مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور : تاریخ امام حسین علیه السلام= موسوعه الامام الحسین علیه السلام.

مشخصات نشر : تهران: سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، دفتر انتشارات کمک آموزشی، 1378-

مشخصات ظاهری : 24 ج.

فروست : کتاب رشد.

شابک : دوره 978-964-5667-41-0 : ؛ ج.2 964-5667-47-X : ؛ 32000 ریال: ج.3 978-964-566-750-2 : ؛ 40000 ریال: ج.4 964-5667-69-0 : ؛ ج.5 964-7813-03-1 : ؛ 60000ریال: ج.6: 9789647813167 ؛ 70000 ریال ج. 7 978-964-7813-33-4 : ؛ ج. 8 964-7813-48-1 : ؛ 70000 ریال: ج.8 ، ق. 2 978-964-7813-48-8 : ؛ 35000 ریال : ج. 9 978-964-5667-51-9 : ؛ 60000 ریال: ج. 10 964-7813-28-7 : ؛ ج. 11 964-7813-45-7 : ؛ 80000 ریال : ج. 12 978-964-7813-60-0 : ؛ 80000 ریال : ج. 13 978-964-7813-71-6 : ؛ 80000 ریال: ج. 14 978-964-7813-70-9 : ؛ 100000ریال: ج. 15: 978-964-7813-77-8 ؛ 100000 ریال ج. 16: 978-964-7813-78-5 ؛ 150000ریال: ج.17: 978-964-7813-79-2 ؛ 70000 ریال: ج. 18 978-964-7813-62-4 : ؛ 70000 ریال: ج. 19 978-964-7813-64-8 : ؛ 70000 ریال : ج . 20 978-964-7813-72-3 : ؛ 115000 ریال: ج.21 978-964-7813-76-1: ؛ 150000 ریال: ج.22 978-964-7813-80-8: ؛ ج. 24 978-964-7813-82-2 : ؛ 15000ریال: ج.23: 978-964-7813-81-5

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : ص. ع. به انگلیسی: The history of Imama Hossein (P. B. U. H).

یادداشت : پژوهش و تدوین جلدهای مختلف موسوعه در جلد 18 چنین ذکر شده است اکرم موسوی ( 1-8) ، اعظم قادرسهی ( 9-17) ، اعظم فخر ( 18-24) ؛ نظارت علمی محمدرضا جعفری ، محمدرضا حسینی جلالی.

یادداشت : ج.2، 3 (چاپ اول: 1378).

یادداشت : ج.4 (چاپ اول: 1380).

یادداشت : ج.5 (چاپ اول: 1381).

یادداشت : ج.6 (چاپ اول: 1382).

یادداشت : ج. 7 (چاپ اول: 1383).

یادداشت : ج. 8 ، ق. 1 و 2 (چاپ اول: 1386).

یادداشت : ج.9 (چاپ اول: 1379).

یادداشت : ج.10 (چاپ اول: 1383).

یادداشت : ج.11 (چاپ اول: 1385).

یادداشت : ج.12و 13 (چاپ اول: 1388).

یادداشت : ج.14(چاپ اول: 1388).

یادداشت : ج.18و 19 (چاپ اول: 1388) .

یادداشت : ج.15 و 20 (چاپ اول : 1389) (فیپا) .

یادداشت : ج. 16، 17 ،21 ، 22 ، 23 و 24(چاپ اول: 1390) (فیپا).

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج. 1. الامام علیه السلام و حدیث عاشورا.- ج. 2. الحسین علیه السلام یعزم علی الخروج الی العراق و من اجتمعوا به.- ج. 4. تاریخ امام حسین (علیه السلام).- ج. 8. تاریخ ما بعد الشهاده الی قیام التوابین و خروج المختار-. ج. 9. اولاد امیرالمومنین علیهم السلام.- ج. 10و 11. بنات أمیرالمؤمنین علیه السلام.- ج. 12. اولاد الامام الحسن المجتبی علیه السلام و اولاد سید الشهدا الامام الحسین علیهم السلام.- ج. 13. اولاد امام حسین سیدالشهداء علیهم السلام.- ج. 14. اولاد عقیل بن ابی طالب و اولاد مسلم بن عقیل علیهم السلام و اولاد جعفربن ابی طالب و اولاد عبدالله بن جعفربن ابی طالب علیهم السلام.- ج. 15. اصحاب الامام الحسین سید الشهدا علیه السلام.- ج. 16. اصحاب الامام الحسن سیدالشهدا علیه السلام.-ج.17. اصحاب الامام الحسن سیدالشهدا علیه السلام..- ج. 18. میزات الامام الحسین و امامته علیه السلام / پژوهش و تدوین اعظم فخر ؛ نظارت علمی محمدرضا جعفری ، محمدرضا حسینی جلالی.- ج. 19. امامه الحسین علیه السلام والحسین علیه السلام فی تاویل القرآن المجید.- ج . 20. الامام علیه السلام فی تاویل القرآن المجید ، و الامام فی اقوال و افعال جده صلی الله علیه و آله و سلم.-ج.21.الحسین علیه السلام فی اقوال و احوال جده صلی الله علیه و آله و سلم ،مناقبه علیه السلام،معجزاته علیه السلام.-ج.22.سیرته علیه السلام.- ج. 24. فلسفة شهادته علیه السلام- رفع الشبهه حول شهادته علیه السلام ...

عنوان دیگر : موسوعه الامام الحسین علیه السلام.

موضوع : حسین بن علی (علیه السلام) ، امام سوم، 4 - 61ق.

موضوع : اسلام -- تاریخ -- از آغاز تا 132ق.

شناسه افزوده : موسوی، اکرم، 1341 -

شناسه افزوده : قادرسهی، اعظم، 1342 -

شناسه افزوده : فخر، اعظم، 1340 -

شناسه افزوده : جعفری، محمدرضا، 1310 - 1389.

شناسه افزوده : حسینی جلالی، سیدمحمدرضا، 1324 -

شناسه افزوده : سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی. دفتر انتشارات کمک آموزشی

رده بندی کنگره : BP41/4/ت2 1378

رده بندی دیویی : 297/953

شماره کتابشناسی ملی : م 78-3839

فلسفة شهادته علیه السلام

حدّثنا أحمد بن محمّد ومحمّد بن الحسین، عن الحسن بن محبوب، عن علیّ بن رئاب، عن ضریس، قال: قال سمعت أبا جعفر علیه السلام یقول وأناس من أصحابه حوله: إنِّی ⁽¹⁾أعجب من قوم یتولّوننا ویجعلوننا أئمّة ویصفون بأنّ طاعتنا علیهم مفترضة کطاعة اللَّه، ثمّ یکسرون حجّتهم ویخصمون أنفسهم بضعف قلوبهم، فینقصون حقّنا، ویعیبون ذلک ⁽²⁾علینا من أعطاه اللَّه برهان حقّ معرفتنا والتّسلیم لأمرنا، أترون أنّ اللَّه تبارک وتعالی افترض طاعة أولیائه علی عباده، ثمّ یخفی عنهم أخبار السّماوات والأرض ویقطع عنهم موادّ العلم فیما یرد علیهم ممّا فیه قوام دینهم؟ فقال له حمران: جعلت فداک یا أبا جعفر، رأیت ⁽³⁾ما کان من أمر قیام علیّ بن أبی طالب علیه السلام والحسن والحسین علیهما السلام وخروجهم وقیامهم ⁽⁴⁾بدین اللَّه وما أصیبوا به من قتل الطّواغیت إیّاهم والظّفر ⁽⁵⁾بهم حتّی قُتلوا و ⁽⁶⁾غلبوا؟ فقال أبو جعفر علیه السلام: یا حمران! إنّ اللَّه تبارک وتعالی قد کان قدّر ذلک علیهم وقضاه وأمضاه ⁽⁷⁾وحتمه، ثمّ أجراه، فتقدّم ⁽⁸⁾علمٌ من رسول اللَّه صلی الله علیه و آله إلیهم فی ذلک ⁽⁹⁾قام علیّ والحسن والحسین صلوات اللَّه علیهم، وبعلمٍ صمت مَنْ صمت منّا ⁽¹⁰⁾ولو أ نّهم

یا حمران حیث نزل بهم ما نزل من أمر اللَّه وإظهار الطّواغیت علیهم سألوا اللَّه دفع ⁽¹⁾ذلک عنهم وألحّوا ⁽²⁾فیه فی ⁽³⁾إزالة ملک الطّواغیت، إذاً لأجابهم ودفع ذلک عنهم، ثمّ کان انقضاء مدّة ⁽⁴⁾الطّواغیت وذهاب ملکهم أسرع من سلک منظوم انقطع، فتبدّد، وما کان الّذی أصابهم من ذلک یا حمران لذنب اقترفوه ولا لعقوبة معصیة خالفوا اللَّه فیها، ولکن لمنازل وکرامة من اللَّه أراد أن یبلغها ⁽⁵⁾، ⁽⁶⁾فلا تذهبنّ فیهم ⁽⁷⁾المذاهب بک ⁽⁸⁾.

الصّفّار، بصائر الدّرجات،/ 144- 145 رقم 3/ عنه: المجلسی، البحار، 44/ 276- 277؛ البحرانی، العوالم، 17/ 518- 519؛ مثله ابن أمیر الحاجّ، شرح الشّافیة،/ 282- 283

حدّثنا أحمد بن محمّد السّیّاریّ، عن محمّد بن إسماعیل الأنصاریّ، عن صالح بن عقبة الأسدیّ، عن أبیه، قال: قال لی أبو عبداللَّه علیه السلام: یا عقبة! یقولون بأمر، ثمّ یکسرونه ویضعّفونه ویزعمون أنّ اللَّه تبارک وتعالی احتجّ علی خلقه بأمر، ثمّ یحتجب عنه علم السّماوات والأرض، لا واللَّه لا واللَّه، لا واللَّه. قلت: جعلت فداک، فما کان من أمر هؤلاء الطّواغیت، وأمر الحسین بن علیّ علیهما السلام؟ قال: بعلم یأتیه ولأمر هم لو ألحّوا فیه علی اللَّه لأجابهم اللَّه، وکان یکون أهون من السّلک الّذی فیه خرز، ولکن یا عقبة بأمر قد أراده وقضاه وقدّره وبردت علیه الحلول إذا نرید غیر ما أراد.

الصّفّار، بصائر الدّرجات،/ 145 رقم 4

محمّد بن یحیی، عن أحمد بن محمّد، عن ابن محبوب، عن ابن رئاب، عن ضریس الکناسیّ، قال: سمعت أبا جعفر علیه السلام یقول- وعنده اناس من أصحابه-: عجبت من

قومٍ یتولّونا ویجعلونا أئمّة ویصفون أنّ طاعتنا مفترضة علیهم کطاعة رسول اللَّه صلی الله علیه و آله ثمّ یکسرون حجّتهم ویخصمون أنفسهم بضعف قلوبهم، فینقصونا حقّنا ویعیبون ذلک علی من أعطاه اللَّه برهان حقّ معرفتنا والتّسلیم لأمرنا، أترون أنّ اللَّه تبارک وتعالی افترض طاعة أولیائه علی عباده، ثمّ یخفی عنهم أخبار السّماوات والأرض، ویقطع عنهم موادّ العلم فیما یرد علیهم ممّا فیه قوام دینهم؟! فقال له حمران: جعلت فداک، أرأیت ما کان من أمر قیام علیّ بن أبی طالب والحسن والحسین علیهم السلام وخروجهم وقیامهم بدین اللَّه عزّ ذکره، وما اصیبوا من قتل الطّواغیت إیّاهم والظّفر بهم حتّی قُتلوا وغُلبوا؟ فقال أبو جعفر علیه السلام: یا حمران! إنّ اللَّه تبارک وتعالی قد کان قدّر ذلک علیهم وقضاه وأمضاه وحتمه علی سبیل الاختبار ⁽¹⁾، ثمّ أجراه، فبتقدّم علم إلیهم من رسول اللَّه صلی الله علیه و آله قام علیّ والحسن والحسین علیهم السلام، وبعلم صمت من صمت منّا، ولو أ نّهم یا حمران حیث نزل بهم ما نزل من أمر اللَّه عزّ وجلّ وإظهار الطّواغیت علیهم سألوا اللَّه عزّ وجلّ أن یدفع عنهم ذلک وألحّوا علیه فی طلب إزالة ملک الطّواغیت وذهاب ملکهم، إذاً لأجابهم ودفع ذلک عنهم، ثمّ کان انقضاء مدّة الطّواغیت وذهاب ملکهم أسرع من سلک منظوم انقطع فتبدّد، وما کان ذلک الّذی أصابهم یا حمران لذنب اقترفوه، ولا لعقوبة معصیة خالفوا اللَّه فیها، ولکن لمنازل وکرامة من اللَّه، أراد أن یبلغوها، فلا تذهبنّ بک المذاهب فیهم. ⁽²⁾

(شرح: مقصود از این جملات، توبیخ و سرزنش شیعیانی است که می گویند، امام اخبار آسمان ها و زمین را نمی داند و از لحاظ علم مانند یکی از افراد بشر است. امام علیه السلام صریح و روشن به این شیعیان می فهماند که شما با این عقیده خود را در برابر اهل سنت مغلوب می کنید؛ زیرا آن ها می گویند: امام شما هم از لحاظ علم و دانش مانند امام ماست. ای شیعیان ضعیف و سست دل! چرا مقام ما را می کاهید و حجت خود را خرد می کنید؟! مگر ممکن است خدا شخصی را پیشوای دین مردم قرار دهد که از جواب سؤالات مختلف ایشان عاجز بماند؟)

حمران عرض کرد: «قربانت گردم! پس بفرمایید، موضوع قیام علی بن ابی طالب و امام حسن و امام حسین علیهم السلام چگونه شد که ایشان برای یاری دین خدای عز ذکره خروج و قیام کردند و چه بلاها از طغیانگران سرکش دیدند و بالاخره هم بر ایشان غلبه کردند و امامان کشته و مغلوب شدند.»

امام باقر علیه السلام فرمود: «ای حمران! خدای تبارک تعالی آن مصیبات را برای ایشان مقدر فرموده و از مرحله قضا و امضا و حتم گذرانیده و در اختیار خود آن ها گذاشته بود و پس از آن که خود آن ها آن مصیبات را اختیار کردند، خدا هم آن را به مرحله اجرا گذاشت. پس علی و حسن و حسین علیهم السلام با خبری که قبلًا از پیغمبر صلی الله علیه و آله شنیده بودند و می دانستند، قیام کردند و هر کس از ما هم که سکوت کند، سکوتش از روی علم و بصیرت است.

ای حمران! اگر ایشان در زمان گرفتاری و غلبه طغیانگران از خدای عزوجل جداً بخواهند که سلطنت طغیانگران را زائل کند و دولتشان را نابود سازد، خدا اجابت می کند و آن گرفتاری را از ایشان برمی دارد و پس از آن سرآمدن مدت طغیانگران و نابودی سلطنتشان از پاره شدن و از هم پاشیدن یک گلوبند به رشته کشیده، زودتر انجام می گیرد.

ای حمران! بلاهایی که به آن ها می رسد، به واسطه گناهی که از آن ها سر زده و یا برای عقوبت نافرمانی خدا نمی باشد، بلکه برای درجات و کرامتی است که خدا خواسته بدان نائل آیند. نسبت به ایشان گمان های دیگر مبر.»

مصطفوی، ترجمه اصول کافی، 1/ 389- 391

الکلینی، الأصول من الکافی، 1/ 261- 262 رقم 4

وقال: «وَما اللَّهُ یُریدُ ظُلْماً لِلْعِباد» ⁽¹⁾.

فهذا اعتقادنا فی الإرادة والمشیئة، ومخالفونا یشنّعون علینا فی ذلک ویقولون: إنّا نقول إنّ اللَّه تعالی أراد المعاصی، وأراد قتل الحسین بن علیّ- علیهما السلام-. ولیس هکذا نقول.

ولکنّا نقول: إنّ اللَّه تعالی أراد أن یکون معصیة العاصین خلاف طاعة المطیعین.

وأراد أن تکون المعاصی غیر منسوبة إلیه من جهة الفعل، وأراد أن یکون موصوفاً بالعلم بها قبل کونها.

ونقول: أراد اللَّه أن یکون قتل الحسین معصیة خلاف الطّاعة.

ونقول: أراد اللَّه أن یکون قتله منهیّاً عنه غیر مأمور به.

ونقول: أراد اللَّه تعالی أن یکون قتله مستقبحاً غیر مستحسن.

ونقول: أراد اللَّه تعالی أن یکون قتله سخطاً للَّه غیر رضا.

ونقول: أراد اللَّه أ لّایمنع من قتله بالجبر والقدرة کما منع منه بالنّهی.

ونقول: أراد اللَّه أن لا یدفع القتل عنه- علیه السلام- کما دفع الحرق عن إبراهیم، حین قال تعالی للنّار الّتی القیَ فیها: «یا نارُ کونی بَرْداً وسَلاماً علی إبراهیم» ⁽¹⁾.

ونقول: لم یزل اللَّه تعالی عالماً بأنّ الحسین سیُقتل ویدرک بقتله سعادة الأبد، ویشقی قاتله شقاوة الأبد.

ونقول: ما شاء اللَّه کان، وما لم یشأ لم یکن.

هذا اعتقادنا فی الإرادة والمشیئة دون ما نسبه إلینا أهل الخلاف والمشنّعون علینا من أهل الإلحاد.

الصّدوق، الاعتقادات (من المصنّفات)، 5- 1/ 32- 33

حدّثنا محمّد بن إبراهیم بن إسحاق الطّالقانیّ رضی الله عنه، قال: کنت عند الشّیخ أبی القاسم الحسین بن روح قدّس اللَّه روحه مع جماعة فیهم ⁽²⁾علیّ بن عیسی القصریّ، فقام إلیه رجل، فقال له ⁽³⁾: إنِّی ⁽⁴⁾ارید أن أسألک عن شی ء، فقال له: سل عمّا بدا لک، فقال الرّجل: أخبرنی عن الحسین بن علیّ علیهما السلام أهو ولیّ اللَّه؟ قال: نعم، قال: أخبرنی عن قاتله، أهو عدوّ اللَّه؟ قال: نعم، قال الرّجل: فهل یجوز أن یسلّط اللَّه عزّ وجلّ عدوّه علی ولیِّه؟

فقال ⁽¹⁾له أبو القاسم الحسین بن روح ⁽²⁾قدّس اللَّه روحه: افهم عنِّی ⁽³⁾ما أقول لک، اعلم ⁽⁴⁾أنّ اللَّه عزّ وجلّ لا یخاطب ⁽⁵⁾النّاس بمشاهدة ⁽⁶⁾العیان ولا یشافههم بالکلام، ولکنّه جلّ جلاله ⁽⁷⁾یبعث إلیهم رسلًا ⁽⁸⁾من أجناسهم وأصنافهم بشراً مثلهم، ولو بعث إلیهم رسلًا من غیر صنفهم ⁽⁹⁾وصورهم لنفروا عنهم ولم یقبلوا منهم، فلمّا جاؤوهم وکانوا من جنسهم ⁽¹⁰⁾یأکلون الطّعام ⁽¹¹⁾ویمشون فی الأسواق قالوا لهم: ⁽¹²⁾أنتم بشر مثلنا ولا نقبل منکم حتّی تأتوننا ⁽¹³⁾بشی ء نَعْجِزْ ⁽¹⁴⁾أن نأتی بمثله، فنعلم أ نّکم مخصوصون دوننا بما لا نقدر علیه، فجعل اللَّه عزّ وجلّ لهم المعجزات الّتی یعجز الخلق عنها، فمنهم من جاء بالطّوفان بعد الإنذار والإعذار، فغرق ⁽¹⁵⁾جمیع مَنْ طغی وتمرّد، ومنهم من ألقی فی النّار، فکانت ⁽¹⁶⁾برداً وسلاماً، ومنهم مَنْ أخرج من الحجر ⁽¹⁷⁾الصّلد ناقة ⁽¹⁸⁾وأجری من ⁽¹⁹⁾ضرعها لبناً،

ومنهم من فلق له البحر، وفجّر له من الحجر ⁽¹⁾العیون، وجعل له العصا الیابسة ثعباناً تلقف ما یأفکون، ومنهم من أبرأ الأکمه والأبرص ⁽²⁾وأحیی الموتی بإذن اللَّه، وأنبأهم بما یأکلون وما یدّخرون فی بیوتهم، ومنهم من انشقّ له القمر، وکلّمته ⁽³⁾البهائم مثل البعیر والذّئب وغیر ذلک.

فلمّا أتوا بمثل ذلک ⁽⁴⁾وعجز الخلق ⁽⁵⁾عن أمرهم وعن ⁽⁶⁾أن یأتوا بمثله کان من تقدیر اللَّه عزّ وجلّ ولطفه بعباده وحکمته أن جعل أنبیاءه علیهم السلام مع هذه ⁽⁷⁾القدرة والمعجزات فی حالة ⁽⁸⁾غالبین وفی ⁽⁹⁾أخری مغلوبین، وفی حال قاهرین ⁽¹⁰⁾وفی أخری ⁽¹¹⁾مقهورین ولو جعلهم اللَّه ⁽¹²⁾عزّ وجلّ فی جمیع أحوالهم ⁽¹³⁾غالبین وقاهرین ⁽¹⁴⁾ولم یبتلهم ولم یمتحنهم لاتّخذهم النّاس آلهة من دون اللَّه عزّ وجلّ ⁽¹⁵⁾ولمّا عرف فضل صبرهم علی البلاء والمحن والاختبار ⁽¹⁶⁾، ولکنّه ⁽¹⁷⁾عزّ وجلّ جعل أحوالهم فی ذلک کأحوال غیرهم لیکونوا فی حال ⁽¹⁸⁾المحنة والبلوی ⁽¹⁹⁾صابرین، وفی حال ⁽²⁰⁾العافیة والظّهور علی الأعداء شاکرین، ویکونوا

فی جمیع أحوالهم متواضعین غیر ⁽¹⁾شامخین ولا متجبِّرین ⁽²⁾، ولیعلم العباد أنّ لهم علیهم السلام إلهاً هو خالقهم ومدبِّرهم فیعبدوه ویطیعوا رسله، و ⁽³⁾تکون حجّة اللَّه ⁽⁴⁾ثابتة علی من تجاوز الحدّ فیهم وادّعی لهم الرّبوبیّة، أو عاند أو خالف وعصی وجحد بما أتت به الرّسل والأنبیاء علیهم السلام «لیهلکَ مَنْ هَلَکَ عَنْ بَیِّنَةٍ ویَحْیی مَنْ حَیَّ عن بَیِّنة» ⁽⁵⁾.

⁽⁶⁾⁽⁷⁾قال محمّد بن إبراهیم بن إسحاق رضی الله عنه: فعدت ⁽⁸⁾إلی الشّیخ أبی القاسم ⁽⁹⁾بن روح قدّس اللَّه روحه من ⁽¹⁰⁾الغد وأنا أقول فی نفسی: أتراه ذکر ⁽¹¹⁾ما ذکر لنا ⁽¹²⁾یوم أمس من ⁽¹³⁾عند نفسه، فابتدأنی، فقال لی: یا محمّد بن إبراهیم! لإن أخرّ من السّماء فتخطفنی الطّیر أو تهوی بی الرّیح فی ⁽¹⁴⁾مکان سحیق أحبّ إلیّ من أن أقول فی دین اللَّه عزّ وجلّ برأیی أو ^(15)(16)من عند نفسی، بل ذلک عن ⁽¹⁷⁾الأصل ومسموع عن ⁽¹⁸⁾الحجّة صلوات اللَّه علیه وسلامه. ⁽¹⁹⁾

آن مرد گفت: «به من بگو حسین بن علی علیه السلام ولی خدا بود؟»

گفت: «آری.»

گفت: «بگو بدانم قاتلش دشمن خدا بود؟»

گفت: «آری.»

