله بودیم که امّ ایمن آمد و گفت : ای پیامبر خدا! حسن و حسین علیهماالسلام گم شده اند... پیامبر خدا فرمود : «برخیزید و فرزندانم را بیابید»... سپس نزد آن دو آمد. آنان را از هم جدا کرد و دست به صورتشان کشید و فرمود : «پدر و مادرم فدایتان! چه قدر نزد خدا مکرّمید!». آن گاه یکی را بر دوش راست و دیگری را بر دوش چپ گرفت. گفتم : خوشا به حالتان! مَرکب شما چه خوب مَرکبی است. پیامبر خدا فرمود : «آنان هم خوب سوارانی هستند و پدرشان، بهتر از آن دو است».

المعجم الکبیرـ به نقل از حذیفه ـ: روزی از روزها در چهره پیامبر خدا شادمانی دیدیم. گفتیم : ای پیامبر خدا! در چهره ات نشانه های شادمانی می بینیم. فرمود : «چگونه شادمان نباشم، در حالی که جبرئیل آمد و به من بشارت داد که حسن و حسین، سروران جوانان اهل بهشت اند و پدرشان برتر از آنان است».

.

۲ / ۲ ـ ۴فی صُلبِهِ ذُرِّیَّتیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ جَعَلَ ذُرِّیَّةَ کُلِّ نَبِیِّ فی صُلبِهِ ، وإنَّ اللّهَ تَعالی جَعَلَ ذُرِّیَّتی فی صُلبِ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَعالی جَعَلَ ذُرِّیَّةَ کُلِّ نَبِیٍّ فی صُلبِهِ ، وجَعَلَ ذُرِّیَّتی فی صُلبِ هذا . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، ما بَعَثَ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ نَبِیّا إلّا وجَعَلَ ذُرِّیَّتَهُ من صُلبِهِ ، وجَعَلَ ذُرِّیَّتی مِن صُلبِکَ ، ولَولاکَ ما کانَت لی ذُرِّیَّةٌ . ⁽³⁾

۲ / ۳المَنزِلَةُ عِندَ النَّبِیِّ۲ / ۳ ـ ۱مَنزِلَتُهُ مِنّی کَمَنزِلَتی عِندَ اللّهِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ مِنّی بِمَنزِلَتی مِن رَبّی . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۲ ـ ۴ نسل من در پشت اوست

۲ / ۳ جایگاهش نزد پیامبر

اشاره

۲ / ۳ ـ ۱ جایگاه او نسبت به من، مثل جایگاه من نسبت به خداست

۲ / ۲ ـ ۴نسل من در پشت اوستپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، نسل هر پیامبری را در پشت او قرار داده؛ ولی خداوند متعال، نسل مرا در پشت علی بن ابی طالب قرار داده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، نسل هر پیامبری را در پشت خودش قرار داده و نسل مرا در پشت این (علی علیه السلام ) قرار داده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! خداوند عز و جل ، هیچ پیامبری را برنینگیخت، جز آن که نسل او را در پشتش قرار داد؛ ولی نسل مرا در پشت تو قرار داد، و اگر تو نبودی، من نسلی نداشتم.

۲ / ۳جایگاهش نزد پیامبر۲ / ۳ ـ ۱جایگاه او نسبت به من، مثل جایگاه من نسبت به خداستپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :جایگاه علی نسبت به من، مثل جایگاه من نسبت به پروردگارم است.

.

الأمالی للطوسی عن عبد اللّه بن مسعود :رَأَیتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله وکَفُّهُ فی کَفِّ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام وهُوَ یُقَلِّبُهُ . فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، ما مَنزِلَةُ عَلِیٍّ مِنکَ ؟ فَقالَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ : کَمَنزِلَتی مِنَ اللّهِ . ⁽¹⁾

بشارة المصطفی عن ابن مسعود :نَظَرَ إلَیَّ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وهُوَ واضِعُ کَفّهِ فی کَفِّ عَلِیٍّ علیه السلام مُبتَسِما فی وَجهِهِ ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، ما مَنزِلَةُ عَلِیٍّ مِنکَ ؟ قالَ : کَمَنزِلَتی عِندَ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ . ⁽²⁾

تاریخ دمشق عن جابر بن عبد اللّه :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله نَزَلَ بِخُمٍّ ، فَتَنَحَّی النّاسُ عَنهُ ، ونَزَلَ مَعَهُ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، فَشَقَّ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله تَأَخُّرُ النّاسِ عَنهُ ، فَأَمَرَ عَلِیّا لِیَجمَعَهُم ، فَلَمَّا اجتَمَعوا قامَ فیهِم وهُوَ مُتَوَسِّدٌ عَلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ ، فَحَمِدَ اللّهَ ، وأثنی عَلَیهِ ، ثُمَّ قالَ : أیُّهَا النّاسُ ! إنّی قَد کَرِهتُ تَخَلُّفَکُم وتَنَحِّیَکُم عَنّی حَتّی خُیِّلَ إلَیَّ أنَّهُ لَیسَ مِن شَجَرَةٍ أبغَضَ إلَیکُم مِن شَجَرَةٍ تَلینی . ثُمَّ قالَ : لکِنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ أنزَلَهُ [اللّهُ] مِنّی بِمَنزِلَتی عِندَهُ ، فَرَضِیَ اللّهُ عَنهُ کَما أنَا راضٍ عَنهُ ، فَإِنَّهُ لا یَختارُ عَلی قُربی ومَحَبَّتی شَیئا . ثُمَّ رَفَعَ یَدَیهِ فَقالَ : اللّهُمَّ مَن کُنتُ مَولاهُ فَعَلِیٌّ مَولاهُ ، اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ ، وعادِ مَن عاداهُ . ⁽³⁾

راجع : ج ۲ ص ۳۶ (احادیث المنزلة) .

.

الأمالی ، طوسیـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: پیامبر خدا را دیدم، در حالی که دستش در دست علی بن ابی طالب علیه السلام بود و آن را می چرخانْد. گفتم : ای پیامبر خدا! جایگاه علی نزد تو چگونه است؟ فرمود : «مثل جایگاه من نزد خدا».

بشارة المصطفیـ به نقل از ابن مسعود ـ: پیامبر خدا در حالی که دست در دست علی علیه السلام داشت و به وی لبخند می زد، به من نگاه کرد. گفتم : ای پیامبر خدا! جایگاه علی نزد تو چگونه است؟ فرمود : «چون جایگاه من نزد خدای عز و جل».

تاریخ دمشقـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: پیامبر خدا حرکت کرد تا به خُم رسید. مردم از او کناره گرفتند و علی بن ابی طالب علیه السلام با وی فرود آمد. دوری مردم از وی ، بر پیامبر صلی الله علیه و آله سنگین آمد. به علی علیه السلام دستور داد تا مردم را گرد آورَد. وقتی آنان گِرد آمدند، برپا ایستاد و در حالی که به علی علیه السلام تکیه داده بود، حمد و سپاس خدای را به جا آورد و فرمود : «ای مردم! طفره رفتن و دوری گزیدنتان از من، بر من گران آمد، به گونه ای که پنداشتم هیچ درختی نزد شما از درختی که پیش من است، ناگوارتر نیست». ⁽¹⁾آن گاه فرمود : «امّا خداوند، علی بن ابی طالب را نسبت به من، همچون من نسبت به خودش قرار داده است. خداوند از او خشنود باشد، چنان که من از او خشنودم؛ زیرا او هیچ چیزی را بر نزدیکی و محبّت من برنگزیده است». آن گاه،دو دست خود را بلند کرد و فرمود:«پروردگارا ! آن که من مولای اویم، این علی مولای اوست. پروردگارا ! دوستدار علی را دوست بدار و دشمنش را دشمن بدار».

ر . ک : ج ۲ ص ۳۷ (احادیث منزلت) .

.

۲ / ۳ ـ ۲بِمَنزِلَةِ رَأسی مِن بَدَنیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ مِنّی بِمَنزِلَةِ رَأسی مِن بَدَنی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ مِنّی مِثلُ رَأسی مِن بَدَنی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ مِنّی کَرَأسی مِن بَدَنی . ⁽³⁾

۲ / ۳ ـ ۳هُوَ مِنّی وأنَا مِنهُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ مِنّی وأنَا مِنهُ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۳ ـ ۲ همچون سرم نسبت به تنم است

۲ / ۳ ـ ۳ او از من است و من از اویم

۲ / ۳ ـ ۲همچون سرم نسبت به تنم استپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی برای من، همچون سرم نسبت به تنم است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی برای من، مثل سرم نسبت به تنم است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی برای من، مانند سرم نسبت به تنم است.

۲ / ۳ ـ ۳او از من است و من از اویمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی از من است و من از اویم.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ مِنّی وأنَا مِنکَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَعاشِرَ النّاسِ ، إنَّ عَلِیّا مِنّی ، وأنَا مِن عَلِیٍّ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ مِنّی ، وأنَا مِن عَلِیٍّ ، ولا یُؤَدّی عَنّی إلّا أنَا أو عَلِیٌّ . ⁽³⁾

سنن الترمذی عن عمران بن حصین :بَعَثَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله جَیشا ، وَاستَعمَلَ عَلَیهِم عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ، فَمَضی فِیالسَّرِیَّةِ فَأَصابَ جارِیَةً فَأَنکَروا عَلَیهِ ، وتَعاقَدَ أربَعَةٌ مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالوا : إذا لَقینا رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله أخبَرناهُ بما صَنَعَ عَلِیٌّ ، وکانَ المُسلِمونَ إذا رَجَعوا مِنَ السَّفَرِ بَدَؤوا بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَسَلَّموا عَلَیهِ ، ثُمَّ انصَرَفوا إلی رِحالِهِم ، فَلَمّا قَدِمَتِ السَّرِیَّةُ سَلَّموا عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله . فَقامَ أحَدُ الأَربَعَةِ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، أ لَم تَرَ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ صَنَعَ کَذا وکَذا ، فَأَعرَضَ عَنهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، ثُمَّ قامَ الثّانی فَقالَ مِثلَ مَقالَتِهِ ، فَأَعرَضَ عَنهُ ، ثُمَّ قامَ الثّالِثُ فَقالَ مِثلَ مَقالَتِهِ ، فَأَعرَضَ عَنهُ ، ثُمَّ قامَ الرّابِعُ فَقالَ مِثلَ ما قالوا ، فَأَقبَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وَالغَضَبُ یُعرَفُ فی وَجهِهِ ، فَقالَ : ما تُریدونَ مِن عَلِیٍّ ؟ ما تُریدونَ مِن عَلِیٍّ ؟ ما تُریدونَ مِن عَلِیٍّ ؟ إنَّ عَلِیّا مِنّی وأنَا مِنهُ ، وهُوَ وَلِیُّ کُلِّ مُؤمِنٍ بَعدی . ⁽⁴⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو از منی و من از توام.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای مردم! علی از من است و من از علی ام.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی از من است و من از علی ام؛ و بار مسئولیت را از دوشم، کسی جز خودم یا علی برنمی دارد.

سنن التِّرمِذیـ به نقل از عمران بن حصین ـ: پیامبر خدا، سپاهی گسیل داشت و علی ابن ابی طالب علیه السلام را بر آنها گماشت. پس [ علی علیه السلام ] سپاه را فاتح ساخت و کنیزی را برگزید. بر او ناروا شمردند و چهار تن از یاران پیامبر صلی الله علیه و آله قرار گذاشتند و گفتند : هنگامی که پیامبر خدا را دیدیم، کاری را که علی انجام داد، به وی گزارش خواهیم کرد ـ و چنان بود که مسلمانان، هنگامی که از سفر برمی گشتند، نخست به دیدار پیامبر خدا می رفتند و به وی سلام می گفتند و آن گاه به منزل خود می رفتند ـ . هنگامی که لشکریان باز گشتند، به پیامبر صلی الله علیه و آله سلام کردند. پس یکی از آن چهار تن برخاست و گفت : ای پیامبر خدا! نمی نگری که علی بن ابی طالب، فلان کار و فلان کار را کرد؟ پیامبر خدا از وی روی برگردانْد. دومی برخاست و همچون فرد نخستین، سخن گفت و پیامبر خدا از وی روی برگردانْد . سومی برخاست و همچون اوّلی سخن گفت و پیامبر صلی الله علیه و آله روی برگردانْد. چهارمی برخاست و همچون آنان سخن گفت. پیامبر صلی الله علیه و آله ، چنان که خشم بر چهره اش نمایان بود، روی کرد و فرمود : «از علی چه می خواهید؟ از علی چه می خواهید؟ از علی چه می خواهید؟ علی از من است و من از علی ام ، و او مولای هر مؤمنی پس از من است».

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أمّا أنتَ یا عَلِیُّ فَخَتَنی ⁽¹⁾وأبو وُلدی ، وأنَا مِنکَ وأنتَ مِنّی . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلام :اُهدِیَ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله قِنوُ ⁽³⁾مَوزٍ ، فَجَعَلَ یُقَشِّرُ المَوزَ ویَجعَلُها فی فَمی ، فَقالَ لَهُ قائِلٌ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنَّکَ تُحِبُّ عَلِیّا ؟ قالَ : أوَما عَلِمتَ أنَّ عَلِیّا مِنّی وأنَا مِنهُ ؟ ! ⁽⁴⁾

راجع : ج ۱ ص ۴۱۲ (البعث لإعلان البراءة من المشرکین) .

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تو ـ ای علی ـ داماد منی و پدر فرزندانم. من از توام و تو از منی.

امام علی علیه السلام :به پیامبر صلی الله علیه و آله خوشه موزی هدیه شد و ایشان، پوست موز را می کَند و آن را در دهان من می گذاشت. کسی به ایشان گفت : ای پیامبر خدا! علی را دوست می داری؟ فرمود : «آیا نمی دانی علی از من است و من از اویم».

ر . ک : ج ۱ ص ۴۱۳ (مأموریت برای اعلان برائت از مشرکان) .

.

۲ / ۳ ـ ۴اُحِبُّ لَهُ ما اُحِبُّ لِنَفسیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، اُحِبُّ لَکَ ما اُحِبُّ لِنَفسی ، وأکرَهُ لَکَ ما أکرَهُ لِنَفسی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: إنّی اُحِبُّ لَکَ ما اُحِبُّ لِنَفسی ، وأکرَهُ لَکَ ما أکرَهُ لِنَفسی . ⁽²⁾

۲ / ۳ ـ ۵نَفسیرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی وَصفِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: ذاکَ نَفسی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ مِنّی کَنَفسی ، طاعَتُهُ طاعَتی ، ومَعصِیَتُهُ مَعصِیَتی . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ کَنَفسی ، لا فَرقَ بَینی وبَینَهُ إلَا النُّبُوَّةَ . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۳ ـ ۴ آنچه را برای خود دوست دارم،برای او نیز دوست می دارم

۲ / ۳ ـ ۵ جانِ من

۲ / ۳ ـ ۴آنچه را برای خود دوست دارم،برای او نیز دوست می دارمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! آنچه را که برای خود دوست می دارم ، برای تو [ نیز] دوست می دارم، و آنچه که برای خود بد می دارم، برای تو [ نیز] بد می دارم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: من آنچه را که برای خود دوست می دارم ، برای تو [ هم ]دوست می دارم ، و آنچه که برای خود بد می دارم ، برای تو [ هم] بد می دارم.

۲ / ۳ ـ ۵جانِ منپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف علی علیه السلام ـ: او جانِ من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی نسبت به من، چون جان من است. پیروی از وی، پیروی از من است، و نافرمانی از وی، نافرمانی از من.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی به مانند جان من است. بین من و او، جز پیامبری فرقی نیست.

.

عنه صلی الله علیه و آله :فَأَمّا عَلِیٌّ فَأَنَا هُوَ ، وهُوَ أنَا . ⁽¹⁾

نثر الدرّ :سُئِلَ [رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ] عَن أصحابِهِ فَذَکَرَهُم ، ثُمَّ سُئِلَ عَن عَلِیٍّ علیه السلام فَقالَ صلی الله علیه و آله : وهَل یُسأَلُ الرَّجُلُ عَن نَفسِهِ . ⁽²⁾

المستدرک علی الصحیحین عن عبـد الرحمن بن عوف :اِفتَتَحَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله مَکَّةَ ، ثُمَّ انصَرَفَ إلَی الطّائِفِ فَحاصَرَهُم ثَمانِیةً أو سَبعَةً ، ثُمَّ أوغَلَ غُدوَةً أو رَوحَةً ، ثُمَّ نَزَلَ ، ثُمَّ هَجَرَ ، ثُمَّ قالَ : أیُّهَا النّاسُ ! إنّی لَکُم فَرَطٌ ⁽³⁾، وإنّی اُوصیکُم بِعِترَتی خَیرا ، مَوعِدُکُمُ الحَوضُ . وَالَّذی نَفسی بِیَدِهِ! لَتُقیمُنَّ الصَّلاةَ ولَتُؤتُنَّ ⁽⁴⁾الزَّکاةَ أو لَأَبعَثَنَّ عَلَیکُم رَجُلاً مِنّی أو کَنَفسی فَلَیَضرِبَنَّ أعناقَ مُقاتِلیهِم وَلَیَسبِیَنَّ ذَرارِیَّهُم . قالَ : فَرَأَی النّاسُ أنَّهُ یَعنی أبا بَکرٍ أو عُمَرَ ، فَأَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ فَقالَ : هذا . ⁽⁵⁾

فضائل الصحابة لابن حنبل عن المطّلب بن عبد اللّه بن حنطب :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله لِوَفدِ ثَقیفٍ حینَ جاؤوهُ : وَاللّهِ لَتُسلِمُنَّ أو لَأَبعَثَنَّ إلَیکُم رَجُلاً مِنّی ـ أو قالَ : مِثلَ نَفسی ـ فَلَیَضرِبَنَّ أعناقَکُم ، وَلَیَسبِیَنَّ ذَرارِیَّکُم ، ولَیَأخُذَنَّ أموالَکُم . قالَ عُمَرُ : فَوَاللّهِ مَا اشتَهَیتُ الإِمارَةَ إلّا یَومَئِذٍ ؛ جَعَلتُ أنصِبُ صَدری لَهُ رَجاءَ أن یَقولَ : هذا ، فَالتَفَتَ إلی عَلِیٍّ فَأَخَذَ بِیَدِهِ ثُمَّ قالَ : هُوَ هذا ، هُوَ هذا . مَرَّتَینِ . ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امّا علی، پس من اویم و او من است.

نثر الدرّ :[ از پیامبر خدا] درباره یارانش پرسیده شد . آنان را شمرد [ و از علی علیه السلام نامی نبرد]. آن گاه از علی علیه السلام پرسیده شد. فرمود : «آیا کسی را از خودش می پرسند؟!».

المستدرک علی الصحیحینـ بـه نـقـل از عبد الرحمان بن عوف ـ: پیامبر خدا، مکّه را گشود. آن گاه رو به طائف نهاد و آنان را هفت و یا هشت روز محاصره کرد. آن گاه، صبحگاه یا عصری به آن جا نفوذ کرد. سپس فرود آمد و بعد، از آن جا هجرت کرد. آن گاه فرمود : «ای مردم! من بر شما پیشی خواهم گرفت. شما را درباره خانواده ام به نیکی سفارش می کنم. وعده گاهتان حوض است». سپس [ خطاب به طائفیان] فرمود : «سوگند به آن که جانم در دست اوست، هر آینه باید نماز به پا دارید و زکات بپردازید، وگرنه کسی را از خودم و یا کسی مثل خودم را گسیل خواهم داشت که گردن جنگجویانتان را بزند و فرزندانتان را اسیر کند». [ عبد الرحمان می گوید :] مردم پنداشتند که مرادش ابوبکر و یا عمر است. پس دست علی علیه السلام را گرفت و فرمود : «این را!».

فضائل الصحابة ، ابن حنبلـ به نقل از مطّلب بن عبد اللّه بن حنطب ـ: پیامبر خدا به هیئت ثقیف ـ در هنگامی که نزد وی آمده بودند ـ فرمود : «سوگند به خدا! یا تسلیم می شوید و یا کسی از خودم (و یا فرمود : مثل خودم) را به سوی شما گسیل خواهم داشت که گردنتان را بزند، فرزندانتان را اسیر کند و دارایی هایتان را بگیرد». عمر گفت : سوگند به خدا، جز در آن روز، فرمانروایی را آرزو نکردم. در دلم امید داشتم که بگوید : «این را»؛ ولی به علی روی کرد و دست وی را گرفت و فرمود : «این، آن مرد است. این، آن مرد است». دوبار فرمود.

.

المصنّف لابن أبی شیبة عن عبد اللّه بن شدّاد :قَدِمَ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وَفدُ أبی سَرحٍ مِنَ الیَمَنِ فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لَتُقیمُنَّ الصَّلاةَ ، ولَتُؤتُنَّ الزَّکاةَ ، ولَتَسمَعُنَّ ولَتُطیعُنَّ أو لَأَبعَثَنَّ إلَیکُم رَجُلاً لِنَفسی ، یُقاتِلُ مُقاتِلَتَکُم ، ویَسبی ذَرارِیَّکُم ، اللّهُمَّ أنَا أو کَنَفسی . ثُمَّ أخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ . ⁽¹⁾

المعجم الأوسط عن جابر بن عبد اللّه الأنصاری :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لَیَنتَهِیَنَّ بَنو وَلیعَةَ ⁽²⁾أو لَأَبعَثَنَّ إلَیهِم رَجُلاً عِندی کَنَفسی ، یَقتُلُ مُقاتِلَتَهُم ویَسبی ذَرارِیَّهُم ، وهُوَ ذا . ثُمَّ ضَرَبَ بِیَدِهِ عَلی کَتِفِ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽³⁾

الخصال عن عامر بن واثلة :کُنتُ فِی البَیتِ یَومَ الشّوری ، فَسَمِعتُ عَلِیّا علیه السلام وهُوَ یَقولُ : ... نَشَدتُکُم بِاللّهِ ، هَل فیکُم أحَدٌ قالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لَیَنتَهِیَنَّ بَنو وَلیعَةَ أو لَأَبعَثَنَّ إلَیهِم رَجُلاً کَنَفسی ، طاعَتُهُ کَطاعَتی ، ومَعصِیَتُهُ کَمَعصِیَتی ، یَغشاهُم بِالسَّیفِ غَیری ؟ قالوا : اللّهُمَّ لا . ⁽⁴⁾

راجع : ج ۷ ص ۵۰۰ (نفس النبیّ) . ج ۹ ص ۴۳۴ (امتحن اللّه قلبه للإیمان) .

.

المصنَّف ، ابن ابی شیبهـ به نقل از عبد اللّه بن شدّاد ـ: هیئت ابو سَرح ، از یمن به نزد پیامبر خدا آمدند. پیامبر خدا به آنان فرمود : «نماز به پا می دارید، زکات می پردازید، گوش می کنید و پیروی می نمایید؛ وگرنه، مردی از خودم را به سویتان گسیل خواهم داشت تا جنگجویانتان را بکُشد و فرزندانتان را اسیر کند. بار خدایا ! خودم و یا مثل خودم را». آن گاه، دست علی علیه السلام را گرفت.

المعجم الأوسطـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصاری ـ: پیامبر خدا فرمود : «بنی ولیعه ⁽¹⁾دست بردارند؛ و گرنه کسی را که در نزدم چون خودم است، به سویشان گسیل خواهم داشت تا جنگجویانشان را بکُشد و فرزندانشان را اسیر کند. او این است!» . آن گاه با دست بر دوش علی بن ابی طالب علیه السلام زد.

الخصالـ به نقل از عامر بن واثله ـ: در روز شورا در آن مکان بودم و شنیدم که علی علیه السلام می فرمود : «... شما را به خدا، آیا در بین شما کسی بجز من هست که پیامبر خدا درباره وی گفته باشد : بنی ولیعه دست بردارند؛ وگرنه کسی را که چون خودم است، به سویشان گسیل خواهم داشت ؛ آنی که پیروی از او ، پیروی از من است و سرپیچی از او ، سرپیچی از من ، و با شمشیر، آنان را فرا می گیرد ؟». گفتند : خیر.

ر . ک : ج ۷ ص ۵۰۱ (جان پیامبر) . و ج ۹ ص ۴۳۵ (خداوند، دل او را به ایمان آزمود) .

.

۲ / ۳ ـ ۶حَبیبیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیّا حَبیبی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ... حَبیبُ اللّهِ وحَبیبی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ أخی وحَبیبی ، فَمَن أرادَکَ أرادَنی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ خاصَّةُ أهلی ، وحَبیبی إلی قَلبی . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ اتَّخَذَنی خَلیلاً کَمَا اتِّخَذَ إبراهیمَ خَلیلاً ، وإنَّ قَصری فِی الجَنَّةِ وقَصرَ إبراهیمَ فِی الجَنَّةِ مُتَقابِلانِ ، وقَصرَ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ بَینَ قَصری وقَصرِ إبراهیمَ ، فَیا لَهُ مِن حَبیبٍ بَینَ خَلیلَینِ ! ⁽⁵⁾

تاریخ دمشق عن علقمة الأسود عن عائشة قالت :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ـ وهُوَ فی بَیتِها لَمّا حَضَرَهُ المَوتُ ـ : اُدعوا لیحَبیبی ، فَدَعوتُ لَهُ أبا بَکرٍ ، فَنَظَرَ إلَیهِ ثُمَّ وَضَعَ رَأسَهُ . ثُمَّ قالَ : اُدعوا لی حَبیبی ، فَدَعَوا لَهُ عُمَرَ ، فَلَمّا نَظَرَ إلَیهِ وَضَعَ رَأسَهُ . ثُمَّ قالَ : اُدعوا لی حَبیبی ، فَقُلتُ : وَیلَکُم ! اُدعوا لَهُ ⁽⁶⁾عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ، فَوَاللّهِ ما یُریدُ غَیرَهُ ، فَلَمّا رَآهُ أفرَدَ الثَّوبَ الَّذی کانَ عَلَیهِ ثُمَّ أدخَلَهُ فیهِ ، فَلَم یَزَل یَحتَضِنُهُ حَتّی قُبِضَ ویَدُهُ عَلیهِ . ⁽⁷⁾

.

۲ / ۳ ـ ۶ محبوب من

۲ / ۳ ـ ۶محبوب منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، محبوب من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب ... ، محبوب خدا و محبوب من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو برادر و محبوب منی. آن که تو را دوست بدارد، مرا دوست داشته است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب ، خویشاوند ویژه من و محبوب دل من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند، مرا دوست خود برگزید، چنان که ابراهیم را دوست برگزید. کاخ من و کاخ ابراهیم در بهشت، رو به روی هم است و کاخ علی بن ابی طالب، بین کاخ من و کاخ ابراهیم است. خوشا به حال او که دوستِ بین دو دوست است!

تاریخ دمشقـ به نقل از علقمة الأسود، از عایشه ـ: پیامبر خدا ـ در هنگام مرگ که در خانه من (عایشه) بود ـ ، فرمود : «دوستم را صدا کنید». من ابوبکر را نزد وی خواندم. نگاهی به وی کرد و سرش را گذاشت و فرمود : «دوستم را صدا کنید». عمر را برایش آوردند. به او نگاه کرد و سپس سرش را گذاشت و فرمود : «دوستم را صدا کنید». گفتم : وای بر شما! علی بن ابی طالب را صدا کنید. سوگند به خدا که جز او را نمی خواهد! وقتی او را دید، پارچه ای را که رویش بود، کنار زد و او را درون آن کشید و همچنان او را در بغل گرفته بود تا درگذشت و دستش روی او بود.

.

