مشخصات کتاب

سرشناسه : امین، مرتضی، ۱۳۳۴ -

عنوان قراردادی : المیزان فی تفسیر القرآن. فارسی. برگزیده

عنوان و نام پدیدآور : معارف قرآن در المیزان/ تالیف مهدی امین[برای] سازمان تبلیغات اسلامی، معاونت فرهنگی.

مشخصات نشر : [تهران]: سازمان تبلیغات اسلامی، مرکز چاپ و نشر، -۱۳۷۰

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : ۱۳۰۰ریال ؛ ۲۰۰۰ ریال (ج.۲، چاپ اول) ؛ ۳۰۰۰ ریال (ج.۳، چاپ اول)

یادداشت : ج. ۲ (چاپ اول: ۱۳۷۳).

یادداشت : ج.۳ (چاپ اول: ۱۳۷۳).

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج. ۱. معارف قرآن در شناخت خدا

موضوع : تفاسیر شیعه -- قرن ۱۴

موضوع : اسلام -- بررسی و شناخت

شناسه افزوده : طباطبائی، محمدحسین، ۱۲۸۱ - ۱۳۶۰ . المیزان فی تفسیر القرآن

شناسه افزوده : سازمان تبلیغات اسلامی. مرکز چاپ و نشر

شناسه افزوده : سازمان تبلیغات اسلامی. معاونت فرهنگی

رده بندی کنگره : BP۹۸/ط۲۵م ۹۰۴۲۱۲ ۱۳۷۰

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۱۷۲۶

شماره کتابشناسی ملی : م ۷۱-۱۷۴۳

اشاره

مقـدمـه مـؤلـف

اِنَّــهُ لَقُـرْآنٌ کَـــریــمٌ

فـی کِتــابٍ مَکْنُـــــونٍ

لا یَمَسُّــهُ اِلاَّ الْمُطَهَّـــروُنَ

« این قـــــــــرآنـی اســت کــریـــــــــــم! »

« در کتــــــــابــــــــــــــی مکنـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــون! »

« که جز دست پــاکــان و فهـم خاصان بدان نرسد! »

(77 ـ 79/ واقعه)

این کتاب به منزله یک «کتاب مرجع» یا فرهنگ معارف قرآن است

که از «تفسیر المیزان» انتخـاب و تلخیـص، و بر حسب موضوع، طبقه بندی شده است.

در یک « طبقه بندی کلی» از موضوعات قرآن کریم در تفسیر المیزان قریب 77 عنوان انتخاب شد که هر یک یا چند موضوع، عنوانی برای تهیه یک کتاب در نظر گرفته شد. هر کتاب در داخل خود به چندین فصل یا عنوان فرعی تقسیم گردید. هرفصل نیز به سرفصل هایی تقسیم شد. در این سرفصل ها، آیات و مفاهیم قرآنی از متن تفسیـر المیــزان انتخــاب و پس از تلخیص، به روال منطقی طبقه بندی و درج گردید، به طوری که خواننده جوان و محقق ما با مطالعه این مطالب کوتاه وارد جهان شگفت انگیز آیات و معارف قرآن عظیم گردد.

تعدادی از این مجلدات هم گفتارهای مربوط به همین موضوعات و همچنین تحقیقاتی است که علامه طباطبائی رضوان الله علیه درباره اهداف آیات و سوره های قرآن کریم به عمل آورده است. آخرین مجلد منتخبی خلاصه از 21 جلد قبلی است.

در پایان کار، مجموع این معارف به قریب 5 هزار سرفصل بالغ گردید. کار انتخاب مطالب، تلخیص، عنوان بندی و نگارش، قریب 30 سال دوام داشتــه و با توفیق الهی در لیالی مبــارکه قدر سال 1385 پایان پذیرفتــه و آمــاده چــاپ و نشــر گـردیـده است.

در نظر گرفته شد این مجلدات بر اساس سلیقه خوانندگان در شکل ها و قطع های مختلف آماده شود. در قطع وزیری تعداد این مجلدات به 22 رسید. در قطع جیبی هر عنوان موضوع یک کتاب در نظر گرفته شد و در نتیجه به 77 جلد رسید.

از این مجلدات تاکنون 3 جلد به قطع وزیری با عنوان « معارف قرآن در المیزان» شامل عناوین: معارف قرآن در شناخت خدا، نـظام آفرینش، ملائکه و جن و شیطان ( از انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی،) و 5 جلد به قطع جیبی با عنوان « تفسیر علامه- تفسیر موضوعی المیزان » شامل عناوین: قضا و قدر در نظام آفرینش، خانواده، جنگ و صلح، جن و شیطان، غذا و تغذیه انسان ( از انتشارات موسسه قرآنی تفسیر جوان - مفتاح دانش و بیان جوان - آستان قدس رضوی،) چاپ و منتشر گردیده است.

مجلدات حاضر بدون امتیاز تالیف است!

هر ناشری می تواند در اشاعه معارف آسمانی قرآن نسبت به چاپ و نشر آنها ( با عناوین مناسب و مربوط) اقدام نماید و هر موسسه یا فردی آنها را در سایت اینترنتی خود قرار دهد!

هدف تألیف این کتاب

هـــــدف از تهیه این مجموعــه و نوع طبقه بندی مطالب در آن، تسهیل مراجعه به شرح و تفسیر آیات و معارف قرآن شریف، از جانب علاقمندان علوم قرآنی، مخصوصا محققین جوان است که بتوانند اطلاعات خود را از طریق بیان مفسری بزرگ چون علامه فقید آیة اللّه طباطبایی دریافت کنند و برای هر سؤال پاسخی مشخص و روشــن داشتـــه باشنــد!

ضرورت تألیف این کتاب

سال های طولانی، مطالب متعدد و متنوع درباره مفاهیم قرآن شریف می آموختیم اما وقتی در مقابل یک سؤال درباره معارف و شرایع دین مان قرار می گرفتیم، یک جواب مدون و مشخص نداشتیم بلکه به اندازه مطالب متعدد و متنوعی که شنیده بودیم باید جواب می دادیم. زمانی که تفسیر المیزان علامه طباطبایی، قدس اللّه سرّه الشریف، ترجمه شد و در دسترس جامعه مسلمان ایرانی قرار گرفت، این مشکل حل شد و جوابی را که لازم بود می توانستیم از متن خود قرآن، با تفسیر روشن و قابل اعتمادِ فردی که به اسرار مکنون دست یافته بود، بدهیم. اما آنچه مشکل می نمود گشتن و پیدا کردن آن جواب از لابلای چهل (یا بیست) جلد ترجمه فارسی این تفسیر گرانمایه بود.

این ضرورت احساس شد که مطالب به صورت موضوعی طبقه بندی و خلاصه شود و در قالب یک دائرة المعــارف در دستــرس همه دین دوستان قرارگیرد. این همان انگیزه ای بـود کـه مـوجب تهیه این مجلــدات گــردید.

بدیهی است این مجلدات شامل تمامی جزئیات سوره ها و آیات الهی قرآن نمی شود، بلکه سعی شده مطالبی انتخاب شود که در تفسیر آیات و مفاهیم قرآنی، علامه بزرگوار به

شرح و بسط و تفهیم مطلب پرداخته است.

اصــول ایــن مطــالــب با تــوضیــح و تفصیــل در « تفسیر المیزان» موجود است کــه خـواننــده می تواند برای پی گیری آن ها به خود المیزان مراجعه نماید. برای این منظور مستند هــر مطلــب با ذکــر شمــاره مجلــد و شماره صفحه مربوطه و آیه مـورد استناد در هر مطلب قید گردیده است. ( ذکراین نکته لازم است که ترجمه تفسیرالمیزان در اوایل انتشار از دهه 50 به بعد به صورت مجموعه 40 جلدی و از دهه 60 به بعد به صورت مجموعه 20 جلدی منتشر شده و یا در لوح های فشرده یا در اینترنت قرار گرفته است، به تبع آن نیز در تهیه مجلدات اولیه این کتابها (تا پایان تاریخ ادیان) از ترجمه 40 جلدی اولیه و در تهیه مجلدات بعدی از ترجمه 20 جلدی آن و یا از لوح های فشرده استفاده شده است، لذا بهتراست درصورت نیاز به مراجعه به ترجمه المیزان، علاوه برشماره مجلدات، ترتیب عددی آیات نیز، لحاظ شود.)

... و ما همه بندگانی هستیم هر یک حامل وظیفه تعیین شده از جانب دوست و آنچه انجــام شــده و می شـود، همه از جانب اوست !

و صلوات خدا بر محمّد مصطفی (صلی الله علیه و آله) و خاندان جلیلش باد که نخستین حاملان این وظیفه الهی بودند و بر علامه فقید آیة اللّه طباطبایی و اجداد او،

و بر همه وظیفه داران این مجموعه شریف و آباء و اجدادشان باد،

که مسلمان شایسته ای بودند و ما را نیز در مسیــر شنــاخت

اسـلام واقعی پرورش دادنـد ...!

فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَنْتَ وَلِیِّی فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ تَوَفَّنی مُسْلِماً وَ أَلْحِقْنی بِالصَّالِحینَ!

لیلة القدر سال 1385

سید مهدی (حبیبی) امین

اظهار نظرها درباره چاپ های نخست

پس از چاپ اول 3 جلد از « معارف قرآن در المیزان » در سالهای70، استقبال محققین و دانشمندان به جائی رسید که ما را بر آن داشت تا قبل از آغاز مطالعه این کتاب، سری بزنیم به سایت های اینترنتی و جراید کشور، نقد و اظهار نظر هائی را که درباره چاپ قبلی این مجموعه با ارزش از طرف پژوهشگران محترم اظهار شده است، درج کنیم:

1-« درسـایت روزنامه جمهوری اسـلامی ...www.magiran.com/npview » در صفحه عقیدتی در تاریخ 03/07/1385 درباره مجموعه «معارف قرآن در المیزان» چنین آمده است:

« معارف قرآن در المیزان نام کتابی است که به کوشش سید مهدی امین تنظیم گردیده و توسط سازمان تبلیغات اسلامی منتشر شده است. این کتاب با دقت تمام معارف مختلف قرآن کریم را که در تفسیر المیزان شرح و تبیین یافته است انتخاب و تلخیص کرده و با یک طبقه بندی ارزشمند موضوعی شیفتگان فرهنگ و معارف قرآنی را برای دست یابی سریع به آن یاری و مساعدت نموده است .

تنظیم کننده این معارف غنی در مقدمه ای که بر جلد اول و دوم این کتاب نگاشته است درباره این اثر که در حکم کتاب « مرجع» برای آشنایی با فرهنگ و معارف قرآنی است، چنین می نویسد: ( ... نویسنده محترم روزنامه جمهوری، کلیاتی از مقدمه مولف را از جلد اول و دوم کتاب نقل کرده است.)

2-« در سایت گودریدز www.goodreads.com/book/show/8553126 » که در آن از همه جای دنیا افراد علاقمند به کتاب می توانند بهترین کتابهائی را که خوانده اند معـرفی کنند، آقای محمد رضــا ملائی از شهر مقدس مشهد مشخصاتی از جـلد اول « معارف قرآن در المیزان» را همراه با کتابهای مورد علاقه اش معرفی کرده و چنین اظهار نموده است:

« ... تو تهران تو کتابخونه پیدا کردم، صد صفحه اش رو خوندم، ولی مشهد هیچ جا پیداش نکردم، آیات سنگین قرآن رو برداشته بود تفسیر علامه رو آورده بود. حیف شد واقعا، این کتاب رو هر کی داره، دو برابر قیمت ازش می خرم، بهم اطلاع بدین ...!»

3-« روانشاد حجت الاسلام دکتر کبیری استاد دانشگاه » در یکی از سخنرانی های خود در مسجد شفا درباره « جلد دوم معارف قرآن در المیزان» اظهار داشت:

« ... این کتاب را اول شب باز کردم عناوین چنان جذبم می کردند که دیدم همان شب تا آخر کتاب را خوانده ام!»

4-« سایت موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی

www.tebyan.net» در موارد عدیده از کتاب « معارف قرآن در المیزان» مطالب زیادی نقل کرده، از جمله در سال 1382 شرح کامل « اسماء و صفات الهی» را نقل کرده که مورد استقبال و اقتباس سایت های دیگر هم قرار گرفته است و تعداد بازدید کنندگان آن، در تاریخ مراجعه، به 29185 نفر رسیده بود.

5-« سایت دارالقرآن کریم www.telavat.com » نیز به معرفی « معارف قرآن در المیزان » پرداخته و می نویسد:

« این کتاب فرهنگ معارف قرآن است که از تفسیر شریف المیزان انتخاب و تلخیص و بر حسب موضوع طبقه بندی شده است. طرح این منبع در 9 جلد به شرح زیر است:

1- معارف قرآن در شناخت خداوند؛ 2 . معارف قرآن در شناخت جهان و نظام آفرینش؛ 3. آفرینش انسان و موجودات قبل از او؛ 4. فطرت انسان؛ 5. تاریخ انسان و جریان مدنیّت و ادیان الهی؛ 6. اسلام، حرکت نهایی و وراثت زمین؛ 7. تمدن و قوانین جامعة صالح و موعود اسلامی؛ 8. اصول تربیت و خانواده اسلامی؛ 9. مراحل بعدی حیات تا لقاء الله. ظاهراً تاکنون 3 جلد اول آن انتشار یافته و بقیه مجلدات آن آماده نشده است.»

6-« سایت شهر مجازی قرآن www.quranct.com » از جلد اول « معارف قرآن در المیزان» مطالبی بطور مفصل در چند صفحه درباره « اسماء و صفات الهی» با سر فصل های زیر نقل کرده است: اسماء و صفات الهی. تقسیم بندی صفات الهی. تعداد اسماء حسنی.

7-« سایت Islamquest» در پاسخ پرسش های خوانندگان خود در موارد عدیده از « معارف قرآن در المیزان» استفاده کرده است.

8-« سایت حوزه www.hawzah.net » تحت عنوان « جوانه های جاوید» بررسی هایی درباره: «سبک های تفسیری علامه طباطبائی ره و شناخت نامه المیزان،» انجام داده، منابع تفسیر و کتابهای مربوط به المیزان را شمارش کرده است و در باره « معارف قرآن در المیزان» می نویسد:

« مجموعه معارف قرآن در المیزان که به منزله مرجع یا فرهنگ معارف قرآن است، توسط سید مهدی امین از تفسیرالمیزان انتخاب و تلخیص گردیده که بر حسب موضوع طبقه بندی شده است از این اثر تا کنون سه جلد با عنوان معارف قرآن در شناخت خدا، معارف قرآن در شناخت جهان و معارف قرآن در شناخت ملائکه، جنّ و شیطان تدوین و توسط سازمان تبلیغات اسلامی به چاپ رسیده است.» « سایت حوزه» همچنین به عنوان منابع پژوهش مقطع دبیرستان، موضوع: کنش و واکنش (عمل ها و عکس العمل ها ) از « معارف قرآن در المیزان» نام برده است.

9-« سایت اسلام پدیا – اصطلاحات قرآنی islampedia.ir » در شرح اصطلاحات «آسمان های هفت گانه در قرآن» و « الحی القیوم در آیات قرآن» همچنین «رطب و یابس و کتاب مبین در قرآن» مطالب مفصلی از « معارف قرآن در المیزان» را نقل کرده است.

علاوه بر سایت های فوق الذکر قریب به 50 سایت دیگر نیز از مجلدات « معـارف قـرآن در

الـمیزان» استفاده کرده و یا آنها را به عنوان منابع تحقیق و مطالعه به خوانندگان خود معرفی کرده اند که برای رعایت اختصار از شرح آنها صرف نظر می شود.

در حال حاضر هم –

مولف همه این 22 جلد را در سایت خود تحت عنوان « معارف قرآن در المیزان» در دو نسخه PDF و WORD در اینترنت جهت مطالعه و دانلود و کپی برداری قرار داده که با جستجو در «گوگل» این سایت قابل مشاهده است.

در سال های اخیر موسسه قرآنی تفسیر جوان نسخه های جیبی آن را که در 77 جلد تحت عنوان « تفسیر علامه یا تفسیر موضوعی المیزان» تهیه شده در سایت «www.Tafsirejavan.com » خود قرارداده تا همگان سریعا به آن دسترسی داشته باشند.

اخیرا نیز موسسه قرآنی قائمیه «www.Ghaemiyeh.com » در شهر اصفهان از 77 جلد مزبور در سایت خود با شیوه بسیار جامع و با فهرست دیجیتالی استفاده کرده که علاوه بر نسخه PDF از چند فرمت دیگر نیز امکاناتی برای سهولت دانلود و کپی برداری فراهم آورده است!)

برخی افراد یا هیئت هائی علمی نیز در پژوهش های خود به « معارف قرآن در المیزان» مراجعه داشتند، بانوان دانشمندی که به تأیید خود متجاوز از 25 سال در المیزان تحقیق می کردند، پس از دسترسی به این کتاب، تحقیقـات خود را بر اساس عناویـن آن، از متن اصلی المیزان دنبال می کنند.

حضرت آیت الله حاج سید رضی شیرازی « دامة افاضاته » در روزهای آغازین که مولف فهرست عناوین جلد اول این مجموعه را تهیه و به محضر معظم له ارائه نمود، پس از مطالعه کامل، توصیه فرمودند: « برخی عناوین بسیار جذاب بود و من چند بار دنبال این بودم که اصل مطالب را بخوانم، لذا بهتر است برای این عناوین به صورت مختصر هم شده، مطالب متن نوشته شود...!» معظم له نامی که برای کتـــاب پیشنــهاد فرمودند همان نام پر معــنای « معارف قرآن در المیزان » بود که 3 جلد اول آن در سال های 1370 با همان نام انتشار یافت. از آنجائی که مولف در تمام مدت تألیف کتابها از انفاس قدسی و راهنمائی های ارزشمند آن معلم الهی بهره مند بوده است، به عنوان سپاس، تالیف این مجموعه را به محضر مبارک ایشان تقدیم می نماید!

سید مهدی حبیبی امین

رمضان مبارک 1392

زکریا و یحیی «ع»

زکـریای نـبی "ع"

اشاره

⁽¹⁾

زکریا "ع" و کفالت مریم

از زندگی زکریای پیامبر غیر از مورد کفالت مریم "س" و تولد یحیی علیه السلام ذکری در قرآن مجید نرفته است. اما تکرار بندهای مختلف شرح زندگی این پیامبر عظیم الشأن در سوره های مختلف با نشان دادن وضعیت تولد یحیی، در برگیرندة بسیاری از نکات مهم تاریخ حیات آن بزرگوار، و در عین حال نشانگر زمینه سازی خدای متعال برای به دنیا آوردن پیامبری اولواالعزم چون عیسی از مادری باکره و کرامت ها و اعجاز مشهور آن حضرت بوده است.

قسمتی عمدة از شرح زندگی این پیامبر الهی مربوط می شود به زمانی که کفالت مریم را به عهده داشت. و این تکفل بر اساس قرعه کشی بین کسانی اتفاق افتاده بود که بر سر کفالت " مریم دختر عمران " باهم مخاصمه می کردند.

چنانکه از روایات اسلامی برمی آید، عمران پدر مریم نیز از پیامبرانی بوده که بر قوم خود مبعوث شده بود.

مرحلة حساس زندگی این پیامبر بزرگوار از آنجائی شروع می شود که برای سرکشی به مریم به محراب کلیسا رفت و نزد مریم رزق شگفت انگیزی مشاهده کرد، و موقعی که از مریم پرسید این روزی از کجاست؟

پاسخ شنید:

-از نزد خدای متعال و روزی رسان!

در اینجا بود که زکریا از خدا فرزندی برای خود خواست و خداوند سبحان نیز

دعای او را اجابت کرد و یحیی را به او بخشید.

مطالب مربوط به تولد یحیی"ع" را در قسمت های دیگر مطالعه خواهید فرمود، اینجا آن قسمت از این سرگذشت را به نقل از قرآن شریف پی گیری می کنیم که بیشتر نمایشگر شرح حال زکریا علیه السلام می باشد:

« زکریا، در آن هنگام که کرامت مریم را مشاهده کرد، گفت:

-پروردگارا !

مرا به لطف خویش فرزندی پاک سرشت و ذریه ای طیبه عطا فرما !

همانا، توئی مستجاب کنندة دعا !

پس زکریا را هنگامی که در محراب عبادت به نماز ایستاده بود،

ملائکه ندا دادند:

-همانا خداوند تو را به ولادت یحیی بشارت می دهد،

در حالی که او نبوت عیسی " کلمة خدا" را تصدیق کند،

و خود هم پیشوای مردم و پارسا و پیغمبری از شایستگان باشد!

زکریا عرض کرد:

-پروردگارا !

چگونه مرا پسری تواند باشد،

در حالتی که مرا سن پیری فرارسیده و عیالم نیز عجوزی نازاست؟

گفت:

-چنین است کار خدا، هرچه بخواهد می کند !

عرض کرد:

-پروردگارا ! مرا نشانه ای مرحمت فرما !

گفت:

-نشانة تو آن است که تا سه روز با کسی سخن گفتن نتوانی و جز با رمز چیزی نگوئی،

پیوسته به یاد خدا باش،

و او را در صبحگاه و شامگاهان تسبیح گوی ! »

سؤال زکریا از خدا در این آیات سؤال تعجب است، برای فهمیدن حقیقت مطلب، نه این که سؤال استبعاد باشد. زیرا از طرفی تصریح به بشارت او - و اینکه خدا دعایش

را اجابت فرموده و به زودی فرزندی به او عطا می شود - و از طرف دیگر خود این جهات که منشأ تعجب و پرسش اوست در ضمن دعا و درخواستش بوده است.

قسمتی از این صحنه را در سورة مریم چنین می خوانیم:

« خدایا ! من استخوانم سست شده،

سرم از پیری سفید گردیده،

و در دعا و خواندنت خدایا تیره بخت نبوده ام،

من بعد از خویش از وارثان می ترسم،

و زنم نازاست،

مرا از نزد خویش فرزندی ببخشای ! »

به نظر می رسد که جهت ذکر نمودن پیری خود و نازا بودن عیالش در این مقام روی جریان دیگری می باشد.

توضیح اینکه : زکریا چون کرامت الهی را در حق مریم مشاهده کرد، و متذکر انقطاع نسل خود هم گردید، حالش منقلب شد و بدون درنگ از خدای متعال درخواست چنان ذریه ای کرد.