آن مرد گفت: «رواست که خدای عز وجل دشمن خود را بر دوست خود مسلط سازد؟» ابو القاسم بن روح به او گفت: «آنچه من به تو می گویم بفهم: بدان که خدای عز وجل مردم را با مشاهده دیدار طرف خطاب نمی سازد و رو به رو به آن ها سخن نمی گوید، ولی خدای جل جلاله رسولانی از جنس و صنف خودشان بر آن ها مبعوث می کند که مانند آن ها بشرند. و اگر رسولانی غیر از جنس بشر و به صورت دیگر بر آن ها فرستد، از او بگریزند و از او نپذیرند. چون رسولان خدا نزد آنان آمدند و از جنس خود آن ها بودند، طعام می خوردند و در بازارها می گردیدند، باز هم گفتند: شما چون ما بشر هستید و از شما نپذیریم، تا معجزه ای بیاورید که ما آن را نتوانیم آورد، و بدانیم که شما از میان ما اختصاص به رسالت خدا دارید به عملی که ما بر آن توانایی نداریم. و خدا برای آن ها معجزاتی قرار داد که بشر از آن ها عاجز است. یکی از آن ها بعد از تبلیغ دعوت توفان آورد و همه کسانی که طغیان و تمرد کرده بودند، غرق کرد. و یکی را در آتش انداختند و آتش بر او سرد و سلامت شد. و یکی از میان سنگ خارا ماده شتر بیرون آورد و از پستانش شیر روان کرد. و برای یکی دریا شکافت و از سنگ چشمه ها روان گردید. و عصای خشک او اژدهایی شد که سحر آن ها را بلعید. و یکی از آن ها کور و برص دار را بهبود کرد و به اذن خدا مرده را زنده کرد و از آنچه می خوردند و در خانه های خود ذخیره می کردند، به آن ها خبر می داد. و برای یکی از آن ها ماه شکافت و جاندارانی چون شتر و گرگ با او سخن گفتند. چون این کارها را کردند و خلق از آن عاجز بودند و نتوانستند مانند آن را بیاورند، خدای عزوجل از لطفی که به بندگانش دارد و حکمت خود مقدر کرد که پیغمبران با این قدرت و معجزات خود گاهی غالب باشند و گاهی مغلوب، گاهی قاهر و گاهی مقهور. و اگر خدا در همه حال آن ها را غالب و قاهر می نمود و گرفتاری نداشتند و خواری نمی دیدند:

1- مردم در برابر خدای عز وجل آن ها را می پرستیدند.

2- فضیلت صبرشان بر بلا و محنت و امتحان شناخته نمی شد.

ولی خدای عز وجل احوال آن ها را در این باره چون دیگران قرار داد، تا در حال محنت و گرفتاری صبر کنند و در حال عافیت و غلبه بر دشمن شکر کنند، و در هر حال متواضع باشند و گردن فرازی و تکبر نورزند. و مردم بدانند که آن ها هم معبودی دارند که او آفریننده و مدبّر آن هاست، و او را بپرستند و از رسولان او فرمان برند و حجت خدا درباره کسانی که حدّ آن ها را فرا برد و ادعای خدایی آن ها کند، یا از طرف دیگر عناد ورزد و مخالفت و عصیان کند و منکر دستوراتی شود که انبیا و رسل آوردند، تمام گردد. «تا هر کس هلاک شود، از روی بینه باشد و هر کس زنده هدایت شود، از روی بینه باشد.»

محمدبن ابراهیم بن اسحاق گوید: فردا دوباره خدمت شیخ ابو القاسم رفتم و با خود می گفتم: آیا آنچه دیروز برای ما گفت، از پیش خود گفت؟

بدون پرسش به من رو کرد و گفت: «ای محمد بن ابراهیم! اگر از آسمان پرتاب شوم و مرا پرنده برباید و باد مرا در دره عمیق افکند، دوست تر دارم تا در دین خدای عز وجل برای خود از پیش خود چیزی بگویم. بلکه این گفتار من مأخوذ از اصل است و مسموع از امام است. صلوات اللَّه وسلامه علیه.»

کمره ای، ترجمه کمال الدین، 2/ 184- 186

الصّدوق، کمال الدّین، 2/ 507- 509 رقم 37، علل الشرائع، 1/ 282- 284 رقم 1/ عنه: الطّوسی، الغیبة،/ 197- 199؛ أبو منصور الطّبرسی، الاحتجاج، 2/ 285- 288؛ الرّاوندی، الدّعوات،/ 66- 68؛ الحرّ العاملی، إثبات الهداة، 1/ 117- 118؛ المجلسی، البحار، 44/ 273- 274؛ البحرانی، العوالم، 17/ 521- 522

المسألة العشرون. قال السّائل: الإمام عندنا [مجمع] علی أ نّه یعلم ما یکون، فما بال أمیر المؤمنین علیه السلام خرج إلی المسجد وهو یعلم أ نّه مقتول وقد عرف قاتله والوقت والزّمان؟ وما بال ⁽¹⁾الحسین علیه السلام صار إلی أهل ⁽²⁾الکوفة وقد علم أ نّهم یخذلونه ولا ینصرونه، وأ نّه مقتول فی سفرته تلک؟ ولِمَ لمّا ⁽³⁾حوصر- وقد علم أنّ الماء منه ولو حفر علی أذرع یسیرة- لم یحفر، ولِمَ ⁽⁴⁾أعان علی نفسه حتّی تلف عطشاً؟ والحسن علیه السلام وادع معاویة ⁽⁵⁾وهو یعلم أ نّه ینکث ولا یفی ویقتل شیعة أبیه، علیهما السلام.

والجواب- وباللَّه التّوفیق-: [عن] قوله: إنّ الإمام یعلم ما یکون فإجماعنا: أنّ الأمر علی خلاف ما قال. وما أجمعت الشّیعة قطّ علی هذا القول، وإنّما إجماعهم ثابت علی أنّ الإمام یعلم الحکم فی کلِّ ما یکون، دون أن یکون عالماً بأعیان ما یحدث ویکون، علی التّفصیل والّتمییز. وهذا یسقط الأصل الّذی بنی علیه الأسئلة بأجمعها.

فصل ⁽¹⁾: ولسنا نمنع أن یعلم الإمام أعیان ⁽²⁾الحوادث تکون ⁽³⁾بإعلام اللَّه تعالی له ذلک. فأمّا القول بأ نّه یعلم کلّ ما یکون، فلسنا نطلقه ولا نصوّب قائله لدعواه فیه من غیر حجّة ولا بیان.

فصل ⁽⁴⁾: والقول بأنّ أمیر المؤمنین علیه السلام کان یعلم قاتله والوقت الّذی ⁽⁵⁾یقتل فیه، فقد جاء الخبر متظاهراً أ نّه کان یعلم فی الجملة أ نّه مقتول. وجاء أیضاً بأ نّه کان ⁽⁶⁾یعلم قاتله علی التّفصیل، فأمّا علمه فی وقت ⁽⁷⁾قتله، فلم یأتِ ⁽⁸⁾فیه أثر علی التّفصیل، ولو جاء فیه أثر لم یلزم ما ظنّه المستضعفون ⁽⁹⁾، إذ کان لا یمتنع أن یتعبّده اللَّه بالصّبر علی الشّهادة والاستسلام للقتل، لیبلغه ⁽¹⁰⁾اللَّه بذلک من علوّ الدّرجة ⁽¹¹⁾ما لا یبلغه إلّابه، ولعلمه تعالی بأ نّه یطیعه فی ذلک طاعة لو کلّفها سواه ⁽¹²⁾لم یؤدّها، ویکون فی المعلوم من اللّطف بهذا التّکلیف لخلق من النّاس ما لا یقوم مقامه غیره، فلا یکون ⁽¹³⁾بذلک أمیر المؤمنین علیه السلام ملقیاً بیده إلی التّهلکة، ولا معیناً علی نفسه معونة مستقبحة ⁽¹⁴⁾فی العقول.

فصل: فأمّا علم الحسین علیه السلام بأنّ أهل الکوفة خاذلوه، فلسنا نقطع علی ذلک، إذ لا حجّة علیه من عقل ولا سمع. ولو کان عالماً بذلک لکان الجواب عنه ما قدّمناه فی الجواب عن علم أمیر المؤمنین علیه السلام بوقت قتله ⁽¹⁵⁾والمعرفة بقاتله لما ذکرناه.

فصل: أمّا ⁽¹⁶⁾دعواه علینا أ نّا نقول إنّ الحسین علیه السلام کان عالماً بموضع الماء وقادراً

علیه، فلسنا نقول ذلک ولا جاء به خبر علی ⁽¹⁾حال، وظاهر الحال الّتی کان علیها الحسین علیه السلام فی ⁽²⁾طلب الماء والاجتهاد فیه یقضی بخلاف ذلک. ولو ثبت أ نّه کان عالماً بموضع الماء لم یمتنع فی العقول أن یکون متعبِّداً بترک السّعی فی طلب الماء ⁽³⁾من ذلک الموضع، ومتعبِّداً بالتماسه ⁽⁴⁾من حیث کان ممنوعاً منه حسب ما ذکرناه فی أمیر المؤمنین علیه السلام، غیر أنّ ⁽⁵⁾الظّاهر فی خلاف ⁽⁶⁾ذلک، علی ما قدّمناه.

فصل: والکلام فی علم الحسن علیه السلام ⁽⁷⁾بعاقبته حال ⁽⁸⁾موادعته معاویة بخلاف ما تقدّم، وقد جاء الخبر بعلمه ذلک، وکان شاهد الحال له یقضی به، غیر أ نّه دفع به عن تعجیل قتله وتسلیم أصحابه ⁽⁹⁾إلی معاویة. وکان فی ذلک لطف فی مقامه ⁽¹⁰⁾إلی حال معیّنة ⁽¹¹⁾ولطف لبقاء کثیر من شیعته وأهله وولده، و ⁽¹²⁾رفع لفساد ⁽¹³⁾فی الدّین هو أعظم من الفساد الّذی حصل عند هدنته، وکان علیه السلام أعلم بما صنع لما ذکرناه، وبیّنّا ⁽¹⁴⁾الوجه فیه وفصّلناه ⁽¹⁵⁾.

المفید، المسائل العکبریّة (من المصنّفات)، 6- 1/ 69- 72/ عنه: المجلسی، البحار 42/ 257- 258

وسأل فقال: رأینا صاحب الحبشة لمّا سار إلی البیت منعه اللَّه منه وأهلکه دونه. والحجّاج رماه بالعذرة وهدمه، والقرمطیّ قتل النّاس حوله وسلبه کسوته وقلع الحجر، ولم یُمنعا من ذلک ولا عُجِّل علیهما العقوبة علیه.

والجواب عن هذا السّؤال، قد سلف فی إمهال اللَّه تعالی قتل الحسین علیه السلام. وذُکر ما یتعلّق بأفعال اللَّه عزّ وجلّ من مصالح الخلق، وأنّ المصالح تختلف فلا حاجة إلی تکراره.

فصل: علی أنّ بین الأمرین فرقاً، وهو أنّ صاحب الحبشة قصد البیت للاستخفاف بحرمته، والإنکار لحرمته، والدّفع لفرض اللَّه تعالی فی تعظیمه، والکفر بما أوجبه من ذلک، ولم یقصد لغیره ولا أراد السّوء لسواه، فعجّل اللَّه تعالی له النّقمة لذلک، وأنظر القاصدین له من أهل الملّة، إذ لم یکن قصدهم له من أجل نفسه، ولا للکفر بفرضه والعناد للَّه فی تعظیمه، وإنّما قصدوه لغیره ممّن لم یکن له عند اللَّه تعالی من الحرمة کحرمته، بل لم یکن لأکثرهم عند اللَّه سبحانه حرمة فی الدّین، لضلالهم عن الهدی، وسلوکهم فی الأفعال والأقوال طریق الرّدی. وهذا یوضح عن فرق ما بین الجرمین ویفصل بین أحکام المعصیتین، واللَّه ولیّ التّوفیق.

المفید، المسائل العکبریّة (من المصنّفات)، 6- 1/ 84- 85

وعن محمّد بن الحسین بن أبی الخطّاب ⁽¹⁾وأحمد وعبداللَّه ابنی محمّد بن عیسی عن الحسن بن محبوب، عن علیّ بن رئاب، عن ضریس الکناسیّ، قال: سمعت أبا جعفر علیه السلام یقول- وعنده اناس من أصحابه وهم حوله-:

إنِّی لأعجب من قومٍ یتولّونا، ویجعلونا أئمّة، ویصفون بأنّ طاعتنا مفترضة علیهم کطاعة اللَّه، ثمّ یکسرون ⁽²⁾حجّتهم، ویخصمون أنفسهم لضعف قلوبهم، فینقصونا حقّنا، ویعیبون ذلک علی من أعطاه اللَّه برهان حقّ معرفتنا، والتّسلیم لأمرنا. ⁽³⁾أیرون أنّ ⁽⁴⁾اللَّه افترض طاعة أولیائه علی عباده، ثمّ یخفی عنهم ⁽⁵⁾أخبار السّماوات والأرض، ویقطع عنهم موادّ العلم فیما یرد علیهم ممّا فیه قوام دینهم؟!

فقال له حمران: یا ابن رسول اللَّه! أرأیت ما کان من قیام أمیر المؤمنین والحسن

والحسین علیهم السلام وخروجهم وقیامهم بدین اللَّه وما اصیبوا به من قبل الطّواغیت، والظّفر بهم حتّی قُتلوا وغُلبوا؟

فقال أبو جعفر علیه السلام: ⁽¹⁾ولو أ نّهم یا حمران حیث ⁽²⁾نزل بهم ما نزل من ذلک سألوا اللَّه ⁽³⁾أن یرفع ذلک عنهم ⁽⁴⁾، وألحّوا علیه فی إزالة ملک ⁽⁵⁾الطّواغیت ⁽⁶⁾عنهم، إذاً لأجابهم ودفع ذلک عنهم، ثمّ کان انقضاء مدّة الطّواغیت ⁽⁷⁾وذهاب ملکهم ⁽⁸⁾أسرع من سلک منظوم انقطع فتبدّد، وما کان الّذی أصابهم لذنب اقترفوه، ولا لعقوبة معصیة خالفوه ⁽⁹⁾فیها، ولکن لمنازل وکرامة من اللَّه أراد ⁽¹⁰⁾أن یبلغوها، فلا تذهبنّ بکم ⁽¹¹⁾المذاهب ⁽¹²⁾.

الرّاوندی، الخرائج والجرائح، 2/ 870- 871 رقم 87/ عنه: حسن بن سلیمان، بصائر الدّرجات،/ 120- 121؛ المجلسی، البحار، 26/ 149- 150

وعن ⁽¹³⁾أحمد بن محمّد السیّاریّ، عن محمّد بن إسماعیل الأنصاریّ، عن صالح بن عقبة الأسدیّ، عن أبیه، قال: قال لی أبو عبداللَّه علیه السلام: یقولون بأمر ثمّ یکسرونه ویضعِّفونه، یزعمون أنّ اللَّه احتجّ علی خلقه برجل، ثمّ یحجب عنه علم السّماوات والأرض، لا واللَّه، لا واللَّه، لا واللَّه.

قلت: فما کان من أمر هؤلاء الطّواغیت، وأمر الحسین بن علیّ علیه السلام؟

فقال: لو أ نّهم ألحّوا فیه علی اللَّه لأجابهم اللَّه، وکان ⁽¹⁾أهون من سلک یکون ⁽²⁾فیه خرز انقطع فذهب، ولکن کیف؟ ⁽³⁾إذاً نرید غیر ما أراد اللَّه.

یعنی أنّ اللَّه تعالی لم یرد ذلک إلجاءً واضطراراً، وإنّما أراد أن یکون ذلک اختیاراً، والإلجاء ⁽⁴⁾ینافی التّکلیف، وکذلک نحن نرید مثل ذلک، ولا نخالف اللَّه.

الرّاوندی، الخرائج والجرائح، 2/ 871 رقم 88/ عنه: المجلسی، البحار، 26/ 152

أقول: وسأذکر تعزیةً لمولانا جعفر بن محمّد الصّادق علیه السلام، کتبها إلی بنی عمِّه رضوان اللَّه علیهم لمّا حُبِسوا، لیکون مضمونها تعزیةً عن الحسین علیه السلام وعترته وأصحابه رضوان اللَّه علیهم، رویناها بإسنادنا الّذی ذکرنا من عدّة طرق إلی جدِّی أبی جعفر الطّوسیّ، عن ⁽⁵⁾المفید محمّد بن محمّد بن النّعمان والحسین بن عبیداللَّه، عن أبی جعفر محمّد بن علیّ ابن الحسین بن بابویه، عن محمّد بن الحسن بن الولید، عن محمّد بن الحسن الصّفّار، عن محمّد بن الحسین بن أبی الخطّاب، عن محمّد بن أبی عُمیر، عن إسحاق بن عمّار.

ورویناها أیضاً بإسنادنا إلی جدِّی أبی جعفر الطّوسیّ، عن أبی الحسین أحمد بن محمّد ابن سعید بن موسی الأهوازیّ، عن أبی العبّاس أحمد بن محمّد بن سعید، قال: حدّثنا محمّد بن الحسن القطرانیّ، قال: حدّثنا حسین ⁽⁶⁾بن أیّوب الخثعمیّ، قال: حدّثنا صالح ابن أبی الأسود، عن عطیّة بن نجیح بن المطهّر الرّازیّ وإسحاق بن عمّار الصّیرفیّ، قالا معاً: إنّ أبا عبداللَّه جعفر بن محمّد علیه السلام کتب إلی عبداللَّه بن الحسن رضی الله عنه حین حمل هو وأهل بیته یُعزِّیه عمّا صار إلیه:

بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم، إلی الخلف الصّالح والذّرِّیّة الطّیِّبة من ولد أخیه وابن عمِّه،

أمّا بعد، فلئن کنتَ تفرّدتَ ⁽¹⁾أنتَ وأهل بیتک ممّن حُمل معک بما أصابکم ما انفردتَ بالحزن والغبطة والکآبة وألیم وجع القلب دونی، فلقد نالنی من ذلک الجزع ⁽²⁾والقلق وحرِّ المصیبة مثل ما نالک، ولکن رجعت إلی ما أمر اللَّه جلّ جلاله به المتّقین من الصّبر وحسن العزاء حین یقول لنبیِّه صلی الله علیه و آله: ف «اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فإنّک بأعْیُنِنا» ⁽³⁾، وحین یقول: «فاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ ولا تَکُنْ کَصاحِبِ الحُوتِ» ⁽⁴⁾، وحین یقول لنبیِّه صلی الله علیه و آله، حین مُثِّل بحمزة: «وإن عاقَبْتُمْ فعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بهِ ولئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خیرٌ للصّابِرینَ» ⁽⁵⁾، و ⁽⁶⁾صبر صلی الله علیه و آله ولم یتعاقب ⁽⁷⁾، وحین یقول: «وأمُرْ أهْلَکَ بالصَّلَاةِ واصْطَبِر عَلَیْها لانسأ لُک رِزْقاً نحنُ نَرْزُقُکَ والعاقِبَةُ للتّقْوی» ⁽⁸⁾، وحین یقول: «الّذِینَ إذا أصابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قالُوا إنّا للَّهِ وإنّا إلیهِ راجِعُونَ* اولئِکَ عَلَیْهِم صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهم ورَحْمَةٌ واولئِکَ هُمُ المُهْتَدُونَ» ⁽⁹⁾، وحین یقول: «إنّما یُوَفَّی الصّابِرُونَ أجْرَهُمْ بِغَیْرِ حِسابٍ» ⁽¹⁰⁾، وحین یقول لقمان لابنه: «واصْبِرْ عَلی ما أصابَکَ إنّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ الامُورِ» ⁽¹¹⁾، وحین یقول عن موسی وقالَ لقومِهِ «اسْتَعِینُوا باللَّهِ واصْبِرُوا إنّ الأرْضَ للَّهِ یُورِثُها مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ والعاقِبَةُ للمُتّقِینَ» ⁽¹²⁾، وحین یقول: «الّذِینَ آمَنُوا وعَمِلُوا الصّالِحاتِ وتَواصَوا بالحَقِ وتواصَوا بالصّبْرِ» ⁽¹³⁾، وحین یقول: «ثُمّ کانَ مِنَ الّذِینَ آمَنُوا وتَواصَوا بالصّبْرِ وتَواصَوا

بالمَرْحَمَةِ» ⁽¹⁾، وحین یقول: «وَلِنَبْلُوَنَّکُمْ بَشَی ءٍ مِنَ الخَوْفِ والجُوعِ ونَقْصٍ مِنَ الأمْوالِ والأنْفُسِ والثَّمَراتِ وبَشِّرِ الصّابِرینَ» ⁽²⁾، وحین یقول: «وَکَأیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ فَما وَهَنُوا لِما أصابَهُمْ فی سَبیلِ اللَّهِ وما ضَعُفُوا وما اسْتَکَانُوا واللَّهُ یُحِبُّ الصّابِرِینَ» ⁽³⁾، وحین یقول: «والصّابِرِینَ والصّابِراتِ» ⁽⁴⁾، وحین یقول: «واصْبِرْ حَتّی یَحْکُمَ اللَّهُ وَهُوَ خَیْرُ الحاکِمِینَ» ⁽⁵⁾، وأمثال ذلک من القرآن کثیر، واعلم أی عمّ وابن عمّ: أنّ اللَّه جلّ جلاله لم یبال بضرّ الدّنیا لولیِّه ساعة قطّ ولا شی ء أحبّ إلیه من الضّرّ والجهد والإذاء ⁽⁶⁾مع الصّبر، وأنّه تبارک وتعالی لم یُبال بنعیم الدّنیا لعدوِّه ساعةٌ قطّ، ولولا ذلک ما کان أعداؤه یقتلون أولیاءه ویخیفونهم ⁽⁷⁾ویمنعونهم وأعداؤه آمنون مطمئنّون عالون ظاهرون، ولولا ذلک ⁽⁸⁾ما قُتل زکریّا واحتجب یحیی ⁽⁹⁾ظلماً وعدواناً فی بغیٍّ من البغایا، ولولا ذلک ما قُتِلَ جدّک علیّ بن أبی طالب صلی الله علیه و آله لمّا قام بأمر اللَّه جلّ وعزّ ظلماً، وعمّک الحسین ابن فاطمة صلّی اللَّه علیهما اضطهاداً وعدوانا، ولولا ذلک ما قال اللَّه عزّ وجلّ فی کتابه: «وَلَوْلا أن یَکُونَ النّاسُ امَّةً واحِدَةً لَجَعَلْنا لِمَنْ یَکْفُرُ بالرّحْمنِ لِبُیُوتِهِمْ سُقُفاً مِنْ فِضَّةٍ ومَعارِجَ عَلَیْها یَظْهَرُونَ» ⁽¹⁰⁾، ولولا ذلک لما قال فی کتابه: «أیَحْسَبُونَ أنّما نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مالٍ وبَنِینَ* نُسارِعُ لَهُمْ فی الخَیْراتِ بَلْ لایَشْعُرُونَ» ⁽¹¹⁾، ولولا ذلک لما جاء فی الحدیث: «لولا أن یحزن المؤمن لجعلتُ للکافر عصابةً من حدیدٍ لا یصدع رأسه أبداً»، ولولا

ذلک لما جاء فی الحدیث: «إنّ الدّنیا لا تُساوی عند اللَّه جناحَ بَعُوضَةٍ»، ولولا ذلک ما سقی کافراً منها شربةً من ماء، ولولا ذلک لما جاء فی الحدیث: «لو أنّ مؤمناً علی قُلّةِ جبلٍ، لانبعث ⁽¹⁾اللَّه له کافراً أو منافقاً یؤذیه»، ولولا ذلک لما جاء فی الحدیث: «إنّه إذا أحبّ اللَّه قوماً أو أحبّ عبداً، صبّ علیه البلاء صبّاً، فلا یخرج من غمٍّ إلّاوقع فی غمٍّ»، ولولا ذلک لما جاء فی الحدیث: «ما من جرعتین أحبّ إلی اللَّه عزّ وجلّ أن یجرعهما عبده المؤمن فی الدّنیا من جرعةِ غیظِ کظمٍ علیها وجُرعة حُزنٍ عند مصیبةٍ صبرَ علیها بحُسْنِ عزاءٍ واحتسابٍ»، ولولا ذلک لما کان أصحاب رسول اللَّه صلی الله علیه و آله یدعون علی مَنْ ظلمهم بطُول العمر وصحّة البدن وکثرة المال والولد، ولولا ذلک ما بلغنا أنّ رسول اللَّه صلی الله علیه و آله کان إذا خصّ رجلًا بالتّرحّم علیه والاستغفار استُشهد.