۲ / ۳ ـ ۷خَلیلیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ خَلیلی ، ووَزیری ، وخَلیفَتی فی أهلی ، وخَیرَ مَن أترُکُ بَعدی ، ویُنجِزُ مَوعِدی ، ویَقضی دَینی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ... خَلیلُ اللّهِ وخَلیلی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ألا إنَّ أخی ، وخَلیلی ، ووَزیری ، وصَفِیّی ، وخَلیفَتی مِن بَعدی ... عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لِکُلِّ نَبِیٍّ خَلیلٌ ، وإنَّ خَلیلی وأخی عَلِیٌّ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۳ ـ ۷ یار من

۲ / ۳ ـ ۷یار منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :یار من، وزیر من، جانشین من در بین خانواده ام، بهترین کسی که پس از خود می گذارم و وعده هایم را به انجام می رسانَد و وام هایم را ادا می کند، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب ... ، یار خدا و یار من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بدانید که برادر من، یار من، وزیر من، برگزیده من، جانشینم پس از من... علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر پیامبری یاری دارد و یار و برادر من، علی است.

.

۲ / ۳ ـ ۸قاضی دَینیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ یَقضی دَینی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لا یَقضی عَنّی دَینی إلّا أنَا أو عَلِیٌّ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یَقضی دَینی ویُنجِزُ مَوعودی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ أخی، ووَزیری، تَقضی دَینی، وتُنجِزُ مَوعِدی، وتُبرِئُ ذِمَّتی. ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ أخی ، وأبو وُلدی ، تُقاتِلُ عَن سُنَّتی ، وتُبرِئُ ذِمَّتی . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۳ ـ ۸ پردازنده بدهی من

۲ / ۳ ـ ۸پردازنده بدهی منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، بدهی ام را می پردازد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بدهی مرا جز من و یا علی نمی پردازد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب، بدهی ام را می پردازد و وعده هایم را انجام می دهد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو برادرم و وزیر منی، بدهی ام را می پردازی، تعهّدهایم را انجام می دهی و ذمّه ام را آزادی می سازی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو برادر من و پدر فرزندانم هستی، برای حفظ سنّتم نبرد می کنی و ذمّه ام را آزاد می سازی.

.

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ تَغسِلُ جُثَّتی ، وتُؤَدّی ذِمَّتی ، وتُوارینی فی حُفرَتی ، وتَفی بِذِمَّتی . ⁽¹⁾

الإمام علیّ علیه السلام :لَمّا نَزَلَت : «وَ أَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ» ⁽²⁾... فَبَدَرَهُم ⁽³⁾رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : أیُّکُم یَقضی عَن ⁽⁴⁾دَینی ؟ قالَ : فَسَکَتُّ وسَکَتَ القَومُ ، فَأَعادَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله المَنطِقَ ، فَقُلتُ : أنَا یا رَسولَ اللّهِ . قالَ : أنتَ یا عَلِیُّ ، أنتَ یا عَلِیُّ . ⁽⁵⁾

عنه علیه السلام :لَمّا نَزَلَت : «وَ أَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ» قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُّ ، اصنَع لی رِجلَ شاةٍ بِصاعٍ مِن طَعامٍ ... فَبَدَرَهُم ⁽⁶⁾رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِالکَلامِ ، فَقالَ : أیُّکُم یَقضی دَینی ، ویَکونُ خَلیفَتی ووَصِیّی مِن بَعدی ؟ قالَ : فَسَکَتَ العَبّاسُ مَخافَةَ أن یُحیطَ ذلِکَ بِمالِهِ ، فَأَعادَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله الکلامَ ، فَسَکَتَ القَومُ وسَکَتَ العَبّاسُ مَخافَةَ أن یُحیطَ ذلِکَ بِمالِهِ ، فَأَعادَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله الکَلامَ الثّالِثَةَ ... فَقُلتُ : أنَا یا رَسولَ اللّهِ . قالَ : أنتَ یا عَلِیُّ ، أنتَ یا عَلِیُّ . ⁽⁷⁾

مسند ابن حنبل عن عبّاد بن عبد اللّه الأسدی عن الإمام علیّ علیه السلام :لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآیَةُ : «وَ أَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ» قالَ : جَمَعَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله أهلَ بَیتِهِ ، فَاجتَمَعَ ثَلاثونَ ، فَأَکَلوا وشَرِبوا ، قالَ : فَقالَ لَهُم : مَن یَضمَنُ عَنّی دَینی ومَواعیدی ، ویَکونُ مَعی فِی الجَنَّةِ ، ویَکونُ خَلیفَتی فی أهلی ؟ فَقالَ رَجُلٌ ـ لَم یُسَمِّهِ شَریکٌ ⁽⁸⁾ـ : یا رَسولَاللّهِ ، أنتَ کُنتَ بَحرا ، مَن یَقومُ بِهذا ! قالَ : ثُمَّ قالَ الآخَرَ ، فَعَرَضَ ذلِکَ عَلی أهلِ بَیتِهِ ، فَقالَ عَلِیٌّ : أنَا . ⁽⁹⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو بدنم را غسل می دهی، ذمّه ام را آزاد می سازی ، مرا در قبرم می گذاری و به تعهّداتم وفا می کنی.

امام علی علیه السلام :هنگامی که آیه «و خویشان نزدیکت را هشدار ده» نازل شد... ، پیامبر خدا به سراغ آنان رفت و فرمود : «کدام یک از شما وام مرا می پردازید؟». پیامبر صلی الله علیه و آله سکوت کرد و آنان هم سکوت کردند. پیامبر خدا، دوباره سخن را تکرار کرد. من گفتم : من، ای پیامبر خدا! فرمود : «تو ای علی! تو ای علی!».

امام علی علیه السلام :هنگامی که آیه «و خویشان نزدیکت را هشدار ده» نازل شد، پیامبر خدا فرمود : «ای علی! غذایی از ران گوسفندی به همراه یک من گندم برایم آماده کن ...» . پیامبر خدا، آنان را به سخنْ هشدار داد و گفت : «کدام یک از شما وام مرا ادا می کند تا جانشین و وصیّ من پس از من باشد؟». عبّاس از [ ترس] این که پرداخت بدهی ، همه مالش را شامل شود، سکوت اختیار کرد. پیامبر خدا سخن را تکرار کرد و خویشان، ساکت ماندند و عبّاس هم از ترس آن که وام، همه مالش را فرا گیرد، سکوت کرد. پیامبر خدا برای بار سوم،سخن را تکرار کرد... من گفتم : من، ای پیامبر خدا! فرمود : «تو ای علی! تو ای علی!».

مسند ابن حنبلـ به نقل از عَبّاد بن عبد اللّه اسدی، از علی علیه السلام ـ: هنگامی که آیه «و خویشان نزدیکت را هشدار ده» نازل شد، پیامبر خدا، خاندان خود را گِرد آورد. سی نفر گِرد آمدند، خوردند و نوشیدند. آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله به آنان فرمود : «کدام یکْ بدهی و تعهّدات مرا ضمانت می کند، تا با من در بهشت باشد و جانشین من دربین خاندانم گردد؟». مردی از حاضران ⁽¹⁾گفت:ای پیامبر خدا!تو در سخاوت، دریایی. چه کسی می تواند از عهده تعهّداتت برآید؟ یکی دیگر نیز مانند او سخن گفت. [ راوی می گوید :] پیامبر صلی الله علیه و آله آن را به خانواده اش پیشنهاد کرد و علی علیه السلام گفت : من!

.

خصائص أمیر المؤمنین للنسائی عن سعد بن أبی وقّاص :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَومَ الجُحفَةِ ⁽¹⁾، فَأَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ فَخَطَبَ ، فَحَمِدَ اللّهَ وأثنی عَلَیهِ ، ثُمَّ قالَ : أیُّهَا النّاسُ ! إنّی وَلِیُّکُم ؟ قالوا : صَدَقتَ یا رَسولَ اللّهِ ، أنتَ وَلِیُّنا . ثُمَّ أخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ فَرَفَعَها فَقالَ : هذا وَلِیّی ویُؤَدّی عَنّی دَینی ، وأنَا مُوالی مَن والاهُ ومُعادی مَن عاداهُ . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلام :أ لا تَری یا طَلحَةُ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله قالَ لی ـ وأنتُم تَسمَعونَ ـ : یا أخی ، إنَّهُ لا یَقضی عَنّی دَینی،ولا یُبرِئُ ذِمَّتی غَیرُکَ ، أنتَ تُبرِئُ ذِمَّتی ، وتُؤَدّی أمانَتی ؟! ⁽³⁾

علل الشرائع عن زید بن علیّ علیه السلام :لَمّا حَضَرَت رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله الوَفاةُ ورَأسُهُ فی حِجرِ عَلِیٍّ علیه السلام ، وَالبَیتُ غاصٌّ بِمَن فیهِ مِنَ المُهاجِرینَ وَالأَنصارِ ، وَالعَبّاسُ قاعِدٌ قُدّامَهُ ، قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا عَبّاسُ ، أ تَقبَلُ وَصِیَّتی ، وتَقضی دَینی ، وتُنجِزُ مَوعِدی ؟ فَقالَ : إنِّی امرُؤٌ کَبیرُ السِّنِّ کَثیرُ العِیالِ لا مالَ لی ، فَأَعادَها عَلَیهِ ثَلاثا ، کُلَّ ذلِکَ یَرُدُّها عَلَیهِ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : سَاُعطیها رَجُلاً یَأخُذُها بِحَقِّها لا یَقولُ مِثلَ ما تَقولُ ، ثُمَّ قالَ : یا عَلِیُّ ، أَ تقبَلُ وَصِیَّتی ، وتَقضی دَینی ، وتُنجِزُ مَوعِدی ؟ قالَ : فَخَنَقَتهُ العَبرَةُ ولَم یَستَطِع أن یُجیبَهُ ، ولَقَد رَأی رَأسَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَذهَبُ ویَجیءُ فی حِجرِهِ ، ثُمَّ أعادَ عَلَیهِ ، فَقالَ لَهُ عَلِیٌّ علیه السلام : نَعَم بِأَبی أنتَ واُمّی یا رَسولَ اللّهِ . فَقالَ : یا بِلالُ ، ائتِ بِدِرعِ رَسولِ اللّهِ ، فَأَتی بِها ، ثُمَّ قالَ : یا بِلالُ ، ائتِ بِرایَةِ رَسولِ اللّهِ ، فَأَتی بِها ، ثُمَّ قالَ : یا بِلالُ ، ائتِ بِبَغلَةِ رَسولِ اللّهِ بِسَرجِها ولِجامِها ، فَأَتی بِها ، ثُمَّ قالَ : یا عَلِیُّ ، قُم فَاقبِض هذا بِشَهادَةِ مَن فِی البَیتِ مِنَ المُهاجِرینَ وَالأَنصارِ ، کَی لا یُنازِعَکَ فیهِ أحَدٌ مِن بَعدی ، قالَ : فَقامَ عَلِیٌّ علیه السلام وحَمَلَ ذلِکَ حَتَّی استَودَعَ جَمیعَ ذلِکَ فی مَنزِلِهِ ثُمَّ رَجَعَ . ⁽⁴⁾

.

خصائص أمیر المؤمنین ، نسائیـ به نقل از سعد بن ابی وقّاص ـ: در روز جحفه (روز غدیر خم) از پیامبر خدا شنیدم که دست علی علیه السلام را گرفته، سخنرانی می کرد. سپاسِ خدای را به جای آورد و بر او درود فرستاد. سپس فرمود : «ای مردم! آیا من ولیّ شمایم؟». گفتند : درست است ای پیامبر خدا! تو ولیّ مایی. آن گاه دست علی علیه السلام را گرفت و بلند کرد و فرمود : «این، ولیّ من است و بدهی هایم را از طرف من ادا خواهد کرد. من دوست آنم که دوستش بدارد، و دشمن آنم که دشمنش بدارد».

امام علی علیه السلام :ای طلحه! آیـا چـنین نیست کـه پیامبر خدا به من فرمود و شما هم می شنیدید که : «ای برادرم! جز تو کسی بدهی های مرا نمی پردازد و ذمّه مرا آزاد نمی کند. تو ذمّه مرا آزاد می کنی و امانت های مرا [ به صاحبانش ]برمی گردانی»؟

علل الشرائعـ به نقل از زید بن علی علیه السلام ـ: هنگامی که درگذشتِ پیامبر خدا فرا رسید و سرِ وی در دامن علی علیه السلام بود و خانه، پُر از مهاجران و انصار بود و عبّاس، جلوی پیامبر خدا نشسته بود، ایشان فرمود : «ای عبّاس! آیا وصیّت مرا قبول می کنی و بدهی های مرا می پردازی و به وعده هایم وفا می کنی؟». عبّاس گفت : من مردی کهن سال و عیالوارم و دارایی ای ندارم. پیامبر صلی الله علیه و آله سه بار این پیشنهاد را تکرار کرد و [ عبّاس ]در هر بار، همان پاسخ ها را می داد . پیامبر خدا فرمود : «آن را به کسی می سپارم که به درستی آن را انجام دهد و مثل آنچه که تو گفتی ، نگوید». آن گاه فرمود : «ای علی! آیا وصیّت مرا می پذیری، بدهی هایم را می پردازی و تعهّداتم را انجام می دهی؟». بغض، گلوی علی علیه السلام را گرفت و نتوانست پاسخ پیامبر صلی الله علیه و آله را بگوید؛ چرا که می دید سرِ پیامبر خدا در دامنش تکان می خورَد. پیامبر صلی الله علیه و آله بار دیگر فرمود. علی علیه السلام در پاسخ گفت : آری، پدر و مادرم فدایت، ای پیامبر خدا! آن گاه پیامبر خدا فرمود : «ای بلال! سپر پیامبر خدا را بیاور»، و آورد. آن گاه فرمود : «ای بلال! پرچم پیامبر خدا را بیاور»، و آورد. آن گاه فرمود : «استر پیامبر خدا را با زین و افسارش بیاور»، و آورد. آن گاه فرمود : «ای علی! به گواهی کسانی از مهاجران و انصار که [ این جا] در خانه هستند، اینها را برای خود بردار تا پس از من کسی با تو در آن درگیر نشود». علی علیه السلام برخاست و همه را بُرد و در خانه اش گذاشت و برگشت.

.

الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله أمَرَنی فی وَصِیَّتِهِ بِقَضاءِ دُیونِهِ وعِداتِهِ ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، قَد عَلِمتَ أنَّهُ لَیسَ عِندی مالٌ ، فَقالَ : سَیُعینُکَ اللّهُ . فَما أرَدتُ أمرا مِن قَضاءِ دُیونِهِ وعِداتِهِ إلّا یَسَّرَهُ اللّهُ لی ، حَتّی قَضَیتُ دُیونَهُ وعِداتِهِ ، وأحصَیتُ ذلِکَ فَبَلَغَ ثَمانینَ ألفا ، وبَقِیَ بَقِیَّةٌ أوصَیتُ الحَسَنَ أن یَقضِیَها . ⁽¹⁾

المناقب لابن شهر آشوب عن قتادة :بَلَغَنا أنَّ عَلِیّا علیه السلام نادی ثَلاثَةَ أعوامٍ بِالمَوسِمِ : مَن کانَ لَهُ عَلی رَسولِ اللّهِ دَینٌ فَلیَأتِنا نَقضِ ⁽²⁾عَنهُ . ⁽³⁾

.

امام علی علیه السلام :پیامبر خدا در وصیّتش به من، فرمان به پرداخت وام ها و تعهّداتش داد. گفتم : ای پیامبر خدا! می دانی که من مالی ندارم. فرمود : «خداوند، یاری ات خواهد کرد». پس از آن، هرگاه خواستم بخشی از بدهی ها و تعهّداتش را بپردازم، خداوند، آن را برایم آسان ساخت. بدهی ها و تعهّداتش را پرداختم، آن را شمردم و دیدم که هشتاد هزار [ سکّه] شد. مقداری از آن مانْد. به حسن ، وصیّت کردم تا آن را بپردازد.

المناقب ، ابن شهرآشوبـ به نقل از قتاده ـ: شنیده ایم که سه سال در هنگام حج، علی علیه السلام بانگ می زد : «هرکس وامی از او برعهده پیامبر خداست، پیش ما بیاید تا وامش را بپردازیم».

.

۲ / ۳ ـ ۹وَلِیّی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِمسند ابن حنبل عن ابن عبّاس :قالَ [رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ]لِبَنی عَمِّهِ : أیُّکُم یُوالینی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ؟ ـ وعَلِیٌّ مَعَهُ جالِسٌ ـ فَأَبَوا ، فَقالَ عَلِیٌّ : أنَا اُوالیکَ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . قالَ : أنتَ وَلِیّی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . قالَ : فَتَرَکَهُ ثُمَّ أقبَلَ عَلی رَجُلٍ مِنهُم فَقالَ : أیُّکُم یُوالینی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ؟ فَأَبَوا ، قالَ : فَقالَ عَلِیٌّ : أنَا اُوالیکَ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، فَقالَ : أنتَ وَلِیّی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽¹⁾

المستدرک علی الصحیحین عن ابن عبّاس :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله قالَ [لِبَنی عَمِّهِ] : أیُّکُم یَتَوَلّانی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ؟ فَقالَ لِکُلِّ رَجُلٍ مِنهُم : أ تَتَوَلّانی ⁽²⁾فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ؟ فَقالَ : لا ، حَتّی مَرَّ عَلی أکثَرِهِم ، فَقالَ عَلِیٌّ : أنَا أتَوَلّاکَ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . فَقالَ : أنتَ وَلِیّی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽³⁾

المعجم الکبیر عن ابن عبّاس :قالَ [رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ] لِبَنی عَمِّهِ : أیُّکُم یَتَوَلّانی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ؟ ثَلاثا حَتّی مَرَّ عَلی آخِرِهِم ، فَقالَ عَلِیٌّ : یا نَبِیَّ اللّهِ ، أنَا وَلِیُّکَ فِی الدُّنیا وفِی الآخِرَةِ . فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : أنتَ وَلِیّی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۳ ـ ۹ ولیّ من در دنیا و آخرت

۲ / ۳ ـ ۹ولیّ من در دنیا و آخرتمسند ابن حنبلـ بـه نـقل از ابـن عـبّـاس ـ: [ پیامبر خدا] به عموزادگانش فرمود : «کدام یک از شما در دنیا و آخرت، ولیّ من خواهد بود؟» علی علیه السلام هم در کنارش نشسته بود که سر بر تافتند. علی علیه السلام گفت : من در دنیا و آخرت، ولیّ ات خواهم بود. فرمود : «تو ولیّ من در دنیا و آخرتی». [ راوی گوید :] علی علیه السلام را گذاشت و به یکی از آنان رو کرد و فرمود : «کدام یک از شما در دنیا و آخرت، ولیّ من خواهد بود؟». سر برتافتند. علی علیه السلام گفت : من در دنیا و آخرت یار و یاورت خواهم بود. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «تو ولیّ من در دنیا و آخرتی».

المستدرک علی الـصحیحینـ بــه نـقـل از ابن عبّاس ـ: پیامبر خدا [ به عموزادگانش ]فرمود : «کدام یک از شما ولیّ من در دنیا و آخرت می شود» . به هر کدام از آنان فرمود : «آیا در دنیا و آخرت، مرا ولیّ می شوی؟»، پاسخ «نه» می داد، تا آن که به بسیاری از آنان فرمود. علی علیه السلام گفت : من در دنیا و آخرت، ولیّ ات خواهم بود. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «تو ولیّ من در دنیا و آخرتی».

المعجم الکبیرـ به نقل از ابن عبّاس ـ: [پیامبر خدا ]به عموزادگانش فرمود : «کدام یک از شما در دنیا و آخرت، ولیّ من می شود؟». سه بار تکرار کرد تا به آخرین آنان رسید. علی علیه السلام گفت : ای پیامبر خدا! من ولیّ تو در دنیا و آخرتم. پیامبر فرمود : «تو ولیّ من در دنیا و آخرتی».

.

۲ / ۳ ـ ۱۰حَیاتُهُ ومَوتُهُ مَعیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أبشِر یا عَلِیُّ ، حَیاتُکَ ومَوتُکَ مَعی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: حَیاتُکَ حَیاتی ، ومَوتُکَ مَوتی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ألا وإنّی أخوکَ یا عَلِیُّ ، وأنتَ مَعی فی کُلِّ دارِ کَرامَةٍ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽³⁾

۲ / ۴المَکانَةُ السِّیاسِیَّةُ وَالِاجتِماعِیَّةُ۲ / ۴ ـ ۱أنَا وعَلِیٌّ أبَوا هذِهِ الاُمَّةِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أنا وعَلِیٌّ أبَوا هذِهِ الاُمَّةِ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۳ ـ ۱۰ زندگی و مرگش با من است

۲ / ۴ جایگاه سیاسی و اجتماعی

اشاره

۲ / ۴ ـ ۱ من و علی، پدران این امّتیم

۲ / ۳ ـ ۱۰زندگی و مرگش با من استپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بشارت می دهم ـ ای علی ـ که زندگی و مرگ تو با من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: زندگی تو زندگی من، و مرگ تو مرگ من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آگاه باش که من برادر توام ـ ای علی ـ و تو در هر کرامتکده ای در دنیا و آخرت با منی.

۲ / ۴جایگاه سیاسی و اجتماعی۲ / ۴ ـ ۱من و علی، پدران این امّتیمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی، پدران این امّتیم.

.

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنَا وأنتَ أبَوا هذِهِ الاُمَّةِ . ⁽¹⁾

الإمام علیّ علیه السلام :قالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أنَا وأنتَ یا عَلِیُّ أبَوا هذَا الخَلقِ ، فَمَن عَقَّنا فَعَلَیهِ لَعنَةُ اللّهِ ، أمِّن یا عَلِیُّ ، فَقُلتُ : آمینَ یا رَسولَ اللّهِ . فَقالَ : یا عَلِیُّ ، أنَا وأنتَ مَولَیا هذَا الخَلقِ ، فَمَن جَحَدَنا وَلاءَنا وأنکَرَنا حَقَّنا فَعَلَیهِ لَعنَةُ اللّهِ ، أمِّن یا عَلِیُّ ، فَقُلتُ : آمینَ یا رَسولَ اللّهِ . ⁽²⁾

الإمام الرضا علیه السلام :إنَّ شَفَقَةَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله عَلی اُمَّتِهِ شَفَقَةُ الآباءِ عَلَی الأَولادِ ، وأفضَلُ اُمَّتِهِ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام ، ومِن بَعدِهِ شَفَقَةُ عَلِیٍّ علیه السلام عَلَیهِم کَشَفَقَتِهِ صلی الله علیه و آله ؛ لِأَنَّهُ وَصِیُّهُ وخَلیفَتُهُ وَالإِمامُ بَعدَهُ ، فَلِذلِکَ قالَ صلی الله علیه و آله : «أنَا وعَلِیٌّ أبَوا هذِهِ الاُمَّةِ» . ⁽³⁾

۲ / ۴ ـ ۲حَقُّهُ عَلَی الاُمَّةِ کَحَقِّ الوالِدِ عَلی وَلَدِهِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :حَقُّ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ عَلی هذِهِ الاُمَّةِ کَحَقِّ الوالِدِ عَلی وَلَدِهِ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲ حقّ او بر امّت، چون حقّ پدر بر فرزند است

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! من و تو پدران این امّتیم.

امام علی علیه السلام :پیامبر خدا به من فرمود : «من و تو ـ ای علی ـ پدران این مردمیم. هر کس که ما او را عاق کنیم، نفرین خدا بر او باد! ای علی! آمین بگو» . من گفتم : آمین، ای پیامبر خدا! فرمود : «ای علی! من و تو مولای این مردمیم. هر کس ولایت ما را انکار کند و حقّ ما را نپذیرد، نفرین خدا بر او! ای علی! آمین بگو». گفتم : آمین، ای پیامبر خدا!

امام رضا علیه السلام :مهر پیامبر صلی الله علیه و آله بر امّتش، چون مهر پدران بر فرزندانشان است و برترین از میان امّتش علی بن ابی طالب علیه السلام بود وپس از پیامبر صلی الله علیه و آله ، مهر علی علیه السلام بر آنان، چون مهر پیامبر صلی الله علیه و آله است؛ چون او وصی، جانشین و امامِ پس از وی است. به همین خاطر، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «من و علی، پدران این امّتیم».

۲ / ۴ ـ ۲حقّ او بر امّت، چون حقّ پدر بر فرزند استپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حقّ علی بن ابی طالب بر این امّت، مثل حق پدر است بر فرزندش.

.

عنه صلی الله علیه و آله :حَقُّ عَلِیٍّ عَلَی المُسلِمینَ حَقُّ الوالِدِ عَلی وَلَدِهِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :حَقُّ عَلِیٍّ عَلَی النّاسِ حَقُّ الوالِدِ عَلی وَلَدِهِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ فی هذِهِ الاُمَّةِ کَمَثَلِ الوالِدِ . ⁽³⁾

۲ / ۴ ـ ۳سَیِّدُ العَرَبِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أنَا سَیِّدُ وُلدِ آدَمَ ، وعَلِیٌّ سَیِّدُ العَرَبِ . ⁽⁴⁾

الإمام الحسن علیه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا أنَسُ ، انطَلِق فَادعُ لی سَیِّدَ العَرَبِ ـ یَعنی عَلِیّا ـ فَقالَت عائِشَةُ : أ لَستَ سَیِّدَ العَرَبِ ؟ قالَ : أنَا سَیِّدُ وُلدِ آدَمَ ، وعَلِیٌّ سَیِّدُ العَرَبِ . ⁽⁵⁾

الإمام الحسین علیه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا أنَسُ ، ادعُ لی سَیِّدَ العَرَبِ ، فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، أ لَستَ سَیِّدَ العَرَبِ ؟ قالَ : أنَا سَیِّدُ وُلدِ آدَمَ ، وعَلِیٌّ سَیِّدُ العَرَبِ . ⁽⁶⁾

.

۲ / ۴ ـ ۳ سَرور عرب

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حقّ علی بر مسلمانان، حقّ پدر بر فرزندش است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حقّ علی بر مردم، حقّ پدر بر فرزندش است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی در بین این امّت، مثل پدر است.

۲ / ۴ ـ ۳سَرور عرب ⁽¹⁾پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من سرور فرزندان آدمم و علی، سرور عرب است.

امام حسن علیه السلام :پیامبر خدا فرمود : «ای اَنس! برو و سرور عرب (یعنی علی علیه السلام ) را برایم صدا کن». عایشه گفت : مگر تو سرور عرب نیستی؟ فرمود : «من سرور بنی آدمم و علی ، سرور عرب است».

امام حسین علیه السلام :پیامبر خدا فرمود : «ای اَنس! سرور عرب را برایم صدا کن». انس گفت : ای پیامبر خدا ! مگر تو سرور عرب نیستی؟ فرمود : «من سرور بنی آدمم و علی، سرور عرب است».

.