از طرف دیگر هم در دعا و خواستنش چیزهائی را که بیشتر موجب تأثرش می شد، یعنی رسیدنش به سن پیری و نازا بودن عیالش را از باب غمگین بودنش ذکر کرد. چون خدای متعال دعای او را مستجاب نمود و به او بشارت فرزند را داد، گوئی از آن حال انقلاب به خویش آمد و از آن بشارت - با در نظر گرفتن پیری خود و نازائی عیالش - اظهار تعجب نمود، چون چیزی که در سابق وسیلة یأس و حزن او شده بود اکنون وسیلة تعجب توأم با مسرت برایش می شود!

علاوه بر این می توان گفت: این که پس از بشارت، جهات نقص مطلب را متذکر می شود، و کیفیت رفع آن موانع را یک یک استعلام می کند برای لذتی است که از فهمیدن خصوصیات افاضة آن نعمت می برد.

آری ! هنگامی که " سید " به بندة خود اقبال کرد، و بنده از آن اقبال قرب و انس مولی را درک نمود، چهره اش باز می شود و یک نحو خوشحالی او را فرا می گیرد که مایل است از هر حدیثی لذتی ببرد، و از هر بابی تمتعی بگیرد!

جملة « وَ قَد بَلَغَنی الْکِبرَ ،ُ » کنایه از نداشتن شهوت نکاح به واسطة شیخوخت و پیری است. از این جمله مراعات ادب شده و زکریا "ع" نداشتن شهوت نکاح در خودش را در حضور الهی در لباس کنایه عرضه داشته است.

آنچه از ظاهر آیة « وَ کانَت اِمرَأَتی عاقِراً، » فهمیده می شود، آن است که در عیالش پیری و نازائی هردو بوده است، زیرا اگر تنها نازائی بود نه پیری، باید می گفت: زنم نازاست، و نمی گفت: زنم نازای بود .

-قالَ کَذالِکَ اللهُ یَفعَلُ مایَشاء !

پاسخش داده شد، که – چنین است کار خدا، هرچه بخواهد می کند!

از ظاهر آیه استفاده می شود که این مطلب به واسطة " ملک " گفته شده است. زکریا صوت گوینده را از همانجا شنید که بار اول شنیده بود.

گوینده تصریح کرد آنچه به تو بشارت دادم از موهبت هائی است که حتماً واقع می شود. در آن اشاره شده که موضوع مورد نظر از قضایای محتوم است که بدون شک واقع خواهد شد.

« زکریا عرض کرد:

-خدایا، برای من آیت و نشانه ای مرحمت فرما ! فرمود:

-نشانة تو آن است که تا سه روز با کسی سخن گفتن نتوانی الاّ به رمز و اشاره ...! »

پیش آمدن این آیه و نشانه، یعنی قدرت نداشتن زکریا به سخن گفتن تا سه روز، از وجوه تشابهی است که ولادت یحیی با عیسی دارد. زیرا در داستان عیسی هم ذکر شده که عیسی به مادرش گفت:

« اگر از جنس بشر کسی را دیدی بگـــو من برای خدا نذر سـکوت کرده ام، و با کسی امروز تکلم نمی کنم! »

زکریا در ابتداء اطمینان پیدا کرد که نداء بشارت یک نداء رحمانی است، سپس کیفیت ولادت بچه را با همان جریان تعجب آمیز سؤال نمود و به او هم جوابی اطمینان بخش دادند. در مرتبة آخر آیه و علامتی خواست تا از مرتبة اطمینان به " یقین" برسد و به رحمانی بودن " نداء " قطع حاصل نماید.

در سورة مریم کیفیت این نداء روشن تر بیان گردیده است، آنجا که می فرماید:

« اِذ نادئ رَبَّهُ نِداءً خَفِیّاً – آن دم که زکریا خدایش را ندا داد، ندای پنهانی!»

در اینجا بر تکلم زکریا " نداء " اطلاق شده، به عنایت آن فروتنی و خواری که زکریا در پیشگاه عظمت و جلال حضرتش به خود گرفته و سپس ندایش به خفا و پنهانی توصیف شده است، و از آن فهمیده می شود که زکریا "ملکی" را که واسطة بشارت بوده،

ندیده است، بلکه تنها صوتی را شنیده که هاتفی به آن سخن می گوید، لذا درخواست آیه و علامت را نمود.

⁽¹⁾

زکریا "ع" و تولد یحیئ نبی

سورة مریم در قرآن مجید با ذکر رحمت پروردگار بر بندة خود زکریـــــا آغاز می گردد، و قسمتی از تاریخ زندگی این پیامبر خدا را زمانی که درخواست فرزند از خدا می کرد، بیان می کند، و آنگاه به شرح تولد یــحیی می پردازد:

« ... آندم که پروردگارش را ندا داد، ندائی نهانی،

گفت: پروردگارا !

من از پیری استخوانم سست و سرم سفید شده است،

و در خواندن تو ای پروردگار بی بهره نبوده ام،

من از بعد خویش از وارثانم بیم دارم،

و زنم نازاست،

مرا از نزد خود فرزندی عطاکن!

تا از من و از خاندان یعقوب ارث برد،

و اورا، پروردگارا، پسندیده گردان ! »

زکریا سابقة استجابت دعاهای خود را پیش می کشد و می گوید:

حضرت زکریا می ترسیده از این که از دنیا برود و نسلی که از او ارث ببرند نداشته باشد. همسر او علاوه بر این که تا آن روز که این دعا را می کرده، فرزندی نیاورده بود، و از سن فرزنددار شدن نیز گذشته بود.

مجموع زمینه چینی هائی که آن جناب برای دعای خود کرد، به دو فصل تقسیم می شود:

اول، اینکه خدای عزوجل او را در طول زندگانی اش و تا امروزی که پیری

سالخورده شده، به استجابت دعا عادت داده است. و این سرّ در آیة زیبا و به یاد ماندنی « وَلَم اَکُن بِدُعائِکَ رَبِّ شَقِیّا ! » نهفته است. در این آیه چنان بلاغتی است که ممکن نیست با هیچ مقیاسی اندازه گیری کرد!

دوم، اینکه او از ورثة بعد از مرگش می ترسد، چون همسرش عاقر و نازاست!

طرز دعای زکریا "ع"

زکریا "ع" چنین دعا کرد:

« فَهَب لی مِن لَدُنکَ وَلِیّاً ... مرا از نزد خود فرزندی عطا کن!

تا از من و از آل یعقوب ارث ببرد! »

این همان دعائی است که برای ادای آن زمینه چینی کرد، و در آن موهبت الهیه ای را که درخواست کرد، مقید به قید " مِن لَدُنکَ – از جانب خودت" کرد، چون از اسباب عادی مأیوس شده بود. او استعداد فرزنددار شدن را به خاطر پیری از دست داده بود و همسرش نیز استعداد باردار شدن را نداشت، زیرا از جوانی عاقر بود چه رسد به امروز که پیر و سالخورده است.

او اگر از خدا ولیّی درخواست کرد بدین جهت بود که ولیّ هرکس عبارت است از آن شخصی که متولی و عهده دار کار او باشد.

ارتباط کرامات مریم با دعای زکریا "ع"

خدای عزوجل در سورة آل عمران در ارتباط مریم با زکریا، که شوهر خواهر مریم بود، و سرپرستی مریم را نیز به عهده داشت، اشاره به مطلبی می فرماید که مبنای این دعای زکریاست:

« پروردگارش دختر او را قبول کرد، ( اشاره به مریم دختر عمران است،)

و او را به طرز نیکوئی نمو داد،

و زکریا سرپرست او شد،

هر وقت زکریا بر او در محرابش وارد می شد،

نزد او رزقی ( خوردنی) می یافت، و می پرسید:

-ای مریم، این از کجا برایت فراهم شده است؟

مریم می گفت:

-از نزد خداست،

خدا هر که را بخواهد بی حساب رزق می بخشد!

اینجا بود که ( امید زکریا به لطف خدا به جوشش در آمد،)

و پروردگار خود را ندا کرد:

-ای پروردگار من ! مرا از نزد خودت ذریة پاکی عطا فرما !

که تو شنوای دعائی ! »

کسی که در این دو آیه دقت کند جای شکی برایش باقی نمی ماند که تنها چیزی که زکریا را به سوی دعایش تشویق کرد و آن دعای مشهور را نمود، همان کرامتی بود که از طرف خدا نسبت به مریم مشاهده کرد، و عبودیت و خلوصی بود که مریم نسبت به خدایش داشت!

زکریا از مشاهدة این وضع لذت برد، و دوست داشت که ای کاش او هم فرزندی این چنین و دارای قرب و کرامتی این چنین می داشت، و لکن از سوی دیگر متوجه سالخوردگی و ناتوانی خود و پیری و نازائی همسرش، و وارثش که هیچ یک حال و وضع چون مریم را ندارند، افتاده و دچار وجد و عشقی سوزان گردید، و ناگهان جرقه ای در دلش شعله زد و به یاد این معنایش انداخت که خدای تعالی تا آن روز از زندگی اش وی را عادت داده بود به استجابت دعا و کفایت همة مهمات، لذا دست به دعا بلند کرد و با دلی سرشار از امید ذریه ای طیب درخواست کرد!

⁽¹⁾

شرح دعای زکریا "ع"

« قرآن مشتمل است بر داستان رحمتی که پروردگارت به عبد خود زکریا نمود، موقعی که پروردگار خود را به طور خفی ندا کرد و گفت:

-پروردگارا !

ضعف تا مغز استخوانم را سست کرده،

و سفیدی موی همه سرم را فراگرفته،

و تاکنون سابقه ندارد که در دعاها و درخواستهایم از درگاه تو نومید

و تهی دست بر گشته باشم،

من به درستی که از بنی اعمام خود و سایر وراث دور می ترسم،

همسرم هم زنی نازاست،

پس از درگاه رحمت خود فرزندی ارزانیم بدار،

تا وارث من باشد،

و از من و از آل یعقوب ارث برد،

و او را ای پروردگار مرضئ وفرمانبر خود قرار ده ! » (مریم 6)

تنها چیزی که آن جناب را وادار و ترغیب کرد تا چنین دعائی بکند و از پروردگار خود فرزندی بخواهد مشاهدة وضع مریم دختر عمران و زهد و عبادت او بود، و همچنین ادب عبودیت و رزق غیبی آسمانی بود که خداوند سبحان به مریم کرامت کرده بود.

« زکریا مریم را تحت تکـفــل گرفت، و هروقت که بر محراب او وارد می شد نزد او رزقی می یافت، می پرسید:

-ای مریم این غذا از کجا به تو رسیده است؟ می گفت:

-این از ناحیة خداست،

زیرا خداوند به هرکه بخواهد بدون حساب روزی می دهد!

اینجا بود که زکریا پروردگار خود را خوانده و گفت:

-پروردگارا ! از ناحیة خود ذریة طیبه ای ارزانیم دار،

تو شنوای دعائی ! » ( آل عمران 38)

وقتی زکریا مژدة استجابت دعایش را شنید از خود بیخود شد و از غرابت درخواستی که کرده بود و جوابی که شنیده بود به حیرت فرورفت تا حدی که به صورت استبعاد از این استجابت پرسش نمود و برای اطمینان خاطر درخواست نشانه و دلیلی برآن نمود که آنهم به استجابت رسید.

ادبی که آن جناب در دعای خود به کار برده همان بیان حالی است که از اندوه درونی اش و حزنی که عنان را از کفش ربوده بود، کرده است. برای اینکه خود را در موقفی قرار دهد که هر بیننده دلسوزی بر او رقت کند مقدم بر دعا این جهت را ذکر کرد که حالش در راه عبادت به کجا انجامیده است، و چطور تمامی عمر خود را در سلوک طریقة انابه و مسئلت سپری کرده است، آنگاه درخواست فرزند نمود، و آن را به اینکه

پروردگارش شنوای دعاست موجه کرد!

غرضش از این مقدمه دعا این بود، نه این که خواسته باشد با عبادتهای سالیان دراز خود بر خدا منت گذارد - حاشا از مقام نبوت او - لذا عرض کرد:

و پذیرای دعوت سائلین مضطر !

و اینک از ترس خویشاوندان بازمانده ام،

و همچنین علاقة شدیدم به داشتن ذریه ای طیب،

که تورا بندگی کند، مرا به چنین درخواستی واداشت!

⁽¹⁾

داستان زکریا در قرآن و تحلیل آن

خدای تعالی زکریا علیه السلام را در کلام خود به صفت نبوت و وحی توصیف فرموده، و نیز در اول سورة مریم او را به عبودیت، و در سورة انعام در عداد انبیاء خود شمرده و از صالحین و مجتبین خوانده است، که عبارتند از مُخلَصون، و همچنین او را از مهدیون دانسته است.

قرآن کریم از تاریخ زندگی آن حضرت غیر از دعای او در طلب فرزند و استجابت دعای او و تولد فرزندش یحیی علیه السلام، چیزی نیاورده است.

این قسمت از زندگی آن جناب را بعد از نقل سرگذشتش با مریم که چگونه عبادت می کند و چگونه خدا کرامت ها به او داده، نقل کرده است.

در این قسمت فرموده که زکریا متکفل امر مریم شد، و چون مریم پدرش عمران را از دست داده بود، و وقتی بزرگ شد از مردم کناره گیری کرد و در محرابی که در مسجد به خود اختصاص داده بود، مشغول عبادت شد، و تنها زکریا به او سر می زد، و هر وقت به محراب او می رفت می دید نزد او رزقی آماده است، و می پرسید: این غذا را چه کسی برایت آورده است؟ می گفت:

-این از ناحیة خدای تعالی است،

که خدای تعالی به هر که خواهد بدون حساب روزی می دهد!

در این لحظه بود که طمع زکریا به رحمت خدای مهربان تحریک شد، و خدای خود را خواند، و از او فرزندی از همسرش درخواست کرد، و ذریه ای مسئلت نمود، با اینکه او خود مردی سالخورده، و همسرش زنی نازا بود، دعایش مستجاب شد، و در حالی

که در محراب نماز ایستاده بود، ملائکه ندایش دادند:

-ای زکریا ! خدای تعالی تو را به فرزندی که اسمش یحیی است بشارت می دهد!

زکریا برای اینکه قلبش اطمینان یابد و بفهمد این ندا از ناحیة خدا بوده و یا از جای دیگر پرسید: پروردگارا، آیتی به من ده که بفهمم این ندا از جانب تو بود !

خطاب آمد: آیت و نشانة تو این است که سه روز زبانت از تکلم با مردم می بندد، و سه روز جز با اشاره و رمز نمی توانی سخن گوئی! و همینطور هم شد. از محراب خود بیرون شد و نزد مردم آمد و به ایشان اشاره کرد که صبح و شام تسبیح خدا گوئید! خدا همسر او را اصلاح نمود و یحیی را بزائید.

قرآن کریم دربارة مآل کار و چگونگی درگذشت زکریا "ع" چیزی نفرموده است، ولی در اخبار بسیاری از طریق شیعه و سنی آمده که قومش او را به قتل رساندند، بدین صورت که وقتی تصمیم گرفتند او را بکشند، او فرار کرد و به درختی پناهنده شد، و درخت شکافته شد و او داخل درخت قرار گرفت، و درخت به حال اولش برگشت. شیطان ایشان را از نهانگاه وی خبر داد و گفت که باید درخت را اره کنید و ایشان همین همین کار را کردند و آن جناب را با اره دو نیم کردند و بدین وسیله از دنیا رفت.

در بعضی روایات آمده که سبب کشتن وی این بود که او را متهم کردند که ( نعوذ بالله!) با حضرت مریم عمل منافی عفت انجام داده و از این راه مریم به عیسی علیه السلام حامله شده است، و دلیلشان این بود که غیر از زکریا کسی به مریم سر نمی زد. جهات دیگری نیز روایت شده که از نقل آن صرف نظر می شود.

⁽¹⁾

همزمانی پیامبری زکریا و یحیی و عیسی"ع"

در کافی به سند خود از برید کناسی روایت کرده که گفت: من از امام جعفر الصادق"ع" پرسیدم: آیا عیسی بن مریم در آن هنگامی که در گهواره بود با مردم سخن گفت حجت خدا بر مردم زمان خود بود؟

فرمـــود: آن روز نبــی و حجت خدا بود، ولی هنوز مرسل نبود، مگر کلام خود او را نشنیده ای که می گوید:

« من بندة خدایم، به من کتاب داده و نبی ام کرده، و مبارکم گردانیده، هرجا که باشم؛ و به نماز و زکات، مادام که زنده باشم، سفارشم فرموده است. »

عرض کردم: بنابراین، در همان کودکی و در آن حال، حجت خدا بر زکریا نیز بوده است؟

فرمود: عیسی در آن حال آیت خدا و رحمتی از او بر مریم بود، آنگاه که سخن گفت و از مریم دفاع کرد، و نسبت به هرکس که کلام او را می شنید نبی و حجت بود. البته تا سخن می گفت حجت بود، و بعد از سکوت او تا مدت دو سال که زبان باز کرد زکریا "ع" حجت بر مردم بود.

بعد از درگذشت زکریا، فرزندش یحیی کتاب و حکمت را از او به ارث برد، در حالی که او نیز کودکی صغیر بود. مگر نشنیده ای کلام خدای تعالی را که می فرماید:

« یا یَحیئ خُذُالکِتابَ بِقُوَّةٍ و آتَیناهُ الحُکمَ صَبِیّاً ! »

و بعد از آنکه به هفت سالگی رسید به نبوت و رسالت سخن گفت، چون در آن هنگام خداوند بر وی وحی فرستاد، و بنابراین عیسی علیه ا لسلام حتی بر یحیی هم حجت بود، و در حقیقت بر همة مردم حجت بود.

-ای اباخالد!

از آغاز خلقت که خدا آدم را در روی زمین جای داد،

⁽¹⁾زمین حتی یکروز هم از حجت خدا بر مردم خالی نبود...!

تاریخ زکریا و عیسی در انجیل

انجیل لوقا در اصحاح اول می گوید: - در ایام سلطنت هرودوس پادشاه یهودیان کاهنی بود به نام زکریا، و از فرقة ابیا، وهمسر او زنی بود از دختران هارون به نام الیصابات. این زن و شوهر هر دو نسبت به خدای تعالی فرمانبر و هردو اهل عبادت و عمل به سفارشات رب و احکام او بودند، و در عبادت خدا گوش به ملامت های مردم نمی دادند، و از فرزند محروم بودند، چون الیصابات زنی نازا بود، علاوه بر اینکه عمری طولانی پشت سر گذاشته بودند.

روزی که سرگرم کهانت برای فرقة خود بود بر حسب عادت کاهنان قرعه بنامش

اصابت کرد که آن روز بخوردادن هیکل رب ( کلیسا) را عهده بگیرد. رسم مردم این بود که در موقع بخوردادن تمامی نمازگزاران از هیکل بیرون می آمدند. وقتی زکریا داخل هیکل شد، فرشتة پروردگار در حالی که طرف دست راست قربانگاه بخور ایستاده بود، برایش ظاهر شد. زکریا از دیدن او وحشت کرد و مضطرب شد. فرشته گفت: ای زکریا مترس که من خواهش تو و همسرت الیصابات را شنیدم، به زودی فرزندی برایت می آورد و باید او را " یوحنا" بنامی و از ولادت او فرحی و مسرتی به تو دست می دهد، و بسیاری از ولادت او خوشحال می شوند، زیرا او در برابر پروردگار مردی عظیم خواهد بود، نه خمری می نوشد، و نه مسکری، و از همان شکم مادر پر از روح القدس به دنیا می آید، و بسیاری از بنی اسرائیل را به درگاه رب معبودشان بر می گرداند، و پیشاپیش او روح "ایلیا" و نیروی او در حرکت است، تا دلهای پدران را به فرزندان، و عاصیان را به فکرت ابرار و نیکان برگرداند، تا حزبی مستعد و قوی برای رب فراهم شود.

زکریا به فرشته گفت:

-چگونه اطمینان پیدا کنم؟ چون من مردی سالخورده و همسرم زنی

نازا و پیر است.

فرشته پاسخش داد:

-من جبرئیلم که همواره در برابر خدا گوش به فرمانم، خدا مرا فرستاده تا با تو گفتگو کنم و تو را بدین مژده نوید دهم، و تو از همین الان لال می شوی و تا روزی که این فرزند متولد شود نمی توانی با کسی سخن گوئی، و این شکنجه به خاطر این است که تو کلام مرا که به زودی صورت می بندد تصدیق ننمودی!

مردم بیرون هیکل منتظر آمدن زکریا بودند و از دیرکردنش تعجب می کردند، و وقتی بیرون آمد، دیدند که نمی تواند حرف بزند، فهمیدند که در هیکل خوابش برده و خوابی دیده است. زکریا با اشاره با ایشان حرف می زد و همچنین ساکت بود.

پس از آنکه ایام خدمتش در هیکل تمام شد و به خانه اش رفت، چیزی نگذشت که همسرش الیصابات حامله شد، و مدت پنج ماه خود را پنهان می کرد و با خود می گفت: پروردگار من اینطور با من رفتار کرد، و در ایامی که نظری به من داشت مرا از عار و ننگ که در مردم داشتم نجات داد.

انجیل سپس می گوید:

مدت حمل الیصابات تمام شد و پسری آورد. همسایگان و خویشان وقتی شنیدند که خدا رحمتش را نسبت به او فراوان کرده با او در مسرت شرکت کردند، و در همانروز

دلاک آوردند تا او را ختنه کنند، و او را به اسم پدرش زکریا نامیدند، ولی مادرش قبول نکرد و گفت: نه، باید " یوحنا " نامیده شود. گفتند: در میان قبیله و عشیره تو چنین نامی نیست. لذا از پدرش زکریا پرسیدند که میل دارد چه اسمی بر او بگذارد؟ او که تا آن روز قادر به حرف زدن نبود لوحی خواست تا در آن بنویسد. لوح را آوردند و در آن نوشت: " یوحنا " ! همه تعجب کردند و در همان حال زبان زکریا باز شد و خدای را شکر گفت.

همسایگان همه و همه دچــــار دهشت و ترس شدند، و همه عجایبی را که دیده بودند به یکدیــگر می گفتند تا در تمامی کوههای یهودی نشین پر شد، و همه در دل می گفتند تا عاقبت این بچه چه باشد! و قطعاً دست پروردگار با اوست، چون زکریا هم پر از روح القدس بود و ادعای نبوت می کرد....

و باز در انجیل لوقا اصحاح سوم آمده که در سال پانزدهم از سلطنت طیبریوس قیصر که بیلاطس نبطی والی بر یهودیان، و هیرودس رئیس بر ربع جلیل، و فیلپس برادرش رئیس بر ربع ایطوریه و کورة تراخوتینیس، و لیسانیوس رئیس بر ربع ابلیه بودند و در ایام ریاست حنان و قیافا بر کاهنان کلمة خدا بر یوحنا فرزند زکریا در صحرا صورت گرفت.