فعلیکم یا عمِّ وابن عمِّ وبنی عمومتی وإخوتی بالصّبر والرِّضا والتّسلیم والتّفویض إلی اللَّه جلّ وعزّ والرِّضا والصّبر ⁽²⁾علی قضائه والتمسّک بطاعته والنّزول عند أمره.

أفرغ اللَّه علینا وعلیکم الصّبر، وختم لنا ولکم بالأجر والسّعادة، و ⁽³⁾أنقذکم وإیّانا ⁽⁴⁾من کلِّ هَلکةٍ بحوله وقوّته، إنّه سمیعٌ قریب، وصلّی اللَّه علی صفوته من خلقه محمّد النّبیّ وأهل بیته.

ابن طاووس، إقبال الأعمال، 3/ 82- 85 عنه: المجلسی، البحار، 47/ 298- 301

دعوات الرّاوندیّ: عن ربیعة بن کعب، قال: سمعت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله یقول: ستکون بعدی فتنة، فإذا کان ذلک فالتزموا علیّ بن أبی طالب علیه السلام.

ومنه فی کلام أبی جعفر علیه السلام وقد سأله حمران عمّا اصیب به أمیر المؤمنین والحسن والحسین علیهم السلام من قتل الطّواغیت إیّاهم والظّفر بهم حتّی قُتلوا وغُلبوا؟ وقال علیه السلام: ولو أ نّهم یا حمران حیث نزل بهم ما نزل من أمر اللَّه وإظهار الطّواغیت علیهم سألوا اللَّه دفع

ذلک عنهم لدفع [اللَّه ذلک عنهم]، ثمّ کان انقضاء مدّة الطّواغیت وذهاب ملکهم أسرع من سلک منظوم انقطع فتبدّد، وما کان الّذی أصابهم یا حمران لذنب اقترفوه ولا لعقوبة من معصیة خالفوا اللَّه فیها، ولکن لمنازل وکرامة أراد [اللَّه] أن یبلغهم إیّاها، فلا یذهبنّ بک المذاهب فیهم. ⁽¹⁾⁽²⁾

شیخ ابو القاسم گفت: «بپرس از هر چه خواهی.»

گفت: «مرا خبر ده که حسین بن علی علیه السلام، آیا ولی خدا بود؟»

گفت: «بلی.»

گفت: «آیا قاتل او لعنه اللَّه، دشمن خدا بود؟»

گفت: «بلی.»

گفت: «آیا جایز است که خدا دشمن خود را بر دوست خود مسلط گرداند؟»

شیخ گفت: «آنچه می گویم بفهم. بدان که مردم حق تعالی را نمی توانند دید، و همه کس کلام الهی را بی واسطه نمی توانند شنید. ولیکن جناب مقدس ایزدی، رسولی از جنس وصنف ایشان برای ایشان می فرستاد که مثل ایشان باشد؛ زیرا که اگر رسول ایشان به صورت ایشان نمی بود و از غیر صنف ایشان بود، هر آینه از ایشان نفرت می کردند و قبول قول ایشان نمی کردند. چون از جنس ایشان بودند و طعام می خوردند و در بازارها راه می رفتند، گفتند: نیستید شما مگر مثل ما، پس قبول نمی کنیم از شما تا بیاورید چیزی که ما از اتیان به مثل آن عاجز باشیم، و بدانیم که به آن سبب خدا شما را مخصوص گردانیده است به رسالت و خلافت خود. پس حق تعالی برای ایشان معجزه ای چند مقرر کرد که سایر خلق عاجز بودند از اتیان به مثل آن ها. پس بعضی از ایشان بعد از انذار و تخویف توفان آورد و متمردان قوم خود را غرق کرد. و بعضی را در آتش انداخت و حق تعالی آتش را بر او سرد و سلامت گردانید. و بعضی از سنگ سخت ناقه بیرون آورد که از پستانش شیر جاری بود. و بعضی از ایشان دریا را شکافت و از سنگ خشک چشمه ها جاری گردانید، و عصا را اژدها کرد. و بعضی از ایشان کور وپیس را شفا داد و مرده را به اذن خدا زنده کرد. و خبر داد ایشان را به آنچه می خوردند و در خانه ها ذخیره می کردند. و بعضی از ایشان ماه برای ایشان شکافته شد، و حیوانات با او سخن گفتند. چون این معجزات را آوردند و امت های ایشان عاجز شدند از اتیان به مثل آن ها. پس حق تعالی به مقتضی لطف خود نسبت به بندگان و حکمت کامله خود، پیغمبران خود را به این معجزات گاهی غالب گردانیدو گاهی مغلوب، در حالتی دیگر مقهور؛ زیرا که اگر به این معجزات و خوارق عادات در جمیع احوال غالب و قاهر بودند و به بلاها و مصائب ممتحن نمی شدند، هر آینه مردم ایشان را خدایان می دانستند، و هر آینه نمی دانستند فضیلت صبر ایشان را بر بلاها. ولیکن حق تعالی در این امور احوال ایشان را مثل احوال دیگران گردانید، تا آن که در حال بلا و محنت صابر باشند و در حالت رخا و عافیت شاکر. و در جمیع احوال خود در مقام تواضع و فروتنی باشند، و تکبر و تجبر ننمایند. و مردم بدانند که ایشان را خدایی هست که او خالق و مدبر ایشان است. پس آن خداوند را عبادت و اطاعت کنند. و حجت خدا تمام باشد بر کسی که در باب ایشان از حد به در رود و دعوی پروردگاری از برای ایشان کند، یا معانده و مخالفت و عصیان ایشان کند، و آنچه ایشان آورده اند از جانب خدا انکار کند، تا آن که هر که هلاک شود بعد از اتمام حجت هلاک شود. و هر که نجات یابد، به دلیل و برهان نجات یابد.»

پس شیخ ابو القاسم اظهار نمود که: «آنچه گفتم از پیش خود نگفتم، و از حضرت صاحب الامر علیه السلام شنیدم.»

مجلسی، جلاء العیون،/ 567- 568

صفار به سند معتبر روایت کرده است که: روزی اصحاب امام محمد باقر علیه السلام در خدمت آن حضرت نشسته بودند. فرمود: «عجب دارم از گروهی که ولایت ما را اختیار کرده اند و ما را امام می دانند، و اطاعت ما را بر خود واجب می شمارند مانند طاعت خدا، و به ضعف عمل های خود مرتبه ما را پست می کنند، و عیب می کنند بر جماعتی که رتبه ما را می شناسند و رتبه ما را می دانند و کمالات ما را بیان می فرمایند، و ایشان را نسبت به غلو می دهند. آیا گمان دارید که خداوند عالمیان، اطاعت دوستان خود را بر خلق واجب گرداند و از ایشان مخفی دارد اخبار آسمان ها و زمین را، و به ایشان نرساند آنچه بر ایشان و دیگران واقع می شود؟!»

حمران گفت: «فدای تو شوم، مرا خبر ده که چگونه بود امر علی بن ابی طالب و حسن و حسین علیهم السلام که خروج کردند و به دین خدا قیام نمودند، و اهل طغیان و جور بر ایشان غالب شدند و ظفر یافتند؟»

حضرت فرمود: «ای حمران! در علم الهی چنین گذشته بود و چنین مقرر شد. و به فرموده رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، خروج کرد هر که خروج کرد از ما، و از روی علم و دانایی ساکت شد هر که ساکت شد از ما. ای حمران! اگر وقتی که بلا نازل می شد و اهل جور بر ایشان غالب می شدند، ایشان از خدا سؤال می کردند که ملک و پادشاهی آن طاغیان را زایل گرداند و ایشان را هلاک کند، هر آینه حق تعالی اجابت ایشان می کرد و آن بلاها را از ایشان دفع می نمود. و پادشاهی آن طاغیان را برطرف می کرد، زودتر از آن که کسی رشته ای بگسلد و دانه های آن از هم بریزد. ولیکن ایشان در مقام رضا و تسلیم بودند، و آنچه حق تعالی صلاح ایشان را در آن می دانست، غیر آن نمی خواستند. ای حمران! آنچه به ایشان رسید، برای گناهی نبود که مرتکب شده باشند، و عقوبت معصیتی نبود که مخالفت خدا در آن کرده باشند، ولیکن برای آن بود که خدا می خواست که به آن درجات عالیه در بهشت برسند. پس چیزهای بد در حق ایشان به خاطر خود مرسان.»

مجلسی، جلاء العیون،/ 569- 570

المجلسی، البحار، 34/ 344- 345 رقم 1169

رفع الشّبهةحول شهادته علیه السلام

وفی حدیثٍ آخر إنّ الإمام مؤیّد بروح القدس وبینه وبین اللَّه عزّ وجلّ عمود من نور یری فیه أعمال العباد وکلّما احتاج إلیه لدلالة اطّلع علیه.

⁽¹⁾وقال الصّادق علیه السلام: یبسط لنا فنعلم ویقبض عنّا فلا نعلم ⁽²⁾، والإمام یولد ویلد، ویصحّ ویمرض، ویأکل ویشرب، ویبول ویتغوّط ⁽³⁾، ویفرح ویحزن، ویضحک ویبکی، ⁽⁴⁾ویموت ویقبر، ⁽⁵⁾ویزاد فیعلم ⁽⁶⁾، ودلالته فی خصلتین ⁽⁷⁾: فی العلم، واستجابة الدّعوة، کلّما أخبر به من الحوادث الّتی تحدث قبل کونها کذلک ⁽⁸⁾بعهد معهود إلیه من رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم توارثه ⁽⁹⁾من آبائه علیهم السلام. وکون ⁽¹⁰⁾ذلک ممّا ⁽¹¹⁾عهده إلیه جبرئیل عن ⁽¹²⁾علّام الغیوب وجمیع الأئمّة الأحد عشر بعد النّبیّ صلی الله علیه و آله قتلوا، منهم بالسّیف وهو أمیر المؤمنین ⁽¹³⁾والحسین علیهما السلام، والباقون علیهم السلام قُتلوا بالسّمّ، ⁽¹⁴⁾وجری ذلک علیهم علی الحقیقة والصّحّة ⁽¹⁵⁾، لا کما یقوله ⁽¹⁶⁾الغلاة

والمفوّضة لعنهم اللَّه بأنّهم ⁽¹⁾لم یقتلوا علی الحقیقة، وإنّما ⁽²⁾شبّه للنّاس أمرهم، وکذبوا ⁽³⁾ما شبّه أمر أحد من أنبیاء اللَّه وحججه علی النّاس ⁽⁴⁾، إلّاأمر عیسی ابن مریم علیهما السلام وحده لأنّه رفع من الأرض حیّاً وقبض روحه بین السّماء والأرض، ثمّ رفع إلی السّماء وردّ علیه روحه، وذلک قول اللَّه عزّ وجلّ: «إذ قالَ اللَّهُ یا عیسی إنِّی متوفِّیکَ ورافعکَ إلیَّ» ⁽⁵⁾، وقال ⁽⁶⁾عزّ وجلّ حکایة ⁽⁷⁾عمّا یقول ⁽⁸⁾عیسی یوم القیامة: «وکنتُ علیهم شهیداًما دمتُ فیهم فلمّا توفّیتنی کنتَ أنتَ الرّقیب علیهم وأنتَ علی کلِّ شی ءٍ شهید» ⁽⁹⁾، ویقول ⁽¹⁰⁾المتجاوزون للحدّ فی أمر الأئمّة علیهم السلام: إنّه إن جاز أن یشبه أمر عیسی للنّاس، فلِمَ لا یجوز أن یشبه أمرهم أیضاً؟ والّذی یجب أن یُقال لهم: إنّ عیسی هو مولود من غیر أب فلِمَ لا یجوز أن یکونوا مولودین من غیر ⁽¹¹⁾أب، وإنّهم لایجسرون ⁽¹²⁾علی إظهار مذهبهم- لعنهم اللَّه- فی ذلک ومتی جاز أن یکون جمیع أنبیاء اللَّه ⁽¹³⁾وحججه علیهم السلام ⁽¹⁴⁾مولودین من الآباء والامّهات، وکان عیسی من بینهم مولوداً من غیر أب جاز أن یشبه ⁽¹⁵⁾أمره للنّاس دون ⁽¹⁶⁾أمر غیره من الأنبیاء والحجج علیهم السلام کما جاز أن یولد من غیر أب دونهم، وإنّما أراد اللَّه عزّ وجلّ: أن یجعل أمره آیة وعلامة لیعلم بذلک ⁽¹⁷⁾

⁽¹⁾أنّ اللَّه ⁽²⁾علی کلِّ شی ء قدیر. ⁽³⁾

ولی نشانه امام در دو خصلت است: در دانش و مستجاب شدن دعا و آن چه از پیش آمدها پیشاپیش خبر می دهد. همان طور که از رسول خدا به او رسیده و از پدرانش به ارث برده است. به رسول خدا توسط جبرئیل از خداوندی که دانای غیب هاست، رسیده است و یازده امام پس از پیغمبر همگی کشته شدند. بعضی از آنان با شمشیر که امیرالمؤمنین است و حسین علیه السلام و باقی با زهر کشته شدند. کشته شدنشان از روی حقیقت و درستی بود، نه چنانچه غالیان و مفوضه (خدا لعنت شان کند) می گویند. آن ها می گویند: امامان واقعاً کشته نشده اند، بلکه مردم درباره آنان در اشتباه اند، اینان دروغ می گویند. کار هیچ یک از انبیای خدا و حجت های او بر مردم مشتبه نیست، مگر کار عیسی بن مریم به تنهایی؛ زیرا او از زمین به آسمان بالا رفت، زنده بود، جانش در میان آسمان و زمین گرفته شد؛ سپس به آسمان برده شد وروح به تن او بازگشت.»

این است معنی فرمایش خدای عز وجل (آل عمران، آیه 55) هنگامی که خدا فرمود: «ای عیسی! من تورا می میرانم، به سوی خود بالا می آورم و خدای عز وجل از قول عیسی در روز قیامت حکایت می کند. عرض می کند که من گواه آنان بودم تا در میانشان بودم وچون مرا می راندی، تو خود مراقب آنان بودی و تو بر هر چیز گواهی.»

آنان که درباره امامان از حد گذشته اند، می گویند که اگر بر کار عیسی رواست که مردم مشتبه بشوند، چرا در کار امامان نیز اشتباه روا نباشد؟ آن چه لازم است به آنان گفته شود، این است که عیسی بدون پدر متولد شده است، چرا روا نیست که امامان هم بدون پدر متولد بشوند؟ و آنان جرأت اظهار چنین مذهبی را در این باره نخواهند داشت. خدا لعنت شان کند و هرگاه روا باشد که همه پیغمبران خدا و حجت های او از پدران و مادران متولد شده باشند و فقط عیسی از میان آنان بدون پدر متولد شود، روا است که فقط کار او به مردم مشتبه شود، نه کار دیگری از پیغمبران و حجت های الهی. هم چنان که متولد شدن بدون پدر فقط برای عیسی روا بود وخدای عزوجل خواسته بود که کار اورا نشانه وعلامتی قراردهد تا بدین وسیله دانسته شود که خداوند بر همه چیز تواناست.

فهری، ترجمه خصال، 2/ 627- 629

الصّدوق، الخصال، 2/ 627- 629 رقم 2- 3، عیون أخبار الرّضا علیه السلام، 1/ 193- 194 رقم 2/ عنه: المجلسی، البحار، 25/ 117- 119

[...] قال عبداللَّه بن الفضل الهاشمیّ: فقلت له: یا ابن رسول اللَّه! فکیف سمّت العامّة یوم عاشوراء یوم برکة؟ فبکی علیه السلام، ثمّ قال: لمّا قُتل الحسین علیه السلام تقرّب النّاس بالشّام إلی یزید، فوضعوا له الأخبار، وأخذوا علیه الجوائز من الأموال، فکان ممّا وضعوا له أمر هذا الیوم، وإنّه یوم برکة لیعدل النّاس فیه من الجزع والبکاء والمصیبة والحزن إلی الفرح والسّرور والتّبرّک والاستعداد فیه، حَکَمَ اللَّهُ ممّا بیننا وبینهم.

قال: ثمّ قال علیه السلام: یا ابن عمّ! وإنّ ذلک لأقلّ ضرراً علی الإسلام وأهله، وضعه قوم انتحلوا مودّتنا وزعموا أ نّهم یدینون بموالاتنا ویقولون بإمامتنا، زعموا أنّ الحسین علیه السلام لم یُقتل، وأ نّه شبّه للنّاس أمره کعیسی ابن مریم، فلا لائمة إذن علی بنی أمیّة ولا عتب علی زعمهم، یا ابن عمّ! مَنْ زعم أنّ الحسین علیه السلام لم یُقتل فقد کذّب رسول اللَّه صلی الله علیه و آله وعلیّاً، وکذّب من بعده الأئمّة علیهم السلام فی إخبارهم بقتله، ومَنْ کذّبهم فهو کافر باللَّه العظیم ودمه مباح لکلّ من سمع ذلک منه.

قال عبداللَّه بن الفضل: فقلت له: یا ابن رسول اللَّه! فما تقول فی قوم من شیعتک یقولون به؟ فقال علیه السلام ما هؤلاء من شیعتی وإنِّی بری ء منهم (کذا وکذا وکذا وکذا ... ⁽¹⁾إبطال القرآن والجنّة والنّار)، قال: فقلت: فقول اللَّه تعالی: «ولقد عَلمتُم الّذینَ اعتدَوْا مِنکُم فی السّبْتِ فقُلنا لهُم کُونوا قِرَدَةً خاسِئِین» ⁽²⁾، قال: إنّ أولئک مسخوا ثلاثة أیّام، ثمّ ماتوا ولم یتناسلوا، وإنّ القردة الیوم مثل أولئک، وکذلک الخنازیر وسائر المسوخ، ما وجد منها الیوم من شی ء فهو مثله لا یحل أن یؤکل لحمه. ثمّ قال علیه السلام: لعن اللَّه الغلاة والمفوضة فإنّهم صغروا عصیان اللَّه، وکفروا به، وأشرکوا وضلّوا وأضلّوا فراراً من إقامة

الفرائض وأداء الحقوق. ⁽¹⁾

الصّدوق، علل الشّرائع، 1/ 264- 266 رقم 1

حدّثنا تمیم بن عبداللَّه بن تمیم القرشیّ، قال: حدّثنی أبی، عن أحمد بن علیّ الأنصاریّ، عن أبی الصّلت الهرویّ، قال: قلت للرّضا علیه السلام: ⁽²⁾یا ابن رسول اللَّه ⁽³⁾! إنّ ⁽⁴⁾فی سواد الکوفة قوماً یزعمون أنّ النّبیّ صلی الله علیه و آله ⁽⁵⁾لم یقع علیه ⁽⁶⁾السّهو فی صلاته ⁽⁷⁾، فقال: کذبوا لعنهم اللَّه، إنّ الّذی لا یسهو هو اللَّه الّذی ⁽⁸⁾لا إله إلّاهو، ⁽⁹⁾قال: قلت: یا ابن رسول اللَّه ⁽¹⁰⁾! وفیهم قومٌ یزعمون ⁽¹¹⁾أنّ الحسین بن علیّ علیه السلام لم یُقتل، وأ نّه القیَ شبهه علی حنظلة بن أسعد ⁽¹²⁾الشُّبامیّ، وأ نّه رفع إلی السّماء کما رفع عیسی ابن مریم علیه السلام، ویحتجّون بهذه الآیة: «ولن یَجعلَ اللَّهُ للکافرینَ علی المُؤمنینَ سَبیلًا» ⁽¹³⁾، فقال علیه السلام: کذبوا، علیهم غضب اللَّه ولعنته وکفروا بتکذیبهم ⁽¹⁴⁾لنبیّ اللَّه صلی الله علیه و آله ⁽¹⁵⁾فی إخباره بأنّ الحسین بن علیّ علیهما السلام سیُقتل، واللَّه لقد قُتل الحسین علیه السلام ⁽¹⁶⁾وقُتل مَنْ کان خیراً من الحسین أمیرُ المؤمنین والحسنُ بن علیّ علیهم السلام، وما منّا إلّامقتول، وإنِّی ⁽¹⁷⁾واللَّه لمقتول بالسّمّ ⁽¹⁸⁾باغتیال من یغتالنی، أعرف ذلک

بعهد معهود إلیّ من رسول اللَّه صلی الله علیه و آله، أخبره به جبرائیل عن ربّ العالمین عزّ وجلّ، ⁽¹⁾وأمّا قول اللَّه عزّ وجلّ ⁽²⁾: «ولن یجعلَ اللَّهُ للکافرینَ علی المُؤمنینَ سَبیلًا»، فإنّه یقول: ⁽³⁾لن یجعل اللَّه ⁽⁴⁾لکافرٍ علی مؤمنٍ حجّة، ولقد أخبر اللَّه عزّ وجلّ عن ⁽⁵⁾کفّار قتلوا ⁽⁶⁾النّبیِّین بغیر الحقّ ⁽⁷⁾ومع قتلهم إیّاهم لَنْ یجعل ⁽⁸⁾اللَّه ⁽⁹⁾لهم علی أنبیائه علیهم السلام سبیلًا من طریق الحجّة. ⁽¹⁰⁾

فرمود: «دروغ گفتند. خدا آنان را لعنت کند! همانا کسی که سهو نمی کند، خدایی است که خدایی غیر او نیست.»

من عرض کردم: «یابن رسول اللَّه! در میان ایشان قومی هستند که گمان می کنند که حسین بن علی کشته نشد، بلکه حنظلةبن سعد شامی شبیه بر او شد و اورا کشتند و حسین علیه السلام بلند شد به سوی آسمان چنان که عیسی ابن مریم علیه السلام به آسمان بلند شد و به این آیه شریفه دلیل می آورند: «ولن یجعل اللَّه للکافرین علی المؤمنین سبیلًا».» [یعنی،] هرگز خدا قرار نداده است راهی (سلطه) مر کافران را بر مؤمنان.

فرمود: «دروغ گفتند. غضب و لعنت خدا بر ایشان باد! و کافر شدند به تکذیب ایشان پیغمبر خدا را در اخبار او به این که حسین علیه السلام به زودی کشته خواهد شد. به خدا قسم که حسین علیه السلام کشته شد و کسانی که بهتر از او بودند، چون امیر المؤمنین و حسن بن علی کشته شدند. و نیستیم ما ائمه مگر آن که کشته شویم. و به خدا قسم که من به زهر کشته شوم به مکر و خدعه کسی که از برای من مکر می کند. و این مطلب را من می دانم به عهدی که از رسول خدا صلی الله علیه و آله به سوی من معهود است که جبرئیل از جانب پروردگار عالمیان به آن بزرگوار خبر داده است.

اما قول خدا: «ولن یجعل اللَّه للکافرین علی المؤمنین سبیلًا»، مقصود حق تعالی این است که می فرماید: خدا از برای کافر بر مؤمن حجتی قرار نداده است. یعنی، کافر نمی تواند مؤمن را در دلیل ایمان، مغلوب کند و اورا دلیلی نباشد که به سبب آن ظفر یابد. و به تحقیق که حق تعالی خبر داده است از کفاری که کشتند پیغمبران را به غیر حق و با این که ایشان را کشتند، خدا از برای ایشان بر پیغمبران خود راهی از راه حجت قرار نداد.»

مصنف گوید: احادیثی که در این معنی روایت کرده ام، در کتاب ابطال الغلو و التفویض ثبت و ضبط کرده ام.