المعجم الأوسط عن أنس بن مالک:إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله قالَ : مَن سَیِّدُ العَرَبِ ؟ قالوا : أنتَ یا رَسولَ اللّهِ . قالَ : أنَا سَیِّدُ وُلدِ آدَمَ ، وعَلِیٌّ سَیِّدُ العَرَبِ . ⁽¹⁾

الأمالی للطوسی عن أنس بن مالک :بَینَما أنَا اُوَضِّئُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله إذ دَخَلَ عَلِیٌّ علیه السلام فَجَعَلَ یَأخُذُ مِن وَضوئِهِ فَیَغسِلُ بِهِ وَجهَهُ ، ثُمَّ قالَ : أنتَ سَیِّدُ العَرَبِ . فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، أنتَ رَسولُ اللّهِ وسَیِّدُ العَرَبِ . قالَ : یا عَلِیُّ ، أنَا رَسولُ اللّهِ وسَیِّدُ وُلدِ آدَمَ ، وأنتَ أمیرُ المُؤمِنینَ وسَیِّدُ العَرَبِ . ⁽²⁾

المستدرک علی الصحیحین عن عائشة :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اُدعوا لی سَیِّدَ العَرَبِ، فَقُلتُ: یا رَسولَ اللّهِ، أ لَستَ سَیِّدَ العَرَبِ ؟ قالَ : أنَا سَیِّدُ وُلدِ آدَمَ ، وعَلِیٌّ سَیِّدُ العَرَبِ . ⁽³⁾

معانی الأخبار عن عائشة :کُنتُ عِندَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَأَقبَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام فَقالَ : هذا سَیِّدُ العَرَبِ . فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، أ لَستَ سَیِّدَ العَرَبِ ؟ قالَ : أنَا سَیِّدُ وُلدِ آدَمَ ، وعَلِی ¨ٌّ سَیِّدُ العَرَبِ. ومَا السَّیِّدُ؟ قالَ: مَنِ افتُرِضَت طاعَتُهُ کَمَا افتُرِضَت طاعَتی . ⁽⁴⁾

تاریخ بغداد عن سلمة بن کهیل :مَرَّ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وعِندَهُ عائِشَةُ ، فَقالَ لَها : إذا سَرَّکِ أن تَنظُری إلی سَیِّدِ العَرَبِ فَانظُری إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ ، فَقالَت : یا نَبِیَّ اللّهِ ، أ لَستَ سَیِّدَ العَرَبِ ؟ فَقالَ : أنَا إمامُ المُسلِمینَ ، وسَیِّدُ المُتَّقینَ ، إذا سَرَّکِ أن تَنظُری إلی سَیِّدِ العَرَبِ فَانظُری إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽⁵⁾

.

المعجم الأوسطـ به نقل از انس بن مالک ـ: پیامبر خدا فرمود : «چه کسی سرور عرب است؟». گفتند : تو ای پیامبر خدا! فرمود : «من سرور بنی آدمم و علی، سَرور عرب است».

الأمالی ، طوسی ،ـ به نقل از انس بن مالک ـ: هنگامی که من پیامبر خدا را در وضو کمک می دادم، علی علیه السلام وارد شد و از [ آب ]وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله می گرفت و صورتش را می شست. آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «تو سرور عربی». علی علیه السلام گفت : ای پیامبر خدا! تو پیامبر خدا و سرور عربی. فرمود : «ای علی! من پیامبر خدا و سرور بنی آدمم و تو، امیر مؤمنان و سرور عربی».

المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از عایشه ـ: پیامبر خدا فرمود : «سرور عرب را برایم صدا کنید». گفتم : ای پیامبر خدا ! مگر تو سرور عرب نیستی؟ فرمود : «من سرور بنی آدمم و علی، سرور عرب است».

معانی الأخبارـ به نقل از عایشه ـ: نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بودم که علی بن ابی طالب علیه السلام آمد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «این، سرور عرب است». گفتم : ای پیامبر خدا! مگر تو سرور عرب نیستی؟ فرمود : «من سرور بنی آدمم و علی، سرور عرب است». گفتم : سرور، چه کسی است؟ فرمود : «کسی که پیروی اش واجب است، همان گونه که پیروی من واجب است».

تاریخ بغدادـ به نقل از سلمة بن کهیل ـ: علی بن ابی طالب علیه السلام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفت و عایشه نزد ایشان بود. پیامبر صلی الله علیه و آله به عایشه فرمود : «اگر نگاه کردن به سرور عرب را دوست داری، به علی بن ابی طالب بنگر». عایشه گفت : ای پیامبر خدا! آیا تو سرور عرب نیستی؟ فرمود : «من پیشوای مسلمانان و سرور پرهیزگارانم. اگر نگاه کردن به سرور عرب را دوست داری، به علی بن ابی طالب بنگر».

.

۲ / ۴ ـ ۴سَیِّدُ المُسلِمینَرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اُوحِیَ إلَیَّ فی عَلِیٍّ ثَلاثٌ : أنَّهُ سَیِّدُ المُسلِمینَ ، وإمامُ المُتَّقینَ ، وقائِدُ الغُرِّ المُحَجَّلینَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ أوحی إلَیَّ فی عَلِیٍّ ثَلاثَةَ أشیاءَ لَیلَةَ أسری : أنَّهُ سَیِّدُ المُؤمِنینَ ، وإمامُ المُتَّقینَ ، وقائِدُ الغُرِّ المُحَجَّلینَ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :اِنتَهَیتُ لَیلَةَ اُسرِیَ بی إلی سِدرَةِ المُنتَهی ، فَأَوحَی اللّهُ إلَیَّ فی عَلِیٍّ ثَلاثا : إنَّهُ إمامُ المُتَّقینَ ، وسَیِّدُ المُسلِمینَ ، وقائِدُ الغُرِّ المُحَجَّلینَ إلی جَنّاتِ النَّعیمِ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: مَرحَبا بِسَیِّدِ المُسلِمینَ وإمامِ المُتَّقینَ . ⁽⁴⁾

تاریخ دمشق عن عائشة :أقبَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ یَوما ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : هذا سَیِّدُ المُسلِمینَ ، فَقُلتُ : أ لَستَ سَیِّدَ المُسلِمینَ یا رَسولَ اللّهِ ؟ فَقالَ : أنَا خَاتَمُ النَّبِیّینَ ، ورَسولُ رَبِّ العالَمینَ . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ ـ ۴ سرورِ مسلمانان

۲ / ۴ ـ ۴سرورِ مسلمانانپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :درباره علی بن ابی طالب علیه السلام سه چیز بر من وحی شده است : این که او سرور مسلمانان و پیشوای پرهیزگاران است، و رهبر سپیدرویان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند در شب معراج، درباره علی بن ابی طالب، سه چیز بر من وحی کرد : این که او سرور مسلمانان است، پیشوای پرهیزگاران است، و رهبر سپیدرویان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در شبی که به معراج برده شدم، به سِدرةُ المنتهی رسیدم. خداوند درباره علی، سه چیز بر من وحی کرد : این که او پیشوای پرهیزگاران است، و سرور مسلمانان است، و رهبر سپیدرویان تا بهشت نعیم است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: آفرین به سرور مسلمانان و پیشوای پرهیزگاران.

تاریخ دمشقـ به نقل از عایشه ـ: روزی علی بن ابی طالب علیه السلام آمد. پیامبر صلی الله علیه و آله درباره وی فرمود : «این، سرور مسلمانان است». گفتم : ای پیامبر خدا! مگر تو سرور مسلمانان نیستی؟ فرمود : «من خاتم پیامبران و فرستاده پروردگار جهانیانم».

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ سَیِّدُ المُؤمِنینَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ سَیِّدُ هذِهِ الاُمَّةِ بَعدی ، وأنتَ إمامُها ، وخَلیفَتی عَلَیها ، مَن فارَقَکَ فارَقَنی یَومَ القِیامَةِ ، ومَن کانَ مَعَکَ کانَ مَعی یَومَ القِیامَةِ . ⁽²⁾

تاریخ بغداد عن رُشید مولی المنصور :کُنتُ یَوما عِندَ المَهدِیِّ ـ العَبّاسِیِّ ـ فَذُکِرَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، فَقالَ المَهدِیُّ : حَدَّثَنی أبی عَن جَدّی عَن أبیهِ عَنِ ابنِ عَبّاسٍ قالَ : کُنتُ عِندَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وعِندَهُ أصحابُهُ حافّینَ بِهِ ، إذ دَخَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ فَقالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُّ ، إنَّکَ عَبقَرِیُّهُم . قالَ المَهدِیُّ : أی سَیِّدُهُم . ⁽³⁾

جامع الأحادیث عن داوود بن رشید الخوارزمی عن أبیه :کُنتُ ذاتَ یَومٍ عِندَ المَهدِیِّ ، فَذَکَروا عَلِیّا ، فَقالَ المَهدِیُّ : حَدَّثَنی أبِیَ المَنصورُ ، عَن أبیهِ ، عَن جَدِّهِ ، عَنِ ابنِ عَبّاسٍ قالَ : کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله جالِسا وأصحابُهُ حافّونَ بِهِ ، إذ دَخَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام المَسجِدَ وعِندَهُ وِجهَةٌ فیها ⁽⁴⁾فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله لِأَصحابِهِ : أ لا تَقومونَ إلی عَبقَرِیِّکُم ؟ فَقامَ إلَیهِ القَومُ بِأَجمَعِهِم قِیاما . قالَ المَهدِیُّ : قالَ لِیَ المَنصورُ : یَعنی إلی سَیِّدِکُم . ⁽⁵⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، سرور مؤمنان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو پس از من، سرور این امّتی. تو پیشوای امّت و جانشین من بر آنانی. آن که از تو جدا گردد، روز قیامت از من جدا خواهد شد، و آن که با توست، روز واپسین با من است.

تاریخ بغدادـ به نقل از رشید، غلامِ منصور ـ: روزی نزد مهدی عباسی بودم. از علی بن ابی طالب علیه السلام یاد شد. مهدی گفت : پدرم از جدّم و او از پدرش از ابن عبّاس روایت کرد که گفت : من نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بودم و یارانش دور وی را گرفته بودند. علی بن ابی طالب علیه السلام وارد شد. پیامبر صلی الله علیه و آله به وی فرمود : «ای علی! تو عبقری آنانی». [ مهدی گفت : ]یعنی سرور آنانی.

جامع الأحادیثـ به نقل از داوود بن رشید خوارزمی، از پدرش ـ: روزی نزد مهدی [ عبّاسی ]بودم. از علی علیه السلام یاد کردند. مهدی گفت : پدرم منصور از پدرش از جدش از ابن عبّاس روایت کرد که گفت : پیامبر صلی الله علیه و آله نشسته بود و یارانش دورش را گرفته بودند. علی بن ابی طالب علیه السلام وارد مسجد شد و... پیامبر خدا به یارانش فرمود : «آیا پیش پای عبقری تان برنمی خیزید؟». تمام مردم برپا ایستادند. [ مهدی گفت : ]منصور به من گفت : یعنی پیشِ پای سرورتان.

.

۲ / ۴ ـ ۵سَیِّدٌ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِتاریخ بغداد عن ابن عبّاس :نَظَرَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إلی عَلِیٍّ فَقالَ : أنتَ سَیِّدٌ فِی الدُّنیا ، سَیِّدٌ فِی الآخِرَةِ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِفاطِمَةَ علیهاالسلام ـ: زَوجُکِ سَیِّدٌ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِفاطِمَةَ علیهاالسلام ـ: وَالَّذی بَعَثَنی بِالحَقِّ ، لَقَد زَوَّجتُکِ سَیِّدا فِی الدُّنیا ، وسَیِّدا فِی الآخِرَةِ ؛ فَلا یُحِبُّهُ إلّا مُؤمِنٌ ، ولا یُبغِضُهُ إلّا مُنافِقٌ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا فاطمةُ ، إنّی زَوَّجتُکِ سَیِّدا فِی الدُّنیا ، وإنَّهُ فِی الآخِرَةِ لَمِنَ الصّالِحینَ . ⁽⁴⁾

۲ / ۴ ـ ۶خِیَرَةُ اللّهِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا فاطِمَةُ ، أما تَرضَینَ أنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ اطَّلَعَ إلی أهلِ الأَرضِ ، فَاختارَ رَجُلَینِ : أحَدُهُما أبوکِ ، وَالآخَرُ بَعلُکِ ؟ ! ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ ـ ۵ سرور در دنیا و آخرت

۲ / ۴ ـ ۶ برگزیده خدا

۲ / ۴ ـ ۵سرور در دنیا و آخرتتاریخ بغدادـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام نگاه کرد و فرمود : «تو سرور در دنیا و سرور در آخرتی».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به فاطمه علیهاالسلام ـ: همسر تو، در دنیا و آخرت، سرور است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به فاطمه علیهاالسلام ـ: سوگند به آن که مرا به حق برانگیخت، به حقیقت ، تو را به ازدواج سرور دنیا و سرور آخرت درآوردم. او را جز مؤمن، دوست نمی دارد و جز منافق، دشمن نمی دارد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای فاطمه ! من تو را به سرور در دنیا شوهر دادم و او در آخرت، از شایستگان است.

۲ / ۴ ـ ۶برگزیده خداپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای فاطمه! آیا خشنود نیستی که خداوند بر زمینیان نگریست و دو نفر را برگزید : یکی پدرت و دیگری شوهرت را؟

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِفاطِمَةَ علیهاالسلام فی شَکاتِهِ الَّتی قُبِضَ فیها ـ: یا حَبیبَتی ، أما عَلِمتِ أنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ اطَّلَعَ إلَی الأَرضِ اطِّلاعَةً فَاختارَ مِنها أباکِ ، فَبَعَثَ بِرِسالَتِهِ ، ثُمَّ اطَّلَعَ اطِّلاعَةً فَاختارَ مِنها بَعلَکِ ، وأوحی إلَیَّ أن اُنکِحَکِ إیّاهُ ؟ ! ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ اطَّلَعَ عَلی أهلِ الأَرضِ اطِّلاعَةً فَاختارَنی ، ثُمَّ اطَّلَعَ الثّانِیَةَ فَاختارَکَ بَعدی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ أشرَفَ عَلَی الدُّنیا فَاختارَنی مِنها عَلی رِجالِ العالَمینَ ، ثُمَّ اطَّلَعَ الثّانِیَةَ فَاختارَکَ عَلی رِجالِ العالَمینَ بَعدی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أنتَ یا عَلِیُّ ووَلَدایَ خِیَرَةُ اللّهِ مِن خَلقِهِ . ⁽⁴⁾

مقاتل الطالبیّین عن سهل بن سعد الساعدی :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أخَذَ عَلِیّا مِن أبیهِ وهُوَ صَغیرٌ فی سَنَةٍ ⁽⁵⁾أصابَت قُرَیشا وقَحطٍ نالَهُم ، وأخَذَ حَمزَةُ جَعفَرا ، وأخَذَ العَبّاسُ طالِبا ، لِیَکفوا أباهُم مُؤنَتَهُم ، ویُخَفِّفوا عَن ثِقِلِهم ، وأخَذَ هُوَ عَقیلاً لِمَیلِهِ کانَ ⁽⁶⁾إلَیهِ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اِختَرتُ مَنِ اختارَ اللّهُ لی عَلَیکُم عَلِیّا . ⁽⁷⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به فاطمه علیهاالسلام در بیماری ای که در آن درگذشت ـ: آیا نمی دانی که خداوند متعال، توجّهی به زمین کرد و از آن، پدرت را برگزید و به رسالتِ خود انتخاب کرد و بار دیگر، نگاهی کرد و از آن، شوهرت را برگزید و به من وحی کرد که تو را به ازدواج او درآورم؟!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: خداوند عز و جل نگاهی بر زمینیان کرد و مرا برگزید، و بار دیگر نظر کرد و تو را پس از من برگزید.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! خداوند متعال، توجّهی بر دنیا کرد و از آن، مرا بر مردان جهان برگزید، و بار دیگر عنایتی کرد و تو را پس از من بر مردان جهان برگزید.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تو ـ ای علی ـ و دو فرزندم، برگزیدگان خدا از بین مخلوقاتش هستید. ⁽¹⁾

مقاتل الطالبیّینـ به نقل از سهل بن سعد ساعدی ـ: پیامبر خدا، علی علیه السلام را در حالی که خُردسال بود، در هنگامی که قریش به قحطی گرفتار شدند، از پدرش گرفت و حمزه، جعفر را گرفت و عبّاس، طالب را برداشت تا از طرف پدر آنان، عهده دار خرجشان شوند و بار وی را سبُک سازند و ابوطالب، خود، به خاطر علاقه به عقیل، وی را نگه داشت. پیامبر خدا فرمود : «من علی را، آن که خدا برایم برگزیده بود، برگزیدم».

.

۲ / ۴ ـ ۷حُجَّةُ اللّهِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أنَا وعَلِیٌّ حُجَّةُ اللّهِ عَلی عِبادِهِ . ⁽¹⁾

تاریخ دمشق عن أنس :کُنتُ جالِسا مَعَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، إذ أقبَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ رضی الله عنه ، فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : یا أنَسُ ، أنَا وهذا حُجَّةُ اللّهِ عَلی خَلقِهِ . ⁽²⁾

تاریخ بغداد عن أنس بن مالک :کُنتُ عِندَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَرَأی عَلِیّا مُقبِلاً ، فَقالَ : أنَا وهذا حُجَّةٌ عَلی اُمَّتی یَومَ القِیامَةِ . ⁽³⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ حُجَّةُ اللّهِ ، وخَلیفَتُهُ عَلی عِبادِهِ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۴ ـ ۷ حجّت خدا

۲ / ۴ ـ ۷حجّت خداپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی، حجّت خدا بر بندگانش هستیم.

تاریخ دمشقـ به نقل از انس ـ: من با پیامبر صلی الله علیه و آله نشسته بودم که علی بن ابی طالب علیه السلام آمد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «ای انس! من و این، حجّت خدا بر خلقش هستیم».

تاریخ بغدادـ به نقل از انس بن مالک ـ: من نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بودم که دید علی علیه السلام می آید. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «من و این، در روز قیامت، حجّت بر امّتم هستیم».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، حجّت خدا و جانشین او در میان بندگانش است.

.

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ وَصِیّی وخَلیفَتی ، وحُجَّةُ اللّهِ عَلی اُمَّتی بَعدی ، لَقَد سَعِدَ مَن تَوَلّاکَ ، وشَقِیَ مَن عاداکَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ وقَد أخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: مَعاشِرَ النّاسِ ، هذا مَولَی المُؤمِنینَ ، وقاتِلُ الکافِرینَ ، وحُجَّةُ اللّهِ عَلَی العالَمینَ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لَیلَةَ اُسرِیَ بی إلَی السَّماءِ کَلَّمَنی رَبّی جَلَّ جَلالُهُ فَقالَ : یا مُحَمَّدُ ، فَقُلتُ : لَبَّیکَ رَبّی ، فَقالَ : إنَّ عَلِیّا حُجَّتی بَعدَکَ عَلی خَلقی ، وإمامُ أهلِ طاعَتی ، مَن أطاعَهُ أطاعَنی ، ومَن عَصاهُ عَصانی ، فَانصِبهُ عَلَما لِاُمَّتِکَ یَهتَدونَ بِهِ بَعدَکَ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ حُجَّةَ اللّهِ عَلَیکُم بَعدی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ... حُجَّةُ اللّهِ وحُجَّتی . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ الحُجَّةُ بَعدی عَلَی الخَلقِ أجمَعینَ . ⁽⁶⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَعاشِرَ النّاسِ ، مَن أحَبَّ أن یَعرِفَ الحُجَّةَ بَعدی فَلیَعرِف عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ . ⁽⁷⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: مَعاشِرَ النّاسِ ، إنَّهُ مِحنَةُ الوَری ، وَالحُجَّةُ العُظمی ، وَالآیَةُ الکُبری . ⁽⁸⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو وصیّ و جانشین من و حجّت خدا بر امّتم پس از من هستی. آن که تو را دوست دارد، سعادتمند است، و آن که دشمنت دارد، بدبخت است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در حـالی که دسـت عـلی علیه السلام را گرفته بود ـ: ای مردم! این، مولای مؤمنان و کُشنده کافران و حجّت خدا بر جهانیان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شبی که مرا به آسمان بردند، پروردگارم ، با من سخن گفت و فرمود : «ای محمّد!». گفتم : لبّیک ، ای پروردگار! فرمود : «علی، حجّت من پس از تو بر بندگانم و پیشوای پیروی کنندگانم است. آن که او را پیروی کند، مرا پیروی کرده، و آن که با او مخالفت کند، با من مخالفت کرده است. او را برای امّت خود، نشانی قرار ده تا پس از تو به وسیله وی راه یابند».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پس از من، حجّت خـدا بـر شـما، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب علیه السلام ... ، حجّت خدا و حجّت من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! پس از من، تو بر همه بندگان، حجّتی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای مردم! اگر کسی دوست دارد که حجّت پس از من را بشناسد، علی بن ابی طالب را بشناسد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی علیه السلام ـ: ای مردم! او ملاک آزمایش جهانیان و حجّت شکوهمند و نشانه بزرگ است.

.

عنه صلی الله علیه و آله :مَکتوبٌ عَلَی العَرشِ : لا إلهِ إلَا اللّهُ ، مُحَمَّدٌ نَبِیُّ الَّرحمَةِ ، وعَلِیٌّ مُقیمُ الحُجَّةِ . مَن عَرَفَ حَقَّ عَلِیٍّ زَکا وطَهُرَ ، ومَن أنکَرَ حَقَّهُ لُعِنَ وخابَ . ⁽¹⁾

۲ / ۴ ـ ۸صاحِبُ سِرّیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :صاحِبُ سِرّی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ وَصِیّی ، ومَوضِعَ سِرّی ، وخَیرَ مَن أترُکُ بَعدی ، ویُنجِزُ عِدَتی ، ویَقضی دَینی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا اُمَّ سَلَمَةَ ، هذا عَلِیٌّ ، سَیِّدٌ مُبَجَّلٌ ، مُؤَمَّلُ المُسلِمینَ ، وأمیرُ المُؤمِنینَ ، ومَوضِعُ سِرّی وعِلمی ، وبابِیَ الَّذی آوی إلَیهِ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ جَلَّ جَلالُهُ جَعَلَ عَلِیّا وَصِیّی ، ومَنارَ الهُدی بَعدی ، ومَوضِعَ سِرّی ، وعَیبَةَ عِلمی ، وخَلیفَتی فی أهلی ، إلَی اللّهِ أشکو ظالِمیهِ مِن اُمَّتی مِن بَعدی . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ ـ ۸ رازدار من

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بر عرش، نوشته شده است : خدایی جز خدای یگانه نیست. محمّد، پیامبر رحمت، و علی، به پا دارنده حجّت است. آن که حقّ علی را شناخت، پاک و نظیف گردید، و آن که حقّ وی را منکر شد، ملعون و خسارت زده شد.

۲ / ۴ ـ ۸رازدار منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رازدار من، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :وصیّ من، جایگاه راز من، و بهترین کسی که بعد از خود به جای می گذارم، تعهّداتم را انجام می دهد و بدهی هایم را می پردازد، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای امّ سلمه! این علی است، سروری بزرگوار، آرزوی مسلمانان، امیرمؤمنان، جایگاه راز و دانش من، و باب من که به وی پناه جُسته می شود.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند عز و جل علی را وصیّ من، مشعل هدایت پس از من، جایگاه راز من، مخزن دانش من، و جانشین من درمیان کسان من قرار داد. از دست ستمکاران بر وی پس از خودم از میان امّتم ، به خداوند شکایت می برم.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: قَد عَلَّمتُهُ عِلمی ، وَاستَودَعتُهُ سِرّی ، وهُوَ أمینی عَلی اُمَّتی . ⁽¹⁾

الأمالی للصدوق عن أبی اُمامة :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام إذا قالَ شَیئا لَم نَشُکَّ فیهِ ، وذلِکَ أنّا سَمِعنا رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : خازِنُ سِرّی بَعدی عَلِیٌّ . ⁽²⁾

راجع : ج ۱۰ ص ۴۷۸ (التعلّم فی مدرسة النبی) و ص ۵۰۴ (والمنزلة العلمیّة) .

۲ / ۴ ـ ۹وَزیری ⁽³⁾رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ أقولُ کَما قالَ أخی موسی : اَللّهُمَّ اجعَل لی وَزیرا مِن أهلی ، عَلِیّا أخِی ، اشدُد بِهِ أزری وأشرِکهُ فی أمری ، کَی نُسَبِّحَکَ کَثیرا ونَذکُرَکَ کَثیرا ، إنَّک کُنتَ بِنا بَصیرا . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أقولُ کَما قالَ أخی موسی : رَبِّ اشرَح لی صَدری ، ویَسِّر لی أمری ، وَاجعَل لی وَزیرا مِن أهلی ، عَلِیّا أخی ، اُشدُد بِهِ أزری . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ ـ ۹ وزیر من

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره امام علی علیه السلام ـدانشم را به او آموختم، رازهایم را نزدش به امانت گذاشتم، و او امین من بر امّتم است.

الأمالی ، صدوقـ به نقل از ابو اُمامه ـ: هرگاه علی علیه السلام چیزی می گفت، در آن تردیدی نمی کردیم؛ چون از پیامبر خدا شنیده بودیم که می فرمود : «خزانه دار رازهای من پس از من، علی است».

ر . ک : ج ۱۰ ص ۴۷۹ (آموزش در مکتب پیامبر) و ص ۵۰۵ (جایگاه علمی) .

۲ / ۴ ـ ۹وزیر منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پروردگارا! آن گونه که برادرم موسی گفت، می گویم : بار الها! از کسانم، وزیری برایم قرار ده؛ برادرم علی را . پشتم را به او محکم ساز ، و در کارم شریکش گردان تا فراوان تسبیحت گوییم و فراوان یادت کنیم که تو بر ما بینایی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آن گونه که برادرم موسی گفت، می گویم : پروردگارا! سینه ام را فراخ گردان، کارم را آسان ساز، از کسانم، وزیری برایم قرار ده، برادرم علی را، و پشتم را به وی محکم ساز.

.

الإمام الباقر علیه السلام :وَقَفَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِعَرجٍ ⁽¹⁾ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ إنَّ عَبدَکَ موسی دَعاکَ فَاستَجَبتَ لَهُ ، وألقَیتَ عَلَیهِ مَحَبَّةً مِنکَ ، وطَلَبَ مِنکَ أن تَشرَحَ لَهُ صَدرَهُ ، وتُیَسِّرَ لَهُ أمرَهُ ، وتَجعَلَ لَهُ وَزیرا مِن أهلِهِ وتَحُلَّ العُقدَةَ مِن لِسانِهِ ، وأنَا أسأَلُکَ بِما سَأَلَکَ عَبدُکَ موسی : أن تَشرَحَ بِهِ صَدری ، وتُیَسِّرَ لی أمری ، وتَجعَلَ لی وَزیرا مِن أهلی عَلِیّا أخی . ⁽²⁾

عنه علیه السلام :لَمّا نَزَلَت «وَ اجْعَل لِّی وَزِیرًا مِّنْ أَهْلِی * هَـرُونَ أَخِی * اشْدُدْ بِهِ أَزْرِی» ⁽³⁾کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلی جَبَلٍ ، ثُمَّ دَعا رَبَّهُ وقالَ : اللّهُمَّ اشدُد أزری بِأَخی عَلِیٍّ . فَأَجابَهُ إلی ذلِکَ . ⁽⁴⁾

الدرّ المنثور عن أسماء بنت عمیس :رَأَیتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِإِزاءِ ثَبیرٍ ⁽⁵⁾وهُوَ یَقولُ : أشرِقَ ثَبیرُ أشرِقَ ثَبیرُ ، اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ بِما سَأَلَکَ أخی موسی : أن تَشرَحَ لی صَدری ، وأن تُیَسِّرَ لی أمری ، وأن تَحُلَّ عُقدَةً مِن لِسانی یَفقَهوا قَولی ، وَاجعَل لی وَزیرا مِن أهلی ، عَلیّا ⁽⁶⁾أخِی اشدُد بِهِ أزری وأشرِکهُ فی أمری ، کَی نُسَبِّحَکَ کَثیرا ونَذکُرَکَ کَثیرا ، إنَّکَ کُنتَ بِنا بَصیرا . ⁽⁷⁾

المناقب لابن شهر آشوب عن ابن عبّاس :أخَذَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِیَدی ، وأخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ ، فَصَلّی أربَعَ رَکَعاتٍ ، ثُمَّ رَفَعَ یَدَهُ إلَی السَّماءِ فَقالَ : اللّهُمَّ سَأَلَکَ موسَی بنُ عِمرانَ ، وإنَّ مُحَمَّدا سَأَلَکَ : أن تَشرَحَ لی صَدری ، وتُیَسِّرَ لی أمری ، وتَحلُلَ ⁽⁸⁾عُقدَةً مِن لِسانی یَفقَهوا قَولی ، وَاجعَل لی وَزیرا مِن أهلی عَلِیّا ، اُشدُد بِهِ أزری ، وأشرِکهُ فی أمری . ⁽⁹⁾

.