و به همین مناسبت فرمانی به تمامی شهرهای پیرامون اردن رسید که مردم معمودیه توبه و مغفرت گناهان را انجام دهند، و این قصه در سفر اقوال اشعیاء پیغمبر نیز آمده که ( آوازی از صحرا برآمد که آمادة راه خدا باشید، و راه او را هموار سازید، و بدانیــد که همة بیابان ها پر می شود و همة کوهها و تل ها به فرمان در می آید، و همة کجی ها راست می شود، و همة دره ها راه همــوار می گردد، و بشر خلاصی خدای را به چشم می بیند....)

در همان موقعی که مردم منتظر و همه در دلهایشان دربارة یوحنا فکر می کردند که نکند او همان مسیح باشد، یوحنا به همه چنین جواب گفت:

-من شما را به آب تعمید می دهم، ولکن بعد از من کسی نزد شما می آید که از من قوی تر است، کسی است که من خود را قابل آن نمی دانم که بند کفشش را باز کنم.

و اما هیرودس رئیس ربع به خاطر اینکه آبرویش در میان مردم در مسئلة هیرودیا همسر برادر فیلپس و نیز به خاطر شرارتهائی که داشت، به مخاطره افتاده بود، یک خطائی بزرگتر از همه مرتکب شد و آن این بود که یوحنا را به زندان افکند.

در انجیل مرقس اصحاح ششم آمده که هیرودس خودش به دست خود یوحنا را به زندان می برد و بند بر او می نهاد و این کار را به خاطر هیرودیا همسر برادرش فیلپس می کرد. چون خودش با او ازدواج کرده بود، و یوحنا با این عمل وی مخالفت می کرد که ازدواج تو با همسر برادرت حلال نیست. از همین روی هیرودیا کینه او را در دل داشت و می خواست او را بکشد و نمی توانست. چون هیرودس از یوحنا حساب می برد و می دانست که او مردی نیکوکار و مقدس است و همواره او را محافظت می کرد، و کلامش را شنیده و اعمال بسیاری به جا می آورد و سخنش را به خوشی می شنید، تا آنکه روزی چنین اتفاق افتاد که هیرودس برای جشن میلادش شامی تهیه کرده و بزرگان مملکت و افسران ارتش و هزاره های لشکر را دعوت کرده بود. موقعی که همه جمع شده بودند دختر هیرودیا وارد شده و در مجلس رقصی کرد که هیرودس و کرسی نشینان او همه خوشحال شدند، شاه به او گفت: هرچه می خواهی بخواه تا به تو بدهم، و سوگند یاد کرد که هرچه از من بخواهی می دهم هرچند نصف مملکتم باشد!

دختر بیرون آمد و به مادرش گفت چه بخواهم؟ گفت: سر بریدة یوحنا معمدان را بخواه! دختر در همان لحظه نزد شاه شد و سر بریدة یوحنا معمدان را خواست و شاه در اندوه شد ولی زود جلادی را فرستاد تا سر از بدن جدا شدة یوحنا را بیاورد. او رفت و در زندان سر یوحنا را از بدن جدا کرد و در طبقی گذاشت و آورد نزد دختره و او هم آن را به مادرش داد. شاگردان یوحنا این بشنیدند و آمدند و بدن بی سر او را برداشته و دفن کردند.⁽¹⁾

حضرت یحیی "ع" معجزه ای مقدمة تولد عیسی"ع"

اشاره

⁽¹⁾

خلاصه تاریخ زندگی یحیی"ع" در قرآن

تاریخ حضرت یحیی در قرآن از لحاظ شخصی و شخصیتی او، همراه با شرح مختصری از زندگی و نحوة تولدش بیان گردیده است.

خدای عزوجل یحیی علیه السلام را در چند جای قرآن کریم یاد فرموده و او را به ثنای جمیلی ستوده است، از آن جمله او را « تصدیق کنندة کلمه ای از خدا، » ( نبوت مسیح "ع") خوانده، و او را « سید » و « مایة آبروی قوم » و « حصور» (بدون همسر) معرفی کرده و همچنین او را « پیغمبری از صالحین» ذکر فرموده است.

در جای دیگر قرآن، یحیی "ع" را از « مُخبتین » یعنی مُخلَصین و راه یافتگان خوانده و نام او را خودش انتخاب کرده و او را « یحیی » نامیده است، که قبل از وی هیچ کس بدین نام مسمی نشده بود، و او را مأمور به « اخذ کتاب به قوت » کرده، و در کودکی به او « حکم » داده است.

خداوند متعال بر یحیی علیه السلام در سه روز از زندگی اش سلام فرستاده:

1-روزی که متولد شد،

2-روزی که از دنیا می رود،

3-و روزی که دوباره زنده می شود!

قرآن مجید به طور کلی دودمان زکریا علیه السلام را مدح کرده و فرموده: « آنها افرادی بودند که در خیرات پیش دستی می کردند و ما را به رغبت و از رهبت و

خشوع می خواندند....»⁽¹⁾

شرح زندگی و مرگ یحیی "ع" در روایات

یحیی علیه السلام به طور معجزه آسا و خارق العاده برای پدر و مادرش متولد شد. چون پدرش پیری فرتوت و مادرش زنی نازا بود، و هردو از فرزنددار شدن مأیوس بودند. در چنین حالی خدای تعالی یحیی را به ایشان ارزانی داشت، و یحیی از همان کودکی مشغول عبادت شد. خدای تعالی از کودکی او را حکمت داده بود. او تمام عمر خود را به زهد و انقطاع گذرانید، و هرگز با زنان آمیزش نکرد و هیچ یک از لذایذ دنیا او را از خدا به خود مشغول نساخت.

یحیی علیه السلام معاصر حضرت عیسی بن مریم علیه السلام بود، و نبوت او را تصدیق کرد. او در میان قوم خود سید و شریف بود، به طوری که دلها همه به او توجه نمود و به سویش میل می کرد. مردم پیرامون او جمع می شدند، و او ایشان را موعظه می کرد، و به توبه از گناهان دعوت می نمود، و به تقوی دستور می داد تا روزی که کشته شد.

در قرآن کریم دربارة کشته شدن یحیی چیزی نیامده است، ولی در اخبار آمده که سبب شهادت او این بود که زنی زناکار در عهد او می زیست و پادشاه بنی اسرائیل مفتون او شد و با او مراوده کرد و یحیی "ع" وی را از این کار نهی نمود و ملامتش کرد، و چون او در قلب شاه عظیم و محترم بود، لذا پادشاه ناگزیر از اطاعتش بود.

این معنا باعث شد که زن زانیه نسبت به آن جناب کینه توزی کند، و از آن به بعــد به پادشاه اعتنا نمی کرد مگر بعد از آنکه سر یحیی را از بدنش جدا نموده و برایش هدیه بفرستد.. پادشاه نیز چنین کرد و آن جناب را به قتل رسانید و سر مقدسش را برای زن هدیه فرستاد.

در بعض دیگر اخبار آمده که سبب قتل او این بود که پادشاه عاشق برادر زاده خود شد و می خواست که با او ازدواج کند یحیی علیه السلام او را نهی می کرد و مخالفت می نمود، تا آنکه وقتی همسر برادرش دختر را آن چنان آرایش کرد که تمام قلب شاه را مسخر کند و با چنین وضعی دخترش را نزد پادشاه فرستاد. زن به او گفته بود که چون شاه خواست از تو کام بگیرد مخالفت کن و بگو شرطش این است که سر یحیی را برایم حاضر کنی . او نیز بی درنگ سر یحیی را از بدن جدا نمود و در طشتی طلا گذاشت و برای دختر برادر حاضر ساخت.

در روایات احادیث بسیاری دربارة زهد و عبادت و گریة یحیی"ع" از ترس خدا، و همچنین در مواعظ و حکمت های او وارد شده است.

⁽¹⁾

یحیی پیامبر و اعجاز زندگی او

« ای زکریا ! ما تو را مژدة پسری می دهیم که نامش یحیی است، واز پیش همنامی برای وی قرار نداده ایم! »

خداوند دعای زکریا را مستجاب کرد و او را ندا داد که ای زکریا....

این زمانی بود که زکریا از داشتن فرزند ناامید و از نازائی و پیری زنش آگاه بود، ولی با دیدن کیفیت ادارة زندگی مریم به دست خدا و کرامات او دلش به وجد آمد و برای خود نیز پسری از خدا درخواست کرد و خداوند پاسخش را با مژدة تولد یحیی و شرح شخصیت و اعجاز زندگی او داد.

آیة مورد بحث دلالت دارد که خدای تعالی خودش فرزند زکریا را به نام یحیی نام نهاد و فرمود: «اسمش یحیی است و ما قبل از او احدی را بدین نام ننامیده ایم، و کسی در این نام شریک او نیست.»

اوصافی که خداوند سبحان در کلام خود برای یحیی شمرده اوصافی است که در هیچ پیغمبری قبل از او نظیرش نیست، مثل: دارا شدن حکم در کودکی و سیادت، ترک ازدواج ( سیداً و حصوراً، ) سلام کردن خدا بر او در روز ولادت و روز مرگ و روز قیامت !

حضرت مسیح علیه السلام پسر خالة حضرت یحیی بود و او هرچند در این اوصاف با او شریک است لکن او بعد از یحیی متولد شده است، پس تا روز بشارت به ولادت یحیی هیچ پیغمبری در این اوصاف نظیر او نبوده است.

اعجاز تولد در غیر موقع

زکریا با شنیدن مژدة الهی مبنی بر تولد یحیی"ع" با تعجبی که ناشی از خاصیت بشر است، عرض کرد:

-پروردگارا ! کجا دیگر توانم پسری داشته باشم،

با این که همسرم نازاست، و خودم از پیری به فرتوتی رسیده ام؟

با اینکه زکریا از همان اول یقین داشت که این بشارت راست است، شروع کرد به پرسش از خصوصیات آن تا بدین وسیله آن اضطراب درونی را ساکن و آرام سازد.

پاسخ شنید:

-پروردگار تو چنین است، و در این بشارت هیچ شکی نیست!

همو فرموده که این بر من آسان است،

از پیش نیز تو را که چیزی نبودی خلق کرده ام !

نشانه ای که زکریا از خدا خواست؟

زکریا درخواست نشانه ای کرد تا حق را از باطل تمیز دهد و بفهمد که ندائی که شنیده وحی ملائکه بوده نه القائات شیطانی، و لذا در جواب به او گفته شد:

-نشانة الهی بودن آن که شیطان در آن راهی ندارد، این است که:

سه روز زبانت جز به ذکر خدا به چیز دیگر باز نشود!

چون انبیاء معصوم به عصمت الهی هستند، دیگر شیطان نمی تواند در نفوس آنان تصرفی بکند.

اینکه گفت: « خدایا برایم نشانه ای قرار بده! » درخواست نشانه ای است برای تمیز و جملة: « نشانة تو این است که سه روز تمام با مردم حرف نزنی! » اجابت آن درخواست است، که سه روز هرچه جز ذکر خدا بخواهد بگوید زبانش به کار نیفتد، در عین اینکه زبانش سالم است و به مرضی مبتلا نشده است.

مراد به حرف نزدن این است که نتواند حرف بزند.

زکریا در این سه شبانه روز سرگرم عبادت و ذکر خدا بود ولی نمی توانست با مردم حرف بزند مگر با رمز و اشاره.

« پس از عبادتگاه نزد قوم خود شد،

و با اشاره به آنان دستور داد که -

صبح و شام خدا را تسبیح بگوئید ! »

دستور الهی اخذ کتاب

« بعد از آن که یحیی را به زکریا دادیم به وی گفتیم:

منظور از « اخذ کتاب به قوت » تحقق دادن به معارف آن و عمل به دستورات و احکام آن است، با عنایت و اهتمام ! و مراد به کتاب، تورات است و یا تورات و سایر کتب انبیاء، زیرا کتابی که در آن روز مشتمل بر شریعت بوده همان تورات بوده است.

علم یحیی در سن کودکی

خداوند تعالی می فرماید:

« و آتَینا هُ الحُکمَ صَبِیّا وَ حَناناً مِن لَدُنّا و زَکاةً !

ما به یحیی علم به معارف حقیقی دادیم،

در حالی که او کودکی نابالغ بود.

خدا به او لطف و عنایت دارد، و امور او را خودش اصلاح می کند،

و به شأن او عنایت می ورزد،

و او هم در زیر سایة عنایت خدا رشد می کند،

او نسبت به خدا عشق می ورزد، و مجذوب پروردگار خویش است! »

بر همین اساس جذبه و عشق رشد و نمو می کند، و این نمو، نمو روح است. می بینیم خداوند متعال کلمة " حنان" را مقید به " مِن لدنا " کرده است. با درنظر گرفتن این که این کلمه به کار نمی رود جز در مواردی که اسباب طبیعی و عادی مؤثر نیست ویا در نظر گرفته نشده است، لذا مراد از " حنان" یک نوع عطف الهی و انجذاب مخصوصی است بین یحیی و پروردگارش، که در غیر او سابقه و مانند ندارد!

تقوی یحیی و صفات عالیه او

خداوند متعال در ادامة توصیف یحیی علیه السلام می فرماید:

« وَ کانَ تَقِیّاً وَ بَرّاً بِوالِدَیهِ وَ لَم یَکُن جَبّاراً عَصِیّاً ! »

این سه عبارت بیان کلیات احوال یحیی"ع" است نسبت به خالق و مخلوق:

-عبارت " وَ کانَ تَقِیّاً ،" حال او را نسبت به پروردگارش بیان می کند،

-عبارت " بَرّاً بِـوالِدَیهِ، " وضع او را نسبت به پدر و مادرش حکایت می کند،

-و عبارت " وَ لَم یَکُن جَبّاراً عَصِیّاً ، " رفتار او را نسبت به سایر مردم شرح می دهد.

حاصل معنای جمله این است که آن جناب رؤف و رحیم به مردم، و خیرخواه و

متواضع نسبت به آنها بوده است. او ضعفای آنها را یاری می کرده و آنهائی را که آمادگی هدایت و رشد داشته اند، هدایت می نموده است.

سلام خدا بر یحیی"ع"

خدای سبحان برای یحیی علیه السلام چنین سلام می کند:

« سلام بر او روزی که تولد یافت،

و روزی که مرد،

و روزی که زنده بر انگیخته می شود! »

در این سه روز، خداوند سبحان سلامی فخیم و عظیم بر او می فرستد، در این ایام که هرکدامش ابتداءِ یکی از عوالم است، و آدمی در آن زندگی می کند، از هر مکروهی قرین سلامت باشد، روزی که متولــــد می شود به هیچ مکروهی که با سعادت زندگی اش ناسازگار باشد دچار نگردد، و روزی که می میرد و زندگی برزخی اش را شروع می کند قرین سلامت باشد، و روزی که دوباره زنده می شود و به حقیقت حیات می رسد، سلامت باشد، و دچار تعب و خستگی نگردد!

اختلاف تعبیر قرآن مجید در بیان " ولد، یموت و یبعث،" که اولی را در صیغة ماضی و دومی را در صیغة آینده آورده برای این بوده که بفهماند این سلام را خداوند در حال حیات دنیوی یحیی به او فرستاده است نه این که در عصر رسول الله"ص" و زمان نزول قرآن.

⁽¹⁾

جزئیات تولد یحیی در قرآن

یکی از معجزات درتاریخ ادیان، تولد یحیی"ع" و مشابهت همه جانبة تولد و نامگذاری و زندگی او نسبت به عیسی "ع" است.

ظاهراً تولد یحیی"ع" قبل از تولد عیسی"ع" بوده و این پیامبر الهی در خانوادة زکریا"ع" پیامبر گرامی خدا، در سن پیری و فرتوتی او به دنیا می آید، در حالی که تا آن زمان مادر او به سن پیری رسیده بود و در عین حال نیز زنی عاقر و نازا بوده است.

یحیی از زمرة اتباع و پیروان " عیسی بن مریم " و از اوصیاء و جانشینان آن

حضرت بوده است.

به نظر می رسد معجزات تولد یحیی"ع" و شخصیت و کیفیت رشد او زمینه ساز تولد اعجاب انگیز عیسی "ع" بوده است، و مشاهدة معجزاتی مشابه اعجاز تولد عیسی"ع" ذهن مردم زمان آن حضرت را آمادة قبول تولد اعجاز آمیز عیسی"ع" نموده است.

آیات قرآنی در سورة فوق تولد یحیی"ع" را چنین توصیف می کند:

« زکریا مریم را کفالت می کرد،

او هر وقت وارد محراب عبادت مریم می شد،

در نزد او رزق شگفت انگیزی می یافت،

گفت: - ای مریم ! این روزی از کجا به تو رسیده است؟

پاسخ داد: - از جانب خداست، که خدا به هر که خواهد روزی بی حساب دهد! »

در آن هنگام که زکریا کرامت مریم را مشاهده کرد، گفت:

« پروردگارا ! مرا به لطف خود ذریه ای طیبه عطا فرما !

همانا توئی مستجاب کنندة دعا ! »

پس زکریا را هنگامی که در محراب عبادت به نماز ایستاده بود، ملائکه ندا دادند:

« همانا خداوند تو را به ولادت یحیی بشارت می دهد!

تا او کلمة خدا ( نبوت عیسی"ع") را تصدیق کننده باشد،

و همو پیشوای مردم، پارسا، و پیغمبری از شایستگان باشد ! »

زکریا عرض کرد:

« پروردگارا ! چگونه مرا پسری تواند شد در حالتی که مرا سن پیری فرارسیده و عیالم نیز عجوزی نازاست ؟

گفت: - چنین است کار خدا ! هرچه بخواهد می کند !

عرض کرد: - پروردگارا، مرا نشانه ای مرحمت فرما !

گفت: - نشانة تو آن است که تا سه روز با کسی سخن گفتن نتوانی، و جز با رمز چیزی نگوئی، و پیوسته به یاد خدا باش، و او را صبح و شام تسبیح گوی ! »

ارتباط زندگی مریم با تولد یحیی"ع"

سبب اصلی دعای زکریا و گفتن « پروردگارا از جانب خودت ذریه ای طیبه به من عطا فرما ! » دیدن کرامت و عظمت " مریم" در نزد خدای تعالی بود.

" طیب بودن ذریه" اش در آن است که برای فرزند او هم همان مقامات و کراماتی که برای مریم مشاهده می کرد، باشد. لذا خداوند متعال هم به او "یحیی" را داد، که شبیه ترین انبیاء بود نسبت به عیسی"ع" و از هر جهت در صفات کمالیه شباهت تام و تمامی به " مریم" و فرزندش " عیسی" داشت.

لذا خداوند سبحان او را به نام "یحیی" نامید و او را " مصدق" و تصدیق کنندة کلمه و آیــت خـدا و " آقا" و "حصور- بدون اهل" و " پیغمبری" از شایستگان قرار داد.

اینها خود بالاترین چیزی است که ممکن است یک انسان در آنها مریم و عیسی"ع" را شباهت داشته باشد.

نامگذاری یحیی"ع"

از فرمایش خداوندی که می فرماید:

« اِنَّ اللهَ یُبَشِّرُکَ بِیَحیی ! » استفاده می شود که نامگذاری فرزند زکریا به "یحیی" از طرف خداوند متعال بوده است. چنانکه از آیات سورة مریم استفاده می شود، که در آن سوره خدای سبحان می فرماید:

« ای زکریا ! ما تو را به فرزندی که نامش یحیی است بشارت می دهیم که قبلاً کسی به این نام نبوده است، » و اینکه نام آن مولود " یحیی" نهاده شده، و بشارت به آن هم قبل از خلقتش بوده است.

شباهت های یحیی و عیسی "ع"

آن چه در حق مریم و عیسی "ع" رعایت شده، در حق یحیی"ع" هم رعایت شده است. روشن است که آنچه خداوند متعال از صفات کمالیه و فضایل برای مریم قرار داده، شبیه و نظیر آن را عیناً برای عیسی "ع" مقرر داشته است. پس بنابراین شباهت و محاذات کامل بین یحیی و عیسی وجود دارد، و در آنچه ممکن بوده به یکدیگر شباهت

رسانیده اند.

ناگفته نماند که در همة اوصاف، حق تقدم با عیسی است، زیرا وجود آن حضرت پیش از دعای زکریا مقدر شده بود، لذا او را فضایل بخصوصی است که در آنها یحیی را حظی نیست، مانند آنکه عیسی از پیغمبران اولواالعزم شده و دارای کتاب آسمانی است.

تدبر در آیات وارده در قرآن کریم در سوره های زیر مطالب بالا را بیشتر روشن می کند:

سورة مریم آیه 15 دربارة یحیی"ع" :

-ای زکریا ! ما تورا به فرزندی که نامش یحیی است بشارت می دهیم که همنامی در سابق نداشته ... ای یحیی ! تو کتاب الهی را به قوت فراگیر !

-ما به یحیی در سن کودکی مقام نبوت بخشیدیم،

-و به او از نزد خود برکت و طهارت عطا کردیم، و او شخصی پرهیزکار بود،

-او را به پدر و مادرش مهربان نمودیم،

-او اصلاً به کسی ستم نکرد، و معصیت خدا را مرتکب نشد،

-سلام حق بر او باد در روز ولادت، در روز رحلت، و در روز بعثت !

سورة مریم آیه 33 دربارة عیسی"ع" :

-ما روح القدس را به سوی مریم فرستادیم ...

-روح القدس به مریم گفت:

« من فرستادة پروردگار توام که به فرمان او برای بخشیدن فرزندی پاک به تو آمده ام!

... پروردگارت فرمود: - این کار بر من آسان است!

ما آن فرزند را نشانه ای برای مردم،

و رحمتی از جانب خود قرار می دهیم ! »

... مریم اشاره به طفل کرد و به ملامتگران فهماند که با طفل سخن گویند:

گفتند: « چگونه با طفل گهواره ای سخن گوئیم ؟ »

در این هنگام طفل ( به امر خدا گفت: )

-« همانا من بندة خاص خدایم، که مرا کتاب آسمانی و شرف نبوت عطا فرمود !

هر کجا باشم مرا " مبارک " قرار داده است، و تا زنده ام به نماز و زکات دستور داده است،

همچنین به نیکوئی با مادرم مرا سفارش فرموده است،

مرا ستمکار و شقی قرار نداده است،

درود حق در روز ولادت و در روز مرگ و در روز قیامت بر من است!»