اصفهانی، ترجمه عیون اخبار الرضا علیه السلام،/ 452- 453

الصّدوق، عیون أخبار الرّضا علیه السلام، 2/ 219- 220 رقم 5/ عنه: الفیض الکاشانی، الصّافی، 1/ 512- 513؛ المجلسی، البحار ⁽¹⁾، 44/ 271- 272؛ الحویزی، نور الثّقلین، 1/ 564- 565؛ المشهدی القمی، کنز الدّقائق، 3/ 569؛ البحرانی، العوالم، 17/ 517- 518؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 59

حدّثنا محمّد بن محمّد بن عصام الکلینیّ رضی الله عنه، قال: حدّثنا ⁽²⁾محمّد بن یعقوب الکلینیّ، عن ⁽³⁾إسحاق بن یعقوب، قال: سألت محمّد بن عثمان العمریّ رضی الله عنه أن یوصل لی کتاباً قد سألت فیه عن ⁽⁴⁾مسائل أشکلت علیَّ، فوردَ التّوقیع بخطِّ مولانا صاحب الزّمان ⁽⁵⁾علیه السلام:

أمّا ما سألت عنه أرشدک اللَّه وثبّتک ⁽⁶⁾من أمر المنکرین لی من أهل بیتنا وبنی عمّنا، ⁽⁷⁾فاعلم أ نّه ⁽⁸⁾لیس بین اللَّه عزّ وجلّ وبین أحد قرابة، ومن أنکرنی فلیس منِّی وسبیله سبیل ابن نوح علیه السلام.

أمّا سبیل عمِّی جعفر وولده فسبیل إخوة یوسف علیه السلام.

أمّا الفقّاع فشربه حرام، ولا بأس بالشّلماب.

وأمّا أموالکم فلا نقبلها ⁽¹⁾إلّالتطهّروا، فمن شاء فلیصل، ومن شاء فلیقطع، ⁽²⁾فما آتانی ⁽³⁾اللَّه خیر ممّا آتاکم.

وأمّا ظهور الفرج، فإنّه إلی اللَّه تعالی ذکره ⁽⁴⁾، وکذب الوقّاتون.

وأمّا قول مَنْ زعم أنّ الحسین علیه السلام لم یُقتَل فکفر وتکذیب وضلال.

وأمّا الحوادث الواقعة فارجعوا فیها إلی رواة حدیثنا، فإنّهم حجّتی علیکم وأنا حجّة اللَّه علیهم ⁽⁵⁾.

وأمّا محمّد بن عثمان العمریّ- رضی اللَّه عنه وعن أبیه من قبل- فإنّه ثقتی وکتابه کتابی.

وأمّا محمّد بن علیّ بن مهزیار الأهوازیّ ⁽⁶⁾فسیصلح اللَّه له ⁽⁷⁾قلبه ویزیل عنه شکّه.

وأمّا ما ⁽⁸⁾وصلتنا به فلا قبول عندنا إلّالما طاب وطهر، وثمن المغنّیة حرام.

وأمّا محمّد بن شاذان بن نعیم فهو ⁽⁹⁾رجل من شیعتنا أهل البیت.

وأمّا أبو الخطّاب محمّد بن أبی زینب الأجدع، فملعون ⁽¹⁰⁾وأصحابه ملعونون، ⁽¹¹⁾فلا تجالس أهل مقالتهم ⁽¹²⁾، فإنِّی منهم بری ء وآبائی علیهم السلام منهم بُرآء.

وأمّا المتلبِّسون بأموالنا فمَن استحلّ منها شیئاً فأکله فإنّما یأکل النِّیران.

وأمّا الخمس فقد ابیح لشیعتنا وجعلوا منه فی حلّ إلی وقت ظهور أمرنا لتطیب ⁽¹⁾ولادتهم ولا تخبث.

وأمّا ندامة قوم قد ⁽²⁾شکّوا فی دین اللَّه عزّ وجلّ علی ما وصلونا به، فقد أقلنا من استقال، ⁽³⁾ولا حاجة فی ⁽⁴⁾صلة الشاکّین.

وأمّا علّة ⁽⁵⁾ما وقع من ⁽⁶⁾الغیبة، فإنّ اللَّه عزّ وجلّ یقول: «یا أ یُّها الّذینَ آمَنُوا لاتسئلوا عن أشْیاءَ إن تُبْدَ لکُم تَسُؤْکُم» ⁽⁷⁾، إنّه لم یکن لأحدٍ ⁽⁸⁾من آبائی علیهم السلام إلّاوقد وقعت فی عنقه بیعة لطاغیة زمانه، وإنِّی أخرج حین أخرج، ولا بیعة لأحدٍ من الطّواغیت فی عنقی.

وأمّا وجه الانتفاع بی ⁽⁹⁾فی غیبتی فکالانتفاع بالشّمس إذا غیّبتها ⁽¹⁰⁾عن الأبصار السّحاب، وإنِّی لأمان لأهل ⁽¹¹⁾الأرض کما أنّ النّجوم أمان لأهل السّماء، فأغلقوا باب ⁽¹²⁾السّؤال عمّا لا یعنیکم، ولا تتکلّفوا ⁽¹³⁾علم ما قد کفیتم، وأکثروا الدّعاء بتعجیل الفرج، فإنّ ذلک فرجکم، والسّلام علیک یا إسحاق بن یعقوب وعلی من اتّبع الهدی. ⁽¹⁴⁾

1- اما درباره این که از من پرسیدی (خدایت رهبری کند و پایدار دارد) راجع به امر منکران من از خاندان و عموزادگان خودم. بدان که میان خدا و کسی خویشاوندی نیست و هر کس مرا منکر باشد، از من نیست و روش او روش زاده نوح علیه السلام است.

2- روش عمویم جعفر و فرزندانش، روش برادران یوسف علیه السلام است.

3- نوشیدن آبجو حرام است و شلمک یا سلمک (گیاهی مدر و دارای مواد مسکر) عیب ندارد. اموال شما را برای آن می پذیریم که شما پاک شوید. هر که خواهد بفرستد، هر که خواهد قطع کند. آنچه خدا به من داده، بهتر است از آنچه به شما داده است.

4- اما ظهور فرج با خداست و وقت گزاران دروغگویانند.

5- اما گفتار کسی که گوید، حسین علیه السلام کشته نشد، کفر و تکذیب و گمراهی است.

6- اما در حکم پیشامدهای تازه، به راویان حدیث ما رجوع کنید؛ زیرا آن ها حجت بر شمایند و من حجت بر آن هایم.

7- اما محمد بن عثمان عمری رضی اللَّه عنه وعن ابیه، من قبل- مورد وثوق من است و نوشته او، نوشته من است.

8- اما محمد بن مهزیار اهوازی به زودی خدا دلش را اصلاح کند و شکش را برطرف سازد.

و اما آنچه را برای ما می فرستی، همان را بپذیریم که پاک و حلال است و بهای کنیز خواننده حرام است.

9- محمد بن شاذان بن نعیم مردی است از شیعیان ما خاندان.

10- و اما ابو الخطاب محمد بن ابی زینب اجدع ملعون است و اصحابش هم ملعونند. با هم عقیده های آنان منشین؛ زیرا من از آن ها بیزارم و پدرانم علیهم السلام از آن ها بیزارند.

11- و اما کسانی که اموال ما را در دست دارند. هر کس چیزی از آن ها را بر خود حلال شمارد، همانا آتش خورده است.

12- و اما خمس بر شیعیان ما مباح شده است و تا هنگام ظهور از آن معافند تا حلال زاده باشند و حرام زاده نگردند.

13- این که جمعی در دین خدای عز وجل شک کردند و از آنچه به ما دادند، پشیمانند. ما از هر کس فسخ عمل بیعت خواهد، بیعت را برداشتیم و نیازی به صله شکاکان نداریم.

14- اما علت وقوع غیبتی که پدید شده است به درستی که خدای عزوجل می فرماید (در سوره مائده، آیه 101): ای آن کسانی که ایمان دارید! از چیزهایی نپرسید که اگر برای شما هویدا گردد، بدتان آید. هیچ کدام از پدران من نبود جز آن که در گردنش بیعت یکی از سرکشانش واقع گردیده بود، و به راستی من ظهور می کنم و هنگام ظهور، بیعت احدی از سرکشان به گردنم نیست.

15- وجه بهره وری از من، در پنهانی من، مانند بهره وری از آفتاب است که ابر آن را از دیده ها نهان کرده. و به راستی من امان اهل زمینم، چنانچه ستاره ها امان اهل آسمانند. پرسش از آنچه برای شما سودی ندارد، موقوف کنید و دنبال دانستن آنچه را که از شما صرف نظر شده، نباشید و برای تعجیل فرج بسیار دعا کنید که همان فرج و گشایش شماست. درود بر تو ای پسر اسحاق و بر هر کس پیرو هدایت است.

کمره ای، ترجمه کمال الدین، 2/ 160- 162

شیخ طبرسی و کلینی به سند معتبر روایت کرده اند که: «فرمانی به خط حضرت صاحب الامر علیه السلام بیرون آمد که قول آن ها که دعوی می کنند که امام حسین علیه السلام کشته نشد، کفر است، و تکذیب رسول و ائمه است، و ضلالت و گمراهی است.»

مجلسی، جلاء العیون،/ 566

ابن بابویه به سند معتبر روایت کرده است که: ابوالصلت هروی به خدمت حضرت امام رضا علیه السلام عرض کرد: «گروهی در کوفه هستند که دعوی می کنند که حسین بن علی علیه السلام کشته نشد، و حق تعالی شباهت او را بر حنظله بن اسعد شبامی افکند، و آن حضرت را به آسمان بالا برد، چنانچه عیسی را به آسمان بالا برد. و این آیه را حجت می سازند: «وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرِینَ عَلی المُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» 1 یعنی، قرار نداده است خدا از برای کافران بر مؤمنان راهی و تسلطی.»

حضرت فرمود: «دروغ می گویند. بر ایشان باد غضب و لعنت خدا! و کافر شده اند ایشان به تکذیب کردن پیغمبر خدا که خبر داد که آن حضرت کشته خواهد شد. به خدا سوگند که کشته شد حسین و کشته شد کسی که بهتر بود از حسین، یعنی امیر المؤمنین و امام حسن علیهما السلام. و هیچ یک از ما اهل بیت رسالت نیست، مگر آن که کشته می شویم. و مرا به زهر شهید خواهند کرد به مکر و حیله. خبر رسیده است به من از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و خبر داده است آن حضرت را جبرائیل از جانب خداوند عالمیان. و مراد حق تعالی در آن آیه آن است که کافران را حجتی بر مؤمن نیست. چگونه این معنی تواند مراد بود و حال آن که حق تعالی در قرآن خبر داده است که کافران بسیاری از پیغمبران را به ناحق کشتند، ولیکن با وجود کشتن ایشان حجت پیغمبران بر ایشان غالب بود و حقیقت ایشان ظاهر بود.»

مجلسی، جلاء العیون،/ 566- 567

الصّدوق، کمال الدّین، 2/ 483- 485 رقم 4/ عنه: الرّاوندی، الخرائج والجرائح، 3/ 1113- 1115؛ المجلسی، البحار ⁽¹⁾، 53/ 180- 182؛ مثله الطّوسی، الغیبة،/ 176- 178؛ أبومنصور الطّبرسی، الاحتجاج، 2/ 281- 284؛ الإربلی، کشف الغمّة، 2/ 531- 532؛ الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة ⁽²⁾، 18/ 565؛ البحرانی، العوالم، 17/ 518

أصحاب الإمام الحسین علیه السلام

اشاره

أصحاب الإمام علیه السلام فی حدیث الرّسول صلی الله علیه و آله و سلم

فی الخبر عن سیِّد البشر: رمّلوهم بدمائهم، فإنّهم یحشرون یوم القیامة تشخب أوداجهم دماً، اللّون لون الدّم، والرّیح ریح المسک.

الطّریحی، المنتخب، 1/ 37

شهداء کربلاء فی حدیث أمیر المؤمنین علیه السلام

قال: أخبرنا یحیی بن حمّاد، قال: حدّثنا أبو عوانة، عن سلیمان، قال: حدّثنا أبو عبید الضّبّیّ، قال:

دخلنا علی أبی هرثم الضّبّیّ حین أقبل من صفّین وهو مع علیّ، وهو جالس علی دکّان وله امرأة یقال لها: حرداء، هی أشدّ حبّاً لعلیّ، وأشدّ لقوله تصدیقاً.

فجاءت شاة فبعرت، فقال: لقد ذکرنی بعر هذه الشّاة حدیثاً لعلیّ، قالوا: وما علم علیّ بهذا؟

قال: أقبلنا مرجعنا من صفّین، فنزلنا کربلاء، فصلّی بنا علیّ صلاة الفجر بین شجرات ودوحات حرمل، ثمّ أخذ کفّاً من بعر الغزلان، فشمّه، ثمّ قال: أوه، أوه، یُقتل بهذا الغائط قوم یدخلون الجنّة بغیر حساب.

قال: قالت حرداء: وما تنکر من هذا؟ هو أعلم بما قال منک، نادت بذلک وهو فی جوف البیت. ⁽¹⁾

ابن سعد، الحسین علیه السلام،/ 49 رقم 277

حدّثنا الشّیخ الفقیه أبو جعفر محمّد بن علیّ بن الحسین بن موسی بن بابویه القمّیّ رحمه الله، قال: حدّثنا الحسین بن أحمد بن إدریس رحمه الله، قال: حدّثنا أبی، عن محمّد بن الحسین ابن أبی الخطّاب، عن نصر بن مزاحم، عن عمرو بن سعد، عن أرطاة بن حبیب، عن فضیل الرّسّان، عن جبلة المکّیّة، قالت: سمعت میثم التّمّار قدس سره یقول: [...] یا جبلة! اعلمی أنّ الحسین بن علیّ سیِّد الشّهداء یوم القیامة ولأصحابه علی سائر الشّهداء درجة [...]. ⁽²⁾

الصّدوق، الأمالی،/ 126- 127 رقم 10

أصحاب الإمام علیه السلام فی حدیث الإمام الصّادق علیه السلام

فرات، قال: حدّثنی جعفر بن محمّد الفزاریّ معنعناً، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: [...] وهو یومئذ فی عصبة کأنّهم نجوم السّماء یتهادون إلی القتل وکأ نّی أنظر إلی معسکرهم وإلی موضع رحالهم وتربتهم. ⁽¹⁾[...]

فرات بن إبراهیم، التّفسیر،/ 171

أصحاب الإمام علیه السلام فی حدیث الإمام الکاظم علیه السلام

حدّثنی محمّد بن الحسن بن أحمد بن الولید، عن محمّد بن الحسن الصّفّار، عن علیّ ابن سلیمان بن داوود الرّازیّ؛ حدّثنا أحمد بن محمّد بن یحیی، قال: حدّثنی سعد ⁽²⁾بن عبداللَّه، عن علیّ بن سلیمان، عن علیّ بن أسباط، عن أبیه أسباط بن سالم، قال: ⁽³⁾قال أبو الحسن موسی بن جعفر علیهما السلام: إذا کان یوم القیامة نادی مناد: أین حواریّ محمّد بن عبداللَّه رسول اللَّه صلی الله علیه و آله الّذین لم ینقضوا العهد ومضوا علیه؟ فیقوم سلمان والمقداد وأبوذرّ.

قال: ثمّ ینادی [منادٍ]: أین حواریّ علیّ بن أبی طالب وصیّ محمّد بن عبداللَّه رسول اللَّه صلی الله علیه و آله؟ فیقوم عمرو بن الحمق الخزاعیّ ومحمّد بن أبی بکر ومیثم بن یحیی التّمّار مولی بنی أسد واویس القرنیّ.

قال: ثمّ ینادی المنادی: أین حواریّ الحسن بن علیّ وابن فاطمة بنت محمّد رسول اللَّه صلی الله علیه و آله؟ فیقوم سفیان بن أبی ⁽⁴⁾لیل الهمدانیّ وحذیفة بن اسید ⁽⁵⁾الغفاریّ.

قال: ثمّ ینادی المنادی: أین حواریّ الحسین ⁽¹⁾بن علیّ ⁽²⁾؟ فیقوم کلّ ⁽³⁾مَنْ استشهد معه ولم یتخلّف عنه ⁽⁴⁾.

قال: ثمّ ینادی المنادی: أین حواریّ علیّ بن الحسین؟ فیقوم جبیر بن مطعم ویحیی ابن امّ الطّویل وأبو خالد الکابلیّ وسعید بن المسیّب.

ثمّ ینادی المنادی: أین حواریّ محمّد بن علیّ وحواریّ ⁽⁵⁾جعفر بن محمّد؟ فیقوم عبداللَّه بن شریک العامریّ وزرارة بن أعین وبرید بن معاویة العجلیّ ومحمّد بن مسلم ⁽⁶⁾الثّقفیّ و ⁽⁷⁾لیث ابن البختریّ المرادیّ وعبداللَّه بن أبی یعفور وعامر بن عبداللَّه بن جذاعة ⁽⁸⁾وحجر بن زائدة وحمران بن أعین.

ثمّ ینادی سائر الشّیعة مع سائر الأئمّة صلوات اللَّه علیهم یوم القیامة، فهؤلاء ⁽⁹⁾أوّل الشّیعة الّذین یدخلون الفردوس، وهؤلاء ⁽¹⁰⁾أوّل السّابقین، وأوّل المقرّبین، وأوّل ⁽¹¹⁾المتحوّرة من التّابعین ⁽¹²⁾.

المفید، الاختصاص،/ 60- 62/ عنه: المجلسی، البحار، 34/ 275- 276؛ مثله الکشّی،/ 39- 45؛ الفتّال، روضة الواعظین، 2/ 282- 283؛ الأسترآبادی، منهج المقال،/ 417- 418؛ الحویزی، نور الثّقلین، 5/ 210؛ المشهدی القمی، کنزالدّقائق، 13/ 21- 22

أصحاب الحسین علیه السلام معدودون فی کتاب قبل شهودهم

حدّثنی الحسن، عن أبیه، عن محمّد بن عیسی، عن صفوان بن یحیی، عن یعقوب بن شعیب، عن حسین بن أبی العلاء، قال: قال: والّذی رفع إلیه العرش لقد حدّثنی أبوک بأصحاب الحسین لا ینقصون رجلًا ولا یزیدون رجلًا، تعتدی بهم هذه الأمّة کما اعتدت بنو إسرائیل یوم السّبت، وقُتل یوم السّبت یوم عاشوراء. ⁽¹⁾

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 73 رقم 9

وعُنِّفَ ابنُ عبّاس ⁽²⁾علی ترکه الحسین، فقال: إنّ أصحاب الحسین لم ینقصوا رجلًا ولم یزیدوا رجلًا، نعرفهم بأسمائهم من قبل شهودهم. وقال محمّد ابن الحنفیّة: و ⁽³⁾إنّ أصحابه عندنا لمکتوبون ⁽⁴⁾بأسمائهم وأسماء آبائهم.

ابن شهرآشوب، المناقب، 4/ 53/ عنه: السّیّد هاشم البحرانی، مدینة المعاجز، 3/ 503- 504؛ المجلسی، البحار، 44/ 185؛ الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 244

قتلة الإمام الحسین علیه السلام

اشاره

لعن قاتلی الحسین علیه السلام من اللَّه جلّ جلاله والملائکة

قال ابن عبّاس: لقد رأیتُ حین هبط جبرئیل فی قبیلٍ من الملائکة، وقد نشروا أجنحتهم یبکون حزناً منهم علی الحسین؛ وجبرئیل معه قبضة من تربة الحسین تفوح مسکاً أذفر؛ دفعها إلی فاطمة بنت النّبیّ، وقال: یا حبیبة اللَّه! هذه تربة ولدک الحسین، وسیقتله اللّعناء بأرض کرب وبلاء، قال: فقال له النّبیّ: حبیبی جبرئیل؛ وهل تفلح امّة تقتل فرخی وفرخ ابنتی؟ فقال جبرئیل: لا، بل یضربهم اللَّه بالاختلاف، فتختلف قلوبهم وألسنتهم إلی آخر الدّهر. ⁽¹⁾

ابن أعثم، الفتوح، 2/ 39

حدّثنی أبی رحمه الله، عن سعد بن عبداللَّه، عن محمّد بن عیسی بن عبید الیقطینیّ، عن محمّد بن سنان، عن أبی سعید القمّاط، عن ابن أبی یعفور، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: بینما رسول اللَّه صلی الله علیه و آله فی منزل فاطمة علیها السلام، والحسین فی حجره، إذ بکی وخرّ ساجداً، ثمّ قال: یا فاطمة، یا بنت محمّد! إنّ العلیّ الأعلی ترائی لی فی بیتکِ هذا فی ساعتی هذه فی أحسن صورة، وأهیأ هیئة وقال لی: یا محمّد! أتحبّ الحسین علیه السلام؟ فقلت: نعم، قرّة عینی وریحانتی وثمرة فؤادی وجلدة ما بین عینی، فقال لی: یا محمّد!- ووضع یده علی رأس الحسین علیه السلام- بورک من مولود علیه برکاتی وصلواتی ورحمتی ورضوانی ولعنتی وسخطی وعذابی وخزیی ونکالی علی من قتله وناصبه وناواه ونازعه، أما أ نّه سیِّد الشّهداء من الأوّلین والآخرین فی الدّنیا والآخرة، وذکر الحدیث. ⁽²⁾

ابن قولویه، کامل الزّیارة،/ 67 رقم 1

حدّثنا محمّد بن علیّ ماجیلویه رضی الله عنه، قال: حدّثنی عمّی محمّد بن أبی القاسم، عن أحمد بن أبی عبداللَّه البرقیّ، قال: حدّثنی محمّد بن علیّ القرشیّ، قال: حدّثنی أبو الرّبیع الزّهرانیّ، قال: حدّثنا جریر، عن لیث بن أبی سلیم، عن مجاهد، قال: قال ابن عبّاس: سمعت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله یقول: [...] أوحی اللَّه تبارک وتعالی إلی جبرئیل علیه السلام أن اهبط إلی نبیِّی محمّد [...] وقل له: یا محمّد! یقتله شرار امّتک علی شرار الدّوابّ، فویل للقاتل، وویل للسّائق، وویل للقائد. قاتل الحسین أنا منه بری ء وهو منّی بری ء، لأنّه لا یأتی یوم القیامة أحد إلّاوقاتل الحسین علیه السلام أعظم جرماً منه، قاتل الحسین یدخل النّار یوم القیامة مع الّذین یزعمون أنّ مع اللَّه إلهاً آخر، والنّار أشوق إلی قاتل الحسین ممّن أطاع اللَّه إلی الجنّة. [...] فقال النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم: ما هؤلاء بأمّتی، أنا بری ء منهم، واللَّه عزّ وجلّ بری ء منهم. قال جبرئیل: وأنا بری ء منهم یا محمّد. [...]. ⁽¹⁾

الصّدوق، کمال الدّین، 1/ 282- 284 رقم 36

قال: أخبرنی أبو بکر محمّد بن عمر الجعابیّ، قال: حدّثنا أحمد بن محمّد بن زیاد، قال: حدّثنا الحسن بن علیّ بن عفّان، عن یزید بن هارون، عن حمید، عن جابر بن عبداللَّه الأنصاریّ، قال: خرج علینا رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم آخذاً بید الحسن والحسین علیهما السلام، فقال: إنّ ابنیّ هذین ربّیتهما صغیرین، ودعوت لهما کبیرین، وسألت اللَّه تعالی لهما ثلاثاً، فأعطانی اثنتین، ومنعنی واحدة. سألت اللَّه لهما أن یجعلهما طاهرین مطهّرین زکیّین، فأجابنی إلی ذلک، وسألت اللَّه أن یقیهما وذرّیّتهما وشیعتهما النّار، فأعطانی ذلک، وسألت اللَّه أن یجمع الامّة علی محبّتهما، فقال: یا محمّد! إنِّی قضیت قضاءً وقدرت قدراً، وإنّ طائفة من امّتک ستفی لک بذمّتک فی الیهود والنّصاری والمجوس، وسیخفرون ذمّتک فی ولدک، وإنِّی أوجبت علی نفسی لمن فعل ذلک أ لّااحلّه محلّ کرامتی، ولا اسکنه جنّتی، ولا أنظر إلیه بعین رحمتی إلی [یوم القیامة]. ⁽²⁾

المفید، الأمالی،/ 78- 79 رقم 3

لاتنفع قاتل الحسین علیه السلام شفاعة الشّافعین

بهذا الإسناد [حدّثنا أبو الحسن محمّد بن علیّ بن الشّاه الفقیه المروزیّ بمرو الرّود فی داره، قال: حدّثنا أبو بکر بن محمّد بن عبداللَّه النّیسابوریّ، قال: حدّثنا أبو القاسم ⁽¹⁾عبداللَّه بن أحمد بن عامر بن سلیمان الطّائیّ بالبصرة، قال: حدّثنا أبی ⁽²⁾فی سنة ستّین ومأتین، قال: حدّثنی علیّ بن موسی الرّضا علیه السلام سنة أربع وتسعین ومائة، وحدّثنا أبو منصور أحمد بن إبراهیم بن بکر الخوریّ بنیسابور، قال: حدّثنا أبو إسحاق إبراهیم بن هارون بن محمّد الخوریّ، قال: حدّثنا جعفر بن محمّد بن زیاد الفقیه الخوریّ بنیسابور، قال: حدّثنا أحمد بن عبداللَّه الهرویّ الشّیبانیّ، عن الرّضا علیّ بن موسی علیهما السلام.