امام باقر علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله در روستای عَرج ⁽¹⁾توقّف کرد و گفت : «پروردگارا! بنده ات موسی، تو را خوانْد، اجابت کردی و محبّت خود را بر وی افکندی، و از تو خواست که سینه اش را فراخ سازی و کارش را آسان کنی و از کسانش وزیری برای او قرار دهی و گره از زبانش بگشایی، و من همان درخواستی را می کنم که بنده ات موسی از تو کرد : این که سینه ام را فراخ گردانی، کارم را آسان سازی، و از کسانم، وزیری برایم قرار دهی؛ برادرم علی را» .

امام باقر علیه السلام :هنگامی که آیه «برای من وزیری از کسانم قرار ده؛ هارونْ برادرم را. پشتم را به او محکم ساز» ، نازل شد، پیامبر خدا بر بالای کوه بود. آن گاه پروردگارش را خواند و گفت : «پروردگارا! پشتم را به برادرم علی ، محکم ساز» و خداوند، این دعای وی را پذیرفت.

الدرّ المنثورـ به نقل از اسماء بنت عمیس ـ: پیامبر خدا را در مقابل سلسله کوه های ثبیر ⁽²⁾دیدم که می فرمود : «بدرخش ثبیر، بدرخش ثبیر! پروردگارا! من همان درخواستی را دارم که برادرم موسی از تو داشت : این که سینه ام را فراخ گردانی، کارم را آسان سازی، گره از زبانم بگشایی، و تا سخنانم را بفهمند، از کسانم، وزیری برایم قرار ده؛ علی ⁽³⁾برادرم را. پشتم را به وی استوار کن و در کارم شریکش ساز تا فراوان تسبیحت گوییم و فراوان یادت کنیم که تو بر ما بینایی».

المناقب ، ابن شهرآشوبـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پیامبر خدا، دست مرا گرفت و دست علی علیه السلام را گرفت، چهار رکعت نماز گزارد و آن گاه، دست به آسمان بلند کرد و گفت : «پروردگارا! موسی بن عمران از تو درخواست کرد ، محمّد نیز از تو درخواست می کند که : سینه ام را فراخ بگردانی، کارم را آسان بسازی، گره از زبانم بگشایی تا سخنانم را بفهمند . از کسانم برایم وزیری قرار ده؛ علی را. پشتم را به وی استوار ساز و او را در کارم شریک کن».

.

شواهد التنزیل عن حذیفة بن أسید :أخَذَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِیَدِ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام فَقالَ : أبشِر وأبشِر ، إنَّ موسی دَعا رَبَّهُ أن یَجعَلَ لَهُ وَزیرا مِن أهلِهِ هارونَ ، وإنّی أدعو رَبّی أن یَجعَلَ لی وَزیرا مِن أهلی عَلِیّا ⁽¹⁾أخی ، اُشدُد بِهِ ظَهری ، وأشرِکُه فی أمری . ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالَی اصطَفانی وَاختارَنی ، وجَعَلَنی رَسولاً ، وأنزَلَ عَلَیَّ سَیِّدَ الکُتُبِ ، فَقُلتُ : إلهی وسَیِّدی ، إنَّکَ أرسَلتَ موسی إلی فِرعَونَ ، فَسَأَلَکَ أن تَجعَلَ مَعَهُ أخاهُ هارونَ وَزیرا ، تَشُدُّ بِهِ عَضُدَهُ ، وتُصَدِّقُ بِهِ قَولَهُ ، وإنّی أسأَلُکَ یا سَیِّدی وإلهی ، أن تَجعَلَ لی مِن أهلی وَزیرا ، تَشُدُّ بِهِ عَضُدی ، فَجَعَلَ اللّهُ لی عَلِیّا وَزیرا وأخا ، وجَعَلَ الشَّجاعَةَ فی قَلبِهِ ، وألبَسَهُ الهَیبَةَ عَلی عَدُوِّهِ ، وهُوَ أوَّلُ مَن آمَنَ بی وصَدَّقَنی ، وأوَّلُ مَن وَحَّدَ اللّهَ مَعی ، وإنّی سَأَلتُ ذلِکَ رَبّی عَزَّ وجَلَّ فَأَعطانیهِ ، فَهُوَ سَیِّدُ الأَوصِیاءِ ؛ اللُّحوقُ بِهِ سَعادَةٌ ، وَالمَوتُ فی طاعَتِهِ شَهادَةٌ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ أخی ووَزیری ، تَقضی دَینی ، وتُنجِزُ مَوعِدی ، وتُبرِئُ ذِمَّتی . ⁽⁴⁾

.

شواهد التنزیلـ به نقل از حذیفة بن اسید ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله ، دست علی بن ابی طالب علیه السلام را گرفت و فرمود : «بشارت می دهم! بشارت می دهم بر این که موسی ، پروردگارش را خوانْد تا از کسانش ، هارون را وزیرش قرار دهد و من پروردگارم را می خوانم تا از کسانم، علی ، برادرم، را برایم وزیر قرار دهد. پشتم را به وی استوار کن و در کارم شریکش ساز!».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ـ تبارک و تعالی ـ مرا برگزید و انتخابم کرد و پیامبر قرار داد و بر من ، سرورِ کتاب ها را فرو فرستاد. گفتم : «پروردگارم و سرورم! تو موسی را به سوی فرعون فرستادی و از تو خواست که برادرش هارون را وزیرش قرار دهی، بازویش به وی قوی گردد و سخنش توسط او تصدیق شود، و من ـ ای سرورم و پروردگارم ـ از تو می خواهم که از کسانم ، وزیری برایم قرار دهی که بازویم به وسیله او قوی گردد». پس خدا، علی را وزیر و برادر من قرار داد، شجاعت را در دلش افکند و لباس ترس دشمن از او را بر قامتش پوشاند. او اوّلین کسی بود که به من ایمان آورد و تصدیقم کرد و اوّلین کسی بود که همراه من خدا را یگانه شمرد، و من این را از پروردگارم خواستم که به من داد. پس او سرور اوصیاست. پیوستن به وی، خوش بختی و کشته شدن در زیر فرمانش ، شهادت است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو برادر و وزیرم هستی، بدهی هایم را ادا می کنی ، تعهّداتم را انجام می دهی و ذمّه ام را آزاد می سازی.

.

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ خَلیلی ووَزیری وخَیرَ مَن أخلُفُ بَعدی ، یَقضی دَینی ، ویُنجِزُ مَوعودی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ أخی ، ووَزیری ، وخَیرَ مَن أخلُفُهُ بَعدی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ... أخی وصاحِبی ووَزیری ووَصِیّی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ أشرَفَ عَلی أهلِ الدُّنیا ، فَاختارَنی مِنها عَلی رِجالِ العالَمینَ ، ثُمَّ اطَّلَعَ الثّانِیَةَ فَاختارَکَ عَلی رِجالِ العالَمینَ ، ثُمَّ اطَّلَعَ الثّالِثَةَ فَاختارَ الأَئِمَّةَ مِن وُلدِکَ عَلی رِجالِ العالَمینَ ، ثُمَّ اطَّلَعَ الرّابِعَةَ فَاختارَ فاطِمَةَ عَلی نِساءِ العالَمینَ . یا عَلِیُّ ، إنّی رَأَیتُ اسمَکَ مَقرونا بِاسمی فی ثَلاثَةِ مَواطِنَ ، فَآنَستُ بِالنَّظَرِ إلَیهِ : إنّی لَمّا بَلَغتُ بَیتَ المَقدِسِ فی مِعراجی إلَی السَّماءِ وَجَدتُ عَلی صَخرَتِها : لا إلهَ إلَا اللّهُ مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ ، أیَّدتُهُ بِوَزیرِهِ ، ونَصَرتُهُ بِوَزیرِهِ . فَقُلتُ لِجَبرَئیلَ علیه السلام : مَن وَزیری ؟فَقالَ : عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . فَلَمَّا انتَهَیتُ إلی سِدرَةِ المُنتَهی وَجَدتُ مَکتوبا عَلَیها : إنّی أنَا اللّهُ لا إلهَ إلّا أنَا وَحدی ، مُحَمَّدٌ صَفوَتی مِن خَلقی ، أیَّدتُهُ بِوَزیرِهِ ، ونَصَرتُهُ بِوَزیرِهِ . فَقُلتُ لِجَبرَئیلَ علیه السلام : مَن وَزیری ؟ فَقالَ : عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . فَلَمّا جاوَزتُ سِدرَةَ المُنتَهَی انتَهَیتُ إلی عَرشِ رَبِّ العالَمینَ جَلَّ جَلالُهُ ، فَوَجَدتُ مَکتوبا عَلی قَوائِمِهِ : إنّی أنَا اللّهُ لا إلهَ إلّا أنَا وَحدی ، مُحَمَّدٌ حَبیبی ، أیَّدتُهُ بِوَزیرِهِ ، ونَصَرتُهُ بِوَزیرِهِ . ⁽⁴⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دوستم، وزیرم و بهترین کسی که پس از خود به جای می گذارم که بدهی هایم را ادا می کند و تعهّداتم را انجام می دهد، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برادرم، وزیرم و بهترین کسی که پس از خودم جانشین قرار می دهم، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب ... ، برادرم، همراهم، وزیرم و وصیّم است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! خداوند عز و جل بر اهل دنیا نگریست و از بین آنان مرا بر مردان جهانیان برگزید. بار دیگر نگریست و تو را بر مردان جهانیان برگزید، و بار سوم نگریست و امامان از فرزندان تو را بر مردان جهانیان برگزید، و بار چهارم نگریست و فاطمه را بر زنان جهانیان برگزید. ای علی! من نام تو را در سه جا کنار نام خود دیدم و از نزدیک به آن نگریستم : هنگامی که در معراجم به آسمان به بیت المقدس رسیدم، بر صخره آن چنین یافتم : «خدایی جز خدای یگانه نیست. محمّد، فرستاده خداست که با وزیرش تأییدش کردم و با وزیرش، یاری اش کردم». به جبرئیل گفتم : وزیر من کیست؟ گفت : علی ابن ابی طالب. هنگامی که به سِدرَة المنتهی رسیدم، بر آن، مکتوبی [ با این کلمات ]یافتم : من خدایم و جز منِ تنها، خدایی نیست. محمّد، برگزیده من از بین بندگانم است که با وزیرش او را تأیید کردم و با وزیرش یاری اش کردم. به جبرئیل گفتم : وزیر من کیست؟ گفت : علی بن ابی طالب. هنگامی که از سِدرَة المنتهی گذشتم، به عرش پروردگار جهانیان جل جلاله رسیدم و دیدم که بر پایه های آن نوشته شده است : «من خدایم و جز منِ تنها ، خدایی نیست . محمّد، دوست من است. با وزیرش تأییدش کردم و با وزیرش یاری اش کردم» .

.

عنه صلی الله علیه و آله :یا اُمَّ سَلَمَةَ ، اِسمَعی وَاشهَدی : هذا عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، وَزیری فِی الدُّنیا ووَزیری فِی الآخِرَةِ . ⁽¹⁾

الإمام علیّ علیه السلام :ولَقَد سَمِعتُ رَنَّةَ ⁽²⁾الشَّیطانِ حینَ نَزَلَ الوَحیُ عَلَیهِ صلی الله علیه و آله فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، ما هذِهِ الرَّنَّةُ ؟ فَقالَ : هذَا الشَّیطانُ قَد أیِسَ مِن عِبادَتِهِ . إنَّکَ تَسمَعُ ما أسمَعُ ، وتَری ما أری ، إلّا أنَّکَ لَستَ بِنَبِیٍّ ، ولکِنَّکَ لَوَزیرٌ ، وإنَّکَ لَعَلی خَیرٍ . ⁽³⁾

عنه علیه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله رَضِیَنی لِنَفسِهِ أخا ، وَاختَصَّنی لَهُ وَزیرا . ⁽⁴⁾

عنه علیه السلام :لَمّا نَزَلَت : «وَ أَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ» ... دَعا رسَولُ اللّهِ بَنی عَبدِ المُطَّلِبِ ، وهُم إذ ذاکَ أربَعونَ رَجُلاً ـ یَزیدونَ رَجُلاً أو یَنقُصونَ رَجُلاً ـ فَقالَ : أیُّکُم یَکونُ أخی ووَصِیّی ووارِثی ووَزیری وخَلیفَتی فیکُم بَعدی ؟ فَعَرَضَ عَلَیهِم ذلِکَ رَجُلاً رَجُلاً ، کُلُّهُم یَأبی ذلِکَ ، حَتّی أتی عَلَیَّ ، فَقُلتُ : أنَا یا رَسولَ اللّهِ ، فَقالَ : یا بَنی عَبدِ المُطَّلِبِ ! هذا أخی ، ووارِثی ، ووَصِیّی ، ووَزیری ، وخَلیفَتی فیکُم بَعدی . ⁽⁵⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای اُمّ سَلمه! گوش کن و گواهی بده : این، علی بن ابی طالب، وزیر من در دنیا و وزیر من در آخرت است.

امام علی علیه السلام :هنگامی که وحی بر آن حضرت نازل شد، صدای ناله غم آلود شیطان را شنیدم. گفتم : ای پیامبر خدا! این ناله چیست؟ فرمود : «این شیطان است که از پرستشش ناامید شده است. هر آنچه من می شنوم، می شنوی ، آنچه را که من می بینم، می بینی، جز آن که تو پیامبر نیستی؛ امّا تو وزیر منی و بر [ مسیر] خیری».

امام علی علیه السلام :پیامبر خدا مرا به برادریِ خود پسندید و به وزیریِ خودش ویژه ساخت.

امام علی علیه السلام :هنگامی که آیه «و خویشان نزدیکت را هشدار ده» نازل شد، پیامبر خدا، بنی عبد المطّلب را فرا خواند. آنان آن روز، چهل مرد (یکی کم و یا زیاد) بودند. فرمود : «کدام یک از شما برادر، وصی، وارث، وزیر و جانشین من در میان خود پس از من می شوید؟» . این پیشنهاد را به یکی یکیِ آنان کرد. همه از پذیرش آن ، سر باز زدند تا بر من عرضه داشت. گفتم : من ، ای پیامبر خدا ! آن گاه فرمود : «ای بنی عبد المطّلب! این، برادر، وارث، وصی، وزیر و جانشین من بین شما پس از من است».

.

تاریخ دمشق عن أنس بن مالک :کُنّا إذا أرَدنا أن نَسأَلَ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله أمَرنا عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ أو سَلمانَ الفارِسیَّ أو ثابِتَ بنَ مُعاذٍ الأَنصارِیَّ ، لِأَنَّهُم کانوا أجرَأَ أصحابِهِ عَلی سُؤالِهِ ، فَلَمّا نَزَلَت : «إِذَا جَآءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ» ⁽¹⁾وعَلِمنا أنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله نُعِیَت إلَیهِ نَفسُهُ ، قُلنا لِسَلمانَ : سَل رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله مَن نُسنِدُ إلَیهِ اُمورَنا ، ویَکونُ مَفزَعَنا ؟ ومَن أحَبُّ النّاسِ إلَیهِ ؟ ... [فَسَکَتَ عَنهُ أیاما ثُمَّ قالَ] : إنَّ أخی ووَزیری وخَلیفَتی فی أهلِ بَیتی، وخَیرَ مَن تَرَکتُ بَعدی ، یَقضی دَینی ، ویُنجِزُ مَوعِدی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽²⁾

الأمالی للطوسی عن أبی ذرّ :رَأَیتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله آخِذا بِیَدِ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام فَقالَ لَهُ : یا عَلِیُّ ، أنتَ أخی ، وصَفِیّی ، ووَصِیّی ، ووَزیری ، وأمینی ، مَکانُکَ مِنّی فی حَیاتی وبَعدَ مَوتی کَمَکانِ هارونَ مِن موسی ، إلّا أنَّهُ لا نَبِیَّ مَعی . ⁽³⁾

راجع : ج ۱ ص ۲۰۰ (المؤازرة علی الدعوة) و ص ۵۶۶ (أحادیث الوصایة) . و ج ۲ ص ۶ (أحادیث الوراثة) و ص ۱۶ (أحادیث الخلافة) و ص ۳۶ (أحادیث المنزلة) .

۲ / ۴ ـ ۱۰وَصِیّیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ وَصِیّی . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ وارِثی ، ووَصِیّی ، تَقضی دَینی ، وتُنجِزُ عِداتی ، وتَقتُلُ عَلی سُنَّتی . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ ـ ۱۰ وصیّ من

تاریخ دمشقـ به نقل از انس بن مالک ـ: ما هرگاه می خواستیم از پیامبر خدا چیزی بپرسیم، به علی بن ابی طالب علیه السلام ، سلمان فارسی و یا ثابت بن معاذ انصاری می گفتیم؛ چون آنان پر جرئت ترین یاران آن حضرت در پرسیدن از او بودند. هنگامی که آیه : «چون یاری خدا و پیروزی فرا رسید» نازل شد و فهمیدیم که پیامبر خدا را آهنگ رحیلْ رسیده، به سلمان گفتیم : از پیامبر خدا بپرس که در کارهایمان به چه کسی تکیه کنیم که پناهمان باشد؟ و چه کسی محبوب ترینِ مردم نزد وی است... [ چند روزی در پاسخ گفتن ، درنگ کرد و آن گاه فرمود :] «برادرم، وزیرم، جانشینم در بین کسانم و بهترین کسی که بعد از خود به جا می گذارم که بدهی هایم را ادا می کند و تعهّدهایم را برآورده می سازد، علی بن ابی طالب است».

الأمالی ، طوسیـ به نقل از ابوذر ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله را دیدم که دست علی بن ابی طالب را در دست گرفته بود. به وی فرمود : «ای علی! تو برادرم، برگزیده ام، وصیّم، وزیرم و امینم هستی. جایگاه تو نسبت به من در زندگی و پس از مرگم، همچون جایگاه هارونْ نسبت به موسی است، جز آن که پیامبری با من نیست».

ر . ک : ج ۱ ص ۲۰۱ (یاری پیامبر در تبلیغ) و ص ۵۶۷ (احادیث وصایت) . و ج ۲ ص ۷ (احادیث وراثت) و ص ۱۷ (احادیث خلافت) و ص ۳۷ (احادیث منزلت) .

۲ / ۴ ـ ۱۰وصیّ منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو وصیّ منی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو وارث و وصیّ منی، بدهی هایم را ادا می کنی، تعهّداتم را برآورده می سازی، و بر پایه سنّت من مبارزه می کنی.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی وَصفِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: هُوَ أخی ، ووَصِیّی ، وخَلیفَتی عَلی اُمَّتی فی حَیاتی وبَعدَ مَوتی ، مَن أطاعَهُ أطاعَنی ، ومَن وافَقَهُ وَافَقَنی ، ومَن خالَفَهُ خالَفَنی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أنَا مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ سَیِّدُ النَّبِیّینَ ، وعَلِیٌّ ابنُ عَمّی سَیِّدُ الوَصِیّینَ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أبشِر یا عَلِیُّ ؛ فَإِنَّ جَبرَئیلَ أتانی فَقالَ لی : یا مُحَمَّدُ ، إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی نَظَرَ إلی أصحابِکَ ، فَوَجَدَ ابنَ عَمِّکَ وخَتَنَکَ عَلَی ابنَتِکَ فاطِمَةَ ، خَیرَ أصحابِکَ ، فَجَعَلَهُ وَصِیَّکَ وَالمُؤَدِّیَ عَنکَ . ⁽³⁾

الأمالی للمفید عن جابر بن عبد اللّه بن حزام الأنصاری :أتَیتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، مَن وَصِیُّکَ ؟ قالَ : فَأَمسَکَ عَنّی عَشرا لا یُجیبُنی ، ثُمَّ قالَ : یا جابِرُ ، أ لا اُخبِرُکَ عَمّا سَأَلتَنی ؟ فَقُلتُ : بِأَبی واُمّی أنتَ ، أمَ وَاللّهِ لَقَد سَکَتَّ عَنّی حَتّی ظَنَنتُ أنَّکَ وَجَدتَ ⁽⁴⁾عَلَیَّ ، فَقالَ : ما وَجَدتُ عَلَیکَ یا جابِرُ ، ولکِن کُنتُ أنتَظِرُ ما یَأتینی مِنَ السَّماءِ ، فَأَتانی جَبرَئیلُ علیه السلام فَقالَ : یا مُحَمَّدُ ، إنَّ رَبَّکَ یُقرِئُکَ السَّلامَ ویَقولُ لَکَ : إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ وَصِیُّکَ وخَلیفَتُکَ عَلی أهلِکَ واُمَّتِکَ ، وَالذَّائِدُ ⁽⁵⁾عَن حَوضِکَ ، وهُوَ صاحِبُ لِوائِکَ یَقدُمُکَ إلَی الجَنَّةِ . ⁽⁶⁾

راجع : ج ۱ ص ۵۶۶ (أحادیث الوصایة) .

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف علی علیه السلام ـ: او برادرم، وصیّم، جانشینم در میان امّتم در زندگی و پس از مرگم است. هرکس او را فرمانبری کند، مرا فرمان برده، و هر که با وی هم رأیی کند، با من هم رأیی کرده است، و آن که او را نافرمانی کند، مرا نافرمانی کرده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من، محمّد، پیامبر خدا و سرور پیامبرانم و پسر عمویم علی، سرور اوصیاست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! بشارتت می دهم؛ چرا که جبرئیل به نزدم آمد و به من گفت : «ای محمّد! خداوند ـ تبارک و تعالی ـ به یارانت نگریست و پسر عمو و همسر دخترت فاطمه را بهترین یار تو یافت و وی را وصیّ تو و ادا کننده از طرف تو قرار داد».

الأمالی ، مفیدـ به نقل از جابر بن عبد اللّه بن حزام انصاری ـ: خدمت پیامبر خدا رفتم و گفتم : ای پیامبر خدا! وصیّ تو کیست؟ [ جابر گفت : ]ده روز سکوت کرد و پاسخم را نداد. آن گاه فرمود : «ای جابر! آیا بدانچه پرسیدی، تو را پاسخ گویم؟». گفتم : آری، پدر و مادرم فدایت! سوگند به خدا، سکوت که کردی، فکر کردم که بر من خشم گرفته ای . فرمود : «بر تو خشم نگرفتم؛ بلکه منتظر چیزی بودم که از آسمان برایم می آید. جبرئیل بر من فرود آمد و گفت : ای محمّد! پروردگارت به تو سلام می رساند و می گوید : علی بن ابی طالب، وصیّ تو و جانشین تو در کسان و امّت توست. دور کننده [ منافقان و کافران و... ]از حوض تو و پرچمدار توست که پیشاپیش تو ، به بهشت می رود».

ر . ک : ج ۱ ص ۵۶۷ (احادیث وصایت) .

.

۲ / ۴ ـ ۱۱خَلیفَتیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ الإِمامُ وَالخَلیفَةُ مِن بَعدی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یَابنَ مَسعودٍ ، عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ إمامُکُم بَعدی ، وخَلیفَتی عَلَیکُم . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ خَلیفَةُ اللّهِ وخَلیفَتی ، وحُجَّةُ اللّهِ وحُجَّتی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :خُلِقتُ أنَا وعَلِیٌّ مِن نورٍ واحِدٍ قَبلَ أن یَخلُقَ اللّهُ آدَمَ بِأَربَعَةِ آلافِ عامٍ ، فَلَمّا خَلَقَ اللّهُ آدَمَ رَکَّبَ ذلِکَ النّورَ فی صُلبِهِ ، فَلَم یَزَل فی شَیءٍ واحِدٍ حَتَّی افتَرَقا فی صُلبِ عَبدِ المُطَّلِبِ ، فَفِیَّ النُّبُوَّةُ ، وفی عَلِیٍّ الخِلافَةُ . ⁽⁴⁾

راجع : ج ۲ ص ۱۶ (أحادیث الخلافة) .

۲ / ۴ ـ ۱۲صَفِیّیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أمّا أنتَ یا عَلِیُّ فَصَفِیّی وأمینی . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ ـ ۱۱ جانشین من

۲ / ۴ ـ ۱۲ منتخب من

۲ / ۴ ـ ۱۱جانشین منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو امام و جانشین پس از منی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای ابن مسعود! علی بن ابی طالب، پس از من، پیشوای شما و جانشین من در بین شماست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب، جانشین خدا و جانشین من است، و حجّت خدا و حجّت من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من و علی، چهار هزار سال پیش از آن که خداوندْ آدم را بیافریند، از یک نور آفریده شدیم. هنگامی که خداوندْ آدم را آفرید، آن نور را در پشت وی ادغام کرد و [ نور،] همچنان یکی بود تا آن که در پشت عبد المطّلب جدا شد. در من، نبوّت قرار گرفت و در علی ، خلافت.

ر . ک : ج ۲ ص ۱۷ (احادیث خلافت) .

۲ / ۴ ـ ۱۲منتخب منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امّا تو ای علی! برگزیده و امین منی.

.

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ أخی وصَفِیّی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ أخی ، ووَصِیّی ، ونَصیحی ، وصَفِیّی ، وصاحِبی ، وخالِصُ اُمَّتی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ أخی ، وأنتَ وَصِیّی ، وأنتَ صَفِیّی ، ووَزیری ، ووارِثی ، وَالمُؤَدّی عَنّی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ... صَفِیُّ اللّهِ وصَفِیّی . ⁽⁴⁾

۲ / ۴ ـ ۱۳خَیرُ مَن أترُکُ بَعدیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ مَن أترُکُ بَعدی ، ویُنجِزُ عِدَتی ، ویَقضی دَینی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ مَن أخلُفُ بَعدی ، یَقضی دَینی ، ویُنجِزُ مَوعودی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽⁶⁾

عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ مَن أخلُفُ بَعدی ، وخَیرُ أصحابی عَلِیٌّ . ⁽⁷⁾

.

۲ / ۴ ـ ۱۳ بهترین کسی که پس از خود به جا می گذارم

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب، برادر و برگزیده من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو برادرم، وصیّم، خیرخواهم، برگزیده ام، همراهم و خالص امّتم هستی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو برادر منی، و تو وصیّ منی، و تو برگزیده من، و تو وزیر من، و ادا کننده از طرف منی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب... ، برگزیده خدا و برگزیده من است.

۲ / ۴ ـ ۱۳بهترین کسی که پس از خود به جا می گذارمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین کسی که بعد از خود به جا می گذارم و تعهّداتم را به جا می آورَد و بدهی هایم را می پردازد، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین کسی که بعد از خود به جا می گذارم، بدهی هایم را می پردازد و تعهّداتم را به جا می آورد، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین کسی که بعد از خود به جا می گذارم و بهترینِ یارانم، علی است.

.

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ خَیرُ النّاسِ بَعدی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ مَن یَمشی عَلی وَجهِ الأَرضِ بَعدی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :خَیرُ رِجالِکُم عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أحَبُّ أهلِ بَیتی إلَیَّ ، وأفضَلُ مَن أترُکُ بَعدی عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ما أظَلَّتِ الخَضراءُ ، ولا أقَلَّتِ الغَبراءُ بَعدی أفضَلَ مِن عَلِیٍّ . ⁽⁵⁾

الأمالی للصدوق عن سلمان :دَخَلتُ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله عِندَ المَوتِ ، فَقالَ : عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ أفضَلُ مَن تَرَکتُ بَعدی . ⁽⁶⁾

الأمالی للصدوق عن جابر بن عبد اللّه الأنصاری :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله کانَ ذاتَ یَومٍ فی مَنزِلِ اُمِّ إبراهیمَ ، وعِندَه نَفَرٌ مِن أصحابِهِ ، إذ أقبَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام ، فَلَمّا بَصُرَ بِهِ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله قالَ : یا مَعشرَ النّاسِ . أقبَلَ إلَیکُم خَیرُ النّاسِ بَعدی . ⁽⁷⁾

۲ / ۴ ـ ۱۴حِزبُهُ حِزبُ اللّهِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ... حِزبُکَ حِزبُ اللّهِ . ⁽⁸⁾

عنه صلی الله علیه و آله :حِزبُ عَلِیٍّ حِزبُ اللّهِ ، وحِزبُ أعدائِهِ حِزبُ الشَّیطانِ . ⁽⁹⁾

.