چنانکه از آیات بالا استفاده می شود:

1-خداوند سبحان نام فرزند زکریا"ع" را " یحیی" نهاده، و در مقابل فرزند مریم را " عیسی" که به معنای " زندگی می کند" است، نامگذاری کرده است.

2-به یحیی در عهد صباوت و بچگی مقام نبوت و علم کتاب کرامت فرمود، چنانکه " عیسی" را هم در کوچکی و طفولیت مقام نبوت کرامت فرمود.

3-خدا یحیی را از نزد خود " برکت و طهارت" داد و او را به پدر و مادرش نیکوکار قرار داد، چنانکه به عیسی هم " برکت و طهارت" بخشید و او را نسبت به مادرش نیکوکار مقرر فرمود.

4-خدای سبحان در مواطن و مراحل سه گانه به یحیی سلام و درود فرستاد - روز تولد، روز وفات، و روز قیامت - چنانکه به عیسی هم در همان مواطن سه گانه درود و سلام فرستاد.

5-خداوند متعال یحیی را " سید" یعنی بزرگ قوم و " حصور" یعنی کسی که از روی زهد زن اختیار ننماید، و " پیغمبر" قرار داد، چنانکه تمام آنها را به عیسی "ع" هم مرحمت فرمود.

تمام این شباهت هائی که یحیی"ع" به عیسی "ع" داشت برای اجابت نمودن دعای زکریا بوده است، در آنجا که دریة طیبه و خلف پسندیده و شایسته ای طلب کرد، در آن هنگامی که از مشاهدة وضع مریم و کرامتی که در پیشگاه خدا پیدا کرده بود، دلش لبریز گشت.

6-از اینکه خدای تعالی دربارة یحیی می فرماید: « مُصَدِّقاً بِکَلِمَةٍ مِنَ الله! » روشن می شود که یحیی از زمرة اتباع و پیروان عیسی بن مریم "ع" و از اوصیاء و جانشینان آن حضرت بوده، زیرا کلمه ای را که یحیی مصدق اوست، همانا عیسی بن مریم، می باشد :

« یا مَریَمُ اِنَّ اللهَ یُبَشِّرُکِ بِکَلِمَةٍ مِنهُ اِسمُهُ المَسیحُ عیسی اِبنُ مَریَمَ ... ! »

حضرت مریم و حضرت عیسی «ع»

حضرت مریم"س"صـدّیـقـة قـانـتـه

اشاره

⁽¹⁾

خلاصه تاریخ زندگی مریم "س" در قرآن

آیات سوره های آل عمران، مریم، انبیاء و تحریم شامل مطالبی است دربارة تاریخ زندگی مریم "س" که مشروح آن در مباحث زیرین نقل خواهد شد، و خلاصه آنها به شرح زیر است:

مادر عیسی علیه السلام " مریم" دختر عمران است. هنگامی که مادر مریم به او حامله شد، به خیال اینکه آنچه در شکم دارد پسر است، نذر کرد که او را پس از به دنیا آمدن در راه خدا آزاد کند، تا پسرش به خدمت مسجد مشغول شود.

چون بار خود را به زمین نهاد و روشن شد که او دختر است، غم و حزن او را فراگرفت، لیکن دخترش را به نام " مریم" که به معنی " خادمه" است، نامید، تا او را به خدمت مسجد وادارد.

"عمران" پدر مریم پیش از ولادت او از دنیا رخت بر بسته بود. مادرش او را به مسجد آورد تا به کاهنان آن که " زکریا " هم جزو آنان بود، تسلیم کند. کاهنان راجع به کفالت مریم با یکدیگر نزاع و گفتگو کردند، تا بالاخره بنا را بر قرعه نهادند و قرعه به نام " زکریا " اصابت کرد. زکریا کفالت مریم را به عهده گرفت، و او هم به خدمت مسجد مشغول بود، تا هنگامی که مریم به سن بلوغ رسید. آن زمان زکریا برای مریم حجابی برپا کرد تا مریم در میان آن مشغول عبادت خداوند شود. جز زکریا کس دیگری داخل آن حجاب نمی شد. هروقت زکریا وارد محراب مریم می شد، رزق حاضری در محراب او می دید، از او پرسید: ای مریم این روزی از کجاست؟ مریم گفت: از نزد خدائی

است که بدون حساب به هرکه خواهد روزی بخشد!

مریم علیها السلام " صدیقه" و " معصومه" و "طاهره" و "برگزیده" بود. او " محدثه" ای است که ملائکه با او سخن گفتند و به او خبر دادند که :

« - خدا وی را برگزیده و پاکیزه نموده، و از عبادتکاران قرار داده،

و او را برای جهانیان از آیات و نشانه های خود مقرر داشته است. »

سپس خدای متعال " روح " را به سوی مریم - در حالی که در حجاب مستور بود - فرستاد. " روح" به صورت بشر کاملی برای مریم مجسم شد، و به او گفت: من فرستادة پروردگار توام، و برای بخشیدن پسری که پدر ندارد به اذن الهی به سوی تو آمده ام. به او بشارت داد که به زودی از فرزندش معجزات باهره ای ظاهر خواهد شد، و خداوند او را به " روح القدس" تأئید می کند. و همچنین " کتاب و حکمت و تورات و انجیل" را به او می آموزد، و او را با آیات و نشانه های آشکار به سوی " بنی اسرائیل" خواهد فرستاد.

" روح" داستان عیسی را برای مریم گفت و سپس در او " دمید" و مریم در حال مانند سایر زنانی که حامله می شوند، به فرزند خود حامله شد.

مریم در مکانی دور خلوت گزید، و چون او را درد زائیدن فرارسید زیر شاخ درخت خرمائی رفت و از شدت حزن و اندوه با خود می گفت: کاش پیش از این مرده بودم، و از صفحة دلها نامم فراموش شده بود. در آن حال ( روح القدس یا فرزندش عیسی) او را ندا داد: غمگین مباش که خدا از زیر قدمت چشمة آبی جاری نمود، و تو خود تنة درخت را تکان بده تا از آن برایت رطب تازه فروریزد. از این رطب تناول کن و از آن چشمه بیاشام، و چشم خود به " عیسی" روشن دار، و اگر از جنس بشر کسی را دیدی به " اشاره" به او بگو: من برای خدا نذر " روزة سکوت " کرده ام، و با هیچ کس تا روزه هستم سخن نمی گویم !

مریم فرزند خود را گرفته و به سوی قومش روان شد. ( موضوع "حمل" و " بارنهادن" و " سخن گفتن" و سایر شئون وجودی او، تماماً از سنخ آنچه نزد دیگران یافت می شود، بوده است.) چون قومش او را بدان حال دیدند مشغول طعن و سرزنش او شدند و گفتند: ای مریم عجب کار منکر و شگفت آوری کردی! ای خواهر هارون تو را نه پدر ناصالح و نه مادر بدکار بود، ( که خودت چنین کاری را مرتکب شدی؟! )

مریم پاسخ آنان را به اشاره حوالة طفل کرد. آنها گفتند:

طفل به امر خدا به زبان آمد و گفت:

-من بندة خاص خدایم، که مرا کتاب آسمانی و شرف نبوت عطاء فرموده است، من هرکجا که باشم، مرا مبارک گردانیده، و تا زنده ام به نماز و زکات سفارش نموده، و همچنین به نیکوئی با مادرم توصیه فرموده، و مرا ستمکار و شقی نگردانیده است. روز ولادت و مرگ و همچنین روزی که برانگیخته شوم، سلام و درود حق بر من است!

این جملات خود اشاره ای بود به آیندة عیسی که علیه بیدادگریها و ستمکاریها قیام می کند، و برای زنده کردن دین موسی و از بین بردن کجی ها که در آن پدید آمده و تجدید معارف و حقایقش و برافکندن اختلافات و مشاجرات، بپا می خیزد.

عیسی رشد و نمو کرد تا به سن جوانی رسید. او و مادرش مریم هردو روی عادت جاری در زندگی بشر - از خوردن و آشامیدن و سایر عوارض وجودی- تا آخر عمرشان زندگی می کردند.

سپس عیسی مبعوث به رسالت شد.⁽¹⁾

⁽²⁾

شرح ولادت حضرت مریم در قرآن

« یاد کن زمانی را که زوجة عمران گفت:

چون فرزند بزاد، از روی حسرت گفت:

-پروردگارا ! فرزندی که زاده ام دختر است!؟

خدا به آنچه زائیده داناتر است،

و می داند که چه حکمتها در وجود آن دختر نهان است!؟

و پسری که او می خواست مثل این دختر نیست.

سپس زن عمران گفت:

-من این دختر را " مریم" نام نهادم!

و " او" و " فرزندش" را از شر شیطان رجیم در پناه تو آوردم !

پس خداوند او را به نیکوئی پذیرفت،

و او را به ترتیبی نیکو پرورش داد .... »

پدر و مادر مریم

اولین عبارتی که "همسرعمران" بیان کرد - پروردگارا عهد کردم فرزندی را که در رحم دارم در راه تو آزاد گردانم! - دلالت دارد که آن سخن را زمانی گفته که حامله بوده، و حملش هم از "عمران" بوده است.

آن سخن اشعاری بر وفات " عمران" و رحلت او دارد، زیرا اگر " عمران" در قید حیات بود، زوجه اش چنین استقلالی در آزاد نمودن بچة داخل شکمش را نداشت. دلیل دیگر بر وفات " عمران" قبل از تولد "مریم" مطلبی است که قرآن کریم می فرماید: « زمانی برای کفالت مریم قرعه می کشیدند...،» نشان می دهد که مریم قبل از تولد خود پدرش را از دست داده بود و نیاز به کفالت داشت.

در قرآن مجید اسم پدر مریم " عمران" در چند جا ذکر شده و اسم مادر اورا روایات اسلامی " حنّه " و برخی آن را " مرثار" ذکر کرده اند. براساس این روایات " عمران" پیغمبری بوده که به قوم خود مبعوث شده بود.

مفهوم " تحریر یا آزاد سازی" مریم

در عصر تولد مریم، وقتی پدر و مادری فرزند خود را " آزاد" می کرد، بدین معنی نبود که او را از قید بندگی آزاد می کردند بلکه منظور آزاد نمودن از " قید سرپرستی و ولایت خود پدر و مادر،" بود که نسبت به اولاد خود داشتند.

پس اورا به واسطة " تحریر و آزاد سازی" از تحت ولایت خود خارج می کردند. این آزادگی اگر برای خدا بود به معنی این بود که او را تحت ولایت خداوندی وارد می کردند، یعنی او را مخصوص بندگی و پرستش خدا و خدمت نمودن کنیسه ها و پرستشگاه ها می کردند.

گویند آنان وقتی فرزند خود را در راه خدای تعالی آزاد می کردند، دیگر او را در منافع خودشان وادار به کار نمی کردند، و از فرزندان خود استفادة شخصی نمی بردند، بلکه آنها به خدمت و تمیز کردن " کنیسه" و امثال آن مشغول می شدند.

این کار ادامه داشت تا آنکه آنها به مرحلة بلوغ می رسیدند و اختیار با بچه بود که اگر می خواست به کار خودش ادامه می داد و گرنه از آن دست برداشته و به کاری که دلخواه خودش بود، مشغول می شد.

چگونه انتظار تولد پسر تبدیل به دختر شد؟

از عبارتی که مادر مریم گفت: - پروردگارا نذر کردم که فرزندی که در رحم دارم در راه تو آزاد گردانم! – این نکته نیز برمی آید که او به طور قطع عقیده داشت که بچه ای که در شکم دارد " پسر" است!

آیة شریفه سخن زوجة عمران را بدون قید و شرط و تعلیق ذکر فرموده است. از اینکه خدای متعال سخنی را که " زوجة عمران" از روی قطع به پیشگاه خداونــدی عرضه داشته، حکـایــت فرموده است، روشن می شود، که اعتقاد او از روی قرائنی حدسی که به ذهن مادران - به وسیلة تجربه و امثال آن - می رسد، نبوده است، زیرا از آن حدسیات جز " گمان" حاصل نخواهد شد، و پر واضح است که کلام الهی از اشتمال بر این گونه حدسیات دور می باشد.

اعتقادی که زوجة عمران راجع به " پسر بودن" جنین خود داشته از جهتی منتهی به " وحی" بوده است، و لذا پس از وضع حمل و روشن شدن مطلب باز مأیــوس از " پسر" نشده و با کمال صراحت و قطعیت می گوید:

« - او و فرزندش را از شر شیطان رجیم در پناه تو می آورم ! »

بدین ترتیب، برای آن دختر " ذریه" ثابت می نماید، با این که به حسب ظاهر راهی برای علم و دانائی بدان نبوده است. در این کلام که زوجة عمران بدون هیچ قید و شرطی به خداوند متعال می گوید، ( با این که موضوع فرزند پیدا کردن آن دختر داخل در علم غیب و مربوط به آینده بوده،) روشن می شود که او به وجهی از روی " وحی" می دانست که از " عمران" خدا به او پسری کرامت می کند. "عمران" وفات کرد و او از عمران حمل داشت، روی آن حساب قطعیت پیدا کرد که حتماً آنچه در شکم دارد، همان پسر است، لکن پس از وضع حمل و فهمیدن اشتباه خود، دانست که حتماً آن پسر از نسل این دختر است، لذا بدون تردید و قید و شرط برای آن دختر " ذریه" و فرزند ثابت

نمود و آن را به خدای متعال سپرد!

این بود آنچه که از تدبر در کلام الهی به دست آمد.

امتیازات مریم "س"

قرآن کریم با عبارت - خدا به آنچه زوجة عمران زائیده داناتر است، و پسری که او می خواست چون این دختر نیست - از قول خدای تعالی نکات ظریفی را بیان فرموده که شامل امتیازات مریم بر دیگران و حتی بر پسر خود "عیسی" علیه السلام نیز می باشد.

آنجا که جملة - خدایا فرزندی که زاده ام دختر است!؟ - را زوجة عمران برای اظهار تحسر به پیشگاه خداوندی عرضه داشت، خداوند متعال با فرمودن جملة - خدا داناتر است به آنچه او زائیده ! - می خواهد بیان دارد که ما هم می دانستیم که او دختر است لکن خواستیم آرزوی او را به وجه احسن و طریق بهتری عملی سازیم، و اگر زوجة عمران منظور ما را در آن قسمت می دانست، ابداً اظهار تحسر و حزن نمی نمود، با اینکه پسری که او آرزویش را می داشت، ممکن نبود که چون این دختر، و آنچه بر وجود او مترتب است، باشد.

زیرا بالاترین چیزی که در حق آن پسر امکان داشت، آن بود که چون عیسی پسری شود که کور مادرزاد را بینا و کر مادرزاد را شنوا سازد، و مرده را زنده نماید.

لکن بر وجود این دختر آثار بالاتر از آن مترتب است:

1-وجود این دختر وسیله ای است که از او پسری بدون پدر به وجود آید،

2- خود مریم و پسرش دو " آیت" الهی برای جهانیان باشند،

3-کودک او در گهواره با مردم تکلم کند،

4-کودک او " روح الله " و " کلمة الله " باشد، و مَثَل او در نزد خدا مثل آدم شود!

اینها و سایر آیات و علامات، همان قسمت هائی است که بر وجود این دختر و فرزند مبارکش "عیسی" علیه السلام مترتب شده است.

نـام گذاری مـریم

" مریـم" در لغت عبری به معنی " عابـده و خادمـه" است. از اینجا روشن می شود که به چه دلیل زوجة عمران اسم دختر خودش را مریم گذاشت.

او وقتی وضع حمل نمود، و از پسر بودن حمل خود مأیوس شد، فوراً این نام را به دختر نوزاد خود نهاد، تا او را به کاری که از پسر انتظار داشت، وادارد.

پس جملة " اِنَی سَمَّیتُها مَریَمَ ! " به منزلة آن است که گفته باشد من دختر خود را " محرره" نمودم، یعنی نذر کردم که این دختر را در راه خدا آزاد نمایم، که به عبادت و بندگی حق مخصوص شود.

روشن ترین دلیلی که می رساند سخن او افادة " نذر" می کند، عــبارت قـــرآن مجیـــد است که می فرماید: " خداوند او را به نیکوئی پذیرفت و او را به تربیتی نیکو پرورش داد. "

سپس دختر و ذریه اش را به خداوند متعال سپرد تا از شر شیطان در امان و در کار عبادت و خدمت ثابت قدم باشند و اسم با مسمی مطابق باشد.

عبارت اول یعنی " خداوند او را به نیکوئی پذیرفت، " قبول و پذیرفتن سخن اول زوجة عمران است که گفت: " من او را مریم نام نهادم،" و عبارت دوم، یعنی: " او را به پرورشی نیکو پرورش داد، " قبول و اجابت نمودن سخن دوم اوست که گفت: " من او و ذریه اش را از شر شیطان رجیم، در پناه تو آوردم." در عبارت اول منظور پذیرفتن و قبول کردن خود آن دختر یعنی " مریم" می باشد، زیرا قرآن نسبت " قبول" را به دختر داده نه به " نذر".

بنابراین، قبول نمودن " مریم" عبارت است از " اصطفاء" و اختیار نمودن او. و مراد از " اَنبَتَها نَباتاً حَسَناً " بخشیدن رشد و طهارت به او و ذریة او، و افاضه نمودن یک رقم حیات و زندگی است که وسوسة شیطان در آن راه پیدا نکند، و آن عبارت است از " طهارت ."

این دو، یعنی " اصطفاء" و " طهارت" همان است که در آیة شریفة دیگر خداوند متعال می فرماید:

-وَ اِذ قالَت المَلاءِکَةُ یا نَریَمَ اِنَّ اللهَ اصطَفاکَ وَ طَهَّرَکَ....

از بیانان بالا روشن می شود که " اصطفاء" و برگزیدن مریم، و همچنین "

تطهیر" و پاک نمودن او از پلیدی معصیت، هر دو اجابت و پذیرفتن دعای مادر او می باشد. چنانکه در برگزیدن مریم بر زنان عالم از نظر ولادت عیسی "ع" از او و آیت شدن این مادر و فرزند برای عالمیان، تصدیــق قول خــدای تــعــالی است که می فرماید: - پسر مانند دختر نیست !

⁽¹⁾

زندگی مریم قبل از تولد عیسی "ع"

قرآن مجید دوران اولیة زندگی مریم"س"، از زمان تولد خودش تا زمان تولد پسرش عیسی"ع" را، در چند جمله بیان فرموده است. با همین جمله های کوتاه، عظمت و امتیازی را برای این بانو نشان داده که حتی پسرش عیسی"ع" به آن امتیازات مفتخر نشده است.

قسمتی از این مطالب را در مورد " نام گذاری" و " امتیازات مریم" ذکر کردیم. اینک آن قسمت از زندگی این بانوی عظیم الشأن را که در آیات فوق بدان اشاره شده، شرح می دهیم، و خاطرنشان می سازیم که از زندگی مریم بعد از تولد عیسی"ع" در قرآن ذکری نرفته است، زیرا آنچه لازمة ذکر این تاریخ ممتاز حیات بشری است، در همان حیات قبل از تولد و زمان تولد فرزند گرانمایه اش، نهفته است.

آیات قرآنی در این سوره در این زمینه به شرح زیر است:

« ... پس خداوند او را به نیکوئی پذیرفت،

و او را به تربیتی نیکو پرورش داد.

زکریا اورا کفالت کرد.

هر وقت زکریا وارد محراب عبادت مریم می شد نزد او رزق شگفت آوری می یافت.

گفت:

-ای مریم این روزی از کجا به تو می رسد؟ پاسخ داد:

-از جانب خداست! که خداوند به هرکه خواهد روزی بی حساب دهد!»

مراد از " تربیتی نیکو" که خداوند با عبارت " وَ اَنبَتَها نَباتاً حَسَناً " از آن یاد می کند، بخشیدن رشد و "طهارت" به او ذریة او، و افاضه نمودن یک نوع زندگی است که وسوسة شیطان در آن راه پیدا نکند... و "پذیرفتن به نیکوئی،" همانا " اصطفاء " و برگزیدن و انتخاب نمودن او بوده که در قـــرآن کریم از آن با عبارت " فَتَقَبَّلَها رَبُّها بِقَبوُلِ حَسَن! " یاد می کند.

زندگی مریم تحت تکفل زکریا "ع"

از آیه زیر استفاده می شود که کفالت " زکریا " از مریم به واسطة اصابت نمودن قرعه به نام او بوده است:

« تو حاضر نبودی زمانی که آنان برای کفالت و نگهداری مریم قرعه می کشیدند؟

و نبودی که چگونه با یکدیگر مخاصمه می کردند؟ »

آنان در موضوع تکفل و نگهداری مریم با یکدیگر مخاصمه کردند تا آنکه بنا را به قرعه کشیدن گذاشتند و قرعه به نام " زکریا " اصابت نمود.

در روایات اسلامی آمده که :

« مریم طبق نذر مادرش آزاد شده بود. آن زمان رسم بر این بود که فرزندی که آزاد می شد در " کنیسه" یعنی کلیسا بود و از آن خارج نمی شد. و همین بود که زوجة عمران پس از وضع حمل گفت: خدایا فرزند من دختر است، و پسر چون دختر نیست، زیرا دختر وقتی حائض می شود از مسجد بیرون می آید....

زوجة عمران فرزندش را نذر کنیسه نمود تا در آنجا خدمت " عابدان" را نماید... مریم خدمت آنها را می کرد تا به سن بلوغ رسید. در آن هنگام زکریا دستور داد تا برایش حجابی قرار دادند تا از " عابدان" جدا شود.... » ( نقل از امام باقر و صادق "ع" در تفسیر عیاشی و قمی)

محراب عبادت مریم، محل نزول مائده آسمانی

روایات اسلامی چنین نقل می کنند که:

« چون مریم بالغ شد به محراب رفت و حجابی بر خود انداخت، دیگر کسی او را نمی دید.

زکریا به محرابش وارد می شد و در نزد او میوة تابستانی را در زمستان و میوة زمستانی را در تابستان می دید، به او گفت:

-ای مریم این از کجاست؟

مریم گفت:

-از نزد خداست! خدا به هرکه خواهد روزی بی حساب دهد. »

( نقل از امام باقر و صادق "ع" در تفسیر عیاشی و قمی)

ذکر عبارت " رزقاً " در قرآن مجید ( به صورت نکره) دلیل بر آن است که آن "رزق" رزق غیرمعهودی بوده است. چنانکه در روایات دیدیم زکریا نزد مریم میوة تابستانی را در زمستان و میوة زمستانی را در تابستان می دید، اگر این رزق یک رزق معمولی بود قطعاً زکریا به جوابی که مریم به او داد و گفت " این از نزد خداست!" قناعت نمی کرد، زیرا ممکن بود که آن را برخی از مردمی که به مسجد می آمدند برایش آورده باشند.