وحدّثنی أبو عبداللَّه الحسین بن محمّد الأشنانیّ الرّازیّ العدل ببلخ، قال: ⁽³⁾حدّثنا علیّ بن محمّد بن مهرویه القزوینیّ، عن داوود بن سلیمان الفرّاء ⁽⁴⁾، عن ⁽⁵⁾علیّ بن موسی الرّضا علیه السلام، قال: حدّثنی أبی موسی بن جعفر، قال: حدّثنی أبی جعفر بن محمّد، قال: حدّثنی أبی محمّد بن علیّ، قال: حدّثنی أبی علیّ بن الحسین، قال: حدّثنی أبی الحسین بن علیّ، قال: حدّثنی أبی علیّ بن أبی طالب علیه السلام ⁽⁶⁾]، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إنّ ⁽⁷⁾موسی ⁽⁸⁾بن عمران سأل ربّه عزّ وجلّ، فقال: یا ربّ! إنّ أخی ⁽⁹⁾هارون مات فاغفر

له، فأوحی اللَّه تعالی إلیه: ⁽¹⁾یا موسی ⁽²⁾! لو سألتنی فی الأوّلین والآخرین لأجبتک ⁽³⁾ما خلا قاتل ⁽⁴⁾الحسین بن علیّ بن أبی طالب علیه السلام ⁽⁵⁾⁽⁶⁾، فإنِّی أنتقم ⁽⁷⁾له من قاتله ⁽⁸⁾. ⁽⁹⁾

حق تعالی وحی فرمود که: «ای موسی! اگر آمرزش اولین و آخرین را از من بخواهی، تورا اجابت می کنم، سوای کشنده حسین بن علی علیه السلام که من انتقام حسین را از قاتل او بکشم.»

اصفهانی، ترجمه عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/ 285

الصّدوق، عیون أخبار الرّضا علیه السلام، 2/ 51 رقم 179/ عنه: المجلسی، البحار ⁽¹⁰⁾، 44/ 300؛ البحرانی، العوالم، 17/ 606؛ الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 86؛ القمی، نفس المهموم،/ 45؛ مثله ابن المغازلی، المناقب،/ 68- 69؛ الخوارزمی، مقتل الحسین، 2/ 85؛ ابن طاووس، اللّهوف،/ 140- 141؛ الحموئی، فرائد السّمطین، 2/ 263؛ شرف الدّین الإسترآبادی، تأویل الآیات،/ 742- 743؛ المشهدی القمی، کنز الدّقائق، 14/ 149- 150

حُکی أنّ موسی بن عمران رآه إسرائیلی مستعجلًا وقد کسته الصّفرة واعتری بدنه الضّعف وحکم بفرائصه الرّجف وقد اقشعرّ جسمه وغارت عیناه ونحف، لأنّه کان إذا دعاه ربّه للمناجاة یصیر علیه ذلک من خیفة اللَّه تعالی. فعرفه إسرائیلیّ وهو ممّن آمن به، فقال له: یا نبیّ اللَّه! أذنبتُ ذنباً عظیماً فاسأل ربّک أن یعفو عنِّی، فأنعم وسار، فلمّا ناجی ربّه، قال له: یا ربّ العالمین! أسألک وأنت العالم قبل نطقی به، فقال تعالی: یا موسی! ما تسألنی أعطیک وما ترید أبلغک، قال: ربِّی إنّ فلاناً عبدک إسرائیلیّ أذنب

ذنباً ویسألک العفو، قال: یا موسی! أعفو عمّن استغفرنی إلّاقاتل الحسین، قال موسی: یا ربّ! مَنْ الحسین؟ قال له: الّذی مرّ ذکره علیک بجانب الطّور، قال: ربّ! ومَنْ یقتله؟ قال: یقتله امّة جدِّه الباغیة الطّاغیة فی أرض کربلاء، وتنفر فرسه وتحمحم وتصهل وتقول فی صهیلها: الظّلیمة الظّلیمة من أمّة قتلت ابن بنت نبیّها، فیبقی ملقی علی الرّمال من غیر غسل ولا کفن، ویُنهب رحله، وتُسبی نساءه فی البلدان، ویُقتل ناصروه، وتُشهر رؤوسهم مع رأسه علی أطراف الرِّماح. یا موسی! صغیرهم یمیته العطش، وکبیرهم جلده منکمش یستغیثون ولا ناصر، ویستجیرون ولا خافر.

قال: فبکی موسی، وقال: یا ربّ! ما لقاتلیه من العذاب؟ قال: یا موسی! عذاب یستغیث منه أهل النّار بالنّار، لا تنالهم رحمتی ولا شفاعة جدّه، ولو لم تکن کرامة له لخسفت بهم الأرض. قال موسی: برئت إلیک اللَّهمّ منهم وممّن رَضِیَ بفعالهم، فقال سبحانه: یا موسی! کتبت رحمة لتابعیه من عبادی، واعلم أ نّه من بکی علیه وأبکی أو تباکی حرمت جسده علی النّار. ⁽¹⁾

ایضاً به اسانید معتبره از آن حضرت روایت کرده است که: حضرت موسی علیه السلام از پروردگار خود سؤال نمود که: «برادر من هارون مرده است. اورا بیامرز.»

حق تعالی وحی نمود به او که: «ای موسی! اگر شفاعت نمایی در حق گذشتگان و آیندگان، هر آینه شفاعت تورا قبول می کنم، به غیر از قاتل حسین بن علی که البته از قاتل او انتقام می کشم.»

مجلسی، جلاء العیون،/ 574

دیگر در عیون اخبار و در صحیفه رضا علیه السلام از آن حضرت مروی است.

قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: «إنّ موسی بن عمران سأل ربّه عزّ وجلّ، فقال: یا ربّ! إنّ أخی هارون مات، فاغفر له. فأوحی اللَّه عزّ وجلّ إلیه: یا موسی! لو سألتنی فی الأوّلین والآخرین لأجبتک، ما خلا قاتل الحسین بن علیّ، فإنِّی أنتقم له من قاتله».

فرمود: رسول خدای می فرماید که: موسی علی نبینا وآله و علیه السلام، به حضرت یزدان مسألت برد که: «ای پروردگار من! برادرم هارون جهان را وداع گفت. اورا به جلباب مغفرت خویش تشریف فرمای.»

خطاب آمد که: «ای موسی! اگر جرم و جریرت اولین و آخرین را از من مسألت کنی، تورا اجابت می فرمایم، مگر قاتل حسین بن علی را که به خویشتن از وی انتقام خواهم کشید.»

سپهر، ناسخ التواریخ سیدالشهدا علیه السلام، 4/ 104- 105، 1/ 46- 47

الطّریحی، المنتخب، 2/ 290- 291

قتلة الحسین صلی الله علیه و آله و سلم ودعاء الرّسول صلی الله علیه و آله و سلم علیهم

أبان، عن سلیم، قال: حدّثنی عبداللَّه بن جعفر بن أبی طالب، قال: کنتُ عند معاویة ومعنا الحسن والحسین [وعنده] عبداللَّه بن العبّاس [والفضل بن العبّاس].

فالتفتَ إلیَّ معاویة، فقال: یا عبداللَّه بن جعفر! ما أشدّ تعظیمک للحسن والحسین [...].

فقام إلیه علیّ بن أبی طالب صلوات اللَّه علیه وهو یبکی، فقال: [بأبی أنتَ وامِّی] یا نبیّ اللَّه، أتُقتل؟ قال: «نعم، أهلک شهیداً بالسّمِّ، وتُقتل أنتَ بالسّیف، وتخضب لحیتک من دم رأسک، ویُقتل إبنی الحسن بالسمِّ، ویُقتل إبنی الحسین بالسّیف، یقتله طاغی ابن طاغی، دعیّ ابن دعیّ، [منافق ابن منافق]. ⁽¹⁾

سلیم بن قیس،/ 834، 838 رقم 42

فقال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لمّا نزلت هذه الآیة فی الیهود، هؤلاء الیهود [الّذین] نقضوا عهد اللَّه، وکذّبوا رُسل اللَّه، وقتلوا أولیاء اللَّه: أفلا أنبِّئکم بمَنْ یُضاهیهم من یهود هذه الامّة، قالوا: بلی یا رسول اللَّه.

قال: قوم من امّتی ینتحلون بأنّهم من أهل ملّتی، یقتلون أفاضل ذرِّیّتی وأطائب أرومتی، ویُبدِّلون شریعتی وسنّتی، ویقتلوا ولدیّ الحسن والحسین کما قتل أسلاف هؤلاء الیهود زکریّا ویحیی.

ألا وإنّ اللَّه یلعنهم کما لعنهم، ویبعث علی بقایا ذراریهم قبل یوم القیامة هادیاً مهدیّاً من وُلد الحسین المظلوم، یحرِّفهم [بسیوف أولیائه] إلی نار جهنّم.

ألا ولعن اللَّه قتلة الحسین ومحبِّیهم وناصریهم، والسّاکتین عن لعنهم من غیر تقیّة تسکتهم.

ألا وصلّی اللَّه علی الباکین علی الحسین بن علیّ علیهما السلام رحمةً وشفقةً، واللّاعنین لأعدائهم والممتلئین علیهم غیظاً وحنقاً.

ألا وإنّ الرّاضین بقتل الحسین علیه السلام شرکاء قتلته.

ألا وإنّ قتلته وأعوانهم وأشیاعهم والمقتدین بهم، براء من دین اللَّه.

[ألا] إنّ اللَّه لیأمر الملائکة المقرّبین أن یتلقّوا دموعهم [الباکیة] المصبوبة لقتل الحسین علیه السلام إلی الخزّان فی الجنان، فیمزجونها بماء الحیوان، فیزید فی عذوبتها وطیبها ألف ضعفها.

وإنّ الملائکة لیتلقّون دموع الفرحین الضّاحیکین لقتل الحسین علیه السلام ویلقونها فی الهاویة، ویمزجونها بحمیمها وصدیدها وغسّاقها وغسلینها، فتزید فی شدّة حرارتها وعظیم عذابها ألف ضعفها، یُشدّد بها علی المنقولین إلیها من أعداء آل محمّد عذابهم. ⁽¹⁾

التّفسیر المنسوب إلی الإمام أبی محمّد الحسن بن علیّ العسکریّ علیهما السلام،/ 368- 369 رقم 358

«إنّ اللَّهَ اشْتَری مِنَ المُؤْمِنینَ أنفُسهُم وأموالَهُم بأنّ لَهُم الجنّةَ یُقاتِلُونَ فی سَبیلِ اللَّهِ فیَقْتُلُونَ ویُقْتَلُونَ وَعْداً عَلیهِ حقّاً فی التّوراةِ والإنْجیلِ والقُرْآن».

فرات، قال: حدّثنی جعفر بن محمّد الفزاریّ معنعناً:

عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: کان الحسین [علیه السلام] مع امِّه تحمله، فأخذه النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم، وقال: لعنَ اللَّه قاتلک، ولعنَ اللَّه سالبک، وأهلک اللَّه المتوازرین علیک وحکم اللَّه بینی وبین مَنْ أعانَ علیک.

قالت فاطمة [الزّهراء علیها السلام. ر]: یا أبة! أیّ شی ءٍ تقول؟ قال: یا بنتاه: ذکرتُ ما یُصیب بعدی وبعدکِ من الأذی والظّلم [والغدر] والبغی، وهو یومئذٍ فی عصبةٍ کأنّهم نجوم السّماء یتهادون إلی القتل، وکأنِّی أنظر إلی معسکرهم وإلی موضع رحالهم وتربتهم.

قالت: یا أبة! وأین هذا الموضع الّذی تصف؟ قال: موضع یُقال له: کربلاء وهی دار کرب وبلاء علینا وعلی الامّة، یخرج علیهم شرار امّتی، وأنّ أحدهم لو یشفع له مَنْ فی السّماوات والأرضین ما شفعوا فیه وهم المخلّدون فی النّار. ⁽¹⁾[...]

فرات بن إبراهیم، التّفسیر،/ 117 رقم 219

حدّثنا محمّد بن الحسن، عن یزید بن شَعَر، عن هارون بن حمزة، عن أبی عبدالرّحمان، عن سعد الأسکاف، عن محمّد بن علیّ بن عمر بن علیّ بن أبی طالب علیه السلام، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَنْ سرّهُ أن یحیی حیاتی ویموت میتتی ویدخل جنّة ربِّی الّتی وعدنی، جنّة عدن منزلی قضیبٌ من قضبانه غرسه ربِّی تبارک وتعالی بیده، فقال له: (کن) فکان؛ فلیتولّ علیّ بن أبی طالب علیه السلام والأوصیاء من ذرِّیّته، إنّهم الأئمّة من بعدی، هم عترتی من لحمی ودمی، رزقهم اللَّه فضلی وعلمی، وویل للمنکرین فضلهم من امّتی القاطعین صلتی، واللَّه لیقتلنّ ابنی، لا أنالهم اللَّه شفاعتی.

الصّفّار، بصائر الدّرجات،/ 70 رقم 7

قال شرحبیل ابن أبی عون: إنّ الملک الّذی جاء إلی النّبیّ (صلی الله علیه و آله) إنّما کان ملک البحار، وذلک أنّ ملکاً من ملائکة الفرادیس نزل إلی البحر الأعظم، ثمّ نشر أجنحته علیه، وصاحَ صیحةً، وقال: یا أصحاب البحار البسوا ثیاب الحزن، فإنّ فرخ محمّد مذبوحٌ مقتولٌ، ثمّ جاء إلی النّبیّ (صلی الله علیه و آله) ، فقال: یا حبیب اللَّه، یُقتل علی هذه الأرض فرقتان من امّتک، إحداهما ظالمة معتدیة فاسقة، تقتل فرخک الحسین ابن ابنتک بأرضِ کربٍ وبلاء، وهذه تربته یا محمّد.

قال: ثمّ ناوله قبضةً من أرضِ کربلاء، وقال: تکون هذه التّربة عندک حتّی تری علامة ذلک، ثمّ حمل ذلک الملک من تربة لحسین فی بعض أجنحته، فلم یبق ملک، فی سماء الدّنیا، إلّاشمّ تلک التّربة، وصارَ منها عنده أثر وخبر.

قال: ثمّ أخذ النّبیّ (صلی الله علیه و آله) تلک القبضة الّتی أتاه بها الملک، فجعل یشمّها وهو یبکی، ویقول فی بکائه: «اللَّهمّ لا تُبارِک فی قاتل ولدی، وأصْلِهِ نارَ جهنّم، ثمّ دفع القبضة إلی امّ سلمة، وأخبرها بقتل الحسین بشاطئ الفرات، وقال: یا امّ سلمة، خذی هذه التّربة إلیکِ، فإنّها إذا تغیّرت واستحالت دماً عبیطاً، سیُقتل ولدی الحسین. [...] النّبیّ (صلی الله علیه و آله) یقول: اللَّهمّ اخذل مَنْ خذله واقتل مَنْ قتله ولا تُمتِّعهُ بما طلبه. ⁽¹⁾

ابن أعثم، الفتوح، 2/ 39- 40

حدّثنا أبو الزّنباع روح بن الفرح المصریّ، ثنا یوسف بن عدیّ، ثنا حمّاد بن المختار، عن عطیّة العوفیّ، ⁽²⁾عن أنس بن مالک رضی الله عنه، قال: دخلتُ علی رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) ، فقال: «قد اعطیتُ الکوثر»، قلت: یا رسول اللَّه، وما الکوثر؟ قال: «نهرٌ فی الجنّة عرضه وطوله ما بین المشرق والمغرب، ولا یشرب منه أحد فیظمأ، ولا یتوضّأ منه أحد فیشعث، لا یشربه ⁽³⁾إنسانٌ خفر ⁽⁴⁾ذمّتی ولا قتل أهل بیتی ⁽⁵⁾».

الطّبرانیّ، المعجم الکبیر، 3/ 126 رقم 2882/ عنه: الهیثمیّ، مجمع الزّوائد، 10/ 653- 654

حدّثنا أحمد بن شعیب النِّسائیّ، أنا قتیبة بن سعید، ثنا ابن أبی الموال، عن عبیداللَّه ابن عبدالرّحمان بن موهب، عن عمیرة، ⁽⁶⁾عن عائشة رضی اللَّه عنها: إنّ رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) ، قال: «ستّة لعنتُهم ⁽⁷⁾وکلّ نبیٍّ مُجاب: الزّائد فی کتاب اللَّه عزّ وجلّ، والمُکذِّب بقدر اللَّه،

والمستحلّ محارم ⁽¹⁾اللَّه، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والتّارک للسّنّة ⁽²⁾».

الطّبرانیّ، المعجم الکبیر، 3/ 126- 127 رقم 2883/ عنه: الهیثمیّ، مجمع الزّوائد ⁽³⁾، 1/ 425

حدّثنا أحمد بن رشدین المصریّ، ثنا أبو صالح الحرّانیّ، ⁽⁴⁾ثنا ابن لهیعة، عن عیّاش بن عبّاس العتبانیّ ⁽⁵⁾، عن أبی معشر الحمیریّ، عن عمرو بن سعواء ⁽⁶⁾الیافعیّ، قال: قال رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) : «سبعة ⁽⁷⁾لعنتهم وکلّ نبیّ مجاب ⁽⁸⁾: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمکذِّب بقدر اللَّه، والمستحلّ حرمة اللَّه، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والتّارک لسنّتی، والمستأثر بالفی ء، والمتجبِّر بسلطانه لیعزّ مَنْ أذلّ اللَّه ویذلّ مَنْ أعزّ اللَّه» ⁽⁹⁾.

الطّبرانیّ، المعجم الکبیر، 17/ 43 رقم 89/ عنه: الهیثمیّ، مجمع الزّوائد، 1/ 425؛ المتّقی الهندیّ، کنز العمّال، 16/ 128؛ مثله ابن الأثیر، أسد الغابة، 4/ 107؛ الفیروزآبادیّ، فضائل الخمسة، 3/ 349

سفیان الثّوریّ، بإسناده، عن رسول اللَّه صلی الله علیه و آله، أ نّه قال: «ستّة لعنهم اللَّه عزّ وجلّ ولعنهم کلّ نبیّ مجاب: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمنکر لقدر اللَّه، والتّارک لسنّتی، والمتسلِّط بالجبروت لیعزّ مَنْ أذلّه اللَّه ویذلّ مَنْ أعزّه اللَّه، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والمستحلّ حرم اللَّه».

القاضی النّعمان، شرح الأخبار، 2/ 494 رقم 878

حدّثنی النّاقد أبو الحسین أحمد بن عبداللَّه بن علیّ، قال: حدّثنی جعفر بن سلیمان، عن أبیه، عن عبدالرّحمان الغنویّ، عن سلیمان، قال: وهل بقی فی السّماوات ملک لم ینزل إلی رسول اللَّه صلی الله علیه و آله یُعزِّیه بولده الحسین علیه السلام، ویُخبره بثواب اللَّه إیّاه ویحمل إلیه تربته مصروعاً علیها مذبوحاً مقتولًا جریحاً طریحاً مخذولًا، فقال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: «اللَّهمّ اخذل مَنْ خذله، واقتل مَنْ قتله، واذبح مَنْ ذبحه ولا تُمتِّعه بما طلب». قال عبدالرّحمان: فوَ اللَّه لقد عوجل الملعون یزید ولم یتمتّع بعد قتله بما طلب. ⁽¹⁾[...].

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 61- 62 رقم 8

حدّثنا أحمد بن الحسین المعروف بأبی علیّ بن عبدویه، قال: حدّثنا الحسن بن علیّ السّکّریّ، قال: حدّثنا محمّد بن زکریّا الجوهریّ، قال: حدّثنا العبّاس بن بکار، قال: حدّثنی الحسین بن یزید، عن عمر بن علیّ بن الحسین، عن فاطمة بنت الحسین علیه السلام، عن أسماء بنت أبی بکر، عن صفیّة بنت عبدالمطّلب، قالت: لمّا سقط الحسین علیه السلام من بطن امِّه [...]، فقبّل النّبیّ بین عینیه، ثمّ دفعه إلیَّ وهو یبکی ویقول: «لعنَ اللَّه قوماً هم قاتلوک یا بُنیّ»، یقولها ثلاثاً، قالت: فقلت: فداک أبی وامِّی، ومَنْ یقتله؟ قال: بقیّة الفئة الباغیة من بنی امیّة لعنهم اللَّه. ⁽²⁾

الصّدوق، الأمالی،/ 136

حدّثنا حمزة بن محمّد بن أحمد العلویّ رضی الله عنه، قال: حدّثنا أحمد بن محمّد بن سعید الهمدانیّ، قال: حدّثنا یحیی بن الحسن بن جعفر، قال: حدّثنا محمّد بن میمون الخزّاز،

قال: حدّثنا عبداللَّه بن میمون، عن جعفر بن محمّد، عن أبیه، عن علیّ بن الحسین علیه السلام، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: «ستّة لعنهم اللَّه وکلُّ نبیٍّ مجاب: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمکذِّب بقدر اللَّه، والتّارک لسنّتی، والمستحلُّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والمتسلِّط بالجبروت لیذلّ مَنْ أعزّه اللَّه ویعزّ مَنْ أذلّه اللَّه، والمستأثر بفی ء المسلمین المستحلُّ له. ⁽¹⁾

فهری، ترجمه خصال، 1/ 377 رقم 41

الصّدوق، الخصال، 1/ 377 رقم 41/ عنه: المجلسی، البحار ⁽²⁾، 44/ 300؛ البحرانی، العوالم، 17/ 597

حدّثنا محمّد بن موسی بن المتوکِّل رضی الله عنه، قال: حدّثنا محمّد بن یحیی العطّار، عن محمّد بن أحمد، عن أحمد بن محمّد، عن أبی القاسم الکوفیّ، عن عبدالمؤمن الأنصاریّ، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إنِّی لعنتُ سبعة لعنهم اللَّه وکلُّ نبیٍّ مجاب قبلی، فقیل: ومَنْ هم ⁽³⁾؟ فقال: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمکذِّب بقدر اللَّه، والمخالف لسنّتی، والمستحلُّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والمتسلِّط بالجبریّة لیعزّ مَنْ أذلّ اللَّه ویذلّ مَنْ أعزّ اللَّه، والمستأثر علی المسلمین بفیئهم مستحلّاً له، والمحرِّم ما أحلّ اللَّه عزّ وجلّ. ⁽⁴⁾

فهری، ترجمه خصال، 2/ 391

الصّدوق، الخصال، 2/ 391/ عنه: المجلسی، البحار، 5/ 88

حدّثنا محمّد بن عمر الحافظ، قال: حدّثنی أبو جعفر محمّد بن الحسین بن حفص الخثعمیّ، قال: حدّثنا ثابت بن غارم ⁽¹⁾السّنجاریّ، قال: حدّثنا عبدالملک بن الولید، قال: حدّثنا عمرو بن عبدالجبّار، قال: حدّثنی عبداللَّه بن زیاد، قال: أخبرنی زید بن علیّ، عن أبیه، عن جدِّه، عن علیٍّ علیه السلام، قال: قال النّبیّ صلی الله علیه و آله: سبعة لعنهم اللَّه وکلُّ نبیٍّ مجاب: المغیِّر لکتاب اللَّه، والمکذِّب بقدر اللَّه، والمبدِّل سنّة رسول اللَّه، والمستحلُّ من عترتی ما حرّم اللَّه عزّ وجلّ، والمتسلِّط فی سلطانه لیعزّ مَنْ أذلّ اللَّه ویذلّ مَنْ أعزّ اللَّه، والمستحلُّ لحرم اللَّه، والمتکبِّر علی عباد اللَّه عزّ وجلّ. ⁽²⁾

فهری، ترجمه خصال، 2/ 391

الصّدوق، الخصال، 2/ 391 رقم 25/ عنه: المجلسی، البحار، 5/ 88

بهذا الإسناد [حدّثنا أبو الحسن محمّد بن علیّ بن الشّاه الفقیه المروزیّ بمرو الرّود فی داره، قال: حدّثنا أبو بکر بن محمّد بن عبداللَّه النّیسابوریّ، قال: حدّثنا أبو القاسم عبداللَّه بن أحمد بن عامر بن سلیمان الطّائیّ بالبصرة، قال: حدّثنا أبی فی سنة ستّین ومأتین، قال: حدّثنی علیّ بن موسی الرِّضا علیه السلام سنة أربع وتسعین ومائة.