۲ / ۴ ـ ۱۴ حزب او حزب خدا

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو بهترینِ مردم پس از منی .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین کسی که پس از من بر زمینْ گام می نهد، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترینِ مردان شما ، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :محبوب ترین اهل بیتم در نزد من و برترین کسی که بعد از خود به جا می گذارم، علی بن ابی طالب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پس از من، آسمان بر کسی سایه نیفکنده، و زمین، کسی را به دوش نکشیده، برتر از علی بن ابی طالب.

الأمالی ، صدوقـ به نقل از سلمان ـ: بـه هـنگام احتضار، بر پیامبر خدا وارد شدم. فرمود : «علی بن ابی طالب، برترین کسی است که پس از خود به جا می گذارم».

الأمالی ، صدوقـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصاری ـ: پیامبر خدا روزی در خانه امّ ابراهیم بود و گروهی از یارانش نزدش بودند که علی بن ابی طالب علیه السلام آمد. وقتی چشم پیامبر صلی الله علیه و آله به وی افتاد، فرمود : «ای مردم! بهترین کس پس از من ، به سویتان می آید».

۲ / ۴ ـ ۱۴حزب او حزب خداپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! ... حزب تو حزب خداست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حزب علی حزب خداست و حزب دشمنانش حزب شیطان است.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: اُشهِدُ اللّهَ تَعالی ومَن حَضَرَ مِن اُمَّتی أنَّ حِزبَکَ حِزبی ، وحِزبی حِزبُ اللّه ، وأنَّ حِزبَ أعدائِکَ حِزبُ الشَّیطانِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :وِلایَةُ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ وِلایَةُ اللّهِ ، وحُبُّهُ عِبادَةُ اللّهِ ، وَاتِّباعُهُ فَریضَةُ اللّهِ ، وأولِیاؤُهُ أولِیاءُ اللّهِ ، وأعداؤُهُ أعداءُ اللّهِ ، وحِزبُهُ حِزبُ اللّهِ ، وسِلمُهُ سِلمُ اللّهِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، إنَّکَ لَن تَضِلَّ ولَم تَزِلَّ ، ولَولاکَ لَم یُعرَف حِزبُ اللّهِ بَعدی . ⁽³⁾

الإمام علیّ علیه السلام :قالَ لی سَلمانُ : قَلَّما طَلَعتَ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وأنَا مَعَهُ إلّا ضَرَبَ بَینَ کَتِفَیَّ ، فَقالَ : یا سلمانُ ! هذا وحِزبُهُ المُفلِحونَ . ⁽⁴⁾

عنه علیه السلام :حَدَّثَنی سَلمانُ الخَیرِ فَقالَ : یا أبَا الحَسَنِ ، قَلَّما أقبَلتَ أنتَ ، وأنَا عِندَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله إلّا قالَ : یا سَلمانُ ، هذا وحِزبُهُ هُمُ المُفلِحونَ یَومَ القِیامَةِ . ⁽⁵⁾

۲ / ۴ ـ ۱۵طاعَتُهُ طاعَةُ اللّهِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن أطاعَنی فَقَد أطاعَ اللّهَ ، ومَن عَصانی فَقَد عَصَی اللّهَ ، ومَن أطاعَ عَلِیّا فَقَد أطاعَنی ، ومَن عَصی عَلِیّا فَقَد عَصانی . ⁽⁶⁾

.

۲ / ۴ ـ ۱۵ فرمانبری از او فرمانبری از خدا

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: خداوند متعال و حاضرانِ امّتم را گواه می گیرم که حزب تو حزب من و حزب من حزب خداست، و حزب دشمنان تو حزب شیطان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ولایت علی بن ابی طالب، ولایت خداست، و دوست داشتن او، عبادت خداست، و پیروی از او واجب الهی است، و دوستان او دوستان خدایند و دشمنانش دشمنان خدا. حزب او حزب خدا، و صلح او صلح خداست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو هرگز گم راه نمی شوی و نلغزیده ای، و اگر تو نبودی، پس از من، حزب اللّه شناخته نمی شد.

امام علی علیه السلام :سلمان به من گفت : کم تر اتّفاق افتاد هنگامی که من با پیامبر خدا هستم، تو نزد او بیایی، جز آن که بین شانه هایم زده و فرموده است : «ای سلمان! این و حزبش، رستگاران اند».

امام علی علیه السلام :سلمان الخیر برای من نقل کرد و گفت : ای ابوالحسن! کم پیش آمده است که من نزد پیامبر خدا باشم و تو بیایی، جز آن که فرموده است : «ای سلمان! این و حزبش در روز قیامت، رستگاران اند».

۲ / ۴ ـ ۱۵فرمانبری از او فرمانبری از خداپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آن که مرا فرمان بَرَد، خدا را فرمان برده، و آن که مرا نافرمانی کند، خدا را نافرمانی کرده است، و آن که علی را فرمان برَد، مرا فرمان برده، و آن که علی را نافرمانی کند، مرا نافرمانی کرده است.

.

عنه صلی الله علیه و آله :مَن أطاعَ عَلِیّا فَقَد أطاعَنی ، ومَن عَصی عَلِیّا فَقَد عَصانی ، ومَن عَصانی فَقَد عَصَی اللّهَ ، ومَن أحَبَّ عَلِیّا فَقَد أحَبَّنی ، ومَن أحَبَّنی فَقَد أحَبَّ اللّهَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: مَن أطاعَنی فَقَد أطاعَ اللّهَ ، ومَن عَصانی فَقَد عَصَی اللّهَ ، ومَن أطاعَکَ فَقَد أطاعَنی ، ومَن عَصاکَ فَقَد عَصانی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَمّارٍ ـ: إنَّهُ سَیَکونُ فی اُمَّتی مِن بَعدی هَناتٌ ⁽³⁾حَتّی یَختَلِفَ السَّیفُ فیما بَینَهُم ، وحَتّی یَقتُلَ بَعضُهُم بَعضا ، وحَتّی یَبرَأَ بَعضُهُم مِن بَعضٍ ، فَإِذا رَأَیتَ ذلِکَ فَعَلَیکَ بِهذَا الأَصلَعِ عَن یَمینی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ ، وإن سَلَکَ النّاسُ کُلُّهُم وادِیا وسَلَکَ عَلِیٌّ وادِیا ، فَاسلُک وادِیَ عَلِیٍّ ، وخَلِّ عَنِ النّاسِ ، إنَّ عَلِیّا لا یَرُدُّکَ عَن هُدیً ، ولا یَدُلُّکَ عَلی رَدیً . یا عَمّارُ ، طاعَةُ عَلِیٍّ طاعَتی ، وطاعَتی طاعَةُ اللّهِ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: مَن أحَبَّهُ أحَبَّنی ، ومَن أطاعَهُ أطاعَنی . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: طاعَتُهُ مِن بَعدی کَطاعَتی عَلی اُمَّتی . ⁽⁶⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ أمینُ اُمَّتی ، وحُجَّةُ اللّهِ عَلَیها بَعدی ، قَولُکُ قَولی ، وأمرُکَ أمری ، وطاعَتُکَ طاعَتی ، وزَجرُکَ زَجری ، ونَهیُکَ نَهیی ، ومَعصِیَتُکَ مَعصِیَتی ، وحِزبُکَ حِزبی ، وحِزبی حِزبُ اللّهِ . ⁽⁷⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آن کـه علی را فـرمان بـرَد، مـرا فرمان بُرده، و آن که علی را نافرمانی کند، مرا نافرمانی کرده است، و آن که مرا نافرمانی کند، خدا را نافرمانی کرده است. آن که علی را دوست دارد، مرا دوست داشته، و آن که مرا دوست بدارد، خدا را دوست داشته است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: آن که مرا فرمان بَرَد ، خدا را فرمان برده، و آن که مرا نافرمانی کند ، خدا را نافرمانی کرده است، و آن که تو را فرمان بَرَد، مرا فرمان برده، و آن که تو را نافرمانی کند، مرا نافرمانی کرده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به عمّار ـ: پس از من در بین امّتم ناروایی هایی رخ خواهد داد، به طوری که شمشیر در بینشان ردّ و بدل می گردد و گروهی گروه دیگری را خواهند کشت و بعضی از بعض دیگر، برائت خواهند جُست. هنگامی که چنین اوضاعی را دیدی، بر توست روی آوردن به این اصلعِ ⁽¹⁾نشسته در سمت راست من، علی بن ابی طالب. اگر همه مردم به راهی رفتند و علی به راهی، راه علی را بپیما و از مردم، کناره گیر. علی، تو را از هدایتْ دور نمی کند و به پستی راهنمایی ات نمی کند. ای عمّار! فرمانبری از علی ، فرمانبری از من است، و فرمانبری از من، فرمانبری از خداست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی علیه السلام ـ: آن که او را دوست بدارد، مرا دوست داشته، و آن که او را فرمان بَرَد، مرا فرمان برده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی علیه السلام ـ: فرمانبری از او پس از من ، به سان فرمانبری از من، بر امّتم واجب است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو امین امّت منی و پس از من، حجّت خدا بر آنانی. سخن تو سخن من است، فرمان تو فرمان من، فرمانبری از تو، فرمانبری از من، بازداشتنِ تو بازداشتنِ من، نهی تو نهی من، نافرمانی از تو نافرمانی از من، حزب تو حزب من، و حزب من، حزب خداست.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: جَعَلتُکَ عَلَما فیما بَینی وبَینَ اُمَّتی ، فَمَن لَم یَتَّبِعکَ فَقَد کَفَرَ . ⁽¹⁾

۲ / ۴ ـ ۱۶مَثَلُهُ مَثَلُ الکَعبَةِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَثَلُ عَلِیٍّ فی هذِهِ الاُمَّةِ کَمَثَلِ الکَعبَةِ . ⁽²⁾

تاریخ دمشق عن أبی ذرّ :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : مَثَلُ عَلِیٍّ فیکُم ـ أو قالَ : فی هذِهِ الاُمَّةِ ـ کَمَثَلِ الکَعبَةِ المَستورَةِ ، النَّظَرُ إلَیها عِبادَةٌ ، وَالحَجُّ إلَیها فَریضَةٌ . ⁽³⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: إنَّما مَثَلُکَ فِی الاُمَّةِ مَثَلُ الکَعبَةِ ، نَصَبَهَا اللّهُ عَلَما ، وإنَّما تُؤتی مِن کُلِّ فَجٍّ عَمیقٍ ، ونادٍ سَحیقٍ ، وإنَّما أنتَ العَلَمُ عَلمُ الهُدی ، ونورُ الدّینِ ، وهُوَ نورُ اللّهِ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ بِمَنزِلَةِ الکَعبَةِ تُؤتی ولا تَأتی ، فَإِن أتاکَ هؤُلاءِ القَومُ فَسَلَّموها إلَیکَ ـ یَعنِی الخِلافَةَ ـ فَاقبَل مِنهُم، وإن لَم یَأتوکَ فَلا تَأتِهِم حَتّی یَأتوکَ. ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، إنَّما أنتَ بِمَنزِلَةِ الکَعبَةِ تُؤتی ولا تَأتی،فَإِن أتاکَ هؤُلاءِ القَومُ فَسَلَّموا لَکَ الأَمرَ فَاقبَلهُ مِنهُم ، وإن لَم یَأتوکَ فَلا تَأتِهِم حَتّی یَأتُوا اللّهَ . ⁽⁶⁾

.

۲ / ۴ ـ ۱۶ مَثَل او مَثَل کعبه

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو را بین خود و امّتم شاخص[ ـِ ایمان] قرار دادم. آن که از تو پیروی نکند، کفر ورزیده است.

۲ / ۴ ـ ۱۶مَثَل او مَثَل کعبهپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مَثَل علی در بین این امّت، همچون مَثَل کعبه است.

تاریخ دمشقـ به نقل از ابوذر ـ: پیامبر خدا فرمود : «مَثَل علی بین شما (یا گفت : بین این امّت)، همچون مَثَل کعبه پوشیده است. نگاه کردن بر آن، عبادت است و آهنگ او نمودن، واجب است» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: مَثَل تو در بین امّت، همچون کعبه است که خداوند، آن را نشان قرار داده که از هر راه دور و وادیِ دور افتاده ای به سوی تو آیند، و تو همان نشانه ای که نشان هدایت است و آن نور دینی که همان نور خداست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو همچون کعبه ای که به سویش می روند؛ ولی او [ نزد کسی ]نمی رود. پس اگر این مردم به نزدت آمدند و خلافت را تقدیمت کردند، از آنان بپذیر، و اگر نزدت نیامدند، به سراغ آنان مرو تا هنگامی که نزد تو آیند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو همچون کعبه ای که به سویش می روند؛ ولی او [ نزد کسی ]نمی رود. اگر این مردم به نزدت آمدند و حکومت را به تو دادند، از آنان بپذیر، و اگر نزدت نیامدند، نزد آنان مرو تا در محضر خدا حاضر شوند.

.

کفایة الأثر عن محمود بن لبیدـ فی حَدیثٍ لَهُ مَعَ فاطِمَةَ علیهاالسلام بِنتِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی إمامَةِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: قالَ : قُلتُ : یا سَیِّدَتی ، فَما بالُهُ قَد قَعَدَ عَن حَقِّهِ ؟ فَقالَت : یا أبا عُمَرَ ، لَقَد قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : مَثَلُ الإِمامِ مَثَلُ الکَعبَةِ ؛ إذ تُؤتی ولا یَأتی ـ أو قالَت : مَثَلُ عَلِیٍّ ـ . ⁽¹⁾

۲ / ۴ ـ ۱۷مَثَلُهُ مَثَلُ سَفینَةِ نوحٍرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، مَثَلُکَ فی اُمَّتی کَمَثَلِ سَفینَةِ نوحٍ ، مَن رَکِبَها نَجا ومَن تَخَلَّفَ عَنها غَرِقَ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: مَثَلُکَ ومَثَلُ الأَئِمَّةِ مِن وُلدِکَ بَعدی مَثَلُ سَفینَةِ نوحٍ ؛ مَن رَکِبَها نَجا ، ومَن تَخَلَّفَ عَنها غَرِقَ ، ومَثَلُکُم کَمَثَلِ النُّجومِ ؛ کُلَّما غابَ نَجمٌ طَلَعَ نَجمٌ إلی یَومِ القِیامَةِ . ⁽³⁾

راجع : أهل البیت فی الکتاب والسنّة : القسم الثانی : معرفة أهل البیت / الفصل الثانی : مکانتهم .

.

۲ / ۴ ـ ۱۷ مَثَل او مَثَل کشتی نوح

کفایة الأثرـ به نقل از محمود بن لبید، در جریان گفتمانی که با فاطمه علیهاالسلام دختر پیامبر خدا درباره امامت علی علیه السلام داشت ـ: از او پرسیدم : ای بانوی من! چرا او (علی علیه السلام ) از گرفتن حقّش دست کشید؟ فرمود : «ای ابو عمر! پیامبر خدا فرمود : مَثَل امام (یا گفت : مَثَل علی علیه السلام )، مَثَل کعبه است که به سراغش می آیند، ولی او به سراغ کسی نمی رود ».

۲ / ۴ ـ ۱۷مَثَل او مَثَل کشتی نوحپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! مَثَل تو در بین امّت من، همچون مَثَل کشتی نوح است. آن که سوارش شود، نجات پیدا می کند، و آن که از آن باز مانَد، غرق می گردد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: مَثَل تو و مَثَل امامان از فرزندان تو پس از من، مَثَل کشتی نوح است. آن که سوارش شود، نجات پیدا می کند، و آن که باز مانَد، غرق می گردد. و مَثَل شما، مَثَل ستارگان است که تا روز قیامت، هرگاه ستاره ای غروب کند، ستاره ای طلوع می کند.

ر . ک : اهل بیت در قرآن و حدیث : بخش دوم : شناخت اهل بیت / فصل دوم : منزلت اهل بیت.

.

۲ / ۴ ـ ۱۸کَلِمَةُ عَدلٍرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیّا لَیسَ بِظَلّامٍ ، ولَم یُخلَق لِلظُّلمِ ، لِأَنَّ الوِلایَةَ لِعَلِیٍّ مِن بَعدی ، وَالحُکمَ حُکمُهُ ، وَالقَولَ قَولُهُ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَعالی جَعَلَنی میزانَ قِسطٍ ، وجَعَلَ عَلِیّا کَلِمَةَ عَدلٍ . ⁽²⁾

۲ / ۴ ـ ۱۹حَبلُ اللّهِ المَتینُرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی وَصفِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: هُوَ حَبلُ اللّهِ المَتینُ ، وعُروَتُهُ الوُثقَی الَّتی لَا انفِصامَ لَها . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن أحَبَّ أن یَرکَبَ سَفینَةَ النَّجاةِ ، ویَستَمسِکَ بِالعُروَةِ الوُثقی ، ویَعتَصِمَ بِحَبلِ اللّهِ المَتینِ ، فَلیُوالِ عَلِیّا بَعدی ، وَلیُعادِ عَدُوَّهُ ، وَلیَأتَمَّ بِالأَئِمَّةِ الهُداةِ مِن وُلدِهِ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :خَلَّفتُ فیکُمُ العَلَمَ الأَکبَرَ ، عَلَمَ الدّینِ ونورَ الهُدی وضِیاءَهُ ، وهُوَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، ألا وهُوَ حَبلُ اللّهِ ، فَاعتَصِموا بِحَبلِ اللّهِ جَمیعا ولا تَفَرَّقوا . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ ـ ۱۸ عدالت مدار

۲ / ۴ ـ ۱۹ ریسمان استوار خدا

۲ / ۴ ـ ۱۸عدالت مدارپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی ستمکار نیست و برای ستم کردنْ آفریده نشده است؛ چرا که فرمانروایی پس از من، از آنِ علی است و دستور، دستور او و سخن، سخن اوست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند متعال، مرا ترازوی قسط قرار داد و علی را کلمه عدل قرار داد .

ر . ک : ج ۳ ص ۳۷۹ (بخش پنجم : سیاست امام علی) .

۲ / ۴ ـ ۱۹ریسمان استوار خداپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف علی علیه السلام ـ: او ریسمان استوار خدا و دستگیره مستحکم اوست که گسستگی ندارد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آن که دوست دارد بر کشتی نجاتْ سوار شود و به بند مستحکم، چنگ زند و ریسمان استوار خدایی را در دست گیرد، پس از من، علی را دوست بدارد و با دشمنش دشمنی ورزد و به پیشوایان هدایت از نسل او اقتدا کند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بین شما نشان بزرگ را به جا گذاشته ام؛ نشانِ دین و نور و روشنایی هدایت را که همان علی بن ابی طالب است. آگاه باشید که او ریسمان الهی است! همه به ریسمان الهی چنگ زنید و پراکنده نشوید.

.

الإمام الحسین علیه السلام :جاءَ رَجُلٌ فی هَیئَةِ أعرابِیٍّ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، بِأَبی أنتَ واُمّی ، ما مَعنی : «وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُواْ» ⁽¹⁾؟ فَقالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : أنَا نَبِیُّ اللّهِ ، وعَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ حَبلُهُ . فَخَرَجَ الأَعرابِیُّ وهُوَ یَقولُ : آمَنتُ بِاللّهِ وبِرَسولِهِ ، وَاعتَصَمتُ بِحَبلِهِ . ⁽²⁾

الإمام زین العابدین علیه السلام :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ذاتَ یَومٍ جالِسا ومَعَهُ أصحابُهُ فِی المَسجِدِ ، فَقالَ : یَطلُعُ عَلَیکُم مِن هذَا البابِ رَجُلٌ مِن أهلِ الجَنَّةِ یَسأَلُ عَمّا یَعنیهِ ، فَطَلَعَ رَجُلٌ طُوالٌ یُشَبَّهُ بِرِجالِ مُضَرَ ، فَتَقَدَّمَ فَسَلَّمَ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وجَلَسَ ، فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنّی سَمِعتُ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ یَقولُ فیما اُنزِلَ : «وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُواْ» ، فَما هذَا الحَبلُ الّذی أمَرَنَا اللّهُ بِالِاعتِصامِ بِهِ ، وأن لا نَتَفَرَّقَ عَنهُ ؟ فَأَطرَقَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله مَلِیّا ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ وأشارَ بِیَدِهِ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام وقالَ : هذا حَبلُ اللّهِ الَّذی مَن تَمَسَّکَ بِهِ عُصِمَ بِهِ فی دُنیاهُ ، ولَم یَضِلَّ بِهِ فی آخِرَتِهِ . فَوَثَبَ الرَّجُلُ إلی عَلِیٍّ علیه السلام فَاحتَضَنَهُ مِن وَراءِ ظَهرِهِ وهُوَ یَقولُ : اِعتَصَمتُ بِحَبلِ اللّهِ وحَبلِ رَسولِهِ ، ثُمَّ قامَ فَوَلّی وخَرَجَ. فَقامَ رَجُلٌ مِنَ النّاسِ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ألحَقُهُ فَأَسأَلُهُ أن یَستَغفِرَ لی ؟ فَقالَ رَسولُ اللّهِ : إذا تَجِدُهُ مُوَفَّقا ، فَقالَ : فَلَحِقَهُ الرَّجُلُ فَسَأَلَهُ أن یَستَغفِرَ اللّهَ لَهُ ، فَقالَ لَهُ : أفَهِمتَ ما قالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وما قُلتُ لَهُ ؟ قالَ : نَعَم ، قالَ : فَإِن کُنتَ مُتَمَسِّکا بِذلِکَ الحَبلِ یغَفِرُ اللّهُ لَکَ ، وإلّا فَلا یَغفِرُ اللّهُ لَکَ . ⁽³⁾

.

امام حسین علیه السلام :مردی به ظاهر اعرابی (بادیه نشین) خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله رسید و گفت : ای پیامبر خدا، پدر و مادرم فدایت! معنای سخن خدا که می فرماید : «همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید» چیست؟ پیامبر صلی الله علیه و آله به وی فرمود: «من پیامبر خدایم و علی بن ابی طالب، ریسمان اوست». اعرابی از نزد پیامبر خدا خارج شد و می گفت : به خدا و پیامبرش ایمان آوردم و به ریسمانش چنگ زدم.

امام زین العابدین علیه السلام :روزی پیامبر خدا با یارانش در مسجد نشسته بود. فرمود : «از این در، مردی از بهشتیانْ وارد خواهد شد که از آنچه برایش مهم است، پرسش خواهد کرد». مردی بلند بالا، چون مردان[ ـِ قبیله] مُضَر وارد شد، پیش آمد و به پیامبر خدا سلام کرد و نشست و گفت : ای پیامبر خدا ! من سخن خداوند عز و جل را که نازل شده، شنیده ام که می گوید : «همگی به ریسمان خدا چنگ بزنید و پراکنده نشوید» . این ریسمان که خداوند، دستور چنگ زدن به آن و پراکنده نشدن از گِرد آن را به ما داده، چیست؟ پیامبر خدا، لحظه ای سر خود را زیر انداخت و آن گاه، سر بلند کرد و با دستش به علی ابن ابی طالب علیه السلام اشاره کرد و فرمود : «این، ریسمان خداست که هر کس به آن چنگ زند، در دنیایش محفوظ می مانَد و در آخرتش گم راه نمی گردد». مرد به سوی علی علیه السلام پرید و وی را از پشت، بغل گرفت و گفت : به ریسمان خدا و ریسمان پیامبر خدا چنگ زدم. آن گاه برخاست، برگشت و رفت. مردی از بین مردم برخاست و گفت : ای پیامبر خدا! دنبالش بروم و از او بخواهم که برایم طلب آمرزش کند؟ پیامبر خدا فرمود : «اگر بتوانی پیدایش کنی». [ امام زین العابدین فرمود :] آن مرد به او رسید و از وی خواست که از خدا برایش طلب آمرزش کند. به وی گفت : آیا آنچه را که من به پیامبر خدا گفتم و آنچه او به من فرمود، فهمیدی؟ گفت : آری. گفت : اگر به آن ریسمانْ چنگ زدی، خداوندْ، تو را ببخشد؛ وگرنه خدا تو را نبخشد!

.

۲ / ۴ ـ ۲۰عَمودُ الدّینِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ عَمودُ الدّینِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ... أنتَ رُکنُ الإِیمانِ وعَمودُ الإِسلامِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ عَمودُ الإِیمانِ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ أصلُ الدّینِ ، ومَنارُ الإیمانِ ، وغَایَةُ ⁽⁴⁾الهُدی ، وقائِدُ الغُرِّ المُحَجَّلینَ ، أشهَدُ لَکَ بِذلِکَ . ⁽⁵⁾

۲ / ۴ ـ ۲۱یَعسوبُ المُؤمِنینَرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی وَصفِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: هُوَ یَعسوبُ ⁽⁶⁾المُؤمِنینَ . ⁽⁷⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲۰ ستون دین

۲ / ۴ ـ ۲۱ رئیس مؤمنان

۲ / ۴ ـ ۲۰ستون دینپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی ، ستون دین است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی!... تو رکن ایمان و ستون اسلامی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب، ستون ایمان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو اصل دین، مشعل ایمان، پرچم هدایت و رهبر سپید رویانی و من برای تو بر این امور، گواهی می دهم.

۲ / ۴ ـ ۲۱رئیس مؤمنانپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف علی علیه السلام ـ: او رئیس مؤمنان است.

.

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ یَعسوبُ المُؤمِنینَ ، وَالمالُ یَعسوبُ المُنافِقینَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ یَعسوبُ المُؤمِنینَ ، وَالمالُ یَعسوبُ الکُفّارِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی وَصفِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: إنَّهُ یَعسوبُ المُؤمِنینَ ، وَالمالَ یَعسوبُ الظَّلَمَةِ . ⁽³⁾

راجع : ص ۲۹۲ (یعسوب المؤمنین) .

۲ / ۴ ـ ۲۲رایَةُ الهُدیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ آیَةُ الحَقِّ ، ورایَةُ الهُدی . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: إنَّکَ لَسبیلُ الجَنَّةِ ، ورایَةُ الهُدی ، وعَلَمُ الحَقِّ . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲۲ پرچم هدایت

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، رئیس مؤمنان، و مال، رئیس منافقان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو رئیس مؤمنانی، و مال، رئیس کافران است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف علی علیه السلام ـ: او رئیس مؤمنان، و مال، رئیس ستمگران است.

ر . ک : ص ۲۹۳ (رئیس مؤمنان) .

۲ / ۴ ـ ۲۲پرچم هدایتپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی علیه السلام نشانه حق و پرچم هدایت است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو راه بهشت و پرچم هدایت و نشان حقّی.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: یا أبا ذَرٍّ ، هذا رایَةُ الهُدی ، وکَلِمَةُ التَّقوی ، وَالعُروَةُ الوُثقی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ... أنتَ مِصباحُ الدُّجی ، وأنتَ مَنارُ الهُدی ، وأنتَ العَلَمُ المَرفوعُ لِأَهلِ الدُّنیا . ⁽²⁾

راجع :ج ۲ ص ۹۸ (إمام أولیاء اللّه ) .