علاوه بر این، آیة شریفة بعدی دلالت دارد براینکه زکریا وجود آن رزق را در نزد مریم از کرامات الهی و خارق عادت تلقی کرده بود، لذا از خدای تعالی برای خودش نیز درخواست ذریة طیبه ای نمود که مقامش چون مقام مریم باشد.

ضمناً از سیاق آیه فهمیده می شود که زکریا آن پرسش را از مریم بیش از یک بار ننموده است، و به همان جوابی که از او شنید قانع شد و یقین به صدق گفتارش پیدا کرد.

جائی که مریم در کلیسا اتخاذ کرده بود، یعنی " محراب" همان است که اهل کتاب به آن " مذبح" گویند، و آن " مقصوره" یعنی خانة کوچکی است که در مقّدم معبدشان درست می کنند، و دارای دری است که به وسیلة نردبان کوچکی وارد آن می شوند. کسی که در آن باشد اهالی میان معبد او را نمی بینند.

⁽¹⁾

مریم، مادرعیسی مسیح "ع"

سورة مریم با ذکر جریانهای مهم زندگی دو تن از پیامبران بزرگ بنی اسرائیل، یعنی زکریا و یحیی"ع" آغاز شده و سپس شرح روزهائی را می دهد که مریم (سلام الله علیها) از اهل خود کناره می گیرد و در مکان شرقی اعتزال می جوید و سپس به عیسی

علیه السلام حامله می شود، و عیسی متولد می شود.

میان دو داستان تولد یحیی و عیسی "ع" شباهت تمامی هست، چون ولادت هردو بزرگوار به طور خارق العاده صورت گرفته است، و این هردو در کودکی حکم و نبوت داده شدند، آن یکی خبر داد که مأمور به احسان به مادر شده و جبار و شقی نیست، و برخود در روز ولادتش و روز مرگش و روز مبعوث شدنش سلام داده است؛ این یکی نیز همین مطالب را گفته و قرآن هم از آن دو نقل کرده است. شباهت های دیگری نیز آن دو داشته اند.

یحیی علیه السلام نبوت عیسی علیه السلام را تصدیق کرده و به او ایمان آورده است. در این سوره خداوند سبحان به رسول گرامی خود حضرت محمد "ص" می فرماید:

« - ای محمد!

در این کتاب ذکر کن: داستان مریم را در آن زمان که از مردم اهل خود کناره گرفت و در مکان شرقی ( که گویا همان سمت شرقی مسجد باشد،) اعتزال جست.

مریم در مقابل آنان حجابی آویخت،

پس ما روح خود نزد او فرستادیم که به صورت انسانی تمام عیار بر او مجسم گشت. »

از این آیه چنین برمی آید که گویا مریم خود را از اهل خویش پوشیده داشت تا قلبش فارغ تر برای اعتکاف و عبادت باشد. این مطلب را آیـة دیگر تأکید می کند که می فرماید: « هر وقت که زکریا وارد محراب او می شد می دید نزد او رزقی هست.»

روحی که به سوی مریم فرستاده شده بود به صورت بشر ممثل شد. معنای تمثل و تجسم به صورت بشر این است که در حواس بینائی مریم به این صورت محسوس شود، وگرنه در واقع باز همان روح است نه بشر !

روحی که به سوی مریم فرستاده شده بود از جنس بشر و جن نبود بلکه از جنس ملک و نوع سوم مخلوقات صاحب شعور بود که خدا او را در کتابش وصف نموده، و " ملک" نامیده است. آن فردی را که مأمور وحی است " جبرئیل" خوانده است، و جای دیگر قرآن او را روح " روح القدس یا روح الامین" خوانده، و در یک جا نیز او را " رسول" نامیده است.

لذا از همة اینها می توان فهمید که آن روحی که برای مریم مجسم شد همان " جبرئیل" بوده است. اگر در آیة فوق روح را به خدا نسبت داده و فرموده:" روح ما " به

منظور تشریف و احترام بوده است.

کلمة " تمثل" در قرآن کریم جز در داستان مریم در جای دیگر نیامده است، و آیات بعدی که در آن جبرئیل خود را برای مریم معرفی می کند بهترین شاهد است بر این که وی در همان حال هم که به صورت بشر مجسم شده بود، باز فرشته بود، نه این که بشر شده باشد، بلکه فرشته ای بود به صورت بشر و مریم او را به صورت بشر دید، یعنی در حاسه و ادراک مریم به آن صورت محسوس شد، ولی در خارج از ادراک وی صورتی غیر صورت بشر داشت.

برخورد اولیه مریم با فرشته وحی و رسول پروردگار

مریم همینکه ملک را بدید بترسید و گفت:

-اگر مردی پرهیزکاری من از سوء قصد تو به خدای رحمان پناه می برم!

مریم "س" از شدت وحشتی که از حضور جبرئیل عارضش شده بود مبادرت به سخن کرد. او خیال می کرد که وی بشری است که به قصد سوء بدانجا شده است، لذا خود را به پناه رحمان سپرد تا رحمت عام الهی را که هدف نهائی منقطعین عباد است متوجه خود سازد!

و اگر این پناهندگی خود را مشروط به تقوای طرف نمود بدین دلیل بود که هر انسانی کراهت دارد از این که وصف جمیل تقوی را از خود نفی کند و بر هر انسانی گران است که به نداشتن آن اعتراف نماید! مریم نیز خواست بگوید که اگر تو تقوی داشته باشی من از تو به رحمن پناه می برم، و چون باید با تقوی باشی، پس همان تقوایت باید تو را از سوء قصد به من و متعرض من شدنت باز دارد!

روح به مریم جواب داد:

-من رسول پروردگار تو هستم،

تا فرزند شایسته ای را به تو عطا نمایم !

( از لطافت هائی که در سورة مریم در نقل داستانهای زکریا و مریم و ابراهیم و موسی به کار رفته، همه جا فرموده: « وَهَبَ » یعنی یحیی را به زکریا، عیسی را به مریم، اسحاق و یعقوب را به ابراهیم، و هارون را به موسی « عطاء » کردیم! )

مریم گفت:

-چگونه برای من فرزندی آید که قبل از این با هیچ مردی نیامیخته ام، نه از

راه حلال و ازدواج، و نه از راه حرام !؟

سیاق آیه این معنا را می رساند که مریم از کلام جبرئیل که گفت: " تا به تو پسری ببخشم! " فهمیده بود که این پسر را در همین حالا می بخشد، و لذا گفت: "هیچ بشری با من تماس نگرفته و زناکار هم نبوده ام ! " و در این جمله فهماند که فرزنددار شدن من در الان منوط به این است که چند ماه قبل از نکاح و یا نصاحی صورت گرفته باشد، و حال این که نگرفته است:

روح بدو گفت:

پروردگارت گفته: که آن برای من آسان است،

تا آن را برای مردم از جانب خویش آیتی و رحمتی کنیم،

و کاری است مقرر شده !

این جمله، بدین وسیله، بعضی از اغراض خلقت مسیح "ع" را به ایـــن طرز خارق العاده خاطر نشان می سازد، و معنایش این است که ما او را با نفخ روح، و بدون پدر، به خاطر این منظور، خلق کردیم، و نیز به خاطر این که آیتی باشد برای مردم، و رحمتی باشد از ما، با خلقتش آیتی باشد، و با رسالتش و معجزاتش رحمتی!

این تعبیرها اشاره به این معناست که غرض های الهی اموری نیست که فهم بشر بدان احاطه یابد و الفاظ گنجایش همة آنها را داشته باشد.

« وَ کانَ اَمراً مَقضِیّا - کاری است مقرر شده ! »

این عبارت اشاره به حتمی بودن قضائی است که خدا دربارة ولادت این غلام زکی رانده، و دیگر نه امتناع مریم جلو آن را می گیرد و نه دعایش !

باردار شدن مریم

سپس قرآن کریم بیان می کند که:

« مریم باردار شد به فرزند،

پس انفراد و اعتزال جست،

و اورا به محل دوری از خانواده اش برد. »

بعد از آنکه از اهل خود اعتزال جست و به محل دوری آمد، درد زائیدن او را مجبور نمود، و به کنار تنة درخت خرمائی آمد تا در آنجا حمل خود را بزاید.⁽⁾

بود،

به سخن در آمدن عیسیِ نوزاد مریم در مقابل تهمت مردم

« فَناداها مِن تَحتِها اَن لا تَحزَنی !

عیسیِ نوزاد از طرف پائین مریم را ندا داد که غم مخور !

که پروردگارت جلوی تو نهری جاری ساخت،

تنة درخت را به سوی خود تکان بده که خرمای تازه بر تو افکند،

بخور و بنوش، و چشمت را روشن دار !

اگر از آدمیان کسی را دیدی، بگو !

-من برای خدا روزة (کلام) نذر کرده ام،

و امروز با بشری سخن نکنم ! »

عبارت " غم مخور" تسلیتی است به مادرش، از آن اندوه و غم شدیدی که به وی دست داده بود. آری برای زنی عابد و زاهد هیچ مصیبتی تلخ تر و سخت تر از این نیست که او را در ناموسش متهم کنند، آن هم زنی باکره، آنهم از خاندانی که در گذشته و حال معروف به عفت و پاکی است، و مخصوصاً تهمتی که بچسبد، و هیچ راهی برای انکار نباشد، بلکه حجت و دلیل همه در دست خصم باشد، لذا عیسی"ع" به اشاره سفارش کرد که با احدی حرف نزن و در مقام دفاع برنیا، چون حجت خصم آن قدر سست نبود که چیزی بتواند آن را دفع کند.

یکی از معجزات تولد عیسی در عبارت " تنة درخت را به سوی خود تکان بده که خرمای تازه بر تو افکند، " می باشد، که در آن تکان دادن را به ساقه درخت، و خرما ریختن را به نخله نسبت داده است. و این خود خالی از اشعار به این نکته نیست که نخلة خشک بوده، و در همان ساعت سبز شده و برگ و بار آورده و رطب داده است که خرمای پخته و رسیده از آن ریخته است.

عیسی"ع" به مادرش چشم روشنی می دهد و می گوید:

-از رطب تازه بخور، و از جوی آبی که زیر پایت جاری شده بیاشام، و

بدون اینکه اندوهی به خود راه دهی، خوشنود باش!

( اگر عیسی"ع" مادرش را به خوردن و آشامیدن سفارش کرد بدین جهت بوده که این دو از نشانه های مسرت و خوشوقتی است، و کسی که گرفتار مصیبت است دیگر نمی تواند از غذای لذیذ و آب گوارا لذت ببرد، و مصیبت شاغل او از این کارهاست.)

عیسی گفت:

-اما این که می ترسی مردم به تو تهمت بزنند و از تو بازخواست کنند که این فرزند را از کجا آورده ای، در پاسخ آنها سکوت کن و با احدی حرف مزن، و من جوابشان را می دهم !

( در آن دوره روزة سکوت مرسوم بوده است و مریم نیز این را پذیرفت.)

مریم در مقابل تهمت مردم

مریم مولود را در بغل گرفته بود و نزد کسان خود آورد.

گفتند: - ای مریم حقا که چیزی شگفت انگیز آورده ای!؟

ای خواهر هارون! آخر پدرت مرد بدی نبود و مادرت زناکار نبود!

مریم به مولود اشاره کرد:

گفتند: - چگونه با کسی که در گهواره و نوزاد است، سخن کنیم ؟

در اینجا عکس العمل مردم را نشان می دهد که به مریم می گویند چیز نوظهور و عظیمی آورده ای؟ مردم در نظر خود کار مریم را تقبیح می کردند و منشأ آن همان امر عجیبی است که با آن سابقة زهد و محجوبی، از مریم دختر عمران و آل هارون قدیس مشاهده کردند.

( این هارون که قرآن کریم از او اسم می برد و مردم مریم را " خواهرهارون" می خوانند به قولی مردی صالح در بین بنی اسرائیل بوده که هر صالح دیگری را به او نسبت می دادند، و به قول دیگر، مریم برادر تنی پدری داشته به نام هارون. دو قول دیگر نیز گفته اند که مراد به او همان هارون برادر موسی "ع" است، و این نامیدن صرف انتساب بوده است، نه خواهر واقعی، و قول آخر این که مردی در آن زمان بوده که معروف به فساد و زنا بوده است. )

ولی مریم همچنانکه عیسی به او یاد داده بود، مردم را اشاره به عیسی کرد تا جواب خود را از او بگیرند، و او حقیقت امر را برایشان روشن نماید. مردم نیز تعجب زده پرسیدند: چگونه با کودکی که در گهواره است یعنی واقعاً کودک و نوزاد است گفتگو

کنیم ؟!

گواهی عیسیِ نوزاد به پیامبری خود

در اینجا عیسیِ نوزاد به پاسخ در می آید و بدون اینکه متعرض مسئلة ولادت خود شود، سخن خود را با عبارت:

« اِنّی عَبدُ الله – منم بنده خدا ! »

آغاز می کند، تا به عبودیت خود برای خدا اعتراف کند و از غلو غلوکنندگان جلوگیری نماید، و حجت را برآنان تمام سازد.

با اینکه مشکل مردم مسئلة تولد او بود آن جناب بدان جهت به آن موضوع اشاره نکرد که سخن گفتن مولود خود معجزه است، و معجزه ای که هرچه بگوید جای تردیدی نمی گذارد در اینکه حق است. در آخر کلامش بر خود سلام کرد یعنی بر نزاهت و ایمنی خود از هر قذارت و خباثتی شهادت داد و از پاکی و طهارت مولود خبر داد:

« گفت:

-من بندة خدایم !

مرا کتاب داده،

و پیغمبر کرده است،

هرجا که باشم با برکتم کرده است،

و به نماز و زکات، مادام که زنده باشم، سفارشم فرموده است،

نسبت به مادرم نیکوکارم کرده، و گردنکش و نافرمان نکرده است،

سلام بر من روزی که تولد یافته ام و روزی که بمیرم،

و روزی که زنده برانگیخته شوم ! »

عیسی در این آیات، اول از " کتاب" دادن خدا به خود خبر داد که ظاهراً همان انجیل است، و سپس به " نبوت" خود تأئید کرد.

( عیسی "ع" در آن روز فقط نبی بوده که نبوتش در همان روز به او داده شده بود و بعدها خداوند سبحان او را به رسالت برگزید.)

آنگاه عیسی ادامه داد که: " من هرجا که باشم خدای تعالی آنجا را با برکت کرده است." معنای مبارک بودنش، هرجا که باشد، این است که محل برای هر برکتی باشد. برکت به معنای نمو خیر است، یعنی او برای مردم بسیار منافع دارد و علم نافع به ایشان می آموزد، و به عمل صالحشان دعوت می کند، و به ادبی پاکیزه تربیتشان می

کند، و کور و پیس را شفا می دهد، و اقویا را اصلاح و ضعفا را تقویت و یاری می نماید.

عبارت " اَوصانی بِالصَّلوةِ وَ الزَّکوةِ! " اشاره به این است که در شریعت او نماز و زکات تشریع شده است. نماز عبارت است از: توجه بندگی مخصوص به سوی خدای سبحان. زکات عبارت است از: انفاق مالی. و این دو حکم در بیست و چند جای قرآن مجید قرین هم ذکر شده است.

عیسی"ع" در سه موطن تکون و هستی اش به خودش سلام کرده است. بر یحیی نیز در این مواطن سلام شده است، ولی سلام عیسی دلالت بر نوعی سلام خاص ندارد و سلام عمومی است. در داستان یحیی "ع" سلام کننده خدای سبحان بود، ولی در این داستان خود عیسی بوده است.

« ذلِکَ عیسیَ بنُ مَریَمَ قَوْلَ الحَقِّ الَّذی فیهِ یَمتَرونَ ! »

اینجا اشاره به سراپای داستانی است که قرآن کریـــم از سرگذشت و اوصــاف عیسی آورده است، و می گوید:

-این شخصی که ما دربارة ولادتش سخن گفتیم،

او خود را به عبودیت و نبوت و کتاب معرفی کرد،

همان عیسی بن مریم است!

این همان عیسی بن مریم است که درباره اش شک و نزاع می کنند،

نشاید که خداوند فرزندی بگیرد!

او منزه است، چون کاری را اراده فرماید،

فقط به او گوید: باش ! و وجود یابد !

خدای یکتا، پروردگار من و پروردگار شماست!

اورا بپرستید ! راه راست این است !

در این آیات گفتار نصاری راجع به فرزند بودن مسیح برای خدا ابطال و نفی شده است.

⁽¹⁾

دیدار و گفتگوی مریم با ملک

« آنگاه که فرشتگان گفتند:

آیة شریفة فوق در قرآن مجید دلالت بر آن دارد که مریم سلام الله علیها " محدّثه " بوده است، یعنی " کلام ملائکه " را می شنیده است. در سورة مریم در همین قسمت، گویندة کلام با مریم « روح » نامیده شده است، و گفتگوی زیر بین آنان در قرآن مجید نقل شده است:

« گفت:

-من رسول پروردگارت هستم که برای بخشیدن فرزندی پاک به سوی تو نازل شده ام !

مریم گفت:

-کجا مرا پسری پدید آید با آن که دست بشری به من نرسیده است، و من کار ناشایسته ای نکـرده ام !؟

روح القدس گفت:

-این کار خواهد شد!

پروردگارت فرموده: این کار بر من آسان است ! »

همانگونه که ملاحظه می شود، مریم علاوه بر شنیدن صدای روح القدس با او صحبت نیز کرده است.

از آیة شریفة زیر در سورة مریم نیز بر می آید که مریم علاوه بر گفتگو با ملک، خود آن را هم مشاهده نموده است.

قرآن مجید چگونگی این رؤیت را بدین شرح بیان می فرماید:

« پس، ما روح خود را بر او فرستادیم،

که به صورت بشر کاملی برای او متمثل گردید. »

وظایف و مقامات مریم "س"

قبل از نقل واقعة تولد عیسی"ع" در قرآن مجید، خداوند متعال مقام و وظایف مریم را از طریق ملائکه به شرح زیر به او تذکر می دهد:

« آنگاه که فرشتگان گفتند:

ای مریم!

-خدای تعالی تورا برگزید!

-پاکیزه گردانید!

-و بر زنان جهان برتری بخشید!

ای مریم!

-ملازم اطاعت خدایت باش!

-سجده نما !

-و نماز را با اهل طاعت به جای آر ! »

ملائکه با این بیان، اخباری را که به مریم داده اند، مقام و منزلت و وظایف او را در قبال خدای تعالی شرح داده اند:

" برگزیدن" عبارت از قبول نمودن او برای عبادت است.

" تطهیر" عبارت از داشتن عصمت، و معصومه بودن اوست.

برگزیدن و اصطفاء و اختیار نمودن مریم بر زنان عالم، تقدمی است که او بر آنان پیدا کرده است. اینک در مقابل، این سؤال پیش می آید که " آیا تقدم مریم بر زنان جهان در جمیع جهات بوده یا در بعض آن؟ " آنچه از آیات مربوط به ولادت حضرت عیسی ظاهر می شود، این " تقدم" در شأن عجیبی است، که راجع به ولادت عیسی"ع" نصیب او شده است، زیرا آیات مزبور از موضوعات راجع به زنان، غیر از آن قسمت و مطلب را ذکر نکرده است.

اما موضوعات دیگری که در ضمن آیات مربوطه ذکر گردیده، مانند: پاک بودن، تصدیق کلمات الهی و کتب آسمانی، و همچنین محدثه بودن و غیره، اموری است که اختصاصی به مریم ندارد بلکه برای غیر او هم پیدا شده است.

اینکه می گویند، مریم بر زنان جهان عصر خود تقدم پیــدا کرده بود، مطلق بودن آیه آن را دفـــع می کند.

اما، وظایف مریم را در قبال این مقام و درجه ای که از طرف الهی اعطاء شده، آیــات چنیــن شرح می کنند:

« ای مریم!

اکنون که خدا چنین مقامی به تو کرامت کرده است،

تو هم " قنوت" و " سجده" و " رکوع" برای خداوند را ترک مکن ! »

بعید نیست که هر یک از این سه نحوة عمل به ترتیب در برابر یکی از آن سه منزلتی است که خدایش ارزانی داشته است. یعنی:

-چون خدایت برگزید، ملازم عبودیت و بندگی او باش !

-و چون تو را پاک گردانید، سجده اش کن !

-و چون بر زنان جهان برتری دادت، با راکعان رکوعش کن !

⁽¹⁾

مریم، و نام و ذکر او در قرآن

از زنانی که خداوند سبحان در قرآن شریف مثل می زند، به خاطر ایمان خالص شان به خدا و رسول و قنوتشان و حسن اطاعتشان، در تاریخ، دو زن هستند: یکی آسیه زن فرعون، و دومی مریم دختر عمران.

مریم، صدیقه و قانته بود، که خدا به کرامت خود گرامی اش داشت، و از روح خود در او دمید:

« وَ ضَرَبَ اَللهُ مَثَلاً لِلَّذینَ آمَنوُا ... مریم است دختر عمران،

که بانوئی پاک بود،

ما در رحم او از روح خود بدمیدیم،

و او کلمات پروردگار خودرا،

و کتب او را تصدیق داشت،

و از خاشعان بود! »

در خصوص مریم علیها سلام می بینیم که به نام مبارکش در آیة فوق تصریح فرموده است. اصولاً در قرآن کریم جز " مریم" نام هیچ زنی برده نشده است، و تنها آن صدیقه قانته است که در حدود بیست و چند سوره و در سی و چند آیه نام او را برده است.

خداوند سبحان مریم را به خاطر عفتش می ستاید و می فرماید:

« اّلــَـتی اَحصَنَتْ فَرجَها ! »

ستایش مریم علیها سلام در قرآن مکرر آمده است، و شاید این به خاطر رفتار ناپسندی باشد که یهودیان نسبت به آن جناب روا داشته اند، و تهمتی باشد که به وی زده اند، و قرآن کریم در حکایت آن می فرماید:

« وَ قَولَهُم عَلی مَریَمَ بُهتاناً عَظیماً ! »

سپس، قرآن مجید از تصدیق او به کلمات پروردگارش ستایش می کند و می

فرماید: « وَ صَدَقَتْ بِکَلِماتِ رَبِّها ! »

یعنی مریم کلمات پروردگار خود را که به قول بعضی همان وحی انبیاء باشد، تصدیق کرد. بعضی دیگر گفته اند که مراد به کلمات خدای تعالی در اینجا وعده و تهدید و امر و نهی خداست، ولی این وجه درست نیست زیرا بنابراین دیگر احتیاج نبود نام کتب خدا را ببرد، چون کتب آسمانی همان وعد و وعید و امر و نهی است.