وحدّثنا أبو منصور أحمد بن إبراهیم بن بکر الخوریّ بنیسابور، قال: حدّثنا أبو إسحاق إبراهیم بن هارون ابن محمّد الخوریّ، قال: حدّثنا جعفر بن محمّد بن زیاد الفقیه الخوریّ بنیسابور، قال: حدّثنا أحمد بن عبداللَّه الهرویّ الشّیبانیّ، عن الرِّضا علیّ بن موسی علیهما السلام.

وحدّثنی أبو عبداللَّه الحسین بن محمّد الأشنانیّ الرّازیّ العدل ببلخ، قال ⁽¹⁾: حدّثنا ⁽²⁾علیّ بن محمّد بن مهرویه القزوینیّ، عن داوود بن سلیمان الفرّاء، عن علیّ بن موسی الرِّضا علیه السلام، قال: حدّثنی أبی موسی بن جعفر، قال: حدّثنی أبی جعفر بن محمّد، قال: حدّثنی أبی محمّد بن علیّ، قال: حدّثنی أبی علیّ بن الحسین، قال: حدّثنی أبی الحسین بن علیّ، قال: حدّثنی أبی علیّ بن أبی طالب علیه السلام].

قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: «حُرِّمت ⁽³⁾الجنّة علی مَنْ ظلم أهل بیتی، و ⁽⁴⁾علی مَنْ قاتلهم وعلی المعین علیهم، علی مَنْ سبّهم ⁽⁵⁾: «اولئِکَ لا خَلاقَ لَهُم فی الآخِرَةِ ولا یُکَلِّمهُم اللَّه ولا ینظرُ إلیهم یوم القِیامَةِ ولا یُزَکِّیهم ولهم عَذابٌ ألیم» ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾

اصفهانی، ترجمه عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/ 272 رقم 65

الصّدوق، عیون أخبار الرّضا علیه السلام، 2/ 37 رقم 65/ مثله أبو طالب الزّیدیّ، الأمالی،/ 121؛ شرف الدّین الأسترابادی، تأویل الآیات،/ 743؛ المشهدی القمی، کنز الدّقائق ⁽⁸⁾، 14/ 150

بهذا الإسناد، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: «الویل لظالمی أهل ⁽⁹⁾بیتی، کأنِّی بهم ⁽¹⁰⁾غداً

مع المنافقین فی الدّرک الأسفل من النّار». ⁽¹⁾

اصفهانی، ترجمه عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/ 284

الصّدوق، عیون أخبار الرّضا علیه السلام، 2/ 51 رقم 177/ مثله شرف الدین الأسترابادی، تأویل الآیات،/ 743؛ المشهدی القمی، کنز الدّقائق ⁽²⁾، 14/ 150

حدّثنا الحسین بن علیّ الرّازیّ، قال: حدّثنی إسحاق بن محمّد بن خالویه، قال: حدّثنی یزید بن سلیمان البصریّ، قال: حدّثنی شریک، عن الرّکین بن الرّبیع، عن القاسم ابن حسّان، عن زید بن ثابت، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم: «معاشر النّاس! ألا أدلّکم علی خیر النّاس [...] خالًا وخالة؟ قلنا: بلی یا رسول اللَّه! قال: الحسن والحسین علیهما السلام، خالهما القاسم بن رسول اللَّه، وخالتهما زینب بنت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم، ثمّ قال: علی قاتلهما لعنة اللَّه والملائکة والنّاس أجمعین». ⁽³⁾[...]

الخزّاز، کفایة الأثر،/ 98- 99

حدّثنا أبو محمّد عبداللَّه بن جعفر بن درستویه الفارسیّ، ثنا یعقوب بن سفیان الفارسیّ، ⁽⁴⁾وحدّثنا أبو بکر بن إسحاق الفقیه، ثنا الحسن بن علیّ بن زیاد، قالا ⁽⁵⁾: ثنا إسحاق بن محمّد الفرویّ، ثنا عبدالرّحمان بن أبی الموّال القرشیّ.

⁽⁶⁾وأخبرنی محمّد بن المؤمّل، ثنا الفضل بن محمّد الشّعرانیّ، ثنا قتیبة بن سعد، ثنا ⁽⁷⁾عمرو بن حزم، عن عمرة، عن عائشة، قالت: قال رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) : ستّة ⁽⁸⁾لعنتهم لعنهم اللَّه وکلّ نبیّ مجاب: المکذِّب بقدر اللَّه، والزّائد فی کتاب اللَّه، والمتسلِّط بالجبروت

⁽¹⁾⁽²⁾یذلّ مَنْ ⁽³⁾أعزّ اللَّه ویعزّ مَنْ ⁽⁴⁾أذلّ ⁽⁵⁾اللَّه، والمستحلّ لحرم اللَّه، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والتّارک لسنّتی. ⁽⁶⁾قد احتجّ البخاری بعبدالرّحمان بن أبی الموال، وهذا حدیث صحیح الإسناد ولا أعرف له علّة ولم یخرجاه. ⁽⁷⁾ الحاکم، المستدرک، 1/ 91، 4/ 101/ عنه: المتّقی الهندی، کنز العمّال، 16/ 122

حدّثنا أبو علیّ الحسین بن علیّ الحافظ، أنبأ عبداللَّه بن محمّد بن وهب الحافظ، أنبأ عبداللَّه بن محمّد بن یوسف الفریابیّ، حدّثنی أبی، ⁽⁸⁾ثنا سفیان، عن عبیداللَّه بن عبدالرّحمان بن عبداللَّه بن موهب، قال: سمعتُ علیّ بن الحسین یُحدِّث عن أبیه، عن جدِّه رضی الله عنه، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم: ستّة لعنتهم ولعنهم اللَّه وکلّ نبیّ مجاب: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمکذِّب بقدر اللَّه، والمتسلِّط بالجبروت لیذلّ مَنْ أعزّ اللَّه ویعزّ مَنْ أذلّ اللَّه، والتّارک لسنّتی، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والمستحلّ لحرم اللَّه. ⁽⁹⁾

الحاکم، المستدرک، 2/ 525/ عنه: الذّهبی، تلخیص المستدرک، 2/ 525

حدّثناه عبداللَّه بن جعفر بن درستویه الفارسیّ، ثنا یعقوب بن سفیان، ثنا ⁽¹⁰⁾إسحاق ابن محمّد الفرویّ، ثنا عبدالرّحمان بن أبی الرّجال، عن عبیداللَّه بن موهب، عن عمرة،

عن عائشة ⁽¹⁾رضی اللَّه عنها، قالت: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم: ⁽²⁾ستّة لعنتهم ولعنهم اللَّه وکلّ نبیٍّ مجاب: الزّائد فی کتاب اللَّه تعالی، والمکذِّب بأقدار ⁽³⁾اللَّه، والمتسلِّط بالجبروت ⁽⁴⁾لیذلّ مَنْ أعزّ اللَّه ویعزّ مَنْ أذلّ اللَّه ⁽⁵⁾، والمستحلّ لحرم اللَّه، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والتّارک لسنّتی ⁽⁶⁾.

قد احتجّ الإمام البخاریّ بإسحاق بن محمّد الفرویّ وعبدالرّحمان بن أبی الرّجال فی (الجامع الصّحیح)، وهذا أولی بالصّواب من الإسناد الأوّل. ⁽⁷⁾

الحاکم، المستدرک، 2/ 525/ عنه: المتّقی الهندی، کنز العمّال، 16/ 122

أخبرنا أبو الفتح هلال بن محمّد بن جعفر الحفّار، قال: أخبرنا أبو القاسم إسماعیل بن علیّ بن علیّ بن علیّ الدّعبلیّ، قال: حدّثنی أبی أبو الحسن علیّ بن علیّ بن رزین بن عثمان بن عبدالرّحمان بن عبداللَّه بن بدیل بن ورقاء أخو دعبل بن علیّ الخزاعیّ رضی الله عنه ببغداد سنة اثنتین وسبعین ومائتین، قال: حدّثنا سیِّدی أبو الحسن علیّ بن موسی الرّضا بطوس سنة ثمان وتسعین ومائة، [...]، قال: حدّثنی أبی موسی بن جعفر، قال: حدّثنا أبی جعفر بن محمّد، قال: حدّثنا أبی محمّد بن علیّ، عن علیّ بن الحسین علیه السلام، قال: حدّثتنی أسماء بنت عمیس الخثعمیّة، قالت: [...]

فلمّا ولدت فاطمة الحسین علیهما السلام، نفّستها به، فجاءنی النّبیّ صلی الله علیه و آله [...]، ثمّ قال: یا أبا عبداللَّه، عزیز علیَّ، ثمّ بکی. [...]، فقال: أبکی علی إبنی هذا، تقتلهُ فئة باغیة کافرة من بنی امیّة، لا أنالهم اللَّه شفاعتی یوم القیامة، یقتلهُ رجل یثلم الدِّین ویکفر باللَّه العظیم، ثمّ قال: اللَّهمّ إنِّی أسألک فیهما ما سألک إبراهیم فی ذرِّیّته، اللَّهمّ أحبّهما وأحبّ مَنْ یحبّهما،

والعن مَنْ یبغضهما مل ء السّماء والأرض [...]. ⁽¹⁾

الطّوسی، الأمالی،/ 367- 368 رقم 781

أخبرنی عبیداللَّه بن أبی الفتح الفارسیّ، قال: حدّثنا أبو الحسن علیّ بن عمر الحافظ، قال: حدّثنا الحسن بن أحمد بن سعید الرّهاویّ، قال: حدّثنا عبداللَّه بن الزّبیر بن محمّد الرّهاویّ، قال: حدّثنا أبو إسحاق إبراهیم بن یزید المکتب، قال: حدّثنا أبو قتادة الحرّانیّ، قال: حدّثنا سفیان الثّوریّ، عن زید بن علیّ بن الحسین، عن أبیه، عن الحسین بن علیّ، عن علیّ: إنّ النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم، قال: ⁽²⁾ستّة لعنهم اللَّه ولعنتُهم وکلّ نبیّ مجاب: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمکذِّب بقدر اللَّه، والرّاغب عن سنّتی إلی البدعة ⁽³⁾، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والمتسلِّط علی امّتی بالجبروت لیعزّ مَنْ أذلّ اللَّه ویذلّ مَنْ أعزّ ⁽⁴⁾اللَّه، والمرتدّ أعرابیاً بعد هجرته.

⁽⁵⁾⁽⁶⁾قال أبو الحسن ⁽⁷⁾: هذا حدیث غریب من حدیث الثّوریّ، عن زید بن علیّ بن الحسین، تفرّد به أبو قتادة ⁽⁸⁾الحرّانیّ عنه، وما کتبناه إلّامن هذا الوجه ^(9)(10). الخطیب البغدادیّ، تاریخ بغداد، 2/ 30/ عنه: المتّقی الهندیّ، کنز العمّال، 16/ 125؛ الفیروزآبادیّ، فضائل الخمسة، 3/ 349

قال ابن عبّاس: خرج النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم قبل موته بأیّام یسیرة إلی سفرٍ له ثمّ رجع وهو

متغیِّر اللّون محمرّ الوجه، فخطب خطبةً بلیغةً موجزةً وعیناه تهملان دموعاً، قال فیها: [...] ألا وإنّ جبرئیل قد أخبرنی بأنّ امّتی تقتل ولدی الحسین بأرضِ کربلاء، ألا فلعنة اللَّه علی قاتله وخاذله آخر الدّهر. ⁽¹⁾[...].

الخوارزمی، مقتل الحسین، 1/ 164- 165

أحمد بن العبّاس، أبو بکر الهاشمیّ. عن محمّد بن عبدالأعلی، قال ابن حبّان: لا یحلّ الاحتجاج به، أتیته فأملی علیّ أحادیث، منها: قال: حدّثنا یحیی بن حبیب بن عربیّ، حدّثنا روح، عن ابن أبی عروبة، عن قتادة، عن سعید بن جبیر، عن ابن عبّاس، مرفوعاً: أربعة لعنتهم لعنهم اللَّه، وکلّ نبیّ مجاب الدّعوة: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمکذِّب بقدر اللَّه، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والمتعزِّز بالجبروت لیذلّ مَنْ أعزّ اللَّه.

وقد رواه ابن عدیّ عن أحمد هذا، وقال: حدیث بمناکیر.

الذّهبیّ، میزان الإعتدال، 1/ 106 رقم 419

قتیبة، وعبدالعزیز الأویسیّ، عن ابن أبی الموال، عن عبیداللَّه بن موهب، عن عمرة، عن عائشة ⁽²⁾، أنّ رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) ، قال: ستّة لعنتهم، لعنهم اللَّه، وکلّ نبیّ مجاب [الدّعوة] ⁽³⁾: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمکذِّب [بقدر] ⁽⁴⁾اللَّه، والمتسلِّط بالجبروت لیذلّ مَنْ أعزّ اللَّه، والمستحلّ بحرم ⁽⁵⁾اللَّه، ومن عترتی ما حرّم اللَّه، والتّارک لسنّتی ⁽⁶⁾.

قال أبو زرعة: هذا خطأ، والصّحیح عن ابن موهب [عن] ⁽⁷⁾علیّ بن الحسین مرسل. مات سنة ثلاث وسبعین ومائة.

الذّهبیّ، میزان الإعتدال، 2/ 593- 594/ عنه: الفیروزآبادی، فضائل الخمسة، 3/ 349- 350

وأخرج الدّیلمیّ مرفوعاً: بغض بنی هاشم والأنصار کفر وبغض العرب نفاق.

وصحّح الحاکم خبر أ نّه قال: یا بنی عبدالمطّلب، إنِّی سألتُ اللَّه لکم ثلاثاً: أن یثبِّت قائمکم، وأن یهدی ضالّکم، وأن یعلِّم جاهلکم، وسألتُ اللَّه أن یجعلکم جوداً. وفی روایة: نجداً من النّجدة الشّجاعة وشدّة البأس نجباء رحماء، فلو أنّ رجلًا صفن بین الرّکن والمقام- أی جمع قدمیه فصلّی وصام- ثمّ لقیَ اللَّه وهو مبغض لأهل بیت محمّد، دخل النّار.

وصحّ أیضاً، أ نّه قال: ستّة لعنتهم ولعنهم اللَّه وکلّ نبیّ مجاب: الزّائد فی کتاب اللَّه عزّ وجلّ، والمکذِّب بقدر اللَّه، والمتسلِّط علی امّتی بالجبروت لیذلّ مَنْ أعزّ اللَّه ویعزّ مَنْ أذلّ اللَّه، والمستحلّ حرمة اللَّه- وفی روایة لحرم اللَّه-، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والتّارک للسنّة- وفی روایة زیادة سابع، وهو: المستأثر بالفی ء-.

ابن حجر الهیتمیّ، الصّواعق المحرقة، 2/ 506

وصحّ أ نّه قال [رسول اللَّه صلی الله علیه و آله]: یا بنی عبدالمطّلب: إنِّی سألتُ اللَّه لکم ثلاثاً: أن یُثبِّت قائمکم، وأن یهدی ضالّکم، وأن یعلِّم جاهلکم، وسألتُ اللَّه أن یجعلکم کرماء نجباء رحماء، فلو أنّ رجلًا صفن- أی من الصّفن وهو صفّ القدمین بین الرِّکن والمقام- فصلّی وصام، ثمّ لقیَ اللَّه وهو یبغض آل محمّد، دخل النّار.

⁽¹⁾وورد: مَنْ سبّ أهل بیتی فإنّما ⁽²⁾یرتدّ عن اللَّه وعن الإسلام ⁽³⁾، ⁽⁴⁾ومَنْ آذانی فی عترتی فعلیه لعنة اللَّه، ومَنْ آذانی فی عترتی فقد آذی اللَّه، إنّ اللَّه حرّم الجنّة علی مَنْ ظلمَ أهل

بیتی أو قاتلهم أو أعان علیهم أو سبّهم. یا أ یُّها النّاس: إنّ قریشاً أهل أمانة، فمَنْ بغاهم العواثر کبّهُ اللَّه عزّ وجلّ لمنخریه مرّتین، مَنْ أراد هوان قریش أهانه اللَّه ⁽¹⁾. خمسة أو ستّة لعنتهم وکلّ نبیّ مجاب: الزّائد فی کتاب اللَّه، والمکذِّب بقدر اللَّه، والمستحلّ محارم اللَّه، والمستحلّ من عترتی ما حرّم اللَّه، والتّارک للسّنّة.

ابن حجر الهیتمی، الصّواعق المحرقة، 2/ 688/ عنه: الفیروزآبادیّ، فضائل الخمسة، 3/ 350

فقد رُوی فیها عن ابن عبّاس، قال: لمّا أراد اللَّه أن یهب لفاطمة الزّهراء [...]، قال جبرئیل: یا محمّد! آتنا بابنک هذا حتّی نراه، قال: فدخل النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم علی فاطمة، فأخذ الحسین وهو ملفوف بقطعة صوف صفراء، فأتی به إلی جبرئیل، فحلّه وقبّل بین عینیه وتفل فی فیه، وقال: بارکَ اللَّه فیک من مولودٍ وبارکَ فی والدیکَ یا صریح کربلاء، ونظر إلی الحسین وبکی وبکی النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم وبکت الملائکة، وقال جبرئیل: إقرأ فاطمة ابنتک السّلام وقُل لها تُسمِّیه الحسین، فقد سمّاه اللَّه جلّ اسمه الحسین؛ لأنّه لم یکن فی زمانه أحسن منه وجهاً، فقال رسول اللَّه: یا جبرئیل تهنِّینی وتبکی؟ قال: نعم یا محمّد آجرکَ اللَّه فی مولودکَ هذا، فقال: یا حبیبی جبرئیل ومَنْ یقتله؟ قال: شراذمة من امّتک یرجون شفاعتک، لا أنالهم اللَّه ذلک، فقال النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم: خابت امّة قتلت ابن بنت نبیِّها، قال جبرئیل: خابت ثمّ خابت من رحمة اللَّه، وخاضت فی عذاب اللَّه. ⁽²⁾[...] ⁽³⁾

قال: «قال رسول اللَّه: ستّةٌ لعنهم اللَّه وکلّ نبیّ مُجابٍ: الزّائدُ فی کتاب اللَّه، والمکذِّبُ بِقَدَرِ اللَّه، والتّارکُ لسُنّتی، والمستحلُّ من عترتی ما حرّمَ اللَّه، والمتسلِّط بالجبروتِ لیُذلّ مَنْ أعزّهُ اللَّه ویُعِزّ مَنْ أذلّهُ اللَّه، والمستأثر بفی ء المسلمین المستحلُّ له».

می فرماید: «رسول خدا فرمود: خداوند تبارک و تعالی و پیغمبران مستجاب الدعوه شش کس را هدف لعن ساخته اند: نخستین آن کس که در کتاب خدای بیفزاید. دوم آن کس که تکذیب کند قدر خدای را. سه دیگر آن که سنّت پیغمبر را پشت می زند و در طریق دیگر مشی کند. چهارم آن کس که از عترت پیغمبر چشم پوشد و در حلیت آنچه خدای در حق ایشان حرام کرده، بکوشد. پنجم آن کس که سلطنت جور به دست کند و ذلیل بخواهد کسی را که خدای عزیز داشته و عزیز بخواهد کسی را که خدای ذلیل خواسته. ششم کسی که به قهر و غلبه، استیلا و استقلال به دست کند فی ء مسلمانان و غنیمت ایشان، خاص خویش شمارد.»

سپهر، ناسخ التواریخ سید الشهدا علیه السلام، 4/ 99- 100

الطّریحی، المنتخب، 1/ 150- 152

إخبار النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم للصّحابة بأنّ قاتل الحسین علیه السلام هو یزید

قال المسور بن مخرمة: [...]، قال: ولمّا أتت علی الحسین من مولده سنتان کاملتان، خرج النّبیّ فی سفرٍ، فلمّا کان فی بعض الطّریق، وقفَ فاسترجع ودمعت عیناه، فسُئل عن ذلک، فقال: هذا جبرئیل یُخبرنی عن أرضٍ بشاطئ الفرات یُقال لها کربلاء، یُقتل فیها ولدی الحسین ابن فاطمة، فقیل مَنْ یقتله یا رسول اللَّه؟ فقال: رجل یُقال له یزید، لا بارکَ اللَّه فی نفسه، وکأنِّی أنظر إلی مصرعه ومدفنه بها، وقد هوی برأسه، واللَّه ما ینظر أحد إلی رأس ولدی الحسین فیفرح إلّاخالف اللَّه بین قلبه ولسانه. [...] اللَّهمّ ولا تُبارک فی قاتله وخاذله. ⁽¹⁾

ابن أعثم، الفتوح، 2/ 40- 42

... حدّثنا الحسن بن العبّاس الرّازیّ، ثنا سلیم بن منصور بن عمّار، ثنا أبی (ح).

وحدّثنا أحمد بن یحیی بن خالد بن حبّان الرقّیّ، ثنا عمرو بن بکیر بن بکار القعنبیّ، ثنا مجاشع بن عمرو، قالا: ثنا عبداللَّه بن لهیعة، عن أبی قبیل، حدّثنی عبداللَّه بن عمرو ابن العاص: أنّ معاذ بن جبل أخبره، قال: خرج علینا رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) متغیِّر اللّون، فقال: [...] «یزید لا یُبارک اللَّه فی یزید»، ثمّ ذرفت عیناه، ثمّ قال: «نُعیَ إلیَّ حسین، وأتیتُ بتربته، واخبرتُ بقاتله، والّذی نفسی بیده لا یُقتل بین ظهرانی قوم لا یمنعوه إلّا خالف اللَّه بین صدورهم وقلوبهم، وسلّط علیهم شرارهم، وألبسهم شیعاً [...]. ⁽²⁾الطّبرانی، المعجم الکبیر، 3/ 120- 121 رقم 2861

إخبار النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم الحسین علیه السلام بأنّ یزید قاتله بکربلاء

ورُوی عن عبداللَّه بن عبّاس رضی الله عنه، أ نّه قال: لمّا اشتدّ برسول اللَّه صلی الله علیه و آله مرضه الّذی ماتَ فیه، وقد ضمّ الحسین علیه السلام إلی صدره، یسیل من عرقه علیه وهو یجود بنفسه، ویقول: ما لی ولیزید، لا بارکَ اللَّه فیه، اللَّهمّ العن یزید.