۲ / ۴ ـ ۲۳الصِّراطُ المُستَقیمُرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی قَولِهِ تَعالی : «وَأَنَّ هَـذَا صِرَ طِی مُسْتَقِیمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَن سَبِیلِهِ» ⁽³⁾ـ: سَأَلتُ اللّهَ أن یَجعَلَها لِعَلِیٍّ فَفَعَلَ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ... أنتَ الطَّریقُ إلَی اللّهِ ، وأنتَ النَّبَأُ العَظیمُ ، وأنتَ الصِّراطُ المُستَقیمُ . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ الطَّریقُ الواضِحُ ، وأنتَ الصِّراطُ المُستَقیمُ . ⁽⁶⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: إنَّهُ الصِّراطُ المُستَقیمُ ، وإنَّهُ الَّذی یَسأَلُ اللّهُ عَن وِلایَتِهِ یَومَ القِیامَةِ . ⁽⁷⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲۳ راه راست

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی علیه السلام ـ: ای ابوذر! این (علی علیه السلام ) ، پرچم هدایت، کلمه تقوا و ریسمان استوار است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی!... تو چراغ در تاریکی هستی. تو مشعل هدایتی و تو پرچم برافراشته برای مردم دنیایی.

ر . ک : ج ۲ ص ۹۹ (امامِ اولیای خدا) .

۲ / ۴ ـ ۲۳راه راستپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره سخن خدای متعال : «و [ بدانید] این است راه راست من. پس، از آن پیروی کنید. و از راه ها[ ی دیگر ]که شما را از راه وی پراکنده می سازند، پیروی مکنید» ـ: از خدا خواستم که آن [ آیه] را برای علی قرار دهد، پس قرار داد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی!... تو راه به سوی خدایی. تو آن خبرِ بزرگی ⁽¹⁾و تو راه راستی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو راه روشنی، و تو راه راستی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی علیه السلام ـ: او راه راست است، و او همان است که خداوند در روز قیامت، از ولایتش پرسش خواهد کرد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ... الصِّراطُ صِراطُکَ ، وَالمیزانُ میزانُکَ ، وَالمَوقِفُ مَوقِفُکَ . ⁽¹⁾

الإمام الباقر علیه السلام عن أبی برزة :بَینَما نَحنُ عِندَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله إذ قالَ ـ وأشارَ بِیَدِهِ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام ـ : «وَأَنَّ هَـذَا صِرَ طِی مُسْتَقِیمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ» . ⁽²⁾

المناقب لابن شهر آشوب عن جابر بن عبد اللّه :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله هَیَّأَ أصحابَهُ عِندَهُ إذ قالَ ـ وأشارَ بِیَدِهِ إلی عَلِیٍّ ـ : هذا صِراطٌ مُستَقیمٌ فَاتَّبِعوهُ ... . ⁽³⁾

تفسیر العیّاشی عن برید العجلی عـن الإمام الباقر علیه السلام ـ فی قَولِهِ تَعالی : «وَأَنَّ هَـذَا صِرَ طِی مُسْتَقِیمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَن سَبِیلِهِ» ـ : أ تَدری ما یَعنی بِ «صِرَ طِی مُسْتَقِیمًا» ؟ قُلتُ : لا . قالَ : وِلایَةَ عَلِیٍّ وَالأَوصِیاءِ ، قالَ : وتَدری ما یَعنی «فَاتَّبِعُوهُ» ؟ قالَ : قُلتُ : لا . قالَ : یَعنی عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ . ⁽⁴⁾

الإمام الباقر علیه السلامـ فِی الآیَةِ الکَریمَةِ ـ: آلُ مُحَمَّدٍ علیهم السلام الصِّراطُ الَّذی دَلَّ عَلَیهِ . ⁽⁵⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۳۵ ص ۳۶۳ ـ ۳۷۴ .

۲ / ۴ ـ ۲۴مَدینَةُ الهُدیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ عَلِیّا هُوَ مَدینَةُ هُدیً ؛ فَمَن دَخَلَها نَجا ، ومَن تَخَلَّفَ عَنها هَلَکَ . ⁽⁶⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲۴ شهر هدایت

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی!... راه، راه توست و میزان، میزان توست و جایگاه، جایگاه توست.

امام باقر علیه السلامـ به نقل از ابو برزه ـ: هنگامی که ما نزد پیامبر خدا بودیم، با دستش به علی بن ابی طالب علیه السلام اشاره کرد و فرمود : «و [ بدانید] این است راه راستِ من. پس، از آن پیروی کنید و از راه ها[ ی دیگر ]پیروی مکنید».

المناقب ، ابن شهرآشوبـ بـه نقل از جابر بـن عبد اللّه ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله یارانش را نزد خود آماده ساخت، آن گاه با دستش به علی علیه السلام اشاره کرد و فرمود : «این است راه راست . از آن پیروی کنید ...».

تفسیر العیّاشیـ بـه نقل از بـرید عـجـلی، از امام باقر علیه السلام ، درباره سخن خدای متعال : «و[ بدانید] این است راه راست. پس، از آن پیروی کنید و از راه ها[ ی دیگر ]که شما را پراکنده می سازند، پیروی مکنید» ـ: [ فرمود : ]«آیا می دانی منظور از راه راست چیست؟». گفتم : نه. فرمود : «[ منظور،] ولایت علی علیه السلام و اوصیاست» . و فرمود : «می دانی منظور از «پس، از آن پیروی کنید» ، چیست؟» . گفتم : نه. فرمود : منظور، علی بن ابی طالب است ـ که درود خدا بر او باد ـ ».

امام باقر علیه السلامـ درباره آیه یاد شده ـ: آل محمّد، همان راهی است که به آن، راهنمایی شده است.

۲ / ۴ ـ ۲۴شهر هدایتپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی شهر هدایت است. هر که وارد آن شد، رستگار شد و هر که از آن باز مانْد، نابود شد.

.

۲ / ۴ ـ ۲۵الصِّدّیقُ الأَکبَرُ وَالفاروقُ الأَعظَمُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ الفاروقُ الأَعظَمُ ، وأنتَ الصِّدّیقُ الأَکبَرُ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :صِدّیقُ هذِهِ الاُمَّةِ أمیرُ المُؤمِنینَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، وهُوَ الصِّدّیقُ الأَکبَرُ ، وَالفاروقُ الأَعظَمُ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :خُذوا بِحُجزَةِ هذَا الأَنزَعِ ⁽³⁾ـ یَعنی عَلِیّا علیه السلام ـ فَإِنَّهُ الصِّدّیقُ الأَکبَرُ ، وهُوَ الفاروقُ یَفرُقُ بَینَ الحَقِّ وَالباطِلِ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :الصِّدّیقونَ ثَلاثَةٌ : حَبیبٌ النَّجّارُ مُؤمِنُ آلِ یاسینَ ، وحِزییلُ مُؤمِنُ آلِ فِرعَونَ ، وعَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، وهُوَ أفضَلُهُم . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :الصِّدّیقونَ ثَلاثَةٌ:حَبیبٌ النَّجّارُ مُؤمِنُ آلِ یاسینَ الَّذی قالَ : «یَـقَوْمِ اتَّبِعُواْ الْمُرْسَلِینَ» ⁽⁶⁾وحِزقیلُ مُؤمِنُ آلِ فِرعَونَ الَّذی قالَ : «أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَن یَقُولَ رَبِّیَ اللَّهُ» ⁽⁷⁾وعَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ الثّالِثُ ، وهُوَ أفضَلُهُم . ⁽⁸⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲۵ صدّیق اکبر و فاروق اعظم

۲ / ۴ ـ ۲۵صدّیق اکبر و فاروق اعظمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو فاروق اعظمی و تو صدّیق ⁽¹⁾اکبری.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صدّیق این امّت، امیر مؤمنان علی بن ابی طالب است. او «صدّیق اکبر» و «فاروق اعظم» است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دامن این پیشانی برآمده بی مو (یعنی علی علیه السلام ) را بچسبید؛ زیرا او صدّیق اکبر و فاروق است که جدا کننده حقّ و باطل است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صدّیقان، سه نفرند : حبیب نجّار (مؤمن آل یاسین)، حزییل (مؤمن آل فرعون) و علی بن ابی طالب که برترین آنان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صدّیقان، سه نفرند : حبیب نجّار یا مؤمن آل یاسین، که [ خدا درباره اش] گفت : «ای مردم! از این فرستادگان، پیروی کنید» ؛ حزقیل یا مؤمن آل فرعون ، که [ خداوند درباره اش] گفت : «آیا مردی را می کُشید که می گوید : «پروردگار من خداست»؟» ؛ و علی بن ابی طالب که سومین آنها و برترین آنان است.

.

المعجم الکبیر عن أبی ذرّ وسلمان :أخَـذَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِیَدِ عَلِیٍّ علیه السلام فَقالَ : ... هذَا الصِّدّیقُ الأَکبَرُ ، وهذا فاروقُ هذِهِ الاُمَّةِ یَفرُقُ بَینَ الحَقِّ وَالباطِلِ . ⁽¹⁾

راجع : ص ۲۸۸ (الصدّیق الأکبر) و (الفاروق الأکبر) . ج ۲ ص ۲۰۲ (علی فاروق الاُمّة) .

۲ / ۴ ـ ۲۶لَولاهُ لَم یُعرَفِ المُؤمِنونَ بَعدیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ،لَولاکَ لَما عُرِفَ المؤُمِنونَ بَعدی. ⁽²⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲۶ اگر او نبود، پس از من ، مؤمنانْ شناخته نمی شدند

المعجم الکبیرـ به نقل از ابوذر و سلمان ـ: پیامبر خدا، دست علی علیه السلام را گرفت و فرمود : «... این ، صدّیق اکبر است واین، فاروق این امّت است که بین حقّ و باطل، جدایی می افکنَد».

ر . ک : ص ۲۸۹ (صدّیق اکبر) و (فاروق اکبر) . ج ۲ ص ۲۰۳ (علی فاروق امّت است) .

۲ / ۴ ـ ۲۶اگر او نبود، پس از من ، مؤمنانْ شناخته نمی شدندپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! اگر تو نبودی، پس از من ، مؤمنان هرگز شناخته نمی شدند.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: لَولا أنتَ لَم یُعرَفِ المُؤمِنونَ بَعدی . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: لَولاکَ ما عُرِفَ المُنافِقونَ مِنَ المُؤمِنینَ . ⁽²⁾

کفایة الأثر عن عمّار بن یاسر :أتَیتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقُلتُ لَهُ : یا رَسولَ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیکَ ، إنَّ عَلِیّا قَد جاهَدَ فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ . فَقالَ : لِأَنَّهُ مِنّی وأنَا مِنهُ ، وارِثُ عِلمی ، وقاضی دَینی ، ومُنجِزُ وَعدی ، وَالخَلیفَةُ بَعدی ، ولَولاهُ لَم یُعرَفِ المُؤمِنُ المَحضُ . ⁽³⁾

۲ / ۴ ـ ۲۷مَن خالَفَ طَریقَتَهُ ضَلَّرسول اللّه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أما إنَّکَ المُبتَلی وَالمُبتَلی بِکَ ، أما إنَّکَ الهادی مَنِ اتَّبَعَکَ ، ومَن خالَفَ طَریقَتَکَ فَقَد ضَلَّ إلی یَومِ القِیامَةِ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لَن تَضِلّوا ولَن تَهلِکوا وأنتُم فی مُوالاةِ عَلِیٍّ ، وإن خالَفتُموهُ فَقَد ضَلَّت بِکُمُ الطُّرُقُ وَالأَهواءُ فِی الغَیِّ ، فَاتَّقُوا اللّهَ فی ذِمَّةِ اللّهِ فَإِنَّ ذِمَّةَ اللّهِ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ . ⁽⁵⁾

الإمام الباقر علیه السلام عن زید بن أرقم :کُنّا جُلوسا بَینَ یَدَیِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ : أ لا أدُلُّکُم عَلی مَن إذَا استَرشَدتُموهُ لَن تَضِلّوا ولَن تَهلِکوا ؟ قالوا : بَلی یا رَسولَ اللّهِ . قالَ : هُوَ هذا ـ وأشارَ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام ـ ثُمَّ قالَ : وآخوهُ ووازِروهُ وَاصدُقوهُ وَانصَحوهُ ؛ فَإِنَّ جَبرَئیلَ علیه السلام أخبَرَنی بِما قُلتُ لَکُم . ⁽⁶⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲۷ هر که با راه او مخالفت کند ، گم راه شود

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: اگر تو نبودی، بعد از من ، مؤمنان شناخته نمی شدند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: اگـر تـو نـبودی، منافقان از مؤمنانْ تشخیص داده نمی شدند.

کفایة الأثرـ به نقل از عمّار بن یاسر ـ: خدمت پیامبر خدا رسیدم و به وی گفتم : ای پیامبر خدا! درود خدا بر تو باد! علی، در راه خدا آن گونه که باید ، مبارزه کرد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «چون او از من است و من از اویم. وارث دانش من ، پرداخت کننده وام هایم، به جای آورنده تعهّدات من و جانشین [ من ]بعد از من است ، و اگر او نبود، مؤمنِ خالص شناخته نمی شد» .

۲ / ۴ ـ ۲۷هر که با راه او مخالفت کند، گم راه شودپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو آزمایش شونده هستی و به وسیله تو آزمایش خواهد شد. تو هدایتگر کسانی هستی که پیروی ات می کنند. آن که با راه تو مخالفت کند، تا روز قیامت، گم راه خواهد شد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تا آن گاه که در دوستی علی هستید، گم راه نمی شوید و هلاک نمی گردید؛ و اگر با او مخالفت کنید، خطاها و هواهای نفسانی، شما را به گم راهی می کشانند. از عهده الهی ، پروا داشته باشید، که همانا عهده خدا علی بن ابی طالب است.

امام باقر علیه السلامـ به نقل از زید بن ارقم ـ: نزد پیامبر صلی الله علیه و آله نشسته بودیم که فرمود : «آیا می خواهید شما را به کسی راهنمایی کنم که اگر از او راه جویید، هیچ گاه گم راه نشوید و به هلاکت نیفتید؟». گفتند : آری، ای پیامبر خدا! به علی بن ابی طالب علیه السلام ، اشاره کرد و فرمود : «این، همان است» و افزود : «با او برادری کنید، یاری اش رسانید، با او راستی ورزید و خیرخواهش باشید که جبرئیل علیه السلام مرا بر آنچه به شما گفتم، با خبر کرد» .

.

راجع : ج ۲ ص ۱۸۸ (أحادیث العصمة) .

۲ / ۴ ـ ۲۸بابُ حِطَّةٍرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ بابُ حِطَّةٍ ⁽¹⁾، مَن دَخَلَ مِنهُ کانَ مُؤمِنا ، ومَن خَرَجَ مِنهُ کانَ کافِرا . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: مَثَلُکَ فی اُمَّتی مَثَلُ بابِ حِطَّةٍ فی بَنی إسرائیلَ ؛ فَمَن دَخَلَ فی وِلایَتِکَ فَقَد دَخَلَ البابَ کَما أمَرَهُ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَعاشِرَ النّاسِ ! إنَّ عَلِیّا صِدّیقُ هذِهِ الاُمَّةِ وفاروقُها ومُحَدَّثُها ، إنَّهُ هارونُها ویوشَعُها وآصَفُها وشَمعونُها ، إنَّهُ بابُ حِطَّتِها وسَفینَةُ نَجاتِها . ⁽⁴⁾

راجع : ص ۳۷۴ (المناقب المنثورة) . أهل البیت فی الکتاب والسنّة : القسم الثانی : معرفة أهل البیت / الفصل الثانی : مکانتهم / مثلهم مثل باب حطّة .

.

۲ / ۴ ـ ۲۸ دروازه آمُرزش

ر . ک : ج ۲ ص ۱۸۹ (احادیث عصمت) .

۲ / ۴ ـ ۲۸دروازه آمُرزش ⁽¹⁾پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، دروازه آمُرزش است. کسی که از آن وارد شود ، مؤمن است، و آن که از آن خارج شود، کافر است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: مَثَل تو در بین امّت من، مثل «دروازه آمرزش» در بین بنی اسرائیل است. آن که در ولایت تو در آید، از در، همان گونه که خداوند عز و جل به او دستور داده، وارد شده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای مردم! علی، صدّیق، فاروق و محدَّث ⁽²⁾این امّت است. او هارون، یوشع، آصف و شمعون امّت است. او دروازه آمُرزش و کشتی نجات امّت است.

ر . ک : ص ۳۷۵ (فضیلت های پراکنده) . و اهل بیت در قرآن و حدیث : بخش دوم : شناخت اهل بیت / فصل دوم : منزلت اهل بیت / اهل بیت ، به سان باب حطّه .

.

۲ / ۴ ـ ۲۹بابُ الجَنَّةِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :أنَا مَدینَةُ الجَنَّةِ وعَلِیٌّ بابُها ؛ فَمَن أرادَ الجَنَّةَ فَلیَأتِها مِن بابِها . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنَا مَدینَةُ الجَنَّةِ وأنتَ بابُها یا عَلِیُّ ، کَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ یَدخُلُها مِن غَیرِ بابِها . ⁽²⁾

إرشاد القلوب عن ابن عبّاس :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : مَعاشِرَ النّاسِ ، اعلَموا أنَّ للّهِِ تعالی بَاباً مَن دَخَلَها أمِنَ مِنَ النّارِ ومِنَ الفَزَعِ الأَکبَرِ . فَقامَ إلَیهِ أبو سَعیدٍ الخُدرِیُّ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، اِهدِنا إلی هذَا البابِ حَتّی نَعرِفَهُ ؟ فَقالَ : هُوَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، سَیِّدُ الوَصِیّینَ وأمیرُ المُؤمِنینَ ، وأخو رَسولِ رَبِّ العالَمینَ ، وخَلیفَتُهُ عَلَی النّاسِ أجمَعینَ . ⁽³⁾

راجع : ج ۱۰ ص ۵۰۴ (باب علم النبیّ) .

۲ / ۵الکَمالاتُ المَعنَوِیَّةُ۲ / ۵ ـ ۱فیهِ خِصالُ الأَنبِیاءِ علیهم السلامرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن أرادَ أن یَنظُرَ إلی آدَمَ فی عِلمِهِ ، وإلی نوحٍ فی فَهمِهِ ، وإلی إبراهیمَ فی حِلمِهِ ، وإلی یَحیَی بنِ زَکَرِیّا فی زُهدِهِ ، وإلی موسَی بنِ عِمرانَ فی بَطشِهِ ، فَلیَنظُر إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۴ ـ ۲۹ دروازه بهشت است

۲ / ۵ کمالات معنوی

اشاره

۲ / ۵ ـ ۱ دارای ویژگی های پیامبران علیهم السلام

۲ / ۴ ـ ۲۹دروازه بهشت استپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من شهرِ بهشتم و علی دروازه آن است. آن که بهشت را قصد کرده، باید از دروازه آن وارد شود.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: من شهرِ بهشتم و تو ـ ای علی ـ دروازه آنی. آن که می پندارد به بهشت از غیر دروازه آن داخل می شود، دروغ می گوید.

إرشاد القلوبـ به نقل از ابن عبّاس ـ: از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «ای مردم! بدانید که خداوند متعال را دری است که اگر کسی از آن وارد شود، از آتش و از دلهره بزرگ، در امان خواهد بود». ابو سعید خُدری برخاست و گفت : ای پیامبر خدا! ما را به این در، هدایت کن تا آن را بشناسیم. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «او علی بن ابی طالب ، سرور اوصیا و امیر مؤمنان و برادر فرستاده پروردگار جهانیان و جانشین او بر همه مردم است».

ر . ک : ج ۱۰ ص ۵۰۵ (دروازه دانش پیامبر) .

۲ / ۵کمالات معنوی۲ / ۵ ـ ۱دارای ویژگی های پیامبران علیهم السلامپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آن که می خواهد به دانش آدم، فهم نوح، حلم ابراهیم، زهد یحیی بن زکریا و توانمندیِ موسی بن عمران بنگرد، باید به علی بن ابی طالب نگاه کند.

.

تاریخ دمشق عن أنس :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إذا أرادَ أن یَشهَرَ ⁽¹⁾عَلِیّا فی مَوطِنٍ أو مَشهَدٍ عَلا عَلی راحِلَتِهِ وأمَرَ النّاسَ أن یَنخَفِضوا دونَهُ ، وإنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله شَهَرَ عَلِیّا یَومَ خَیبَرَ فَقالَ : یا أیُّهَا النّاسُ ! مَن أحَبَّ أن یَنظُرَ إلی آدَمَ فی خَلقِهِ ، وأنَا فی خُلُقی ، وإلی إبراهیمَ فی خُلَّتِهِ ، وإلی موسی فی مُناجاتِهِ ، وإلی یَحیی فی زُهدِهِ ، وإلی عیسی فی سُنَّتِهِ ، فَلیَنظُر إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ ، إذا خَطَرَ بَینَ الصَّفَّینِ کَأَنَّما یَتَقَلَّعُ ⁽²⁾مِن صَخرٍ أو یَتَحَدَّرُ مِن دَهرٍ ⁽³⁾. ⁽⁴⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :من أرادَ أن یَنظُرَ إلی آدَمَ فی عِلمِهِ ، وإلی نوحٍ فی تَقواهُ ، وإلی إبراهیمَ فی حِلمِهِ ، وإلی موسی فی هَیبَتِهِ ، وإلی عیسی فی عِبادَتِهِ ، فَلیَنظُر إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽⁵⁾

.

تاریخ دمشقـ به نقل از انس ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله هرگاه می خواست علی علیه السلام را در جای و مکانی معرّفی کند، بر مَرکبش سوار می شد و به مردم می فرمود که در پیشش پایین تر بایستند و پیامبر خدا در روز خیبر، علی علیه السلام را معرّفی کرد و فرمود : «ای مردم! اگر کسی دوست دارد به آفرینش آدم، اخلاق من، خلیل بودن ابراهیم، مناجات موسی، زهد یحیی و روش عیسی بنگرد، به علی بن ابی طالب بنگرد که هنگامی که بین دو سپاه قرار گرفت، گویی از صخره ای کَنده می شود یا از سراشیبی فرود می آید.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کسی که می خواهد به دانش آدم، تقوای نوح، حلم ابراهیم، هیبت موسی و عبادت عیسی بنگرد، به علی بن ابی طالب نگاه کند.

.

عنه صلی الله علیه و آله :مَن أرادَ أن یَنظُرَ إلی نوحٍ فی عَزمِهِ ، وإلی آدَمَ فی عِلمِهِ ، وإلی إبراهیمَ فی حِلمِهِ ، وإلی موسی فی فِطنَتِهِ ، وإلی عیسی فی زُهدِهِ ، فَلیَنظُر إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽¹⁾

الأمالی للطوسی عن عبد اللّه بن مسعود :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله جالِسا فی جَماعَةٍ مِن أصحابِهِ إذ أقبَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : مَن أرادَ أن یَنظُرَ إلی آدَمَ فی عِلمِهِ ، وإلی نوحٍ فی حِکمَتِهِ ، وإلی إبراهیمَ فی حِلمِهِ ، فَلیَنظُر إلی عَلِیِّ ابنِ أبی طالِبٍ . ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أعطَی اللّهُ عَلِیّا مِنَ الفَضلِ جُزءا لَو قُسِّمَ عَلی أهلِ الأَرضِ لَوَسِعَهُم ، وأعطاهُ مِنَ الفَهمِ جُزءا لَو قُسِّمَ عَلی أهلِ الأَرضِ لَوَسِعَهُم . شَبَّهتُ لینَهُ بِلینِ لوطٍ ، وخُلُقَهُ بِخُلُقِ یَحیی ، وزُهدَهُ بِزُهدِ أیّوبَ ، وسَخاءَهُ بِسَخاءِ إبراهیمَ ، وبَهجَتَهُ بِبَهجَةِ سُلَیمانَ بنِ داوودَ ، وقُوَّتَهُ بِقُوَّةِ داوودَ . ⁽³⁾

الإمام الحسین علیه السلام :نَظَرَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ذاتَ یَومٍ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام وقَد أقبَلَ وحَولَهُ جَماعَةٌ مِن أصحابِهِ ، فَقالَ : مَن أرادَ أن یَنظُرَ إلی یوسُفَ فی جَمالِهِ ، وإلی إبراهیمَ فی سَخائِهِ ، وإلی سُلَیمانَ فی بَهجَتِهِ ، وإلی داوودَ فی قُوَّتِهِ ، فَلیَنظُر إلی هذا . ⁽⁴⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آن که می خواهد به اراده نوح، دانش آدم، حلم ابراهیم، زیرکی موسی و زهد عیسی بنگرد، باید به علی بن ابی طالب نگاه کند.

الأمالی ، طوسیـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: پیامبر خدا در بین گروهی از یاران خود نشسته بود که علی بن ابی طالب ـ که درودهای خدا بر او باد ـ ، آمد. پیامبر خدا فرمود : آن که می خواهد به دانش آدم، حکمت نوح و حلم ابراهیم بنگرد، باید به علی بن ابی طالب نگاه کند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند به علی، آن مقدار از فضل داده است که اگر بین ساکنان روی زمین تقسیم شود، همه را فرا خواهد گرفت، و از فهم ، آن مقدار داده است که اگر بین زمینیان تقسیم شود، همه را بسنده است. نرمش او را به نرمش لوط، اخلاقش را به اخلاق یحیی، زهدش را به زهد ایّوب، بخشندگی اش را به بخشندگی ابراهیم، زیبایی اش را به زیبایی سلیمان بن داوود و قدرتش را به توان داوود تشبیه کرده ام.

امام حسین علیه السلام :روزی پیامبر خدا در حالی که گروهی از یارانش در کنارش بودند، به علی علیه السلام نگاه کرد که از رو به رو می آمد. پس فرمود : «آن که می خواهد به جمال یوسف، بخشندگی ابراهیم، زیبایی سلیمان و قدرت داوود بنگرد، به این [ مرد ]نگاه کند» .

.

۲ / ۵ ـ ۲أفضَلُکُمالأمالی للمفید عن أبی اُمامة الباهلی :وَاللّهِ لا یَمنَعُنی مَکانُ مُعاوِیَةَ أن أقولَ الحَقَّ فی عَلِیٍّ علیه السلام ، سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : عَلِیٌّ أفضَلُکُم ، وفِی الدّینِ أفقَهُکُم ، وبِسُنَّتی أبصَرُکُم ، ولِکِتابِ اللّهِ أقرَؤُکُم ، اللّهّمَّ إنّی اُحِبُّ عَلِیّا فَأَحِبَّهُ ، اللّهُمَّ إنّی اُحِبُّ عَلِیّا فَأَحِبَّهُ . ⁽¹⁾

تفسیر فرات عن عبد اللّه بن مسعود :غَدَوتُ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی مَرَضِهِ الَّذی قُبِضَ فیهِ ، فَدَخَلتُ المَسجِدَ وَالنّاسُ أحفَلَ ⁽²⁾ما کانوا کَأَنَّ عَلی رُؤوسِهِمُ الطَّیرَ ، إذ أقبَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام حَتّی سَلَّمَ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَتَغامَزَ بِهِ بَعضُ مَن کانَ عِندَهُ ، فَنَظَرَ إلَیهِمُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَقالَ : أ لا تَسأَلونَ عَن أفضَلِکُم ؟ قالوا : بَلی یا رَسولَ اللّهِ ، قالَ : أفضَلُکُم عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ؛ أقدَمُکُم إسلاما ، وأوفَرُکُم إیمانا ، وأکثَرُکُم عِلما ، وأرجَحُکُم حِلما ، وأشَدُّکُم للّهِِ غَضَبا ، وأشَدُّکُم نِکایَةً فِی الغَزوِ وَالجِهادِ . فَقالَ لَهُ بَعضُ مَن حَضَرَ : یا رَسولَ اللّهِ ، وإنَّ عَلِیّا قَد فُضِّلَنا بِالخَیرِ کُلِّهِ ! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أجَل ، هُوَ عَبدُ اللّهِ وأخو رَسولِ اللّهِ ؛ فَقَد عَلَّمتُهُ عِلمی ، وَاستَودَعتُهُ سِرّی ، وهُوَ أمینی عَلی اُمَّتی . ⁽³⁾

.