سپس، قرآن مجید از تصدیق مریم نسبت به کتب الهی یاد و ستایش می کند. منظور از کتب الهی همان کتب است که شرایع خدای تعالی در آنهاست، شرایعی که از آسمان نازل شده است، مانند: کتاب تورات و انجیل، و در اصطلاح قرآن کریم هم کتب آسمانی همین است، و شاید منظور از تصدیق کلمات پروردگارش و تصدیق کتب الهی این باشد که مریم "س" صدیقه بوده است، که در آیة دیگر قرآن ( مائده 75) می فرماید:

« مسیح پسر مریم غیر از فرستاده ای نبود،

فرستاده ای که قبل از او هم فرستادگانی بودند،

و مادرش صدیقه و راستگو بود. »

یکی دیگر از تعریف هائی که قرآن مجید از مریم علیها سلام می فرماید، قانت بودن اوست، یعنی مریم از زمرة مردمی بود که مطیع خدا و خاضع در برابر اویند، و دائماً بر این حال هستند.

اگر مریم علیها سلام را با این که زن بود فردی از قانتین خواند ( با اینکه کلمة قانتین جمع مذکر است،) بدین جهت بود که بیشتر قانتین مردان هستند.

در جای دیگر قرآن (آل عمران43) آمده که ملائکه به مریم ندا دادند و گفتند:

« ای مریم ! برای پروردگارت قنوت و سجده کن، و با راکعان رکوع نما ! »

در مجمع البیان از ابی موسی از رسول خدا "ص" روایت شده که فرمود:

در درّ منثور این روایت از طریق ابن عباس به نحو دیگر نقل شده که در آنجا از رسول خدا "ص" نقل می کند که افضل زنان اهل بهشت این چهار زن هستند.

⁽¹⁾

آل عمران کیستند؟

آیة مبارکه فوق می فرماید:

« خدا، آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برگزید! »

به حسب ظاهر به نظر می رسد که منظور از عمران، همان پدر مریم است، نه پدر موسی علیه السلام. چنانکه ذکر نمودن داستان " زن عمران" و " مریم دختر عمران" پس از دو آیة فوق الذکر در سورة آل عمران در قرآن مجید اشعار به آن دارد.

در قرآن شریف چند جا که نام " عمران" برده شده، همه اش منظور "عمران پدر مریم" است ولی حتی در یک مورد هم صراحتاً نام " عمران پدر موسی" ذکر نگردیده است.

اینها خود مؤید این است که: مقصود از " آل عمران" عبارتــند از " مریـــم" و "عیسی" و یا آن دو با " زوجة عمران".

( اما این که گفته می شود، نصاری معترف به این که پدر مریم "عمران" باشد، نشده اند، لزومی ندارد که قرآن شریف تابع هوس ها و گفته های بی پایة آنها باشد.)

⁽²⁾

هدف سوره مریم، و سرگذشت های مذکوردرآن

شرح زندگی مریم در سورة مریم از آنجا آغاز می شود که زکریا از خدا درخواست فرزندی کرد که از او و از خاندان یعقوب ارث ببرد و خداوند متعال یحیی را به او داد.

هدف کلی سورة مریم، به طوری که در آخرش بدان اشاره شده، عبارت است از بشارت و انذار:

-« این قرآن را به زبان تو جاری ساختیم،

تا پرهیزکاران را نوید دهی و سخت سران را انذار نمائی! »

چیزی که هست این است که همین غرض را در سیاقی بدیع و بسیار جالب ریخته است. نخست به داستان زکریا و یحیی، قصه مریم و عیسی، سرگذشت ابراهیم و

ص:200

اسحاق و یعقوب، ماجرای موسی و هارون، داستان اسماعیل و حکایت ادریس علیهم السلام پرداخته و سهمی را که به هریک از ایشان از نعمت ولایت داده - که یا نبوت بوده و یا صدق و اخلاص - خاطرنشان ساخته، و آنگاه علت این عنایت را چنین تبیین فرموده است که این بزرگواران خصلت های برجسته ای داشته اند، از آن جمله: نسبت به پروردگار خود خاضع و خاشع بودند !

ولی متأسفانه اخلاف ایشان از یاد خدا اعراض نمودند، و به مسئلة توجه به پروردگار به کلی بی اعتناء شدند، و به جای آن دنبال شهوت را گرفتند، و به همین جهت به زودی حالت " غی" را که همان از دست دادن رشد بوده باشد، دیدار می کنند، مگر آنکه کسی از ایشان توبه کند و به پروردگار خود بازگشت داشته باشد، که او سرانجام به " اهل نعمت" می پیوندد.

سپس نمونه هائی از لغزشهای اهل غی و زورگوئی های آنان و آراء خارج از منطق شان را از قبیل: نفی معاد، و نسبت داشتن فرزند به خدا دادن، و بت پرستی، و آنچه که از لوازم این لغزش هاست از نکبت و عذاب، خاطر نشان می سازد.

این سوره مردم را به سه طائفه تقسیم می کند:

1-آنهائی که خداوند انعامشان کرد، که یا انبیاء بودند و یا اهل اجتباء و هدایت،

2-اهل غی، یعنی آنهائی که مایه و استعداد رشد خود را از دست دادند،

3-آن کسانی که توبه نموده و ایمان آوردند، و عمل صالح کردند، که به زودی به اهل نعمت و رشد می پیوندند.

⁽¹⁾

اعتقاد به الوهیت مریم در فرق مسیحی

اعتقاد به الوهیت مریم از نیاکان مسیحیت به اخلاف آنان رسیده و اینک در میان آنان مشهور است. خدای متعال در قرآن شریف می فرماید:

« - ای عیسی !

آیا تو به مردم گفته ای که مرا و مادرم را به غیر از خدا دو معبود دیگر اتخاذ کنید؟ »

از برخی از نصاری حکایت کرده اند که در قرون گذشته قومی بودند به نام " مریمیه" که معتقد بودند به الوهیت حضرت مریم"س" (نقل از روح المعانی)

اینکه مسیحیان حضرت مسیح را خدا اتخاذ کرده اند در آیات قرآنی به وفور بیان گردیده است، اما پرستش مادر مسیح، در کلیساهای شرقی و غربی بعد از قسطنطنین متفق علیه بوده است. تنها فرقة پروتستان، که پس از چند قرن بعد از اسلام پیدا شده است، این موضوع را انکار کرده است. کما اینکه در این اواخر اعتقاد به " رسالت" مسیح و اینکه او " خدا" نیست، روز به روز در میان مسیحیان آمریکا رو به انتشار و توسعه است.

" اچ. جی. ولز" نویسندة مشهور انگیسی در " مجمل التاریخ" می نویسد: این عبادتی که امروزه عامه مسیحیان برای مسیح و مادرش انجام می دهند، با تعلیمات خود مسیح مغایر است، برای این که خود مسیح در انجیل " مرقس" نهی کرده از این که غیر خدای یکتا را عبادت و پرستش کنند.⁽¹⁾

این عبادت که گفتیم مسیحیان نسبت به مریم مادر عیسی "ع" انجام می دهند چند قسم است:

1-بعضی از آنها نمازی است مشتمل بر دعا و ثنا و استغاثه و استشفاء

2-بعض دیگر عبارت است از روزه ای که آن را نسبت می دهند به خود مریم، و به نام وی نامیده می شود.

همة این عبادات توأم با خضوع و خشوع در برابر صورت و مجسمه و بلکه صورت خیالی مریـم انجام می شود.

معتقدند به این که مریم دارای سلطنتی است غیبی که با داشتن این قدرت می تواند( البته به اعتقاد آنان،) خودش، بدون وساطت فرزندش، نسبت به امور دنیا و آخرت مردم نفع و ضرر برساند.

آنان تصریح کرده اند به این که پرستش مریم واجب است.

لازم به تذکر است که از هیچ یک از فرق آنها دیده نشده که کلمة " اله" را بر مریم اطلاق کنند، بلکه همه از مریم تعبیر می کنند به: " مادر اله" !؟

و بعضی از فرقه هایشان تصریح دارند به اینکه این اطلاق" مادر خدا" اطلاق مجازی و از باب " مبالغه در تعظیم" نیست، بلکه اطلاقی است حقیقی!؟

البته، اگر چه هم مریم را " اله" ننامند به طور قطع در عمل با مریم معاملة " اله" می کنند.

و همچنین است که آنها در حلال و حرام پیروی " احبار" و " رهبان" خود می کنند، و طوری عمل می نمایند که با آنان عملاً معاملة " ارباب – خدایان" می نمایند،

هرچند که آنان را " ارباب" نخوانند.

صریح ترین مطلبی که از علمای مسیحیت راجع به این مطلـب که نصـــاری به حقیقت مریـــم را می پرستند، دیده شده، عبارتی است در کتاب " السواعی" از کتابهای روم ارتدکس، که در " دیر تلمید" نگهداری می شود.

البته، طوائف کاتولیک هم به این معنی تصریح دارند و به آن افتخار می کنند.

در شمارة نهم سال هفتم مجلة " المشرق" چاپ بیروت، عکس مریم را با نقش و نگارهای رنگارنگ زینت داده و آن را یادبودی برای پنجاهمین سالی که پاپ " پیوس نهم" عصمت مریم را اعلام کرده بود، قرار دادند - وی گفته بود که " آبستنی مریم بدون هیچ خطا و تبهکاری صورت گرفته است! "

علاوه بر احترام وی، عبادت های کلیساهای مریم را در شرق مانند کلیساهای غرب در عدد " پنجاه" تثبیت نموده اند.

( "پیوس" نام عده ای از پاپ هاست، و یکی از یادگارهای نهمین " پاپ پیوس" برای مسحیت این بود که " روم" را عاصمة مملکت ایتالیا اعلام نمود، و همین باعث شد که در عهد پاپ پیوس یازدهم، روحانیت مسیح به طور کلی و در تمامی شئون استقلال یافته و " واتیکان" را عاصمة روحانیت اعلام نمودند. یکی از یادگارهای همین پاپ پیوس نهم " اعلام عصمت مریم" است )

" پدر لوئیز شنچو" ضمن مقاله ای که راجع به کلیساهای شرقی نوشته، چنین می گوید: « عبادتی که در کلیساهای ارمنی برای بتول طاهره ( مادر خدا) انجام می شود، معروف است. »

و نیز می گوید: « کلیساهای قبطیه به همین امتیاز که در آنها برای آن بتولة مغبوطه(مادر خدا) عبادتهائی انجام می شود، ممتاز می گردد.»

" پدر انستاس کرملی" در شمارة چهاردهم سال پنجم مجلة " المشرق الکاتولیکیه البیروتیه" تحت عنوان ( پرستش عذرا عبادتی است قدیمی) عباداتی را ذکر کرده و پس از نقل عبارتی از "سفر تکوین" دربارة دشمنی مارها با زن و نسل زن، و اینکه مراد از زن در این کتاب " مریم عذرا" است، گفته است:

« - مگر نمی بینی که قبل از ظهور " ایلیا" که هنوز هم زنده است، در هیچ جا از کتاب آسمانی اشاره و تصریحی به این که مقصود از زن "مریم" است، دیده نمی شود. و تنها پس از ظهور این نبی اعظم پرده از روی این راز نهانی برداشته شد و او بود که این معنا را صریح و روشن بیان نمود ؟! »

سپس " پدر انستاس" صاحب مقالة مزبور، این پرده برداری را عبارت دانسته از

مطلبی که در " سفر ملوک سوم( برحسب تقسیم کاتولیکها)" است، و با آن تطبیق نموده، و آن این است که : « ایلیا موقعی که با غلامش در بالای کرمل ایستاده بود، هفت مرتبه به غلامش گفت: به دریا مشرف شو، و نگاه کن ببین در دریا چه می بینی؟ در مرتبة هفتم، غلام پس از آنکه به دریا مشرف شد و به آنجا نگریست، خـــبر داد: اینک لکة ابری می بینم به قدر کف دست، یک مرد که از دریا طلوع کرده است. »

سپس صاحب مقاله گفته است: « همین " پارة ابر" صورت مریم بود. کمااینکه مفسرین هم این حدس ما را محقق دانسته اند، بلکه هم صورت مریم بوده، و هم صورت طناب پاکیزه از پلیدی های اصلی.» آنگاه گفت: « سبب اصلی پرستش مریم در شرق عزیز همین مطلب بوده است. و این حادثه تقریباً در حدود ده قرن قبل از میلاد مسیح رخ داده است. و برگشت این فضیلت در حقیقت به این پیغمبر عظیم یعنی " ایلیا" است.»

آنگاه گفته: « و از همین جهت، اجداد "کرملی ها" اولین طایفه ای بوده اند که بعد از پیغمبران و شاگردان آنها به الوهیت مسیح ایمان آورده اند؟! و اولین طایفه ای بودند که برای مریم بعد از عروج جان و تنش به آسمان معبد ها به پا کردند.» ( نقل از کتاب المنار)

این بود شواهدی از کلمات علمای مسیحیت بر اینکه بسیاری از ایشان مریم را نیز می پرستند، و این چنین در دین به گزافه گوئی مبتلا شده اند!!!

حضرت عیسی"ع"از تولد تا رسالت

اشاره

⁽¹⁾

عیسیِ قرآن کیست؟

-او یکی از پیامبران پنجگانه است که " اولواالعزم" و " صاحب شریعت و کتاب" بودند. کتاب او " انجیل" نام دارد.

-خدای تعالی او را به " مسیح عیسی" نامیده است.

-او " کلمة الله" و " روح الله " می باشد.

-او " امام و پیشوا" و از " شهدای اعمال" است.

-عیسی علیه السلام آمدن رسول گرامی اسلام را " بشارت" داده است.

-او در دنیا و آخرت " وجیه" و آبرومند است.

-او از " مقربین" و از " برگزیدگان " است.

-خدا او را " اختیار" نمود، و از " صالحین" است.

-او در هر حال " مبارک" و همچنین از " پاکیزگان" است.

-خدا او را " نشانه ای" برای مردم قرار داد، و او" رحمتی" از جانب خدای سبحان است.

-عیسی نسبت به مادرش " نیکوکار" بود، و همچنین خدا بر او " درود"

فرستاده است.

-او از کسانی است که خدا به او " کتاب و حکمت" آموخت.

این ها بیست و دو وصف از مقامات " ولایت " است که خدای تعالی در قرآن شریف پیغمبر مکرمش "عیسی" را به آنها توصیف فرموده است. چنانکه ملاحظه می شود صفات فوق الذکر بر دو دسته اند:

1-صفات اکتسابی: مانند " بندگی خدا " و " قرب حق" و " نیکوکارشدن".

2-صفات اختصاصی که در قسمتی از لیست بالا آنها را شرح دادیم.

⁽¹⁾

خلاصه تاریخ زندگی عیسی"ع" در قرآن

آیات سوره های مریم، آل عمران، احزاب، شوری، مائده، نساء، صف، انعام، انبیاء و تحریم شامل مطالبی است دربارة تاریخ زندگی مریم "س" و فرزندش عیسی"ع" که مشروح آن در مباحث بعدی نقل خواهد شد. خلاصه ای از این مطالب که مربوط به زندگی مریم بود در اول فصل سوم همین بخش ذکر گردید، و ذیلاً خلاصه قسمتی که مربوط به زندگی عیسی علیه السلام است با تکرار مواردی از مبحث قبلی دنبال می شود:

خلاصه زندگی عیسی علیه السلام را از لحظه تولد او ذکر می کنیم، زمانی که مریم طفل نوزاد را به خانه آورد، و مردم از شنیدن اینکه دختر عمران دارای نوزادی شده او را مورد شماتت قرار دادند، و مریم بدون اینکه حرف بزند اشاره به کودکی کرد که در گهواره بود، و در این لحظه . . .

طفل به امر خدا به زبان آمد و گفت:

-من بندة خاص خدایم، که مرا کتاب آسمانی و شرف نبوت عطاء فرموده است، من هرکجا که باشم، مرا مبارک گردانیده، و تا زنده ام به نماز و زکات سفارش نموده، و همچنین به نیکوئی با مادرم توصیه فرموده، و مرا ستمکار و شقی نگردانیده است. روز ولادت و مرگ و همچنین روزی که برانگیخته شوم، سلام و درود حق بر من است!

این جملات خود اشاره ای بود به آیندة عیسی که علیه بیدادگریها و ستمکاریها قیام می کند، و برای زنده کردن دین موسی و از بین بردن کجی ها که در آن پدید آمده

و تجدید معارف و حقایقش و برافکندن اختلافات و مشاجرات، بپا می خیزد.

عیسی رشد و نمو کرد تا به سن جوانی رسید. او و مادرش مریم هردو روی عادت جاری در زندگی بشر - از خوردن و آشامیدن و سایر عوارض وجودی- تا آخر عمرشان زندگی می کردند.

سپس عیسی علیه السلام مبعوث به رسالت شد.

عیسی بنی اسرائیل را به دین توحید دعوت می نمود، و به آنان می گفت:

« - من از طرف خدای تعالی معجزه ای آورده ام، و آن معجزه این است که: از گِل مجسمة مـرغی می سازم و در آن می دمم تا به امر خدای سبحان مرغی گردد. من کر مادرزاد و مبتلای به پیسی را به امر خدا شفا می دهم، و مردگان را به امر خدا زنده می کنم، و به شما از غیب خبر می دهم که در خانه هایتان چه می خورید و چه ذخیره می کنید.

این معجزات برای شما حجت و نشانة حقانیت من است.

همانا پروردگار من و شما خداست، پس او را بپرستید! »

عیسی "ع" آنان را به شریعت جدید خود - که عبارت از تصدیق شریعت موسی "ع" بود، و تنها بعضی از چیزهائی را که بر یهود در تورات حرام شده بود، حلال فرمود - دعوت می کرد، و به بنی اسرائیل می فرمود:

« من برای شما حکمت آورده ام. آمده ام تا بعض چیزهائی که در آنها با یکدیگر اختلاف دارید، رفع اختلاف نمایم. »

همچنین به آنان می گفت:

« ای بنی اسرائیل! من فرستادة خدا به سوی شمایم.

تورات را تصدیق می نمایم،

و به رسولی که بعد از من می آید، و نامش " احمد" است، بشارت می دهم! »

عیسی علیه السلام معجزاتی را که بر آنان ذکر نمود، ( از آفریدن پرنده، زنده کردن مردگان، بینا کردن کوران مادرزاد، شفا دادن مبتلایان به پیسی و خبر دادن از غیب،) همه را به اذن الهی برایشان عملی کرد.

او پیوسته آنان را به یگانگی خدا و شریعت جدید خود دعوت می کرد، تا در اثر دشمنی بنی اسرائیل و تکبر ورزیدن علمای آنان، از ایمان آوردنشان مأیوس شد، و پس از

مأیوس شدن، از عدة کمی که به او ایمان آورده بودند (حواریون) را انتخاب کرد تا در راه خدا و دعوت به دین یار و انصار او باشند.

سرانجام، یهود بر آن حضرت هجوم آورده و خواستند او را به قتل برسانند، خداوند سبحان او را از دست یهودیان نجات داد و به آسمان بالا برد.

موضوع او برای یهودیان مشتبه شد. بعضی گمان کردند او را کشته اند، و برخی دیگر گمان بردند که او را به دار آویخته اند.

این بود خلاصة مطالبی که قرآن شریف در آیات سوره های مبارک خود دربارة داستان حیات و زندگی عیسی علیه السلام بیان فرموده است، و مشروح آنها در مباحث بعدی شرح داده خواهد شد.

⁽¹⁾

جزئیات تولد عیسی"ع" به نقل قرآن

« آنگاه که ملائکه به مریم گفتند:

او در دنیا و آخرت دارای وجاهت است،

و از مقربان درگاه الهی است.

فرزند تو در گهواره، و در سن کهولت، با مردم سخن گوید،

و او از جملة صالحین است!

مریم عرض کرد:

-پروردگارا !

چگونه مرا فرزندی تواند بود،

با این که دست بشری به من نرسیده است!؟

گفت:

-چنین است کار خدا !

که او هرچه را بخواهد می آفریند،

و چون مشیتش به خلقت چیزی تعلق گیرد،

به محض گفتن: موجود باش!

هماندم موجود می شود! »

شرح این گفتگوی مریم با ملائکه در سورة مریم آمده که، متعاقباً شرح داده خواهد شد، اما نکته ای که اینجا قابل ذکراست، این است که در سورة مریم خدای تعالی می فرماید:

« ما روح خود را بر او فرستادیم، که به صورت بشر کاملی برای او مجسم شد.

مریم گفت:

-من از تو به خدای رحمان پناه می برم، اگر پرهیزکارباشی!

روح القدس گفت:

-من رسول پروردگارت هستم، که برای بخشیدن فرزندی پاک به سوی تو نازل شده ام! »

از اینکه "ملائکه" و "روح" با مریم تکلم نموده اند روشن می شود که مریم " محدثه " بوده و از آن بالاتر ملک به صورت انسانی کامل عیار بر مریم متمثل شده، و مریم او را دیده است.

اینکه مریم"س" پروردگارش را مخاطب قرار داده و سخنش را با او چنین گفت:

« پروردگارا ! چگونه مرا فرزندی تواند بود،

با اینکه دست بشری به من نرسیده است !؟»

با اینکه متکلم با او به حسب ظاهر " روحی" است که به صورت انسان مجسم شده، و اگر چه از ناحیة روح خطاب متوجه مریم شده، لکن چون کلام ملائکه و روح و جبرئیل تماماً کلام خدای تعالی است، حضرت مریم می دانست کسی که با او سخن می گوید در واقع خداست، لذا رسماً خطاب را به حضرت او متوجه نمود و گفت: - پروردگارا ... !

⁽¹⁾

نام، و نام گذاری عیسی "ع"

اشاره

« - ای مریم ! خدا تو را به " کلمه ای" از خود،

که نامش" مسیح، عیسی بن مریم" است،

بشارت می دهد! »

1-کلمه

" کلمه" در اصطلاح قرآن، کلمه ای است که منسوب به خداست، و آن عبارت است از چیزی که ارادة الهی با آن ظاهر می شود. مانند: " کلمة ایجاد" و " کلمة وحی ."

مراد از " کلمه" در این آیه خود " عیسی" است، از آن جهت که عیسی " کلمة ایجاد" می باشد.