ثمّ غُشیَ علیه طویلًا وأفاق، وجعل یُقبِّل الحسین وعیناه تذرفان، ویقول: أما إنّ لی ولقاتلکَ مقاماً بین یَدَی اللَّه عزّ وجلّ. ⁽¹⁾ابن نما، مثیر الأحزان،/ 22

إخبار أمیر المؤمنین علیه السلام سعداً عن ابنه عُمر أنّه قاتل الحسین علیه السلام

حدّثنا الشّیخ الفقیه أبو جعفر محمّد بن علیّ بن الحسین بن موسی بن بابویه القمی رحمه الله، قال: حدّثنا أبی رضی الله عنه، قال: حدّثنا علیّ بن موسی بن جعفر بن أبی جعفر الکمیدانیّ ⁽¹⁾، قال: حدّثنا أحمد بن محمّد بن عیسی، عن عبدالرّحمان بن أبی نجران، عن جعفر بن محمّد الکوفیّ، عن ⁽²⁾عبیداللَّه السّمین ⁽³⁾، عن سعد بن طریف، عن الأصبغ بن نباتة، ⁽⁴⁾قال: بینا أمیر المؤمنین علیه السلام یخطب النّاس وهو یقول: سلونی قبل أن تفقدونی، فوَ اللَّه لا تسألونی عن شی ء یکون إلّانبّأتکم به. فقام إلیه سعد بن أبی وقّاص، فقال: یا أمیر المؤمنین علیه السلام! أخبرنی کم فی رأسی ولحیتی من شعرة؟ فقال له: أما واللَّه لقد سألتنی عن مسألة حدّثنی خلیلی رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم أ نّک ستسألنی عنها، وما فی رأسک ولحیتک من شعرة إلّاوفی أصلها شیطان جالس، و ⁽⁵⁾أنّ فی بیتک لسخلًا یقتل الحسین ابنی. وعمر بن سعد یومئذ یدرج بین یدیه. ⁽⁶⁾

اصبغ بن نباته گوید: در این میان که امیر المؤمنین خطبه می خواند برای مردم و می فرمود: «از من بپرسید پیش از آن که مرا از دست بدهید، به خدا از چیزی نپرسید از آنچه گذشته و از آنچه بعد بوده باشد، جز این که خبر دهم شما را بدان.»

سعد بن ابی وقاص به پا خاست و گفت: «ای امیر المؤمنین! به من بگو چند رشته مو در سر و ریش من است؟»

فرمود: «به خدا سؤالی از من کردی که خلیلم رسول خدا صلی الله علیه و آله به من خبر داده است که مرا از آن پرسش خواهی کرد. در سر و ریش تو مویی نباشد، جز آن که در بنش شیطانی نشسته و در خانه تو گوساله ای است که حسین فرزندم را می کشد.»

عمر بن سعد در آن روز برابرش بر سر دست راه می رفت.

کمره ای، ترجمه امالی،/ 133- 134

ابن بابویه و ابن قولویه و شیخ مفید و شیخ طبرسی به اسانید معتبره از اصبغ بن نباته و غیر او روایت کرده اند که: روزی حضرت امیر المؤمنین علیه السلام بر منبر کوفه خطبه می خواند و می فرمود: «از من بپرسید آنچه خواهید، پیش از آن که مرا نیابید. پس به خدا سوگند یاد می کنم که هر چه سؤال کنید از خبرهای گذشته و آینده، البته شما را به آن خبر می دهم.»

به روایت دیگر فرمود: «به خدا سوگند که از گروهی که صد کس را گمراه کنند یا صد کس را هدایت کنند اگر از من بپرسید، خبر می دهم شما را به آن ها و سرکرده آن ها و داعی آن ها تا روز قیامت.»

پس سعد بن ابی وقاص برخاست و گفت: «یا امیر المؤمنین! خبر ده مرا که در سر و ریش من چند مو هست؟»

فرمود: «خلیل من رسول خدا مرا خبر داده که تو این سؤال از من خواهی کرد، و خبر داد که چند مو در سر و ریش تو هست، و خبر داد که در زیر هر مویی شیطانی هست که تورا گمراه می کند، و در خانه تو پسری هست که فرزند من حسین را شهید خواهد کرد. اگر خبر دهم عدد موهای تورا، تصدیق من نخواهی کرد، ولیکن به آن خبری که گفتم حقیقت گفتار من ظاهر خواهد شد.»

در آن وقت عمر بن سعد کودکی بود و تازه به رفتار آمده بود.

مجلسی، جلاء العیون،/ 560- 561

الصّدوق، الأمالی،/ 133- 134 رقم 1/ عنه: الحرّ العاملی، إثبات الهداة، 2/ 422 4

أصحاب أمیر المؤمنین علیه السلام کانوا یُخبرون أنّ عمر بن سعد قاتل الحسین علیه السلام

وروی عبداللَّه بن شریک العامریّ، قال: کنت أسمع أصحاب علیّ علیه السلام إذا دخل عمر ابن سعد من باب المسجد یقولون: هذا قاتل الحسین بن علیّ علیهما السلام. وذلک قبل أن یُقتل بزمان. ⁽¹⁾

و عبداللَّه بن شریک عامری حدیث کند که از اصحاب علی علیه السلام می شنیدم هر گاه که عمربن سعد از در مسجد وارد می شد می گفتند: «این کشنده حسین بن علی علیه السلام است.»

و این جریان زمانی دراز پیش از کشته شدن حسین علیه السلام بود. رسولی

محلّاتی، ترجمه ارشاد، 2/ 135

[شیخ مفید] از عبداللَّه بن شریک روایت کرده است که گفت: هر گاه عمر بن سعد از در مسجد داخل می شد، اصحاب امیر المؤمنین علیه السلام می گفتند: «این خواهد بود کشنده حسین.»

مجلسی، جلاء العیون،/ 562

المفید، الإرشاد، 2/ 135 رقم 9

إخبار أمیر المؤمنین علیه السلام عمر بن سعد بأنّه قاتل الحسین علیه السلام

أنبأنا أبو محمّد بن طاووس، أنا أبو الغنائم بن أبی عثمان، أنا أبو الحسن بن رزقویه، أنا أبو بکر محمّد بن عمر بن الجعابیّ، نا الفضل بن الحُباب، نا أبو بکر، نا جعفر بن سلیمان، عن هشام بن حسّان، عن ابن سیرین، عن بعض أصحابه، قال: قال علیّ لعمر ابن سعد: کیف أنت إذا قمت مقاماً تخیّر فیه بین الجنّة والنّار، فتختار النّار؟! ⁽¹⁾

فقال: «ویحک یا ابن سعد! کیف بک إذا قمت یوماً مقاماً تتحیّر فیه بین الجنّة والنّار؟ فتختار النّار».

فرمود: «ای پسر سعد! چگونه خواهی بود آن روز که متحیر باشی در اختیار بهشت و دوزخ؟ پس اختیار خواهی کرد دوزخ را.»

مع القصه، عمر بن سعد عزیمت درست کرد که حسین علیه السلام را به قتل رساند و منشور حکومت ری ستاند و به جانب کربلا روان شد.

سپهر، ناسخ التواریخ سید الشهدا علیه السلام، 2/ 186- 187

ابن عساکر، تاریخ دمشق، 48/ 32

إخبار أمیر المؤمنین علیه السلام معاویة بأنّ یزید قاتل الحسین علیه السلام نقلًاعن النبیّ صلی الله علیه و آله و سلم

أبان، عن سلیم، وزعم أبو هارون العبدیّ أ نّه سمعه من عمر بن أبی سلمة:

أنّ معاویة دعا أبا الدّرداء ونحنُ مع أمیر المؤمنین علیه السلام بصفِّین، ودعا أبا هریرة، فقال لهما: انطلقا إلی علیّ، فاقرآه منِّی السّلام وقولا له: [...]

فلمّا قرأ علیّ علیه السلام کتاب معاویة وأبلغه أبو الدّرداء وأبو هریرة رسالته ومقالته، قال علیّ علیه السلام [لأبی الدّرداء]: قد أبلغتمانی ما أرسلکما به معاویة، فاسمعا منِّی ثمّ أبلِغاه عنِّی [کما أبلغتمانی عنه] وقولا له: [...]

یا معاویة! إنّ رسول اللَّه صلی الله علیه و آله قد أخبرنی أنّ امّته سیخضبون لحیتی من دم رأسی، وإنِّی مُستشهد، وسَتَلی الامّة من بعدی، وإنّکَ ستقتل ابنی الحسن غدراً [بالسّمِ] وإنّ ابنک یزید [لعنه اللَّه] سیقتل ابنی الحسین [یلی ذلک منه ابن الزّانیة]. وأنّ الامّة سَیلیها من بعدک سبعة من [وُلد أبی العاص و] ولد مروان بن الحکم وخمسة من وُلده تکملة اثنی عشر إماماً، قد رآهم رسول اللَّه صلی الله علیه و آله [یتواثبون] علی منبره [تواثب القردة]، یردّون امّته عن دین اللَّه علی أدبارهم القهقری، وإنّهم أشدّ النّاس عذاباً یوم القیامة، وإنّ اللَّه سیخرج الخلافة منهم برایات سود تقبل من الشّرق، یذلّهم اللَّه بهم ویقتلهم تحت کلِّ حجر.

وإنّ رجلًا من ولدک مشوم ملعون جلف جاف منکوس القلب فظّ غلیظ قد نزع اللَّه من قلبه الرّأفة والرّحمة، أخواله من کلب، کأنِّی أنظر إلیه ولو شئتُ لسمّیته ووصفتُه وابن کم هو. فیبعث جیشاً إلی المدینة فیدخلونها، فیسرفون فیها فی القتل والفواحش، ویهرب منه رجل من وُلدی زکیّ نقیّ، الّذی یملأ الأرض عدلًا وقسطاً کما مُلئت ظلماً

وجوراً. وإنِّی لأعرف اسمه وابن کم هو یومئذ وعلامته. وهو من وُلد ابنی الحسین الّذی یقتله ابنک یزید، وهو الثّائر بدم أبیه. [...] ⁽¹⁾

سلیم بن قیس،/ 748، 752، 774- 775 رقم 25

إخبار الإمام الحسین علیه السلام أنّ عمر بن سعد یقتله

وروی سالم بن أبی حفصة، قال: قال عمر بن سعد للحسین: یا أبا عبداللَّه! إنّ قبلنا ناساً سفهاء یزعمون أنّی أقتلک؟ فقال له الحسین علیه السلام: إنّهم لیسوا بسفهاء ⁽¹⁾ولکنّهم حلماء، أما إنّه تقرّ ⁽²⁾عینی أن لا تأکل برّ العراق بعدی ⁽³⁾إلّاقلیلًا. ⁽⁴⁾⁽⁵⁾

حسین علیه السلام به او فرمود: «اینان بی خرد نیستند بلکه خردمندانی هستند. آگاه باش، همانا آنچه چشم مرا روشن کند این است که پس از من از گندم عراق جز اندکی فقط خواهی خورد.» (یعنی به زودی مرگت فرا رسد).

رسولی محلاتی، ترجمه ارشاد، 2/ 135

شیخ مفید روایت کرده است که: روزی عمربن سعد با حضرت امام حسین علیه السلام گفت که: «نزد ما گروهی از بی خردان هستند که گمان می کنند که من تو را خواهم کشت.»

حضرت فرمود: «آن ها بی خردان نیستند، ولیکن علما و دانایانند. اما به این شادم که بعد از من تو گندم عراق را نخواهی خورد، مگر اندک زمانی.» مجلسی، جلاء العیون،/ 563

و دیگر در کشف الغمه و ارشاد مفید سند به سالم بن ابی حفصه می رسد، می گوید: عمر بن سعد یک روز حاضر خدمت حسین علیه السلام شد و عرض کرد: «یا ابا عبداللَّه! جماعتی از سفها گمان می کنند که من قاتل توام.»

فقال الحسین: «إنّهم لیسوا سفهاء، ولکنّهم حلماء، أما إنّه تقرّ عینی أن لا تأکل برّ العراق بعدی إلّاقلیلًا».

حسین علیه السلام فرمود: «این جماعت که نسبت قتل مرا با تو می دهند، دیوانگان نیستند، بلکه خردمندانند. لکن روشن است چشم من به این که تو بعد از من گندم عراق را نخواهی خورد، مگر اندکی.»

سپهر، ناسخ التواریخ سیدالشهدا علیه السلام، 1/ 331- 332

المفید، الإرشاد، 2/ 135 رقم 10/ عنه: القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 115

لعن قاتلی الحسین علیه السلام علی لسان المعصومین علیهم السلام

[...] ثمّ بکی علیّ رضی الله عنه، وقال: یا ربّ عیسی! لا تبارک فی قاتل ولدی والعنه لعناً کثیراً. ⁽¹⁾

ابن أعثم، الفتوح، 2/ 465

حدّثنا الشّیخ الفقیه أبو جعفر محمّد بن علیّ بن الحسین بن موسی بن بابویه القمی رحمه الله، قال: حدّثنا الحسین بن أحمد بن إدریس رحمه الله، قال: حدّثنا أبی، عن محمّد بن الحسین ابن أبی الخطّاب، عن نصر بن مزاحم، عن عمر بن سعد، عن أرطاة بن حبیب، عن فضیل الرّسّان، عن جبلة المکّیّة، قال: سمعت میثم التّمّار قدّس اللَّه روحه یقول: [...]

قال [أمیر المؤمنین علیه السلام]: وجبت لعنة اللَّه علی قتلة الحسین کما وجبت علی المشرکین الّذین یجعلون مع اللَّه إلهاً آخر، وکما وجبت علی الیهود والنّصاری والمجوس. [...] ⁽²⁾

الصّدوق، الأمالی،/ 126- 127 رقم 1

حدّثنا محمّد بن علیّ ماجیلویه رحمه الله، قال: حدّثنا علیّ بن إبراهیم، عن أبیه، عن الرّیّان ابن شبیب، قال: دخلت علی الرّضا علیه السلام فی أوّل یوم من المحرّم، فقال لی [...]: یا ابن شبیب! إنّ المحرّم هو الشّهر الّذی کان أهل الجاهلیّة فیما مضی یحرّمون فیه الظّلم والقتال لحرمته، فما عرفت هذه الامّة حرمة شهرها ولا حرمة نبیّها، لقد قتلوا فی هذا الشّهر ذرِّیّته، وسبوا نساءه، وانتهبوا ثقله، فلا غفر اللَّه لهم ذلک أبداً. [...]

یا ابن شبیب! إن سرّک أن تلقی اللَّه عزّ وجلّ ولا ذنب علیک، فزر الحسین علیه السلام، یا ابن شبیب! إن سرّک أن تسکن الغرف المبنیّة فی الجنّة مع النّبیّ وآله صلوات اللَّه علیهم فالعن قتلة الحسین. ⁽³⁾

الصّدوق، الأمالی،/ 129، 130 رقم 5

لعن الأنبیاء علیهم السلام لقتلة الحسین علیه السلام

رُوی أنّ آدم علیه السلام لمّا هبط إلی الأرض لم یر حوّاء، فصار یطوف الأرض فی طلبها، فمرّ بکربلاء، فاعتلّ وأعاق وضاق صدره من غیر سبب وعثر فی الموضع الّذی قُتل فیه الحسین علیه السلام حتّی سال الدّم من رجله، فرفع رأسه إلی السّماء وقال: إلهی! هل حدث منِّی ذنب آخر فعاقبتنی به فإنِّی طفت جمیع الأرض ما أصابنی سوء مثل ما أصابنی فی هذه الأرض؟ فأوحی اللَّه إلیه: یا آدم! ما حدث منک ذنب ولکن یُقتل فی هذه الأرض ولدک الحسین علیه السلام ظلماً، فسال دمک موافقة لدمه. فقال آدم علیه السلام: یا ربّ! أیکون الحسین نبیّاً؟ قال: لا، ولکنّه سبط النّبیّ محمّد. فقال: ومن القاتل له؟ قال: قاتله یزید.

فقال آدم علیه السلام: فأیّ شی ء أصنع یا جبرئیل؟ فقال: العنه یا آدم. فلعنه أربع مرّات ومشی خطوات إلی جبل عرفات، فوجد حوّاء هناک. ⁽¹⁾

الطّریحی، المنتخب، 1/ 48

ورُوی أنّ نوحاً علیه السلام لمّا رکب فی السّفینة طافت به جمیع الدّنیا، فلمّا مرّت بکربلاء، أخذته الأرض، وخاف نوح الغرق، فدعا ربّه، وقال: إلهی! طفت جمیع الدّنیا وما أصابنی فزع مثل ما أصابنی فی هذه الأرض، فنزل جبرئیل، وقال: یا نوح! فی هذا الموضع یُقتل الحسین علیه السلام سبط محمّد خاتم الأنبیاء وابن خاتم الأوصیاء، فقال: ومن القاتل له یا جبرئیل؟ قال: قاتله لعین أهل سبع سماوات، وسبع أرضین. فلعنه نوح أربع مرّات، فسارت السّفینة، حتّی بلغت الجودیّ، واستقرّت علیه. ⁽²⁾

الطّریحی، المنتخب، 1/ 48- 49

وحدّثنی أبو الحسین محمّد بن عبداللَّه بن علیّ النّاقد، قال: حدّثنی أبو هارون العیسی ⁽³⁾، عن أبی الأشهب جعفر بن حنان ⁽⁴⁾، عن خالد الرّبعیّ، قال: حدّثنی من سمع کعباً یقول:

أوّل من لعن قاتل الحسین بن علیّ علیهما السلام إبراهیم خلیل الرّحمان، لعنه ⁽¹⁾وأمر ولده بذلک وأخذ علیهم العهد والمیثاق، ثمّ لعنه موسی بن عمران وأمر امّته بذلک، ثمّ لعنه داوود وأمر بنی إسرائیل بذلک، ثمّ لعنه عیسی وأکثر أن قال: یا بنی إسرائیل! العنوا قاتله، وإن أدرکتم أیّامه فلا تجلسوا عنه، فإنّ الشّهید معه کالشّهید مع الأنبیاء مقبل ⁽²⁾غیر مدبّر، وکأنِّی أنظر إلی بقعته، وما من نبیّ إلّاوقد زار کربلاء ووقف علیها، وقال: إنّک لبقعة کثیرة الخیر فیک یدفن القمر الأزهر.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 67 رقم 2/ عنه: المجلسی، البحار، 44/ 301- 302؛ البحرانی، العوالم، 17/ 593؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 69

ورُوی أنّ إبراهیم مرّ فی أرض کربلاء وهو راکب فرساً، فعثرت به وسقط إبراهیم علیه السلام وشجّ رأسه وسال دمه، فأخذ فی الاستغفار، وقال: إلهی! أیّ شی ء حدث منِّی؟ فنزل إلیه جبرئیل وقال: یا إبراهیم! ما حدث منک ذنب، ولکن هنا یُقتل سبط خاتم الأنبیاء وابن خاتم الأوصیاء، فسال دمک موافقة لدمه، قال: یا جبرئیل! ومن یکون قاتله؟ قال: لعین أهل السّماوات والأرض، والقلم جری علی اللّوح بلعنه بغیر إذن ربّه، فأوحی اللَّه تعالی إلی القلم أ نّک استحقیت الثّناء بهذا اللّعن، فرفع إبراهیم علیه السلام یدیه ولعن یزید لعناً کثیراً، وأمّن فرسه بلسان فصیح، فقال إبراهیم لفرسه: أیّ شی ء عرفت حتّی تؤمن علی دعائی؟ فقال: یا إبراهیم! أنا أفتخر برکوبک علیَّ، فلمّا عثرت وسقطت عن ظهری عظمت خجلتی، وکان سبب ذلک من یزید. ⁽³⁾

الطّریحی، المنتخب، 1/ 49

ورُوی أنّ موسی کان ذات یوم سائراً ومعه یوشع بن نون، فلمّا جاء إلی أرض کربلاء انخرق نعله، وانقطع شراکه، ودخل الحسک فی رجلیه، وسال دمه، فقال: إلهی! أیّ شی ء حدث منِّی؟ فأوحی اللَّه إلیه: أنّ هنا یُقتل الحسین وهنا یسفک دمک موافقة لدمه، فقال:

ربّ! ومن یکون الحسین؟ فقیل له: هو سبط محمّد المصطفی، وابن علیّ المرتضی، فقال: ومن یکون قاتله؟ فقیل: هو لعین السّمک فی البحار، والوحوش فی القفار، والطّیر فی الهواء، فرفع موسی یدیه ولعن یزید ودعا علیه وأمّن یوشع بن نون علی دعائه، ومضی لشأنه. ⁽¹⁾

الطّریحی، المنتخب، 1/ 49- 50

وروی أنّ سلیمان علیه السلام کان یجلس علی بساطه ویسیر فی الهواء، فمرّ ذات یوم وهو سائر فی أرض کربلاء، فأدارت الرّیح بساطه ثلاث دورات حتّی خافوا السّقوط، فسکنت الرّیح ونزل البساط فی أرض کربلاء، فقال سلیمان للرّیح: لِمَ سکنتی؟ فقالت: إنّ هنا یُقتل الحسین علیه السلام. فقال: ومَنْ یکون الحسین؟ قالت: هو سبط محمّد المختار، وابن علیّ الکرّار. فقال: ومَنْ قاتله؟ قالت: لعین أهل السّماوات والأرض یزید. فرفع سلیمان یدیه ولعنه ودعا علیه وأمّن دعائه الإنس والجنّ، فهبّت الرّیح وسار البساط. ⁽²⁾

الطّریحی، المنتخب، 1/ 50

ورُوی أنّ عیسی علیه السلام کان سائحاً فی البراری ومعه الحواریّون، فمرّوا بکربلاء، فرأوا أسداً کاسراً قد أخذ الطّریق، فتقدّم عیسی إلی الأسد، وقال له: لِمَ جلست فی هذا الطّریق ولا تدعنا نمرّ فیه؟ فقال الأسد بلسان فصیح: إنِّی لم أدع لکم الطّریق حتّی تلعنوا یزید قاتل الحسین علیه السلام. فقال عیسی علیه السلام: ومَنْ یکون الحسین؟ قال: سبط محمّد النّبیّ الامِّیّ، وابن علیّ الولیّ، قال: ومَنْ قاتله؟ قال: قاتله لعین الوحوش والذّئاب والسّباع أجمع، خصوصاً أیّام عاشوراء. فرفع عیسی علیه السلام یدیه ولعن یزید ودعا علیه وأمّن الحواریّون علی دعائه، فتنحّی الأسد عن طریقهم ومشوا لشأنهم. ⁽³⁾

ابن قولویه از کعب الاحبار روایت کرده است که: اول کسی که لعنت نمود بر قاتلان حسین بن علی، ابراهیم خلیل الرحمان بود و امر کرد فرزندان خودرا و عهد و پیمان از ایشان گرفت که پیوسته اورا لعنت کنند. و بعد از آن حضرت موسی اورا لعنت کرد و امر کرد امت خودرا به آن. پس لعنت کرد اورا داوود علیه السلام و امر نمود بنی اسرائیل را. پس لعنت کرد اورا حضرت عیسی و بسیار می گفت بنی اسرائیل را که لعنت کنند بر قاتلان حسین. اگر زمان اورا دریابید، در خدمت او جهاد نمایید که کسی که با او شهید شود، چنان است که با پیغمبر شهید شده است. و گویا آن نقطه که در آن مدفون خواهد شد، در نظر من است. و هیچ پیغمبری نیست، مگر آن که به زیارت کربلا رفته است و در آن جا توقف نموده است و آن زمین مبارک را خطاب کرده است که: تویی بقعه ای که خیر تو بسیار است، و ماه تابان امامت در تو مدفون خواهد شد.

مجلسی، جلاء العیون،/ 575

همانا در کامل الزیاره سند به کعب الاحبار می رساند که گفت: اول کسی که لعن کرد قاتل حسین را، ابراهیم خلیل بود و او فرزندان خودرا به لعن قاتل آن حضرت امر فرمود و از ایشان عهد بستد، و از پس او موسی بن عمران بدین گونه کار کرد. آن گاه داوود بنی اسرائیل را به لعن قاتل حسین فرمان داد. چون نوبت به عیسی علی نبینا وآله وعلیه السلام رسید،

قال: «یا بنی إسرائیل! العنوا قاتله، وإن أدرکتم أیّامه فلا تجلسوا عنه، فإنّ الشّهید معه کالشّهید مع الأنبیاء مقبل غیر مدبر، وکأنِّی أنظر إلی بقعته وما من نبیّ إلّاوقد زار کربلاء ووقف علیها، وقال: إنّک لبقعة کثیرة الخیر، فیک یدفن القمر الأزهر».