۲ / ۵ ـ ۲ برترینِ شما

۲ / ۵ ـ ۲برترینِ شماالأمالی ، مفیدـ به نقل از ابو اُمامه باهِلی ـ: سوگند به خدا، موقعیّت معاویه، مانع از آن نمی شود که درباره علی بن ابی طالب علیه السلام حق را بگویم. از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «علی، برترین شماست. در دین، داناترین و به سنّت من، آگاه ترین شماست و داناترین شما به کتاب خداست. پروردگارا ! من علی را دوست می دارم، تو نیز دوستش بدار. پروردگارا ! من علی را دوست می دارم. پس دوستش بدار».

تفسیر فراتـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: در همان بیماری ای که پیامبر خدا درگذشت، صبحگاهان به حضور وی رفتم. وارد مسجد شدم و مسجد ، مالامال از جمعیت بود و همه ساکت و بی حرکت بودند. ناگاه علی بن ابی طالب علیه السلام آمد و به پیامبر خدا سلام کرد. پاره ای از آنان که آن جا بودند، با چشم و دست به یکدیگر اشاره کردند . پیامبر خدا به آنان نگریست و فرمود : «آیا از برترینِ خودتان پرسش نمی کنید؟». گفتند : چرا ، ای پیامبر خدا! فرمود : «برترینِ شما علی بن ابی طالب است ؛ پیشتازترینِ شما در اسلام آوردن، با ایمان ترینِ شما، پر دانش ترینِ شما، بردبارترینِ شما، غضبناک ترینِ شما در راه خدا، و استوارترینِ شما در جنگ و مبارزه». بـرخی از آنانی کـه آن جا بـودند، گفتند : ای پیامبر خدا ! یعنی علی بن ابی طالب در همه خوبی ها بر ما پیش است؟ فرمود : «آری. او بنده خدا و برادر پیامبر خداست. دانشم را به او یاد داده ام، رازهایم را نزد وی به امانت نهاده ام، و او امین من درمیان امّتم است».

.

۲ / ۵ ـ ۳خَیرُ البَشَرِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ خَیرُ البَشَرِ ، مَن أبی فَقَد کَفَرَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن لَم یَقُل : عَلِیٌّ خَیرُ النّاسِ ، فَقَد کَفَرَ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ خَیرُ البَشَرِ ، فَمَنِ امتَری ⁽³⁾فَقَد کَفَرَ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ خَیرُ البَشَرِ ، مَن شَکَّ فیهِ فَقَد کَفَرَ . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ أنتَ خَیرُ البَشَرِ ، لا یَشُکُّ فیکَ إلّا کافِرٌ . ⁽⁶⁾

الیقین عن جابر بن عبد اللّه الأنصاری :سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِاُذُنَیَّ هاتَینِ یَقولُ ـ وإلّا فَصَمَّتا ـ : عَلِیٌّ بَعدی خَیرُ البَشَرِ ، مَن أبی فَقَد کَفَرَ . ⁽⁷⁾

.

۲ / ۵ ـ ۳ بهترینِ انسان ها

۲ / ۵ ـ ۳بهترینِ انسان هاپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، بهترینِ انسان هاست. هرکس نپذیرد، کافر شده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرکس نگوید که علی بهترینِ مردم است، کفر ورزیده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، بهترینِ انسان هاست. هر کس تردید کند، کافر شده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، بهترینِ انسان هاست. هر کس در آن شک کند، کفر ورزیده است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو بهترینِ انسان هایی. جز کافر، [کسی] در تو تردید نمی کند.

الیقینـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصاری ـ: با همین گوش هایم ـ که اگر راست نمی گویم، کَر شوند ـ از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «علی پس از من، بهترینِ انسان هاست. هرکس نپذیرد، کفر ورزیده است».

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ ابنَتی سَیِّدَةُ نِساءِ العالَمینَ ، وإنَّ بَعلَها لا یُقاسُ بِأَحَدٍ مِنَ النّاسِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا فاطِمَةُ ، أبشِری بِطیبِ النَّسلِ ، فَإِنَّ اللّهَ فَضَّلَ بَعلَکِ عَلی سائِرِ خَلقِهِ . ⁽²⁾

الإمام الباقر عن آبائه علیهم السلام: سُئِلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَن خیرِ النّاسِ ، فَقالَ : خَیرُها وأتقاها وأفضَلُها وأقرَبُها إلَی الجَنَّةِ أقرَبُها مِنّی ، ولا فیکُم أتقی ولا أقرَبُ إلَیَّ مِن عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽³⁾

المناقب لابن المغازلی عن مسروق :قالَت عائِشَةُ : یا مَسروقُ ، إنَّکَ مِن وُلدی ، وإنَّکَ مِن أحَبِّهِم إلَیَّ ، فَهَل عِندَکَ عِلمٌ مِنَ المُخدَجِ ⁽⁴⁾؟ قالَ : قُلتُ : نَعَم ، قَتَلَهُ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ عَلی نَهرٍ یُقالُ لِأَعلاهُ : تامَرّا ، ولِأَسفَلِهِ : النَّهرَوانُ ، بَینَ حَقایِقَ ⁽⁵⁾وطَرفاءَ . قالَت : أبغِنی ⁽⁶⁾عَلی ذلِکَ بَیِّنَةً . فَأَتَیتُها بِخَمسینَ رَجُلاً مِن کُلِّ خَمسٍ ⁽⁷⁾بِعَشَرَةٍ ـ وکانَ النّاسُ إذ ذاکَ أخماسا ـ یَشهَدونَ أنَّ عَلِیّا علیه السلام قَتَلَهُ عَلی نَهرٍ یُقالُ لِأَعلاهُ : تامَرّا ، ولِأَسفَلِهِ : النَّهرَوانُ ، بَینَ حَقایِقَ وطَرفاءَ ، فَقُلتُ : یا اُمَّه ، أسأَلُکِ بِاللّهِ وبِحَقِّ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وبِحَقّی ـ فَإِنّی مِن وُلدِکِ ـ أیَّ شَیءٍ سَمِعتَ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ فیهِ ؟ قالَت : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : هُم شَرُّ الخَلقِ وَالخَلیقَةِ ، یَقتُلُهُم خَیرُ الخَلقِ وَالخَلیقَةِ ، وأقرَبُهُم عِندَ اللّهِ وَسیلَةً . ⁽⁸⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دخترم سرورِ زنان جهان است و شوهرش با هیچ کس قابل قیاس نیست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای فاطمه ! تورا به داشتن پاک ترین نسل، بشارت می دهم؛ چون خداوند، شوهرت را بر دیگر مردم، برتری داده است.

امام باقر علیه السلامـ به نقل از پدرانش ـ: از پیامبر خدا درباره بهترینِ مردم پرسیده شد. فرمود : «بهترین، با تقواترین و برترینِ مردم و نزدیک ترینِ مردم به بهشت، نزدیک ترین آنان به من است و بین شما، با تقواتر و نزدیک تر به من از علی بن ابی طالب نیست».

المناقب ، ابن مغازلیـ بـه نقل از مسروق ـ: عایشه گفت : ای مسروق! تو از فرزندان من و یکی از محبوب ترین آنان نزد منی. آیا از مُخدَج، ⁽¹⁾چیزی می دانی؟ گفتم : آری. او را علی بن ابی طالب ، در کنار نهری که بالا دست آن را «تامَرّا» و قسمت پایین آن را «نهروان» می گویند، در بین «حقایق» و «طرفاء»، کُشت. گفت : برای این موضوع، بیّنه ای بیاور. من (مسروق) ، پنجاه نفر را آوردم که هر ده نفر از آنها از بین پنجاه نفر، انتخاب شده بودند ـ چون مردم در آن روز، گروه های پنج نفری بودند ـ ، آنها گواهی دادند که علی علیه السلام وی را در کنار نهری که به قسمت بالای آن «تامرّا» و به قسمت پایین آن «نهروان» می گویند، در بین «حقایق» و «طرفاء»، کُشت. گفتم : مادرم ! تو را به خدا و به حقّ پیامبر خدا و به حقّ خودم ـ که از فرزندان توام ـ سوگند، چه چیزی از پیامبر خدا درباره وی شنیده ای؟ گفت : از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «آنان، بدترینِ مردم و آفریده ها هستند که بهترینِ مردم و آفریده ها و نزدیک ترین شان به خدا، آنان را خواهد کشت».

.

۲ / ۵ ـ ۴سَیِّدُ الشُّهَداءِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ سَیِّدُ الشُّهَداءِ ، وأبُو الشُّهَداءِ الغُرَباءِ . ⁽¹⁾

الأمالی للصدوق عن أنس بن مالک :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : یَدخُلُ عَلَیکُم مِن هذَا البابِ خَیرُ الأَوصِیاءِ ، وسَیِّدُ الشُّهَداءِ ، وأدنَی النّاسِ مَنزِلَةً مِنَ الأَنبِیاءِ . فَدَخَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : وما لی لا أقولُ هذا یا أبَا الحَسَنِ ؛ وأنتَ صاحِبُ حَوضی ، وَالموفی بِذِمَّتی ، وَالمُؤَدّی عَنّی دَینی ! ⁽²⁾

راجع : ج ۷ ص ۲۵۸ (بأبی الوحید الشهید) .

۲ / ۵ ـ ۵اللّهُ انتَجاهُسنن الترمذی عن جابر :دَعا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلِیّا یَومَ الطّائِفِ فَانتَجاهُ ⁽³⁾، فَقالَ النّاسُ : لَقَد طالَ نَجواهُ مَعَ ابنِ عَمِّهِ ! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : مَا انتَجَیتُهُ ، ولکِنَّ اللّهَ انتَجاهُ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۵ ـ ۴ سَرورِ شهیدان

۲ / ۵ ـ ۵ رازگوییِ خدا با او

۲ / ۵ ـ ۴سَرورِ شهیدانپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، سرور شهیدان و پدر شهیدانِ غریب است.

الأمالی ، صدوقـ به نقل از انـس بن مالک ـ: از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «از این در، بهترینِ اوصیا، سرورِ شهیدان و نزدیک ترینِ مردم نسبت به جایگاه پیامبران، وارد خواهد شد»، و علی بن ابی طالب علیه السلام ، داخل شد. پیامبر خدا فرمود : «چرا چنین نگویم ـ ای ابو الحسن ـ ، حالْ آن که همنشین من در [ کنار ]حوض و وفا کننده به تعهّداتم و پرداخت کننده وام هایم هستی؟!».

ر . ک : ج ۷ ص ۲۵۹ (پدرم فدای شهید تنها !) .

۲ / ۵ ـ ۵رازگوییِ خدا با اوسنن التِّرمِذیـ به نقل از جابر ـ: در جنگ طائف، پیامبر خدا، علی علیه السلام را خواست و با او به نجوا پرداخت. مردم گفتند : نجوای پیامبر صلی الله علیه و آله با پسر عمویش به درازا کشید. پیامبر خدا فرمود : «من با او به نجوا نپرداختم؛ بلکه خداوند با او نجوا کرد».

.

المعجم الکبیر عن جابر :لَمّا کانَ یَومُ غَزوَةِ الطّائِفِ قامَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مَعَ عَلِیٍّ علیه السلام مَلِیّا ⁽¹⁾مِنَ النَّهارِ ، فَقالَ لَهُ أبو بَکرٍ : یا رَسولَ اللّهِ ، لَقَد طالَت مُناجاتُکَ عَلِیّا مُنذُ الیَومِ ! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : ما أنَا انتَجَیتُهُ ، ولکِنَّ اللّهَ انتَجاهُ . ⁽²⁾

الإرشاد عن جابر بن عبد اللّه الأنصاری :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله لَمّا خَلا بِعَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام یَومَ الطّائِفِ ، أتاهُ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ ، فَقالَ : أ تُناجیهِ دونَنا وتَخلو بِهِ دونَنا ؟ ! فَقالَ : یا عُمَرُ ، ما أنَا انتَجَیتُهُ بَلِ اللّهُ انتَجاهُ . ⁽³⁾

تاریخ دمشق عن جابر :لَمّا کانَ یَومُ الطّائِفِ ناجی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلِیّا طَویلاً ، فَلَحِقَ أبا بَکرٍ وعُمَرَ فَقالا : طالَت مُناجاتُکَ عَلِیّا یا رَسولَ اللّهِ ! قالَ : ما أنَا اُناجیهِ ، ولکِنَّ اللّهَ انتَجاهُ . ⁽⁴⁾

الأمالی للطوسی عن جابر :ناجی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ علیه السلام یَومَ الطّائِفِ فَأَطالَ مُناجاتَهُ، فَرَأَی الکَراهَةَ فی وُجوهِ رِجالٍ فَقالوا : قَد أطالَ مُناجاتَهُ مُنذُ الیَومِ ! فَقالَ: ما أنَا انتَجَیتُهُ ، ولکِنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ انتَجاهُ . ⁽⁵⁾

.

المعجم الکبیرـ به نقل از جابر ـ: هنگامی که جنگ طائف به راه افتاد، پیامبر صلی الله علیه و آله ، مقداری از روز را با علی علیه السلام به نجوا پرداخت. ابوبکر به وی گفت : ای پیامبر خدا! گفتگوی مخفیانه ات با علی در این روز ، به درازا کشید. پیامبر خدا فرمود : «من با او به نجوا نپرداختم؛ بلکه خدا با وی نجوا کرد».

الإرشادـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصاری ـ: هنگامی که پیامبر خدا با علی بن ابی طالب علیه السلام در جنگ طائف، خلوت کرد ، عمر بن خطّاب آمد و گفت : آیا با او گفتگو می کنی، نه با ما، و با او خلوت می کنی، نه با ما؟ پیامبر خدا فرمود : «ای عمر! من با او گفتگوی مخفیانه نمی کردم؛ بلکه خداوند با او به راز، گفتگو می کرد».

تاریخ دمشقـ به نقل از جابر ـ: در جنگ طائف، هنگامی که پیامبر خدا با علی علیه السلام به مدّت طولانی به نجوا پرداخت، ابوبکر و عمر به آنان پیوستند و گفتند : ای پیامبر خدا! نجوایت با علی به درازا کشید! فرمود : «من با او نجوا نمی کردم؛ بلکه خداوند با او نجوا می کرد».

الأمالی ، طوسیـ به نقل از جابر ـ: پیامبر خدا در جنگ طائف با علی علیه السلام به نجوا پرداخت و گفتگویش را طولانی کرد. از این رو ، ناخشنودی را در چهره گروهی از مردم دید. آنان گفتند : گفتگویش با او در این روز، به درازا کشید. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «من با او نجوا نکردم؛ بلکه خداوند عز و جل با وی نجوا کرد».

.

الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله انتَجی عَلِیّا علیه السلام یَومَ الطّائِفِ ، فَقالَ أصحابُهُ : یا رَسولَ اللّهِ ، انتَجَیتَ عَلِیّا مِن بَینِنا وهُوَ أحدَثُنا سِنّا ! فَقالَ : ما أنَا اُناجیهِ ، بَلِ اللّهُ یُناجیهِ . ⁽¹⁾

۲ / ۵ ـ ۶اللّهُ ورَسولُهُ وجَبرَئیلُ عَنهُ راضونَالمعجم الکبیر عن أبی رافع :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله بَعَثَ عَلِیّا مَبعَثا ، فَلَمّا قَدِمَ قالَ لَهُ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُ ورَسولُهُ وجِبریلُ علیهم السلام عَنکَ راضونَ . ⁽²⁾

شرح الأخبار عن جابر بن عبد اللّه :لَمّا أن قَدِمَ أمیرُ المُؤمِنینَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام عَلی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِفَتحِ خَیبَرَ ، قالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُّ ، إنّی اُخبِرتُ خَبَرَکَ واُوتیتُ مُنایَ فیکَ ، وإنّی عَنکَ راضٍ . قالَ : فَدَمَعَت عَینا عَلِیٍّ علیه السلام ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لا تَبکِ ، فَإِنَّ اللّهَ ومَلائِکَتَهُ ورُسُلَهُ وجَبرائیلَ ومیکائیلَ وإسرافیلَ عَنکَ راضونَ ، ولَولا أن تَقولَ اُمَّتی فیکَ ما قالَتِ النَّصاری فِی المَسیحِ لَقُلتُ الیَومَ فیکَ مَقالاً لا تَمُرُّ عَلی مَلَأٍ مِنَ النّاسِ ـ قَلّوا أو کَثُروا ـ إلّا أخَذُوا التُّرابَ مِن تَحتِ قَدَمَیکَ ، وفَضلَ طَهورِکَ ، یَلتَمِسونَ بِهِ البَرَکَةَ ویَستَشفونَ بِهِ . ⁽³⁾

.

۲ / ۵ ـ ۶ خشنودیِ خدا و پیامبرش و جبرئیل، از او

امام صادق علیه السلام :در جنگ طائف ، پیامبر خدا با علی علیه السلام نجوا کرد . یاران پیامبر صلی الله علیه و آله گفتند : ای پیامبر خدا! از میان ما با علی که کوچک ترین ماست ، به نجوا پرداختی! پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «من با او نجوا نکردم؛ بلکه خداوند با وی نجوا کرد».

۲ / ۵ ـ ۶خشنودیِ خدا و پیامبرش و جبرئیل، از اوالمعجم الکبیرـ به نقل از ابو رافع ـ: پیامبر خدا، علی علیه السلام را به مأموریتی فرستاد. هنگامی که باز گشت، پیامبر خدا به وی فرمود : «خدا و پیامبرش و جبرئیل، از تو خشنودند».

شرح الأخبارـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: هنگامی که امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام ، پس از فتح خیبر نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد، پیامبر خدا به وی فرمود : «ای علی! از جریان تو خبردار شدم و آرزویم درباره تو برآورده شد و من از تو راضی ام». اشک از دیدگان علی علیه السلام جاری شد. پیامبر خدا به وی فرمود : «گریه نکن؛ چرا که خدا و فرشتگانش و پیامبرانش و جبرئیل و میکائیل و اسرافیل، از تو راضی اند. اگر نبود [ بیمِ ] آن که امّت من درباره تو همان سخنی را بگویند که ترسایان درباره مسیح علیه السلام گفتند، امروز درباره تو سخنی می گفتم که بر هیچ جمعی ـ چه کم باشند و چه بسیار ـ نمی گذشتی، جز آن که خاک زیر پایت را برمی داشتند و افزونِ آب وضوی تو را برمی گرفتند و از آن، برکت می جُستند و شفا می طلبیدند».

.

المحاسن والمساوئ عن عطاء :کانَ لِعَلِیٍّ علیه السلام مَوقِفٌ مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَومَ الجُمُعَةِ ؛ إذا خَرَجَ أخَذَ بِیَدِهِ ، فَلا یَخطو خُطوَةً إلّا قالَ : اللّهُمَّ هذا عَلِیٌّ اتَّبَعَ مَرضاتِکَ فَارضَ عَنهُ . حَتّی یَصعَدَ المِنبَرَ . ⁽¹⁾

راجع : ص ۲۴۸ (لولا مخافة الغلوّ) .

۲ / ۵ ـ ۷ما کُتِبَ عَلَیهِ ذَنبٌرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ حافِظَی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ لَیَفتَخِرانِ عَلی جَمیعِ الحَفَظَةِ بِکَینونَتِهِما مَعَ عَلِیٍّ ؛ وذلِکَ أنَّهُما لَم یَصعَدا إلَی اللّهِ تَعالی بِشَیءٍ مِنهُ یُسخِطُ اللّهَ تَعالی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ مَلَکَی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ لَیَفتَخِرانِ عَلی سائِرِ الأَملاکِ بِکَونِهِما مَعَ عَلِیٍّ ؛ لِأَ نَّهُما لَم یَصعَدا إلَی اللّهِ مِنهُ قَطُّ بِشَیءٍ یُسخِطُهُ . ⁽³⁾

الإمام الصادق علیه السلام :أقبَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَوما واضِعا یَدَهُ عَلی کَتِفِ العَبّاسِ فَاستَقبَلَهُ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام ، فَعانَقَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وقَبَّلَ ما بَینَ عَینَیهِ ، ثُمَّ سَلَّمَ العَبّاسُ عَلی عَلِیٍّ فَرَدَّ عَلَیهِ رَدّا خَفیفا ، فَغَضِبَ العَبّاسُ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، لا یَدَعُ عَلِیٌّ زَهوَهُ ⁽⁴⁾! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا عَبّاسُ ، لا تَقُل ذلِکَ فی عَلِیٍّ ، فَإِنّی لَقیتُ جَبرَئیلَ آنِفا فَقالَ لی : لَقِیَنِی المَلَکانِ المُوَکَّلانِ بِعَلِیٍّ السّاعَةَ فَقالا : ما کَتَبنا عَلَیهِ ذَنبا مُنذُ وُلِدَ إلی هذَا الیَومِ . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۵ ـ ۷ گناهی بر وی نوشته نشده

المحاسن والمساوئـ بـه نقـل از عـطاء ـ: در روزهای جمعه، علی علیه السلام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله جایگاهی داشت، به گونه ای که هرگاه به [ سوی نمازِ] جمعه می رفت، دست علی علیه السلام را می گرفت و گام از گام برنمی داشت، جز آن که می گفت : «پروردگارا ! این علی است که در پیِ خشنودی توست. پس ، از او خشنود باش» تا بر منبر می رفت.

ر . ک : ص ۲۴۹ ( اگر از غلو نمی هراسیدم) .

۲ / ۵ ـ ۷گناهی بر وی نوشته نشدهپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دو مَلَک نگهبان علی بن ابی طالب، به خاطر همراه بودن با علی، بر همه نگهبانان، فخر می فروشند؛ چرا که هیچ چیزی که خشم خدا را برانگیزد، از او نزد خدا نمی بَرند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دو فرشته علی بن ابی طالب، به خاطر همراه بودن با علی، بر دیگر نگهبانان، فخر می فروشند؛ چرا که آن دو، هیچ گاه چیزی را که موجب خشم خدا شود، از او نزد خدا نبرده اند.

امام صادق علیه السلام :روزی پیامبر خدا ، دست بر شانه عبّاس می آمد. امیر مؤمنان، به استقبال او شتافت. پیامبر خدا با وی معانقه کرد و پیشانی اش را بوسید. آن گاه عبّاس به علی علیه السلام سلام کرد و او پاسخی کوتاه داد. عبّاس به خشم آمد و گفت : ای پیامبر خدا! علی، تکبّر خود را رها نمی کند! پیامبر خدا فرمود : «ای عبّاس! این سخن را درباره علی مگو. لحظه ای پیش، جبرئیل را دیدم که به من گفت : دو فرشته مأمور بر علی را هم اکنون دیدم. گفتند : از روزی که وی به دنیا آمده ، تاکنون، هیچ گناهی بر وی ننوشته ایم» .

.

راجع : ج ۲ ص ۱۸۸ (أحادیث العصمة) .

۲ / ۵ ـ ۸ذِکرُهُ عِبادَةٌرسول اللّه صلی الله علیه و آله :ذِکرُ عَلِیٍّ عِبادَةٌ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :النَّظَرُ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ عِبادَةٌ ، وذِکرُهُ عِبادَةٌ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ذِکرُ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ عِبادَةٌ ، وذِکری عِبادَةٌ ، وذِکرُ عَلِیٍّ عِبادَةٌ ، وذِکرُ الأَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ عِبادَةٌ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :زَیِّنوا مَجالِسَکُم بِذِکرِ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۵ ـ ۸ یاد او عبادت است

ر . ک : ج ۲ ص ۱۸۹ (احادیث عصمت) .

۲ / ۵ ـ ۸یاد او عبادت استپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :یاد علی، عبادت است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نگاه کردن به علی بن ابی طالب، عبادت است و یاد او [ نیز] عبادت است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :یاد خدای عز و جل عبادت است. یاد من، عبادت است. یاد علی، عبادت است و یاد پیشوایان از فرزندان وی، عبادت است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مجالس خود را با یاد علی بیارایید.

.

۲ / ۵ ـ ۹النَّظَرُ إلَیهِ عِبادَةٌرسول اللّه صلی الله علیه و آله :النَّظَرُ إلی عَلِیٍّ عِبادَةٌ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :النَّظَرُ إلی وَجهِ عَلِیٍّ عِبادَةٌ . ⁽²⁾

تاریخ بغداد عن أبی هریرة :رَأَیتُ مَعاذَ بنَ جَبَلٍ یُدیمُ النَّظَرَ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام ، فَقُلتُ : ما لَکَ تُدیمُ النَّظَرَ إلی عَلِیٍّ علیه السلام کَأَنَّکَ لَم تَرَهُ ؟ فَقالَ : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : النَّظَرُ إلی وَجهِ عَلِیٍّ عِبادَةٌ . ⁽³⁾

الأمالی للطوسی عن حجر المدری :قَدِمتُ مَکَّةَ وبِها أبو ذَرٍّ جُندَبُ بنُ جُنادَةَ ، وقَدِمَ فی ذلِکَ العامِ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ حاجّا ، ومَعَهُ طائِفَةٌ مِنَ المُهاجِرینَ وَالأَنصارِ فیهِم عَلِیُّ ابنُ أبی طالِبٍ علیه السلام ، فَبَینا أنَا فِی المَسجِدِ الحَرامِ مَعَ أبی ذَرٍّ جالِسٌ إذ مَرَّ بِنا عَلِیٌّ علیه السلام ووَقَفَ یُصَلّی بِإِزائِنا ، فَرَماهُ أبو ذَرٍّ بِبَصَرِهِ ، فَقُلتُ : یَرحَمُکَ اللّهُ یا أبا ذَرٍّ ، إنَّکَ لَتَنظُرُ إلی عَلِیٍّ فَما تَقلَعُ عَنهُ ! قالَ : إنّی أفعَلُ ذلِکَ ، وقَد سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : النَّظَرُ إلی عَلِیٍّ عِبادَةٌ ، وَالنَّظَرُ إلَی الوالِدَینِ بِرَأفَةٍ ورَحمَةٍ عِبادَةٌ ، وَالنَّظَرُ فِی الصَّحیفَةِ ـ یَعنی صَحیفَةَ القُرآنِ ـ عِبادَةٌ ، وَالنَّظَرُ إلَی الکَعبَةِ عِبادَةٌ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۵ ـ ۹ نگاهِ به او عبادت است

۲ / ۵ ـ ۹نگاهِ به او عبادت استپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نگاه کردن به علی، عبادت است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نگاه کردن به چهره علی، عبادت است.

تاریخ بغدادـ به نقل از ابو هریره ـ: معاذ بن جبل را دیدم که بر علی بن ابی طالب علیه السلام خیره می شد. گفتم : چه شده که به علی، خیره نگاه می کنی؟ گویی که هیچ گاه او را ندیده ای؟ گفت : از پیامبر خدا شنیدم که فرمود : «نگاه کردن به چهره علی، عبادت است».

الأمالی ، طوسیـ به نقل از حجر مدری ـ: به مکّه آمدم و ابوذر جندب بن جناده هم آن جا بود و عمر بن خطّاب هم در آن سال برای حج گزاردن آمده بود. همراه وی گروهی از مهاجران و انصار و از جمله علی بن ابی طالب علیه السلام بودند. هنگامی که با ابوذر در مسجدالحرام نشسته بودم، علی علیه السلام از کنارمان گذشت و روبه روی ما به نماز ایستاد. ابوذر، چشم به وی دوخت. گفتم : خدا رحمتت کند، ابوذر! تو به علی نگاه می کنی و چشم از وی برنمی داری؟ گفت : من این کار را می کنم، چون از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «نگاه کردن به علی ، عبادت است. نگاه کردن با مهر و رحمت به پدر و مادر، عبادت است. نگاه کردن به ورقه (یعنی ورقه قرآن)، عبادت است، ونگاه کردن به کعبه، عبادت است».

.