و اینکه تنها عیسی را به کلمة ایجاد اختصاص داده، با اینکه هر انسان، بلکه هر شئ دیگر در عالم "کلمة ایجاد " در حقش صادق است، برای این است که سایر افراد انسانی ولادتشان روی اسباب عادی و از طریق مراحل زناشوئی است، لکن چون در مورد عیسی"ع" بعض اسباب عادی و تدریجی، مفقود بوده، و تنها وجودش به وسیلة " کلمة تکوین" صورت گرفته است، نفس کلمة تکوین شده است، چنانکه آیات زیر آن را تأئید می کنند:

« عیسی کلمة الهی و روحی از عالم الوهیت است که به مریم القاء شده است! »

« مثال خلقت عیسی در نزد خدا، مثال خلقت آدم است، که او را از خاک بساخت و سپس به آن گفت، بشری تمام عیار و کامل باش، هماندم موجود گردید! »

2_مسیح

" مسیح" عبارت است از " ممسوح" یعنی " مسح شده" و اینکه عیسی را مسیح گویند وجوه زیادی در توجیه آن گفته شده است:

اینها وجوهی است که برای تسمیة عیسی به " مسیح" ذکر شده، لکن آنچه در این باره قابل اعتماد است، آن است که لفظ " مسیح " در ضمن بشارتی که جبرئیل به مریم داده، واقع شده است، آنجا که می فرماید:

« خدا بشارت می دهد تو را به کلمه ای از خود،

که نامش" مسیح عیسی بن مریم" است! »

و این لفظ " مسیح " به عینه معرب " مشیحا " است که در کتب عهدین نام برده شده است. و از طرفی هم عادت بنی اسرائیل برآن بوده که چون پادشاهی از ایشان می خواست به امـــر پادشاهی قیـــام کند، " کهنة مقدس" او را مسح می کردند تا پادشاهی برایش مبارک باشد، و او را هم " مشیحا" می گفتند، بنابراین معنی مسیح یا " مبارک" است و یا " ملک."

از کتب اهل کتاب هم چنان استفاده می شود که جهت نام نهادن او به " مشیحا" آن بوده که در بشارت دادن به مریم تصریح به دوام " ملک عیسی" شده، و وی را " ملک منجی بنی اسرائیل،" شمرده است.

در انجیل لوقا باب اول دارد که:

" و ملک وی را گفت که مترس ای مریم! زیرا که تو یافته ای نعمت خداداد را - و اینک تو آبستن خواهی شد، و خواهی زائید، و او را عیسی خواهی نامید - و او شخص بزرگی خواهد بود، و فرزند خدای تعالی خوانده خواهد شد، و خداوند تخت پدرش داود را به وی خواهد داد - و بر دودمان یعقوبی تا ابد سلطنت رانده و سلطنتش را نهایت نخواهد بود. " (انجیل لوقا-34)

بعید نیست نام نهادن آن حضرت در ضمن بشارت به " مسیح" برای افادة مبارک بودن اوست، زیرا تدهین و مسح نمودن با روغن زیتون هم در نزد آنان برای مبارک شدن بوده است. و آیة زیر آن را تأئید می کند:

« آن طفل به امر خدا زبان گشود و گفت:

-من بندة خاص خدایم!

که مرا کتاب آسمانی و شرف نبوت عطا فرموده،

و مرا هر کجا که باشم " مبارک" قرار داده است! »

3_عیسی پسر مریم

"عیسی" اصلش " یشوع" است که به منجی یعنی شخص نجات دهنده تفسیر شده، و در بعض اخبار " عیسی" را به معنی " یعیش" یعنی " زندگی می کند،" تفسیر نموده اند. واضح است که به واسطة نامیده شدن فرزند زکریا به " یحیی" و مشابهت داشتن آن دو با یکدیگر، این تفسیر در مورد کلمة " عیسی" مناسب تر است. اینکه در ضمن بشارت، " عیسی" را به " بن مریم" مقید نمود، برای آگاهی به این مطلب است که او بدون پدر آفریده خواهد شد، و با این وصف هم معروف شده، و مادرش " مریم" نیز در آیت بودن او شریک است-

« وَ جَعَلناها وَابنَها آیَةً لِلعالَمینَ ! » ( انبیاء 91)

⁽¹⁾

اعلام مقام و منزلت عیسی در زمان تولد

زمانی که ملائکه بشارت تولد عیسی علیه السلام را از جانب خدا به مریم دادند، مشخصاتی برای این نوزاد شمردند که مقام و منزلت او را در دنیا و آخرت نشان می دهد:

« او کلمه ای است از خدا، و اسمش مسیح عیسی پسر مریم است،

او دارای وجاهت دنیوی و اخروی است،

و همو از مقربین است! »

" وجاهت" عبارت است از مقبولیت، و مقبولیت حضرت عیسی در دنیا روشن است، و در آخرت نیز با نص این آیه شریفه قرآن ثابت می شود.

عیسی " مقرب" درگاه خدای تعالی نیز بوده، و داخل در صف اولیاء خدا و همچنین از مقربین از ملائکه از نظر تقرب می باشد.

آیة زیر در قرآن مجید آن حضرت را در صف مقربین از ملائکه شمرده است:

« هرگز مسیح از بندة خدا بودن استنکاف نداشته،

و فرشتگان مقرب هم چنیند! »

معنی " مقرب بودن،" یا مقرب شدن بنده ای به خدای سبحان، آن است که در سلوک و پیمودن راه بازگشت و رجوع الی الله بر سایر افراد نوع خود پیشی گیرد و

سبقت پیدا کند، راهی که همة افراد، خواه و ناخواه، آن را طی می کنند. این معنی را خداوند متعال در آیات سورة واقعه و انشقاق شرح داده است.

انسان، اگر در این که " مقربین" صفت یک دسته از افراد انسان و همچنین صفت یکدسته از ملائکه می باشد، تأملی کند، خواهد فهمید که آن مقام، یک مقام اکتسابی حتمی نیست، زیرا روشن است که ملائکه مقاماتی که دارند با اکتساب پیدا نکرده اند، پس ممکن است آن مقام را به ملائکه به طور بخشش عطا کنند، و به انسان به واسطة عمل و اکتساب !

⁽¹⁾

تشبیه ولادت عیسی"ع" با خلقت آدم "ع"

در آیة فوق تولد عیسی"ع" را به خلقت آدم تشبیه می فرمــ«اید تا روشن سازد که ایــن طرز ولادت ( یعنی بدون واسطة پدر آفریده شدن،) به بیشتر از بشر بودن و مخلوق بودن عیسی"ع" دلالت ندارد.

خدای متعال می فرماید:

« کیفیت خلق عیسی در نزد خدا، شبیه کیفیت خلق آدم است،

که اجزایش را از خاک جمع نمود،

و با گفتن کلمة " باش" بدون واسطة پدری اورا آفرید! »

آیة شریفة فوق دارای دو دلیل بر نفی الوهیت و خدائی عیسی است:

1-عیسی را خدا بدون پدر خلق کرد، کسی هم که مخلوق باشد به ناچار بندة خدا خواهد بود، نه آنکه مقام الوهیت داشته باشد!؟

2-آفریدن عیسی بالاتر از آفریدن آدم نیست. پس اگر سنخ خلقتش مقتضی الوهیتش باشد، باید مسیحیان برای آدم هم مقام الوهیت قائل شوند، با اینکه دربارة آدم چنان عقیده ای ندارند!

پس باید دربارة عیسی هم قائل به خدائی او نشوند، زیرا هردو در این که بدون پدر آفریده شده اند، شبیه یکدیگرند.

از آیة شریفه مطلب دیگری هم استفاده می شود، و آن اینکه:

خلقت عیسی مانند خلقت آدم خلقتی طبیعی است، گرچه از نظر سنت جاری در نسل⁽²⁾خارق العاده است.

وظایف اصلی رسالت عیسی "ع"

اشاره

⁽¹⁾

دو وظیفه اصلی رسالت عیسی

اشاره

عیسی علیه السلام رسولی است که بر بنی اسرائیل فرستاده شده و خدای تعالی در اول این سلسله آیات این وظیفه را با عبارت: « وَ رَسوُلاً اِلی بَنی اِسرائیلَ، » بیان فرموده است.

در آیات فوق از زبان خود آن بزرگوار می فرماید:

« کتاب تورات را تصدیق می کنم،

و برای شما بعض چیزهائی که تاکنون حرام بود، حلال می کنم،

برای شما معجزه و نشانة " نبوت" آوردم،

پس از خدا بترسید، و مرا هم اطاعت کنید،

همانا خداست پروردگار من،

و شما او را بپرستید!

که راه راست همین است! »

1- تصدیق تورات

تصدیق نمودن عیسی"ع" تورات متداول در زمان خودش را، به آن اندازه ای بوده که خدا از تورات حقیقی نازله بر موسی "ع" به او تعلیم کرده است. پس در تصدیق او دلالتی بر عدم تحریف توراتی که در آن زمان بین یهودیان متداول بوده، نیست.⁽²⁾

2- حلال کردن برخی حرام ها

خدای متعال به واسطة ظلم یهود، بعضی از طیبات و روزی های حلال را بر آنان حرام کرده بود، تا این که عیسی"ع" آمد و آنها را نسخ کرده و برایشان طیبات حرام را حلال فرمود. این مطلب را خدای تعالی در سورة نساء چنین فرموده است:

« به جهت ظلمی که یهودیان ( دربارة پیغمبران و نفس خود،) کردند،

ما نعمت های پاکیزه خود را که بر آنان حلال بود، حرام کردیم ! »

آیة شریفه دلالت دارد که عیسی"ع" احکام مذکور در تورات را امضاء فرموده و به غیر از احکام شاقی را که نسخ فرمود، بقیة احکام آن را قبول داشته است.

⁽¹⁾

عیسی مبعوث به بنی اسرائیل و کل مردم

آنچه از ظاهر آیة فوق استفاده می شود آن است که عیسی "ع" تنها مبعوث بر بنی اسرائیل بوده است، اما با توجه به تفسیر آیه « کانَ النّاس اُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللهُ النَّبِیّینَ...،» روشن است که عیسی علیه السلام هم مانند موسی"ع" از پیغمبران اولواالعزم بوده، و مبعوث به تمام مردم دنیا گردیده است.

البته با توجه به فرق و امتیاز بین " رسول" و " نبی" ، داشتن رسالت به یک قوم، با مبعوث شدن به آنان و غیر آنان، منافات ندارد. یعنی ممکن است شخصی نسبت به عدة خاصی " رسول" باشد و در عین حال نسبت به آنها و غیر آنها منصب " نبوت" را داشته باشد، مانند موسی و عیسی علیهما السلام.

( نبــوت، منصب بعث و تبلیغ است. رسالت، سفارت خاصی است که پیرو حکم و قضاوت بین مردم می باشد. یعنی " نبی" انسانی است که برای بیان نمودن دین مبعوث شده، لکن " رسول" برای ادا کردن پیام خاصی است که رد آن به هلاکت منجر می شود، و پذیرفتن آن موجب بقاء و سعادت مردم است.)

بنابراین، وقتی قبل از بعثت پیغمبر اکرم، اهل روم و عده ای بی شمار از غربی ها و شرقی ها به عیسی علیه السلام ایمان آوردند، با این که از بنی اسرائیل نبودند.

در خطاب های قرآن نیز نسبت به مسیحیان تنها مسیحیان بنی اسرائیل مورد نظر نیست، بلکه مسیحیان کل جهان مورد خطاب است!

شریعت عیسی و انجیل او

شریعت عیسی و کتاب مقدس انجیل

اشاره

⁽¹⁾

شریعت عیسی از نظر قرآن

خداوند متعال در قرآن مجید دربارة تفصیل نزول انجیل و مشخصات آن چیزی نفرموده است. همین قدر برابر با بیان نزول تورات بر موسی "ع" در این سلسله آیات، و نزول قرآن بر محمد "ص"، نزول آن را هم تذکر داده است. این می رساند که آن هم کتابی در عرض آن دو کتاب است:

« به دنبال آنان (یهود) عیسی بن مریم را آوردیم،

که تورات را که پیش از او بود، تصدیق می کرد.

و به او انجیل دادیم،

در آن هدایت و نوری است،

و تورات را که پیش از آن است، نصدیق می کند،

و برای پرهیزکاران هدایت و پندی است.

انجیلیان باید طبق آنچه خدا در آن فرستاده، حکم کنند،

و کسانی که به آنچه خدا فرستاده حکم نکنند، آنان همان فاسقانند! »

منظور از جمله " به دنبال آنان عیسی بن مریم را آوردیم،" این است که عیسی هم همان مسلکی را که انبیاء پیش از او رفته اند، پیموده است، که همان راه دعوت به توحید و تسلیم به خداست.

" انجیل" که در آیه ذکر شده است، و معنایش به حسب لغت " بشارت" است،

کتابی است که بر مسیح علیه السلام نازل شده است، نه این که صرفاً یک بشارت بدون کتاب باشد، ولی خداوند تعالی آن طور که دربارة نزول تورات و قرآن به تفصیل سخن گفته، کیفیت نزول انجیل را در کلمات خود بیان ننموده است.

اینکه خداوند سبحان در برابر توصیف تورات به داشتن " هدایت و نور" انجیل را هم توصیف نموده و فرموده است: " در آن هدایت و نوری است،" منظور آن معارف و احکامی است که در آن است. ولی اینکه دوباره در این آیه می فرماید " هدایت و پندی برای پرهیزکاران،" می رساند که هدایتی که در اول گفته شده، غیر از هدایتی است که کلمة " موعظه و پند" آن را تفسیر کرده و در مرتبة دوم ذکر شده است.

هدایتی که اول ذکر شده، نوعی از معارف است که درباب عقاید باعث هدایت یافتن و رهبردن است، و هدایت دوم نوعی از معارف است که به طرف تقوی در دین سوق می دهد و رهبری می کند.

روی این حساب کلمة " نور" مصداق و فردی جز احکام و قوانین فرعی نخواهد داشت. این ها اموری هستند که از نورشان استفاده شده و در نور و روشنائی آنها راه زندگی پیموده می شود.

از اینها به دست می آید که منظور از " هدی" در توصیف تورات و بار اول ذکر انجیل نوعی معارف اعتقادی چون " توحید و معاد" است، و منظور از " نور" در هر دو جای نوعی احکام و قوانین است، و منظور از " هدی" دوم که در وصف انجیل بیان شده، نوعی پندها و نصیحت هاست.

این که در وصف انجیل تکرار شده " تصدیق کنندة کتاب قبلی تورات،" منظور تبعیت انجیل از شریعت تورات است. در انجیل چیزی جز امضاء شرع تورات و دعوت به آن نیست، مگر آن مقداری که عیسی"ع" استثنا کرده و خداوند سبحان هم فرموده است: « تا برخی چیزها که برایتان حرام بود، حلال کنم! »

عبارت " هُدیً وَ مَوعِظَةً لِلمُتَّقینَ " می رساند که در انجیلی که بر مسیح "ع" نازل شده، علاوه بر آن معارف اعتقادی و احکام عملی که در تورات است، عنایت مخصوصی به تقوای در دین شده است.

دقت در توراتی که امروز میان اهل کتاب رایج است، با این که قرآن به طور کامل قبولش ندارد، و نیز توجه به انجیل های چهارگانه که منصوب به " متی و مرقس و لوقا و یوحنا " است، گرچه غیر از آن انجیلی است که بر مسیح نازل شده است، نیز این معنی را تأئید می کند.

قضاوت و حکم بر اساس انجیل

خداوند متعال در انجیل تصدیق شرایع و احکام تورات را نموده، مگر آن مقدار از احکامی که نسخ شده، و در انجیل نازل بر عیسی"ع" تذکر داده است. انجیل چون احکام تورات را تصدیق کرده و قدری از محرمات آن را حلال کرده است، عمل به تورات ( در غیر آنچه که انجیل حلال کرده است،) خود عمل به آنچه خدا در انجیل فرستاده، می باشد، و منظور از حکم به آنچه در انجیل نازل شده، همین است.

و از اینجا سستی دلیل پاره ای از مفسرین که به آیة « اهل انجیل باید طبق آنچه خدا در آن نازل کرده، حکم کنند! » استدلال کرده اند که انجیل خود احکامی مفصل مانند تورات دارد، روشن می شود.

اما برای تحکیم این مطلب، خداوند متعال می فرماید: « هرکس که حکم نکند بدانچه خدا نازل کرده، آنها فاسقانند! » این عبارت را خداوند تعالی برای تشدید مطلب سه بار تکرار کرده است. دوبار راجع به یهود و یکبار راجع به نصاری، البته با اندکی اختلاف؛ یکبار فرموده: « آنها فاسقانند،» بار دیگر فرموده: « آنها ستمگرانند،» و بار سوم فرموده: « آنان کافرانند! »

در مورد نصاری کلمة " فسق" را به کار می برد، و در مورد یهود کلمة " کفر" و " ستم" را، و این شاید بدان دلیل باشد که نصاری توحید و یگانگی خدا را به عقیدة " تثلیث- سه خدا: پدر و پسر و روح القدس،" تبدیل کردند، و پیروی " پولس" که دین مسیح را یک دین مستقل و جدا از دین موسی قرار داد، و با "فداشدن" عیسی، احکام شرع را برداشته دانست، دست از شرع موسی برداشتند و بدین وسیله و با این تأویل ها از توحید و شریعت توحید خارج شدند، و از دین حق پروردگار فاسق گشتند. ( فسق در لغت به معنی خارج شدن چیزی از محل خود است.)

ولی یهود جریانات و احکام دین موسی برایشان مشتبه نبود، و آنان با علم به احکام و معارف الهی که در تورات اصلی بود، دست برداشتند، و از آنها روی گردان شدند، و این کفر و ستم به آیات الهی است.

⁽¹⁾

انجیل، کتاب عیسی"ع"

در این قسمت، از آنچه در قرآن شریف دربارة " انجیل" بیان شده، و از آنچه از نظر تحول تاریخی "انجیل امروزی" در دست پیروان عیسی"ع" می باشد، بحث خواهد شد.

آیة فوق عباراتی را نشان می دهد که در لحظة بشارت تولد عیسی"ع" به مریم، از طرف ملائکة الهی بیان گردیده -

« و خداوند به عیسی تعلیم کتاب و حکمت کند،

و تورات و انجیل آموزد،

و او را به رسالت بنی اسرائیل فرستد.

. . . کتاب تورات را تصدیق می کنم،

و برای شما بعض چیزهائی که تا کنون حرام بود حلال می نمایم! »

قرآن مجید در آیة دیگر در سورة زخرف چنین می فرماید:

« چون عیسی با ادلة روشن آمد، گفت:

-برای شما حکمت آورده ام!

و می خواهم بعضی از احکامی که از تورات در آن اختلاف دارید، برایتان بیان سازم...! »

سه جنبه مشخص انجیل از نظر قرآن

قرآن کریم برای انجیل دو جنبه نسخ و اثبات قائل است:

1-از طرفی می فرماید: احکام در تورات است، و در انجیل تنها مقداری از احکام ناسخه ذکر شده است، مانند آنچه در آیة اولی اشاره شد،

2-از طرف دیگر علاوه بر احکام ناسخ، بعض احکام اثباتی هم قائل است، مانند آیة « انجیل را نیز بر او فرستادیم که در آن هدایت و روشنی دلهاست، تصدیق به درستی تورات نموده، و وسیلة راهنمائی و اندرز پرهیزکاران است – اهل انجیل باید بر طبق آنچه خدا در آن کتاب

فرستاده، حکم کنند!»

3-قرآن همچنین انجیل و تورات را کتابهائی می شناسد که مشتمل بر بشارت به نبوت پیامبر اکرم اسلام"ص" می باشند: « آنان که رسول نبی امی را پیروی کنند، آنکه را در تورات و انجیل در نزد خود نوشته می یابند!» (اعراف157)

انجیل واحد از نظر قرآن

قرآن شریف " انجیل" را کتاب واحدی که به عیسی"ع" نازل شده، و وحی مختص به او بوده، معرفی می کند. پس انجیلهای چهارگانه که به " متی، مرقس، یوحنا و لوقا" منسوبند، کتابهائی است که بعد از عیسی"ع" تألیف شده اند.

کتابهائی که بین نصاری موجود است به شرح زیر است:

-انجیل های چهارگانه ( به شرح فوق)

-کتاب اعمال حواریون

-نامه های متعدد مانند چهارده نامه از پولس، نامة یعقوب، دو نامه از پطرس، سه نامه از یوحنا، و نامة یهودا.

-رؤیای یوحنا ( مکاشفات یوحنا)

همانطور که قبلاً گفتیم قرآن شریف هیچ یک از کتابهای مخصوص به نصاری را نام نبرده، تنها متذکر شده که کتاب آسمانی نازل بر عیسی بن مریم همانا " انجیل" است، آن هم یک انجیل بیشتر نبوده است.

طایفة نصاری گرچه " انجیل" نازل شده بر عیسی"ع" را با خصوصیات نامبرده نمی شناسند، و اعتراف به وجودش نمی کنند، لکن در کلمات رؤسای آنها جملاتی یافت می شود که متضمن اعتراف به این حقیقت است، چنانکه در نامة پولس حواری به " گلیتان" باب اول آیة 6 چنین دارد:

« و من تعجب می نمایم که شما به این زودی برگشتید از آن کس که شما را به فضل مسیح خوانده بود به مژدة دیگر - که فی الحقیقه مژدة دیگر نیست، مگر اینکه بعضی هستند که شما را مضطرب می سازند، و می خواهند که " انجیل مسیح" را منحرف نمایند!»

" نجار" نویسندة کتاب " قصص الانبیاء" به آیة فوق از نامة " پولس" و همچنین به موارد دیگری از کلمات " پولس" در نامه هایش استشهاد کرده که – غیر از

انجیل های چهارگانه، انجیلی بوده که به " انجیل مسیح" معروف بوده است.

قبول انجیل های فعلی از نظر قرآن

قرآن مجید با این وصف اشعار دارد، همچنانکه قسمتی از تورات حقیقی در کتب مقدسة فعلی یهود موجود است، همچنین از " انجیل واقعی" در " کتب مقدسة فعلی" نصاری آورده شده است.

دو آیه در قرآن شریف دلالت روشنی بدین مطلب دارد:

1-دربارة یهود می فرماید: « چگونه به حکم تو سر فرود آرند درصورتی که تورات نزد آنهاست، و در آن حکم خدا مذکور است! » (مائده43)

2-دربارة مسیحیان می فرماید: « از نصاری پیمان گرفتیم، پس آنان نصیب بزرگی را از انجیل از دست دادند! » (مائده14)

⁽¹⁾

تاریخ انجیل های چهارگانه

آنچه مسیحیان دربارة مسیح و انجیل و بشارت قائلند، مدرک تمام سخنانشان نوشته های کتب مقدس انجیل متی، انجیل مرقس، انجیل لوقا، و انجیل یوحنا، و نامه های پولس و پطرس ویعقوب و یوحنا و یهودا است؛ و چون اعتبار تمام کتب مقدس منتهی به اعتبار انجیل های چهارگانه می شود، اکنون راجع به وضع هر یک از آنها بحث می کنیم.

انجیل متی

انجیل متی قدیمی ترین انجیلی است که تاریخ تصنیف و انتشارش از همه جلوتر بوده است. بعضی تاریخ تصنیف آن را سال 38 میلادی، بعض دیگر بین 50 تا60 نوشته اند. با توجه به اینکه عمر حضرت عیسی علیه السلام حدود 33 سال بوده است، روشن می شود که این انجیل بعد از آن حضرت تألیف یافته است. ( رجوع شود به مبحث مدت عمر حضرت عیسی"ع" در همین بخش.)

محققین از قدما و متأخرین مسیحی عقیده دارند که انجیل متی اصلاً به لغت عبری نوشته شده و سپس به یونانی و غیر آن ترجمه شده است. نسخة اصلی آن مفقود گردیده و وضع ترجمه اش روشن نیست. گذشته از این مترجمش نیز شناخته نشده

است.

انجیل مرقس

مرقس شاگرد پطرس بوده، و خود از حواریین نیست. گویند وی انجیلش را به توصیه و دستور پطرس نوشت. او عقیده به خدائی مسیح نداشت.

روی این حساب که او قائل به الوهیت مسیح نبود، بعضی از متعصبین مسیحی به انجیلش اهمیت نداده، و گفته اند: مرقس انجیلش را برای عشایر و چادرنشینان نوشته، لذا مسیح را به عنوان پیغمبری که رسانندة شرایع الهی می باشد، معرفی کرده است.

در هر حال مرقس انجیل خود را در سال 61 میلادی تألیف کرده است.

( مستر هاکس در " قاموس کتاب مقدس" گوید: - آنچه از اخبار متواتر پیشینیان صریحاً به دست می آید آن است که " مرقس" انجیلش را در رومیه نوشته، و پس از وفات پطرس و پولس آن را انتشار داده است، لکن چندان اعتباری ندارد، زیرا چنان پیداست که وی انجیلش را برای اهل قبایل و دهاتیان نوشته، نه برای شهرنشینان، و بالخصوص اهل روم!)

در گفته های این شخص خوب دقت فرمائید!!

انجیل لوقا

" لوقا " نه خود از حواریین بوده، و نه مسیح علیه السلام را دیده است. او کسی است که مسیحیت را از " پولس" گرفته است.

" پولس" از یهودیان متعصبی است که در ابتداء علیه پیروان عیسی سخت می کوشید و وضع آنان را آشفته می ساخت، تا این که یکباره مدعی شد که وی بیهوش شده و در عالم بیهوشی مسیح او را لمس کرده و از آزار کردن مسیحیان منع فرموده است. (1)

او گفت به مسیح ایمان آوردم و مسیح مرا برای بشارت دادن به انجیلش فرمان داد.

همین " پولس" کسی است که ارکان مسیحیت کنونی را محکم کرد.

از تعلیمات " پولس" می توان نکات زیر را شمرد:

1-ایمان به مسیح را برای نجات کافی دانست !

2-خوردن مردار و گوشت خوک را برای نصاری مباح کرد !

3-از ختنه کردن و احکام دیگری که در تورات بود، نهی نمود !

⁽¹⁾ به هر حال، لوقا انجیلش را بعد از انجیل " مرقس" نوشت، و پس از مرگ " پطرس" و " پولس" انتشار داد.

عده ای از دانشمندان مسیحی تصریح کرده اند که " انجیل لوقا" مانند انجیل های دیگری که جنبة کتاب الهامی دارند، یک کتاب الهامی نیست، چنانکه جملات اولیة انجیل لوقا خود شاهد صادقی بر این مطلب است:

انجیل لوقا با این جملات شروع می شود:

« ... از آنجا که جمعی شروع نموده اند آن وقایعی را که در میان ما به یقین پیوسته است تبیین نمایند - به نهجی که آنان که از آغاز به چشم خود می دیدند و خادمان کلام بوده و به ما رسانیده اند - من نیز مصلحت چنان دیـدم که آن وقایع را تماماً من البدایة کمال تبعیت نموده و بر حسب اتصالشان تحریر نمایم برای تو ای ثیوفلس گرامی ! »

چنانکه ملاحظه می فرمائید جملات فوق به طور آشکار می رساند که انجیل لوقا یک کتاب نظری بیش نیست. و در رسالة " الالهام" هم همین مطلب از" مستر کدل" نقل شده است.

" جیروم" صریحاً نوشته: بعض قدما در دو باب اول انجیل لوقا نظر شک و تردید داشته اند. آن دو در نسخة فرقة " مارسیونی" نبوده است.

" اکهارن" نیز در کتاب خود در صفحه 95 به طور قطع اظهار نظر می کند که از فصل 43 تا 47 از باب بیست و دوم انجیل لوقا، به آن کتاب الحاق شده، و همچنین در صفحة 61 همان کتاب گوید: معجزاتی که " لوقا" در انجیلش نقل کرده، با دروغ های روایتی مخلوط است، و معلوم می شود که "لوقا" آنها را با یک نظر شاعرانه اضافه کرده است. متأسفانه در این زمان تشخیص صدق و کذب آن بسی دشوار است.⁽²⁾

انجیل یوحنا

بسیاری از علمای مسیحی نوشته اند: یوحنای نامبرده، یوحنا پسر زبدی صیاد است، که یکی از شاگردان دوازده گانة عیسی"ع" و مورد محبت شدید وی بوده است. ( قاموس کتاب مقدس ماده "یوحنا" )

و نیز تذکر داده اند که چون " شیرینطوس" و " ابیسون" وپیروانشان دربارة عیسی"ع" عقیدة مخلوقیت داشته، و معتقد بودند که وجود عیسی بر وجود مادرش سبقت ندارد. روحانیون و اسقفهای آسیا و غیر آن که با عدة گذشته مخالف بودند، در

سال 96 میلادی نزد یوحنا رفته و از او درخواست کردند که انجیل جدیدی برایشان بنویسد، و به طرز مخصوصی لاهوت مسیح، یعنی مخلوق نبودن او را توضیح دهد. یوحنا درخواست آنان را پذیرفت و انجیلش را به همین منظور نوشت. ( این مطلب در " قصص الانبیاء" از کتاب " جرجس زدین فتوحی لبنانی" نقل شده است.)

در هر صورت کلمات نصاری در تاریخ تألیف آن مختلف است، بعضی تألیفش را در سال 65 و بعض دیگر 96 و دستة سوم در سنة 98 میلادی دانسته اند.

عدة دیگر از مسیحیان اساساً مؤلف انجیل یوحنا را خود " یوحنا " نمی دانند. بعضی آن را تألیف یکی از طلبه های مدرسة اسکندریه دانسته و برخی دیگر گویند تمام انجیل یوحنا و نامه های منسوب به او، هیچ یک از تألیفات خود یوحنا نیست، بلکه آنهارا یکی از نصاری در اوائل قرن دوم میلادی نوشته، و برای مقبولیت عامه به یوحنا نسبت داده است. بعض دیگر عقیده دارند که انجیل یوحنا در اصل بیش از بیست باب نبوده، و کنیسة "افاس" پس از مرگ یوحنا باب بیست و یکم را به آن اضافه کرد.

این بود داستان انجیل های چهارگانه!

اما اگر قدر متیقن طرق آنها را حساب کنیم، به هفت نفر ( متی، مرقس، لوقا، یوحنا، پطرس، پولس و یهودا) بیشتر منتهی نمی شوند.

تمام اتکاء نصاری به این چهار انجیل است، و پایة اصلی آن چهار نیز " انجیل متی" می باشد، که از همه قدیمی تر است. متأسفانه چنانکه بیان شد، آن هم ترجمة مفقود الاصلی بیش نیست. نمی دانیم چه کسی آن را ترجمه کرده، و روش تعلیم مدرک اصلی، روی رسالت مسیح بوده یا خدائی او !!؟

تکمله بر مسئله انجیل ها : ________________________________________

پاورقی:انجیل ها از منظر کلیساهای دیگر

درسال 1982 از طرف کلیسای Watch Tower Bible And Tract Society of Pennsylvania

کتابی تحت عنوان « زمانی برای تسلیم واقعی به خدا- The Time for True Submission to God » برای فاش کردن واقعیت های انکار شده از طرف کلیسا درباره خدا و دین مسیح، منتشر شده، که اصل آن به زبان انگلیسی در سال 1374شمسی در اطریش به دست من افتاد و الان نزد

من ( مترجم ) نگهداری می شود. این کتاب درباره انجیل ها و تاریخ آنها مطالب تازه ای دارد که قسمتی از آنها به عنوان تکمله نقــل می شود. ناگفته نماند این کتاب برای اثبات وجود مسیح"ع" و انجیل او از آیات قرآنی کمک گرفته و عقاید " تثلیث" و " پرستش صلیب " را منکر شده و آن را مورد انتقاد قرارداده و در واقع " مسیحیت" فعلی را چیزی غیر از مسیح و تعلیمات او می شناسد! ( همچنین رجوع شود به پاورقی پایان بخش پنجم فصل سوم همین کتاب صفحه 149 تحت عنوان « اعتقادات کفرآمیز مسیحیت- اقانیم ثلاثه» در موضوع "انجیل و مسیحیت" )

درباره انجیل ها می نویسد:

« در مشرق زمین، کتاب عهدین(Bible) را متشکل از سه کتاب می دانند، یعنی تورات Torah، زبورPsalms و انجیل Gospel. در یک بررسی اجمــــــــــــــــــالی مشاهــــــــــــــده می شود هر یک از این سه کتاب خود به چندین کتابچه یا کتابهای کوچکتر تقسیم می شوند.

در اصل، کلمه" Bible " از کلمه یونانی" Biblia" می آید که به معنای " کتابچه ها" است.

رویهم رفته کتاب عهدین(Bible) از شصت و شش کتابچه یا کتاب کوچک (اسفار) تشکیل یافته است. قسمت "تورات" آن را سی و نه "کتابچه" یا کتاب کوچکتر تشکیل می دهند، که شامل "زبور" نیز می باشد.

و قسمت " انجیل" آن متشکل از بیست و هفت " کتابچه" است.

عده ای قسمت اول کتاب عهدین را که شامل 39 کتابچه می باشد" عهد عتیق Old Testament " می نامند، زیرا تاریخ نگارش آنها صدها سال جلوتر از شروع قسمت بعدی است، و اهمیت این قسمت را کمتر از اهمیت قسمت بعدی می دانند که آن را " عهد جدید New Testament" می نامند. در مورد آن 39 کتابچه قسمت اول عبارت " نوشته های مقدس عبری Hebrew Scriptures " به کار برده می شود، زیرا آنهــا به زبان " عبــری" نوشته شده اند. و چون قسمت دوم بــه زبان یونانـی نوشته شده، آن را " نوشته های مقدس یونانی Greek Scriptures " می خوانند.

بیست و هفت تا از این اســفار یا کتابهای کوچک که تشکیل " انجیل" یا " نوشته های مقـدس یـونـانـی" را می دهند، خود مشتملند بر: پنج کتاب قصص یا تاریخ، چندین نامه نوشته شده به وسیله حواریون و پیروان عیسی و یک کتاب که کلاً متضمن انباء نبوت و اخبار است.

این قسمت را " انجیل Gospel " می نامند، (که به معنای بشارت و مژده است. ) وجــه تسمیه آن مـربـوط می شود به چهار کتاب اولیة آن که شامل " بشارت ها " و خبرهای خوش است.

نویسندگان این انجیل ها شاگردان یا حواریون عیسی"ع" به نام های: متیMatthew - مرقسMark - لوقا Luke - و یوحنا John هستند. مطالب موجود در این انجیل ها هر یک بخشی از زندگی و مرگ عیسی"ع" را شامل است. برخی از آیات کتاب مقدسBible) (وحی مُنزَل است، و برخی دیگر مطالبی است از دیده ها و شنیده های دیگران که به زبان خود نوشته اند، بنابراین در سبک نگارش آنها اختلاف وجود دارد.

در نگارش کتاب عهدین حدود 40 نفر از سطوح مختلف نقش داشته اند، از قبیل: شبان، رمه دار، ماهی گیر، کشاورز، یک پزشک، و یک مأمور مالیات، و حداقل دو تن از آنها شاه بوده، و بقیه از طبقه روحانی و واعظ و کاتب بوده اند.

فاصله زمانی بین نگارش اولین کتاب عهدین و آخرین آن حدود 1600 سال بوده است.

امروزه حدود 1700 نسخة خطی از تورات در دست است، و در سال 1947 چند نسخه خطی قدیمی از آن در منطقه " بحر المیت" پیدا شد که قدمت برخی از آنها به هزار سال قبل از قدیمی ترین نسخه موجود می رسید.»

⁽¹⁾

خلاصه دعوت عیسی «ع» درانجیل موجود

انجیل موجود دعوت عیسی "ع" را چنین شرح می دهد:

« در بنی اسرائیل مردی که معروف به عیسی پسر یوسف نجار بود ظاهر شد و مردم را به خدا دعوت کرد. او مدعی شد که پسر خداست، و از غیر پدر بشری به وجود آمده است.

می گفت: - پدر مرا فرستاد تا کشته شده و به دار آویخته شوم تا فدائی مردم گشته و آنان را از گناهانشان نجات دهم.

او مرده را زنده کرد، کور مادرزاد و مبتلای به پیسی را شفا داد، دیوانگان را با خارج کردن جن از بدنشان سالم کرد.

دوازده شاگرد داشت که " متی" صاحب انجیل، یکی از آنان است. عیسی شاگردانش را مبارک گردانید، و برای دعوت و تبلیغ دین مسیحی فرستاد!»

این خلاصة چیزی است که دعوت مسیحی با همة توسعه ای که به شرق و غرب عالم پیدا کرده، به آن منتهی می شود !!!

چنانکه در مباحث قبلی ملاحظه شد، مدرک اصلی، یعنی " انجیل متی" خبر واحدی بیش نیست، و آن هم واحدی که نه از نام صاحبش اطلاع قطعی در دست است، و نه کسی بر احوال او شناسائی پیدا کرده است!

سستی عجیبی که در اصل و مبدأ داستان وجود دارد، یکی از بحث کنندگان آزاد اروپائی را وادار کرد تا صریحاً مدعی شود که مسیح عیسی بن مریم جز یک فرد افسانه ای بیش نیست، که دست توانای انقلابات دینی علیه حکومت های وقت، یا به نفع آنها وی را صورتگری کرده است! سپس نظر خود را با استشهاد به موضوع خرافی دیگری که به طور کلی به داستان عیسی "ع" شبیه است، تأئید می کند. موضوع خرافی مورد استشهادش داستان " کرشنا" است که بت پرستان هند باستان، او را پسر خدا می دانند و قائلند که از مقام لاهوتی پائین آمد، تا به واسطة آویخته شدنش به دار، فدائی مردم شده، و آنان را از آثار زشت گناهان نجات بخشد.

همچنین بی پایگی ریشة داستان، محقق دیگری را بر آن داشت که در سایة کنجکاوی ها معتقد شود: دو نفر مسیح نام بوده، یکی مسیح غیرمصلوب، دیگری مسیح مصلوب، که فاصلة زمانی آن دو زاید بر پنــج قرن می باشد!

سپس نتیجه می گیرد که تاریخ میلادی معروف بر هیچ یک از دو مسیح تطبیق نمی کند، زیرا مسیح اول – آنکه به دار آویخته نشد، – زیادتر از 250 سال بر تاریخ معروف تقدم داشته، و خودش نیز قریب 60 سال زندگی کرده است، لکن مسیح دوم – آنکه به دار آویخته شد، – زیادتر از 290 سال از تاریخ معروف متأخر، و خودش نیز قریب 33 سال زندگی کرده است. ( "بهروز" فاضل بزرگوار در کتابی که جدیداً در بشارتهای نبویه نگاشته، این موضوع را تفصیلاً بیان داشته است.)

علاوه بر اینکه منطبق نبودن تاریخ میلادی، بر میلاد مسیح، فی الجمله جای انکار نصاری نیست.(قاموس کتاب مقدس، ماده مسیح)

اضافه بر آنچه ذکر شد، موضوعات دیگری مربوط به داستان مسیح در میان هست، که آدمی را کاملاً در شک و تردید می اندازد: مثلاً ذکر شده که در دو قرن اول میلادی، انجیلهای فراوانی نوشته شده بود که شمارة آنها به یکصد و چند عدد می رسید، و اناجیل چهارگانه معروف از آنها به شمار می رفت، سپس کلیسا تمام آنها را حرام کرد، مگر انجیلهای چهارگانه که به واسطة موافقت داشتن متن هایشان با روش تعلیم کلیسا، صورت قانونی به خود گرفتند.

" شیلوس" در کتاب " خطاب حقیقی" نصاری را مورد سرزنش قرار داده و می گوید: - آنها با انجیل ها بازی کردند، آنچه امروز نوشته بودند، فردای آن روز محوش می کردند!

در سنة 384 میلادی، " پاپ داماسیوس" دستور داد ترجمة جدیدی از " عهد قدیم و جدید" به خط لاتین بنویسند تا در کلیسا ها صورت قانونی داشته باشد. (" تئودوسیس" ملک هم از

خصومت های جدلی که بین روحانیون نصاری متداول شده بود خاطری سخت رنجیده داشت.) بالاخره ترجمة نامبرده که موسوم به " ترجمة فولکانا" و مخصوص انجیلهای چهارگانه بود خاتمه یافت، در صورتی که مرتب کنندة آن چنین اظهار داشت:

" ما پس از آنکه با عده ای از نسخ یونانی قدیم آن را مقابله کردیم، ترتیبش دادیم: یعنی آنچه مغایر با معنی بود تنقیحش کردیم و باقی را به حال خود واگذاشتیم."

این ترجمه را کمیسیون " تریدنتینی" سال 1546 – یعنی درست پس از گذشتن یازده قرن از تاریخ ترجمه - تثبیت کرد. سپس" سیستوس پنجم" سال 1590 آن را تخطئه کرده، و دستور داد نسخه های جدیدی طبع کنند. پس از او " کلیمنضوس هشتم" نسخة دومی را تخطئه نموده و خود فرمان داد تا آن را پس از تنقیح مجدداً طبع نمایند. انجیل های چهارگانه ای که اکنون نزد کاتولیک ها متداول می باشد، همان است.⁽¹⁾

انجیل های متروک و مغضوب ( انجیل بارنابا :)

از انجیل های متروک یا به عبارت دیگر مغضوب کلیسا، یکی" انجیل بارنابا" است، که یک نسخة از آن چند سال قبل پیدا شد، و به عربی و فارسی آن را ترجمه کردند. این انجیل تمام قسمتهای داستان مسیح عیسی بن مریم"ع" را عیناً مطابق آنچه قرآن شریف در این زمینه بیان داشته، معرفی کرده است.

چند سال قبل این انجیل به خط ایتالیائی به دست آمد ودکتر خلیل سعادت درمصر آن را به عربی ترجمه کرد، سپس دانشمند محترم " سردارکابلی" آن را به فارسی برگردانید.

یادداشت:

( نسخه انگلیسی این انجیل که جزو انتشارات دانشگاه اکسفورد بوده سالهای 70 در ایران تکثیر گردیده و در دسترس عموم قرار گرفته بود. دانشمند محترم جناب حجت الاسلام سید هادی خسروشاهی نیز زمانی که در وین بوده، چند برگ از نسخه موجود در موزه وین را عکسبرداری کرده و ضمیمة این مجلد نموده است. (سید مهدی امین)

⁽²⁾

تورات و انجیل در عصر نزول قرآن

در مباحث بخش های قبل، این مطلب را بررسی کردیم که آیا قرآن مجیــد یهود و نصاری را موحد می داند یا کافر، و یا اگر موحد می داند کفر آنها را از چه نوع کفر حساب می کند؟

اینک این مطلب را بررسی می کنیم که آیا قرآن شریف، تورات و انجیلی را که در زمان ظهور اسلام موجود بوده، کتاب آسمانی می داند یا نه ؟

خدای متعال در سورة مائده ابتدا از فرستادن تورات و بعد از آن از فرستادن انجیل سخن به میـــان می آورد و بعد از آن می فرماید:

« ما به سوی تو قرآن را به حق فرستادیم که تصدیق کند – لِما بَینَ یَدَیهِ مِنَ الکِتاب – یعنی تورات و انجیل را...! » (مائده 48)

از این آیات که تورات و انجیل را مورد تصدیق قرار داده اند، می توان استفاده کرد که تورات و انجیلی که فعلاً میان یهود و مسیحیان متداول است، متضمن وحی های الهی هستند، و از آنچه خدای تعالی به دو پیغمبر عالیقدرش، موسی، و عیسی علیهما السلام فرستاده، در آنها یافت می شود، اگر چه پاره ای دستخوش سقط و تحریف واقع شده است.

زیرا تورات و انجیل های چهارگانه که فعلاً در بین آنان شهرت دارد، همان است که در زمان رسول الله"ص" در بین شان معروف بوده، ولی چون در قرآن شریف، تحریف و اسقاط از آن دو صریحاً تذکر داده شده، معلوم می شود که – متضمن بودن آن دو کتاب به وحی الهی – شامل تمام مندرجات آن دو نیست، بلکه فی الجمله ثابت است.

قرآن مجید می فرماید:

« کلمات تورات را تحریف نمودند....» ( مائده 13)

« از کسانی که خود را نصاری شمردند، همچنان پیمان گرفتیم، لکن پیمان شکنی کردند، و از آنچه به آنان پند داده شده بود نصیب بزرگی را از دست دادند! » (مائده 14)

" تورات" کلمة عبری است که معنی شریعت دارد. " انجیل" کلمة یونانی است یا ریشة فارسی دارد، که به معنای مژده می باشد.

قرآن شریف در سراسر بیاناتش هرجا که کتاب عیسی بن مریم"ع" را نام برده، با لفظ " انجیل" یعنی به صیغة مفرد تذکر داده است، و آن را هم نازل شده از جانب خدا می داند.

این دو صفت می رساند که اناجیل کثیری که در بین نصاری متداول بوده – حتی معروف ترین آنها یعنی اناجیل اربعه که تألیف آنها را به " لوقا، مرقس، متی و یوحنا " نسبت می دهند – هیچ یک از آنها انجیل واقعی نیست، بلکه در آن اسقاط و تحریفی روی داده است.