الریاض النضرة عن جابر :قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام : عُد عِمرانَ بنَ الحُصَینِ فَإِنَّهُ مَریضٌ ، فَأَتاهُ وعِندَهُ مُعاذٌ وأبو هُرَیرَةُ ، فَأَقبَلَ عِمرانُ یُحِدُّ النَّظَرَ إلی عَلِیٍّ ، فَقالَ : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : النَّظَرُ إلی عَلِیٍّ عِبادَةٌ . ⁽¹⁾

تاریخ دمشق عن عائشة :قُلتُ لِأَبی : إنّی أراکَ تُطیلُ النَّظَرَ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ ! فَقالَ لی : یا بُنَیَّةُ ، سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : النَّظَرُ فی وَجهِ عَلِیٍّ عِبادَةٌ . ⁽²⁾

جامع الأحادیث للقمّی عن عائشة :دَخَلَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام عَلی أبی فی مَرَضِهِ الَّذی قَبَضَهُ اللّهُ فیهِ ، فَجَعَلَ أبی یَنظُرُ إلَیهِ فَما یُزیغُ بَصَرَهُ عَنهُ . فَلَمّا خَرَجَ عَلِیٌّ علیه السلام فَقُلتُ : یا أبَةِ ، رَأَیتُکَ تَنظُرُ إلی عَلِیٍّ علیه السلام فَما تُزیغُ بَصَرَکَ عَنهُ ! قالَ : یا بُنَیَّةُ ، إن أفعَل هذا فَقَد سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : النَّظَرُ إلی عَلِیٍّ عِبادَةٌ . ⁽³⁾

تاریخ دمشق عن یونس مولی الرشید :کُنتُ واقِفا عَلی رَأسِ المَأمونِ وعِندَهُ یَحیَی بنُ أکثَمَ القاضی ، فَذَکَروا عَلِیّا وفَضلَهُ ، فَقالَ المَأمونُ : سَمِعتُ الرَّشیدَ یَقولُ : سَمِعتُ المَهدِیَّ یَقولُ : سَمِعتُ المَنصورَ یَقولُ : سَمِعتُ أبی یَقولُ : سَمِعتُ جَدّی یَقولُ سَمِعتُ ابنَ عَبّاسٍ یَقولُ : رَجَعَ عُثمانُ إلی عَلِیٍّ فَسَأَلَهُ المَصیرَ إلَیهِ ، فَصار إلَیهِ ، فَجَعَلَ یَحُدُّ النَّظَرَ إلَیهِ ، فَقالَ لَهُ عَلِیٌّ : ما لَکَ یا عُثمانُ ، ما لَکَ تَحُدُّ النَّظَرَ إلَیَّ ؟ قالَ : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : النَّظَرُ إلی عَلِیٍّ عِبادَةٌ . ⁽⁴⁾

.

الریاض النضرةـ به نقل از جابر ـ: پیامبر خدا به علی علیه السلام فرمود : «از عمران بن حصین، عیادت کن که بیمار است». علی علیه السلام به دیدار وی رفت . معاذ و ابو هریره هم نزد او بودند. عمران، چشم بر علی علیه السلام تیز کرد و گفت : از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «نگاه کردن به علی ، عبادت است».

تاریخ دمشقـ به نقل از عایشه ـ: به پدرم گفتم : تو را می بینم که به علی بن ابی طالب ، نگاه طولانی می کنی؟! در پاسخم گفت : دخترکم! از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «نگاه کردن به چهره علی، عبادت است».

جامع الأحادیثـ به نقل از عایشه ـ: علی بن ابی طالب ، در بیماری پدرم که در آن درگذشت، بر وی وارد شد. پدرم شروع به نگاه کردن به او کرد و چشم از او برنمی داشت. هنگامی که علی علیه السلام بیرون رفت، گفتم : پدر! دیدم که به علی نگاه می کردی و چشم از وی بر نمی داشتی؟! گفت : دخترکم! اگر چنین کاری می کنم، به دلیل آن است که از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «نگاه کردن به علی، عبادت است».

تاریخ دمشقـ به نقل از یونس ، آزاد شده رشید ـ: من بالای سرِ مأمون ایستاده بودم و یحیی ابن اکثم قاضی، ⁽¹⁾نزد وی بود. از علی علیه السلام و فضایلش یاد کردند. مأمون گفت : از رشید شنیدم که می گفت از مهدی شنیدم که می گفت از منصور شنیدم که می گفت از پدرم شنیدم که می گفت از جدّم شنیدم که می گفت از ابن عبّاس شنیدم که می گفت : عثمان، نزد علی علیه السلام برگشت و از وی خواست که نزد وی آید و علی علیه السلام ، نزد او رفت. عثمان به علی علیه السلام خیره شد . علی علیه السلام به وی گفت : «عثمان! تو را چه شده است که چنین خیره به من نگاه می کنی؟». عثمان گفت : از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «نگاه کردن به علی، عبادت است».

.

۲ / ۵ ـ ۱۰مَغفورٌ لَهُرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أ لا اُعَلِّمُکَ کَلِماتٍ إذا قُلتَهُنَّ غَفَرَ اللّهُ لَکَ وإن کُنتَ مَغفورا لَکَ ؟ قالَ : قُل : لا إلهَ إلَا اللّهُ العَلِیُّ العَظیمُ ، لا إلهَ إلَا اللّهُ الحَلیمُ الکَریمُ ، لا إلهَ إلَا اللّهُ ، سُبحانَ اللّهِ رَبِّ العَرشِ العَظیمِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أ لا اُعَلِّمُکَ کَلِماتٍ إذا قُلتَهُنَّ غُفِرَ لَکَ مَعَ أنَّهُ مَغفورٌ لَکَ ؟ لا إلهَ إلَا اللّهُ الحَلیمُ الکَریمُ ، لا إلهَ إلَا اللّهُ العَلِیُّ العَظیمُ ، سُبحانَ اللّهِ رَبِّ السَّماواتِ السَّبعِ ورَبِّ العَرشِ العَظیمِ ، الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمینَ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أ لا اُعَلِّمُکَ دُعاءً تَدعو بِهِ لَو کانَ عَلَیکَ مِثلُ عَدَدِ الذَّرِّ ذُنوبا لَغُفِرَت لَکَ مَعَ أنَّهُ مَغفورٌ لَکَ ؟ قُل : اَللّهُ لا إلهَ إلَا أنتَ الحَکیمُ الکَریمُ ، تَبارَکتَ سُبحانَکَ رَبِّ العَرشِ العَظیمِ . ⁽³⁾

.

۲ / ۵ ـ ۱۰ بخشوده شده

۲ / ۵ ـ ۱۰بخشوده شدهپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: آیا می خواهی کلماتی به تو بیاموزم که اگر آنها را بگویی، خداوند ، تو را ببخشاید ، با آن که تو بخشوده هستی؟ بگو : خدایی جز خدای والا مرتبه عظیم نیست. خدایی جز خدای حلیم و کریم نیست. خدایی جز «اللّه » نیست. منزّه است خدایی که پروردگار عرش عظیم است!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: آیا کلماتی را به تو بیاموزم که اگر آنها را بگویی، بخشیده می شوی با آن که تو بخشوده هستی؟ [ بگو :] خدایی جز خدای حلیم و کریم نیست. خدایی جز خدای والای عظیم نیست. منزّه است خدایی که پروردگار آسمان های هفتگانه و پروردگارِ عرش عظیم است. سپاس، از آنِ خداوند پروردگارِ جهانیان است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! با آن که تو بخشوده شده ای، آیا دعایی به تو بیاموزم که اگر گناهان تو به شمار ذرّه ها باشد، آن را بخوانی و بخشوده شوی؟ بگو : خدایا! خدایی جز تویِ حکیم و کریم نیست. خُجسته ای تو، منزهی تو، ای پروردگار عرش عظیم!

.

۲ / ۶المَقاماتُ الاُخرَوِیَّةُ۲ / ۶ ـ ۱أوَّلُ مَن یُصافِحُنیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ أوَّلُ مَن آمَنَ بی ، وأوَّلُ مَن یُصافِحُنی یَومَ القِیامَةِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ وهُوَ آخِذٌ بِیَدِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: إنَّ هذا أوَّلُ مَن آمَنَ بی ، وهُوَ أوَّلُ مَن یُصافِحُنی یَومَ القِیامَةِ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ وهُوَ آخِذٌ بِیَدِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: هذا أوَّلُ مَن یُصافِحُنی یَومَ القِیامَةِ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :سَتَکونُ مِن بَعدی فِتنَةٌ ، فَإِذا کانَ ذلِکَ فَالزَموا عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ ؛ فَإِنَّهُ أوَّلُ مَن یَرانی ، وأوَّلُ مَن یُصافِحُنی یَومَ القِیامَةِ . ⁽⁴⁾

.

۲ / ۶ مقام های اُخروی

اشاره

۲ / ۶ ـ ۱ اوّلین کسی که در قیامت با من دست خواهد داد

۲ / ۶مقام های اُخروی۲ / ۶ ـ ۱اوّلین کسی که در قیامت با من دست خواهد دادپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، اوّلین کسی است که به من ایمان آورد، و اوّلین کسی است که در روز قیامت با من دست خواهد داد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در حالی که دست علی علیه السلام را گرفته بود ـ: این، اوّلین کسی است که به من ایمان آورد و اوّلین کسی است که در روز قیامت با من دست خواهد داد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در حالی که دست علی علیه السلام را گرفته بود ـ: این، اوّلین کسی است که روز قیامت با من دست خواهد داد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پس از من، فتنه ای خواهد بود. اگر چنین شد، همراه علی بن ابی طالب باشید؛ چون وی اوّلین کسی است که مرا می بیند، و اوّلین کسی است که روز قیامت با من دست خواهد داد.

.

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ أوَّلُ مَنِ اتَّبَعَنی ، وهُوَ أوَّلُ مَن یُصافِحُنی بَعدَ الحَقِّ . ⁽¹⁾

الإصابة عن لیلی الغفاریّة :کُنتُ أغزو مَعَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَاُداوِی الجَرحی وأقومُ عَلَی المَرضی ، فَلَمّا خَرَجَ عَلِیٌّ إلَی البَصرَةِ خَرَجتُ مَعَهُ ، فَلَمّا رَأَیتُ عائِشَةَ أتَیتُها ، فَقُلتُ : هَل سَمِعتِ مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَضیلَةً فی عَلِیٍّ ؟ قالَت : نَعَم ، دَخَلَ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وهُوَ مَعی ، وعَلَیهِ جَردُ قَطیفَةٍ ⁽²⁾، فَجَلَسَ بَینَنا ، فَقُلتُ : أما وَجَدتَ مَکانا هُوَ أوسَعُ لَکَ مِن هذا ؟ ! فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : یا عائِشَةُ دَعی لی أخی ؛ فَإِنَّهُ أوَّلُ النّاسِ إسلاما ، وآخِرُ النّاسِ بی عَهدا ، وأوَّلُ النّاسِ لی لُقِیّا یَومَ القِیامَةِ . ⁽³⁾

۲ / ۶ ـ ۲صاحِبُ لِوائیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیٌّ أخی ، وصاحِبُ لِوائی . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِی علیه السلام ـ: أنتَ صاحِبُ لِوائی فِی الآخِرَةِ ، کَما أنتَ صاحِبُ لِوائی فِی الدُّنیا . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۶ ـ ۲ پرچمدار من

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی علیه السلام ، اوّلین کسی بود که از من پیروی کرد، و اوّلین کسی است که بعد از حق تعالی [ در قیامت]، با من دست می دهد.

الإصابةـ به نقل از لیلی غفاری ـ: من همراه پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ شرکت می کردم، به مداوای مجروحان می پرداختم و بیماران را پرستاری می کردم. هنگامی که علی علیه السلام به سوی بصره حرکت کرد، همراه وی خارج شدم. وقتی عایشه را دیدم، نزدش رفتم و گفتم : آیا از پیامبر خدا درباره علی علیه السلام فضیلتی شنیده ای؟ گفت : آری. علی بر پیامبر خدا وارد شد و او با من بود و شَمَدی بر وی بود. علی ، بین من و پیامبر صلی الله علیه و آله نشست. گفتم : جایی پیدا نکردی که وسیع تر از این جا باشد؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «ای عایشه! برادرِ مرا رها کن. او اوّلین کسی بود که اسلام آورد و آخرین کسی است که با من وداع می کند و در روز قیامت، اوّلین ملاقات کننده با من است».

۲ / ۶ ـ ۲پرچمدار منپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی، برادر من و پرچمدار من است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو پرچمدار من در آخرتی، چنان که در دنیا پرچمدار من بودی.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ صاحِبُ لِوائی فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽¹⁾

تاریخ دمشق عن أنس بن مالک :سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقُلتُ : بِأَبی ⁽²⁾واُمّی ، مَن صاحِبُ لِوائِکَ یَومَ القِیامَةِ ؟ قالَ : صاحِبُ لِوائی فِی دارِ الدُّنیا ـ وأومَأَ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ ـ . ⁽³⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیُّ بنُ أبیطالِبٍ أمینی غَدا فِی القِیامَةِ ، وصاحِبُ رایَتی فِی القِیامَةِ ، عَلِیٌّ مَفاتیحُ خَزائِنِ رَحمَةِ رَبّی . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: سَأَلتُ رَبّی عَزَّ وجَلَّ أن یَجعَلَکَ حامِلَ لِوائی ؛ وهُوَ لِواءُ اللّهِ الأَکبَرُ ، عَلَیهِ مَکتوبٌ : المُفلِحونَ الفائِزونَ بِالجَنَّةِ ، فَأَعطانی . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ أمامی ، وبِیَدِهِ لِوائی ؛ وهُوَ لِواءُ الحَمدِ ، مَکتوبٌ عَلَیهِ : لا إلهَ إلَا اللّهُ ، المُفلِحون هُمُ الفائِزونَ بِاللّهِ . ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو پرچمدار من در دنیا و آخرتی.

تاریخ دمشقـ به نقل از انس بن مالک ـ: از پیامبر خدا پرسیدم و گفتم : پدر و مادرم فدایت! چه کسی در روز قیامت، پرچمدار توست؟ در حالی که به علی بن ابی طالب علیه السلام اشاره می کرد، فرمود : «[ همان ]صاحب پرچمم در دنیا».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب، امین من در روز قیامت و پرچمدار من در قیامت است. علی، کلید خزانه های رحمت پروردگارم است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: از پروردگارم عز و جل درخواست کردم که تو را [ در قیامت ]پرچمدارم قرار دهد؛ همان که پرچم بزرگ خدای است و بر آن نوشته شده : «رستگاران، دست یابندگان به بهشت اند»، و خداوند، درخواستم را پاسخ داد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی بن ابی طالب [ در قیامت]، پیشاپیش من است و در دست وی، پرچم من قرار دارد؛ پرچم حمد و ستایش، که بر آن نوشته شده : «خدایی جز اللّه نیست. رستگاران، آنانی هستند که به وسیله خدا کامیاب شده اند».

.

الإمام الباقر علیه السلام عن جابر بن عبد اللّه :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : أوَّلُ مَن یَدخُلُ الجَنَّةَ مِنَ النَّبِیّینَ وَالصِّدّیقینَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ، فَقامَ إلَیهِ أبو دُجانَةَ فَقالَ لَهُ : أ لَم تُخبِرنا عَنِ اللّهِ تَعالی أنَّهُ أخبَرَکَ أنَّ الجَنَّةَ مُحَرَّمَةٌ عَلَی الأَنبِیاءِ حَتّی تَدخُلَها أنتَ ، وعَلَی الاُمَمِ حَتّی تَدخُلَها اُمَّتُکَ ؟ ! قالَ : بَلی ، ولکِن أما عَلِمتَ أنَّ حامِلَ لِواءِ الحَمدِ أمامَهُم ! وعَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ حامِلُ لِواءِ الحَمدِ یَومَ القِیامَةِ بَینَ یَدَیَّ ؛ یَدخُلُ بِهِ الجَنَّةَ وأنَا عَلی أثَرِهِ . فَقامَ عَلِیٌّ علیه السلام وقَد أشرَقَ وَجهُهُ سُرورا ویَقولُ : الحَمدُ للّهِِ الَّذی شَرَّفَنا بِکَ یا رَسولَ اللّهِ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ أمامی یَومَ القِیامَةِ ، فَیُدفَعُ إلَیَّ لِواءُ الحَمدِ فَأَدفَعُهُ إلَیکَ ، وأنتَ تَذودُ النّاسَ عَن حَوضِهِ ⁽²⁾. ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ مَعی ؛ مَعَکَ لِواءُ الحَمدِ وأنتَ تَحمِلُهُ ، وأعطانی أنَّکَ وَلِیُّ المُؤمِنینَ مِن بَعدی . ⁽⁴⁾

.

امام باقر علیه السلام :ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : «اوّلین کسی که از بین پیامبران و صدّیقان به بهشتْ وارد می شود، علی بن ابی طالب است». ابو دُجانه برخاست و گفت : مگر از طرف خدا به ما خبر ندادی که او به تو خبر داده که بهشت بر پیامبرانْ حرام است تا آن که تو داخل آن شوی، و بر امّت ها حرام است تا آن که امّت تو بر آن وارد شوند؟ فرمود : «آری؛ ولی مگر نمی دانی که حامل پرچم حمد (درفش ستایش) پیشاپیش آنان است و علی بن ابی طالب ، در روز قیامت ، پیشاپیش من، حامل پرچم حمد است که وارد بهشت می شود و من، پشتِ سر او وارد می شوم؟». علی علیه السلام در حالی که چهره اش از شادمانی می درخشید، برخاست و گفت : ای پیامبر خدا! ستایش ، خدایی را که به تو ما را شرف بخشید.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو در روز قیامت، پیشاپیش منی. پرچم حمد (درفش ستایش) به من داده می شود و من آن را به تو می سپارم و تو مردم [ منافق و...] را از حوض، دور می کنی.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو با منی. پرچم حمد با توست و تو آن را به دوش می کشی، و [ خداوند ، این موهبت را ]به من عطا کرده که تو پس از من، ولیّ مؤمنان باشی.

.

عنه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ: أنتَ مَعی ، ومَعَنا لِواءُ الحَمدِ وهُوَ بِیَدِکَ ، تَسیرُ بِهِ أمامی ، تَسبِقُ بِهِ الأَوَّلینَ وَالآخِرینَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فی وَصفِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: إنَّ ⁽²⁾لِوائی مَعَهُ یَومَ القِیامَةِ ، وتَحتَهُ آدَمُ وما وَلَدَ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إذا کانَ یَومُ القِیامَةِ رُفِعَت لِهذِهِ الاُمَّةِ أعلامٌ ، فَأَوَّلُ الأَعلامِ لِوائِیَ الأَعظَمُ مَعَ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ ، وَالنّاسُ أجمَعینَ تَحتَ لِوائِهِ ، یُنادی مُنادٍ : هذَا الفَضَلُ یَابنَ أبی طالِبٍ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إذا کانَ یَومُ القِیامَةِ أتانی جَبرَئیلُ علیه السلام وبِیَدِهِ لِواءُ الحَمدِ ؛ وهُوَ سَبعونَ شِقَّةً ⁽⁵⁾، الشِّقَّةُ مِنهُ أوسَعُ مِنَ الشَّمسِ وَالقَمَرِ ، فَیَدفَعُهُ إلَیَّ ، فَآخُذُهُ وأدفَعُهُ إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ . ⁽⁶⁾

فضائل الصحابة لابن حنبل عن محدوج بن زید :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله آخی بَینَ المُسلِمینَ ثُمَّ قالَ : یا عَلِیُّ ، أنتَ أخی ، وأنتَ مِنّی بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسی غَیرَ أنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدی ، أما عَلِمتَ یا عَِلیُّ أنَّهُ أوَّلُ مَن یُدعی بِهِ یَومَ القِیامَةِ یُدعی بی ، فَأَقومُ عَن یَمینِ العَرشِ فی ظِلِّهِ فَاُکسی حُلَّةً خَضراءَ مِن حُلَلِ الجَنَّةِ ، ثُمَّ یُدعی بِالنَّبِیّینَ بَعضُهُم عَلی أثَرِ بَعضٍ ، فَیَقومونَ سِماطَینِ ⁽⁷⁾عَن یَمینِ العَرشِ ویُکسَونَ حُلَلاً خَضراءَ مِن حُلَلِ الجَنَّةِ ؟ ألا وإنّی اُخبِرُکَ یا عَلِیُّ أنَّ اُمَّتی أوَّلُ الاُمَمِ یُحاسَبونَ یَومَ القِیامَةِ ، ثُمَّ أبشِر ⁽⁸⁾أوَّلُ مَن یُدعی بِکَ لِقَرابَتِکَ مِنّی ومَنزِلَتِکَ عِندی ، ویُدفَعُ إلَیکَ لِوائی ؛ وهُوَ لِواءُ الحَمدِ ، فَتَسیرُ بِهِ بَینَ السِّماطینِ ، آدَمُ علیه السلام وجَمیعُ خَلقِ اللّهِ یَستَظِلّونَ بِظِلِّ لِوائی یَومَ القِیامَةِ ، وطولُهُ مَسیرَةُ ألفِ سَنَةٍ ، سِنانُهُ یاقوتَةٌ حَمراءُ ، قُضُبُهُ فِضَّةٌ بَیضاءُ ، زُجُّهُ ⁽⁹⁾دُرَّةٌ خَضراءُ ، لَهُ ثَلاثُ ذَوائِبَ مِن نورٍ ؛ ذُؤابَةٌ فِی المَشرِقِ ، وذُؤابَةٌ فِی المَغرِبِ ، وَالثّالِثَةُ وَسَطَ الدُّنیا ، مَکتوبٌ عَلَیهِ ثَلاثَةُ أسطُرٍ ؛ الأَوَّلُ : بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ ، وَالثّانی : الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمینَ ، وَالثّالِثُ : لا إلهَ إلَا اللّهُ مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ ، طولُ کُلِّ سَطرٍ [مَسیرَةُ] ألفِ سَنَةٍ ، وعَرضُهُ مَسیرَةُ ألفِ سَنَةٍ . فَتَسیرُ بِاللِّواءِ وَالحَسَنُ عَن یَمینِکَ وَالحُسَینُ عَن یَسارِکَ ، حَتّی تَقِفَ بَینی وبَینَ إبراهیمَ فی ظِلِّ العَرشِ ، ثُمَّ تُکسی حُلَّةً خَضراءَ مِنَ الجَنَّةِ ، ثُمَّ یُنادی مُنادٍ مِن تَحتِ العَرشِ : نِعمَ الأَبُ أبوکَ إبراهیمُ ، ونِعمَ الأَخُ أخوکَ عَلِیٌّ . أبشِر یا عَلِیُّ ! إنَّکَ تُکسی إذا کُسیتُ ، وتُدعی إذا دُعیتُ ، وتُحَیّی إذا حُیّیتُ ⁽¹⁰⁾. ⁽¹¹⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی علیه السلام ـ: تو با منی و پرچم حمد با ما و در دست توست، و تو پیشاپیش من ، آن را می بَری و به خاطر آن، بر اوّلین و آخرین، پیشی می گیری.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف علی علیه السلام ـ: پرچم من در روز قیامت با اوست و زیر این پرچم، آدم علیه السلام و همه فرزندان آدم قرار دارند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در روز قیامت، برای این امّت، پرچم هایی برافراشته می شود. اوّلینِ پرچم ها، پرچم بزرگ من است که به دست علی بن ابی طالب است و همه مردم، در زیر این پرچم اند و آواز دهنده ای آواز می دهد : برتری این است، ای پسر ابو طالب!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :وقتی قیامت شد، جبرئیل پرچم حمد را در دست گرفته ، به نزد من خواهد آمد . این پرچم، هفتاد تکّه خواهد داشت که هر تکّه آن، گسترده تر از خورشید و ماه است. آن را به من خواهد داد و من آن را خواهم گرفت و به علی بن ابی طالب خواهم داد.

فضائل الصحابة ، ابن حنبلـ به نقل از محدوج بن زید ـ: پیامبر خدا بین مسلمانان، پیمان برادری بست و آن گاه فرمود : «ای علی! تو برادر منی. جایگاه تو نسبت به من، جایگاه هارون نسبت به موسی علیه السلام است، جز آن که پس از من پیامبری نیست. ای علی! آیا می دانی اوّلین کسی که در روز قیامت فراخوانده شود، منم. من از سمت راست عرش، از سایه آن برخواهم خاست و با حریری سبز از حریرهای بهشتی ، پوشانده خواهم شد. آن گاه پیامبران، یکی پس از دیگری فراخوانده می شوند و از سمت راست عرش، به دو صف برخواهند خاست و با حریرهایی سبز از حریرهای بهشتی ، پوشانده خواهند شد؟ هان ای علی! من به تو خبر می دهم امّت من، اوّلین امّت از بین امّت هاست که روز قیامت، حسابرسی می شوند و به تو بشارت می دهم که به جهت نزدیکی ات به من و جایگاهت در نزد من، اوّلین کسی هستی که فراخوانده می شوی و پرچم من به تو داده می شود. این، پرچمِ حمد (ستایش) است که در بین صف ها آن را خواهی بُرد و آدم علیه السلام و همه آفریده های خدا در روز قیامت، در سایه پرچم من سایه می گیرند. طول پرچم، راه هزار ساله است. سرنیزه آن ، یاقوت سرخ است. تیرک آن، نقره سفید است و تَه تیرک آن، دُرّ سبز است. دارای سه دنباله از نور است : دنباله ای در شرق، دنباله ای در غرب، و دنباله ای در میان دنیا که سه سطر بر آن نوشته شده است : [ سطر ]اوّل، «بسم اللّه الرحمن الرحیم». [ سطر] دوم ، «الحمد للّه ربّ العالمین». [ سطر] سوم، «لا اله الّا اللّه ، محمّد رسول اللّه ». درازای هر سطر، هزار سال راه و پهنای آن، هزار سال راه است . تو پرچم را می بَری و حسن در سمت راست و حسین در سمت چپ تو، تا آن که در بین من و ابراهیم علیه السلام در سایه عرش، درنگ می کنی. آن گاه، با حریر سبز بهشتی ، پوشانده می شوی و آن گاه، آواز دهنده ای از زیر عرش، آواز می دهد : «[ای محمد! ]بهترین پدر، پدر تو ابراهیم، و بهترین برادر، برادر تو علی است». بشارتت می دهم ـ ای علی ـ که هرگاه لباس پوشانده شوم، لباس پوشانده می شوی، و هرگاه فراخوانده شوم، فراخوانده می شوی، و هرگاه خوشامد گفته شوم، خوشامد گفته خواهی شد!

.

راجع : ج ۱۰ ص ۴۶۲ (صاحب رایة النبیّ) .

.

ر . ک : ج ۱۰ ص ۴۶۳ (صاحب بیرق پیامبر) .

.

۲ / ۶ ـ ۳صاحِبُ حَوضیرسول اللّه صلی الله علیه و آله :عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ صاحِبُ حَوضی یَومَ القِیامَةِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ... أنتَ صاحِبُ حَوضی . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ ... صاحِبُ حَوضی وشَفاعَتی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ مَعی غَدا فِی القِیامَةِ عَلی حَوضی ، وصاحِبُ لِوائی ، ومَعی غَدا عَلی مَفاتیحِ خَزائِنِ جَنَّةِ رَبّی . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ ، أنتَ صاحِبی عَلَی الحَوضِ غَدا ، وأنتَ صاحِبی فِی المَقامِ المَحمودِ . ⁽⁵⁾

عنه صلی الله علیه و آله :عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ أمینی فِی القِیامَِة عَلی حَوضی ، وصاحِبُ لِوائی ، ومُعینی غَدا فِی القِیامَةِ عَلی مَفاتیحِ خَزائِنِ جَنَّةِ رَبّی . ⁽⁶⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا فاطِمَةُ ، إنّی غَدا مُقیمٌ عَلِیّا عَلی حَوضی ، یَسقی مَن عَرَفَ مِن اُمَّتی . ⁽⁷⁾

.