فرمود: «ای جماعت بنی اسرائیل! لعن کنید قاتل حسین را و اگر زمان اورا دریافتید، از ملازمت رکاب او تقاعد نجویید. همانا شهید در راه او همانند کسی است که در جهاد مقبل غیر مدبر باشد ودر رکاب پیغمبران شهید شود. کانه نگرانم به سوی بقعه او که هیچ پیغمبری نیست، الا آن که حاضر زیارت او شود و اعتکاف کند و گوید: تو بقعه کثیر الخیری؛ زیرا که ماه درخشان در تو مدفون است.»

سپهر، ناسخ التواریخ سیدالشهدا علیه السلام، 4/ 94- 95

الطّریحی، المنتخب، 1/ 50

اللَّه سبحانه وتعالی یُطالب بثأر الحسین علیه السلام

محمّد بن إبراهیم التّمیمیّ، بإسناده، عن عبداللَّه بن عبّاس، أ نّه قال: «أوحی اللَّه إلی نبیِّه محمّد صلی الله علیه و آله: إنِّی قتلتُ بدم یحیی بن زکریّا سبعین ألفاً، وأنِّی أقتل بدم الحسین بن علیّ سبعین ألفاً وسبعین ألفاً». ⁽¹⁾القاضی النّعمان، شرح الأخبار، 3/ 168 رقم 1112

النّبیّ صلی الله علیه و آله و سلم یُطالب بثأر الحسین علیه السلام

النّبیّ صلی الله علیه و آله: بینی وبین قاتل الحسین علیه السلام خصومة یوم القیامة؛ آخذ ساق العرش بیدی؛ ویأخذ علیّ بحجزتی، وتأخذ فاطمة بحجزة علیّ ومعها قمیص، فأقول: یا ربّ! انصفنی فی قتلة الحسین.

ابن شهرآشوب، المناقب، 4/ 86

فاطمة الزّهراء علیها السلام تُطالب بثأر الحسین علیه السلام

حدّثنی محمّد بن علیّ ماجیلویه، قال: حدّثنی محمّد بن یحیی العطّار، عن محمّد بن أحمد، عن محمّد بن الحسین، عن محمّد بن سنان، عن بعض أصحابه، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إذا ⁽¹⁾کان یوم القیامة نصب لفاطمة علیها السلام قبّة من نور، و ⁽²⁾أقبل الحسین علیه السلام ⁽³⁾رأسه علی ⁽⁴⁾یده، فإذا رأته شهقت شهقة لا یبقی فی الجمع مَلَکٌ مقرّب، ولا نبیّ مرسل، ⁽⁵⁾ولا عبد مؤمن إلّابکی لها، فیمثِّل اللَّه عزّ وجلّ رجلًا ⁽⁶⁾لها فی أحسن صورة وهو یخاصم قتلته بلا رأس، فیجمع اللَّه ⁽⁷⁾قتلته والمجهزین علیه ومَنْ ⁽⁸⁾شرک فی قتله فیقتلهم ⁽⁹⁾حتّی أتی علی آخرهم، ثمّ ینشرون، فیقتلهم أمیر المؤمنین علیه السلام، ثمّ ینشرون، فیقتلهم الحسن علیه السلام، ثمّ ینشرون، فیقتلهم الحسین علیه السلام، ثمّ ینشرون، فلا یبقی من ذرِّیّتنا أحد إلّاقتلهم قتلة، فعند ذلک ⁽¹⁰⁾یکشف اللَّه ⁽¹¹⁾الغیظ وینسی الحزن.

ثمّ قال أبو عبداللَّه علیه السلام: رحم اللَّه شیعتنا، شیعتنا واللَّه ⁽¹²⁾المؤمنون، فقد واللَّه شرکونا فی المصیبة بطول الحزن والحسرة. ⁽¹³⁾

سپس راوی گفت: امام صادق علیه السلام فرمود: «خداوند شیعیان ما را رحمت کند. به خدا که مؤمنین واقعی آنانند، آنان که (به خدا سوگند) شریک مصیبت ما هستند و همواره در مصیبت ما غم خورند و حسرت برند.»

فهری، ترجمه لهوف،/ 137- 139

الصّدوق، ثواب الأعمال،/ 216- 217/ عنه: ابن طاووس، اللّهوف،/ 137- 139؛ المجلسی، البحار، 43/ 221- 222

حدّثنی محمّد بن موسی بن المتوکِّل، قال: حدّثنی محمّد بن یحیی العطّار، عن محمّد بن أحمد، عن ⁽¹⁾یعقوب بن زید، عن منصور ⁽²⁾، عن رجل، عن شریک یرفعه، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إذا ⁽³⁾کان یوم القیامة، جاءت فاطمة علیها السلام فی لمّة من نسائها، فیقال لها: ادخلی الجنّة، فتقول: لا أدخل حتّی أعلم ما صنع بولدی من بعدی؟ فیقال لها: انظری فی قلب القیامة. فتنظر إلی الحسین علیه السلام قائماً و ⁽⁴⁾لیس علیه رأس، فتصرخ صرخة وأصرخ لصراخها وتصرخ الملائکة ⁽⁵⁾لصراخها، فیغضب اللَّه عزّ وجلّ ⁽⁶⁾عند ذلک، فیأمر ناراً یقال لها: «هبهب»، قد أوقد علیها ألف عام حتّی اسودّت، لا یدخلها روح أبداً، ولا

یخرج منها غمّ أبداً. فیقال ⁽¹⁾: التقطی قتلة الحسین ⁽²⁾وحملة القرآن ⁽³⁾، فتلتقطهم. فإذا صاروا فی حوصلتها، صهلت وصهلوا بها، وشهقت وشهقوا بها، وزفرت وزفروا بها، فینطقون بألسنة ذلقة ⁽⁴⁾طلقة: یا ربّنا فیما ⁽⁵⁾أوجبت لنا النّار قبل عبدة الأوثان؟ فیأتیهم الجواب عن اللَّه تعالی أن: من علم لیس کمَن لا یعلم. ⁽⁶⁾

گوید: داخل نشوم تا بدانم پس از من با فرزندم چه کردند.

به او گفته می شود: به وسط صحرای محشر نگاه کن.

چون نگاه کند، حسین را می بیند که بی سر ایستاده است. آن چنان فریاد بر آرد که من به فریاد او فریاد کشم و فرشتگان به فریادش فریاد برآرند.»

و در روایتی است که صدا می زند: ای وای پسرم! ای وای میوه دلم!

فرمود: «پس در این وقت خدای عز وجل غضب کند و آتشی را که نامش هب هب است و هزار سال افروخته شده است تا آن که سیاه گشته و هرگز نسیمی بدان راه نیافته و غم و اندوه از آن بیرون نشده، دستور فرماید که: کشندگان حسین را در کام خود فرو گیر. پس آتش آنان را به کام گیرد و چون همگی در دل آتش قرار گیرند، صیحه ای بکشد که آنان نیز صیحه بکشند، و فریادی بزند که آنان نیز فریاد زنند، و برافروزد و آنان نیز برافروزند. پس با زبان های گویا عرض کنند: پروردگار ما! برای چه ما را پیش از بت پرستان در آتش افکندی؟

پس از جانب خدای عزوجل پاسخ بر آنان رسد: آن کس که می داند، مانند آن کس که نمی داند، نیست.»

فهری، ترجمه لهوف،/ 139- 140

الصّدوق، ثواب الأعمال،/ 217/ عنه: ابن طاووس، اللّهوف،/ 139- 140؛ الحرّ العاملی، إثبات الهداة ⁽⁷⁾، 1/ 291- 292؛ المجلسی، البحار، 43/ 222

حدّثنی علیّ بن أحمد بن عبداللَّه ⁽⁸⁾، عن أبیه، عن جدِّه أحمد بن أبی عبداللَّه، عن أبیه

محمّد بن خالد، بإسناده یرفعه إلی عنبسة ⁽¹⁾الطّائیّ، عن أبی جبیر ⁽²⁾، عن علیّ بن أبی طالب علیه السلام، قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: یمثّل لفاطمة علیها السلام رأس الحسین علیه السلام متشحّطاً ⁽³⁾بدمه، فتصیح: وا ولداه، وا ثمرة فؤاداه. فتصیح ⁽⁴⁾الملائکة لصیحة فاطمة علیها السلام ⁽⁵⁾وینادون ⁽⁶⁾أهل القیامة: قتل اللَّه قاتل ولدکِ ⁽⁷⁾یا فاطمة، قال: فیقول اللَّه عزّ وجلّ: ⁽⁸⁾أفعل به ولشیعته ⁽⁹⁾وأحبّائه وأتباعه، وإنّ فاطمة فی ذلک الیوم علی ناقة من نوق الجنّة مدبّجة الجبینین ⁽¹⁰⁾، واضحة الخدّین، شهلاء العینین، رأسها من الذّهب المصفّی، وأعناقها من المسک والعنبر، خطامها من الزّبرجد الأخضر، رحائلها مفضّضة ⁽¹¹⁾بالجوهر، علی النّاقة هودج غشاوته من نور اللَّه، وحشوها من رحمة اللَّه، خطامها فرسخ من فراسخ الدّنیا، یحفّ بهودجها سبعون ألف ملک بالتّسبیح والتّمجید ⁽¹²⁾والتّهلیل والتّکبیر والثّناء علی ربّ العالمین.

ثمّ ینادی مناد من بطنان العرش: یا أهل القیامة! غضّوا أبصارکم، فهذه فاطمة بنت محمّد رسول اللَّه تمرّ علی الصّراط، فتمرّ فاطمة علیها السلام وشیعتها علی الصّراط کالبرق الخاطف.

قال النّبیّ صلی الله علیه و آله: ویلقی أعداءها وأعداء ذرِّیّتها فی جهنّم.

الصّدوق، ثواب الأعمال،/ 219- 220/ عنه: الحرّ العاملی، إثبات الهداة، 1/ 292؛ المجلسی، البحار، 43/ 222- 223

حدّثنا أبو علیّ أحمد بن أبی جعفر البیهقیّ، قال: حدّثنا أبو علیّ أحمد بن علیّ بن جبرئیل الجرجانیّ البزّاز، قال: حدّثنا إسماعیل بن أبی عبداللَّه أبو عمرو القطّان، قال: حدّثنا أحمد بن عبداللَّه بن عامر الطّائیّ ببغداد علی باب صقر السّکریّ عند جسر أبی الزّنج، قال: حدّثنی أبو أحمد بن سلیمان الطّائی، عن علیّ بن موسی الرّضا علیه السلام بالمدینة سنة أربع وتسعین ومائة، قال: حدّثنی أبی موسی بن جعفر، عن أبیه جعفر بن محمّد، عن أبیه محمّد بن علیّ، عن أبیه علیّ بن الحسین، قال: حدّثنی أبی الحسین بن علیّ، قال: حدّثنی أبی علیّ بن أبی طالب علیه السلام، قال: قال النّبیّ صلی الله علیه و آله ⁽¹⁾: تحشر ابنتی فاطمة علیها السلام یوم القیامة ومعها ثیاب مصبوغة بالدّماء تتعلّق بقائمة من قوائم العرش، تقول: یا ⁽²⁾أحکم الحاکمین، احکم بینی وبین قاتل ⁽³⁾ولدی.

⁽⁴⁾قال علیّ بن أبی طالب علیه السلام: ⁽⁵⁾قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: ویحکم ⁽⁶⁾لابنتی فاطمة ⁽⁷⁾وربّ الکعبة. ⁽⁸⁾

اصفهانی، ترجمه عیون اخبار الرضا علیه السلام، 1/ 247- 248

الصّدوق، عیون أخبار الرّضا علیه السلام، 2/ 11- 12 رقم 21/ مثله الجزائری، الأنوار النّعمانیّة، 3/ 247؛ القندوزی، ینابیع المودّة، 2/ 323

وبهذا الإسناد [حدّثنا أبو الحسن محمّد بن علیّ بن الشّاه الفقیه المروزیّ بمرو الرّود فی داره، قال: حدّثنا أبو بکر بن محمّد بن عبداللَّه النّیسابوریّ، قال: حدّثنا أبو القاسم ⁽¹⁾عبداللَّه بن أحمد بن عامر بن سلیمان الطّائیّ، بالبصرة، قال: حدّثنا أبی ⁽²⁾فی سنة ستّین ومأتین، قال: حدّثنی علیّ بن موسی الرّضا علیه السلام سنة أربع وتسعین ومائة، وحدّثنا أبو منصور أحمد بن إبراهیم بن بکر الخوریّ بنیسابور، قال: حدّثنا أبو إسحاق إبراهیم بن هارون بن محمّد الخوریّ، قال: حدّثنا جعفر بن محمّد بن زیاد الفقیه الخوریّ بنیسابور، قال: حدّثنا أحمد بن عبداللَّه الهرویّ الشّیبانیّ، عن الرّضا علیّ بن موسی علیهما السلام.

وحدّثنی أبو عبداللَّه الحسین بن محمّد الأشنانیّ الرّازیّ العدل ببلخ، قال: حدّثنا علیّ بن محمّد بن مهرویه القزوینیّ، عن داوود بن سلیمان الفرّاء ⁽³⁾، عن علیّ بن موسی الرّضا علیه السلام، قال: حدّثنی أبی موسی بن جعفر، قال: حدّثنی أبی جعفر بن محمّد، قال: حدّثنی أبی محمّد بن علیّ، قال: حدّثنی أبی علیّ بن الحسین، قال:

حدّثنی أبی الحسین بن علیّ، قال: حدّثنی أبی علیّ بن أبی طالب علیه السلام]، قال: ⁽⁴⁾قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: تحشر ابنتی فاطمة ⁽⁵⁾یوم القیامة ⁽⁶⁾ومعها ثیاب مصبوغة ⁽⁷⁾بالدّم، فتعلّق ⁽⁸⁾بقائمة من قوائم العرش، ⁽⁹⁾فتقول: یا عدل ⁽¹⁰⁾! احکم بینی وبین قاتل ولدی، قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: ⁽¹¹⁾فیحکم اللَّه تعالی ⁽¹²⁾لابنتی وربّ الکعبة! ⁽¹³⁾وإنّ اللَّه عزّ وجلّ یغضب بغضب فاطمة

ویرضی لرضاها. ⁽¹⁾

و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «قسم به پروردگار کعبه که حکم کند از برای دخترم فاطمه. و خداوند به سبب غضب فاطمه علیها السلام غضب می کند و به جهت رضایت و خشنودی او خشنود و راضی باشد.»

اصفهانی، ترجمه عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/ 265

الصّدوق، عیون أخبار الرّضا علیه السلام، 2/ 28، 29 رقم 6/ مثله ابن المغازلی، المناقب،/ 64؛ الخوارزمی، مقتل الحسین، 1/ 52؛ المحلّی، الحدائق الوردیّة، 1/ 117

النّبیّ صلی الله علیه و آله فی خبر تقدّم أوّله، قال: فتسیر، یعنی فاطمة، حتّی تحاذی عرش ربّها وترجّ ⁽²⁾نفسها عن ناقتها وتقول: إلهی وسیِّدی! احکم بینی وبین مَنْ ظلمنی، احکم بینی وبین مَنْ قتل ولدی؛ فإذا النّداء من قِبَل اللَّه: یا حبیبتی وابنة حبیبی! سلینی تعطی واستشفعی تشفعِّی، فوعزّتی وجلالی لأجازنی ⁽³⁾ظلم ظالم، فتقول: إلهی وسیِّدی! ذرِّیّتی وشیعتی وشیعة ذرِّیّتی ومحبِّی ذرِّیّتی، فإذا النّداء من قبل اللَّه: أین ذرِّیّة فاطمة وشیعتها ومحبّوها ومحبّو ذرِّیّتها؟ فیقومون، وقد أحاط بهم ملائکة الرّحمة، فتقدّمهم فاطمة کلّهم حتّی تدخلهم الجنّة.

ابن شهرآشوب، المناقب، 3/ 327

وفی خبر آخر: تحشر فاطمة وتخلع علیها الحلل وهی آخذة بقمیص الحسین ملطّخ بالدّم، وقد تعلّقت بقائم العرش، تقول: ربّ احکم بینی وبین قاتل ولدی الحسین، فیؤخذ لها بحقِّها.

ابن شهرآشوب، المناقب، 3/ 327

ورُوی عن النّبیّ صلی الله علیه و آله أ نّه قال: إذا کان یوم القیامة نُصب لفاطمة قبّة من نور ویقبل الحسین علیه السلام ورأسه فی یده، فإذا رأته شهقت شهقة، فلا یبقی فی الموقف ملک ولا نبیّ إلّإ

بکی لبکائها، فیمثّله اللَّه عزّ وجل فی أحسن الصّورة، فیخاصم قتلته بلا رأس، فیجمع اللَّه لی قتلته والمجهزین علیه ومَنْ شرک فی دمه، فأقتلهم حتّی آتی علی آخرهم، ثمّ ینشرون، فیقتلهم أمیر المؤمنین علیه السلام، وکذلک یفعل الحسن والأئمّة علیهم السلام عن آخرهم، ثمّ یکشف اللَّه الغیظ وینسی الحزن.

ابن نما، مثیر الأحزان،/ 81

وعن النّبیّ صلی الله علیه و آله أ نّه قال: إذا کان یوم القیامة جاءت فاطمة فی لمّة، أی جماعة نسائها، فیقال لها: ادخلی الجنّة، فتقول: لا أدخل حتّی أعلم ما صنع بولدی من بعدی، فیقال لها: انظری، فتنظر إلی الحسین علیه السلام قائماً لیس علیه رأس، فتصرخ وأصرخ لصراخها وتصرخ الملائکة لصراخنا، فتنادی: یا ولداه، قال: فیغضب اللَّه عزّ وجلّ لنا عند ذلک، فیأمر ناراً اسمها هبهب، قد أوقد علیها ألف عام حتّی اسودّت لا یدخلها روح ولا یخرج منها غمّ أبداً، فیقول لها: التقطی قتلة الحسین، فتلتقطهم، فإذا صاروا فی حوصلتها صهلت وصهلوا بها، وشهقت وشهقوا بها، وزفرت وزفروا بها، فینطقون بألسن ذلقة: یا ربّنا! بما أوجبت لنا النّار قبل عبدة الأوثان؟ فیأتیهم الجواب: إنّ مَنْ علم لیس کمَنْ لم یعلم. ⁽¹⁾

یعنی: «حکم کن میان من و کشندگان فرزند من که ایشان به چه حجت کشتند، یکی را به زهر و دیگری را به شمشیر.»

بدین عبارت: إنّ فاطمة تجی ء یوم القیامة بیدها قمیص أخضر، وبأخری قمیص أحمر، فتقول: یا ربّ انتصف من قتلة ولدی، لِمَ سمّ أحدهما وذبح الآخر، فیحکم اللَّه لها أوّلًا یعنی الحسن علیه السلام من معاویة، وثانیاً من یزید لعنه اللَّه.

عمادالدین طبری، کامل بهایی، 2/ 175

ابن نما، مثیر الأحزان،/ 81

أخبرنی الشّیخ شرف الدّین أبو الفضل أحمد بن هبة اللَّه قراءة علیه وأنا أسمع، قیل له: أخبرتک الشّیخة الصّالحة أمّ المؤیّد زینب بنت عبداللَّه [ابن] أبی القاسم عبدالرّحمان بن أبی الحسن الشّعریّة إجازة. فأقرّ به.

وأخبرنی الإمام العدل شمس الدّین عبدالواسع بن عبدالکافی بن عبدالواسع الأبهریّ إجازة بروایته عن الإمام رکن الدّین أبی سعد محمّد بن الإمام زین الدّین أبی عبدالرّحمان أحمد بن زین الإسلام أبی سعد عبد الصّمد بن حمّویه الجوینی رحمة اللَّه علیهم إجازة، بروایته عن جدّی الأعلی شیخ الإسلام معین الدّین أبی عبداللَّه بن أبی الحسن بن محمّد ابن حمّویه الجوینی رحمه الله إجازة، قال: أنبأنا عبدالوهّاب بن إسماعیل بن عمر الصّیرفیّ، قال: أنبأنا الشّیخان الزّکیّان أبو عبداللَّه إسماعیل ابن عبدالغافر الفارسیّ، وأبو القاسم زاهر بن طاهر الشّحامیّ، قالا: أنبأنا أبو علیّ الحسن بن أحمد السّکاکیّ، أنبأنا الإمام أبو القاسم بن حبیب، أنبأنا أبو بکر محمّد بن عبداللَّه بن محمّد النّیسابوریّ الحفید، أنبأنا أبو القاسم عبداللَّه بن أحمد بن عامر الطّائیّ بالبصرة، حدّثنی أبی سنة ستّین ومأتین، قال: حدّثنی علیّ ⁽¹⁾بن موسی الرّضا، قال: حدّثنی أبی موسی بن جعفر، حدّثنی أبی جعفر بن محمّد، حدّثنی أبی محمّد بن علیّ، حدّثنی أبی علیّ بن الحسین، حدّثنی أبی الحسین بن علیّ، حدّثنی أبی علیّ بن أبی طالب، قال ⁽²⁾:

قال رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) : تحشر ابنتی فاطمة یوم القیامة ومعها ثیاب مصبوغة بدم، فتتعلّق ⁽³⁾بقائمة من قوائم العرش، فتقول: یا عدل! احکم بینی وبین قاتل ولدی.

⁽⁴⁾قال: قال رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) : ⁽⁵⁾فیحکم لابنتی وربّ الکعبة. الحموئی، فرائد السّمطین، 2/ 265- 266 رقم 533/ مثله السّمهودی، جواهرالعقدین،/ 421- 422؛ المجلسی، البحار ⁽⁶⁾، 37/ 70

عن رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: تحشر ابنتی فاطمة الزّهراء یوم القیامة ومعها ثیاب مصبوغة

بدم، فتعلّق بقائمة من قوائم العرش، فتقول: یا عدل یا جبّار! احکم بینی وبین قاتل ولدی.

الطّریحی، المنتخب، 1/ 16

عن الصّادق علیه السلام: إذا کان یوم القیامة نصب لفاطمة علیها السلام قبّة من نور ویقبل الحسین علیه السلام ماشیاً ورأسه فی یده، فإذا رأته فاطمة علیها السلام شهقت شهقة عظیمة، فلا یبقی فی ذلک الموقف ملک ولا نبیّ إلّاوبکی لبکائها، فیمثّل اللَّه الحسین فی أحسن صورة، فیخاصم قتلته وهو بلا رأس، فیجمع اللَّه قتلته والمجهزین علیه ومن شرک فی قتاله، فیقتلهم علیّ، ثمّ ینشرون فیقتلهم الحسن، ثمّ ینشرون فیقتلهم الأئمّة.

الطّریحی، المنتخب، 1/ 31

وعن الصّادق علیه السلام أ نّه قال: إذا کان یوم القیامة جاءت فاطمة فی لمّة من نساء أهل الجنّة، فیقال لها: یا فاطمة! ادخلی الجنّة، فتقول: واللَّه لا أدخل حتّی أنظر ما صنع بولدی الحسین من بعدی فی دار الدّنیا، فیقال لها: انظری فی قلب القیامة، فتنظر یمیناً وشمالًا، فتری الحسین علیه السلام وهو واقف لیس علیه رأس، فتصرخ صرخة عالیة من حرقة قلبها، فتصرخ الملائکة لصرختها وتقول: وا ولداه، وا مهجة قلباه، وا حسیناه، قال:

فلم یبق فی ذلک الموقف ملک ولا نبیّ ولا وصیّ إلّاوبکی لأجلها، وحزن لحزنها، قال:

فعند ذلک یشتدّ غضب اللَّه علی أعداء الرّسول، فیأمر اللَّه تعالی ناراً اسمها هبهب، قد أوقدوا علیها ألف عام حتّی اسودّت وأظلمت، لا یدخلها روح، فیقال لها: یا هبهب! التقطی قتلة الحسین علیه السلام ومن أعان علی قتله، فتلقطهم جمیعاً واحداً بعد واحد، فإذا صاروا فی حوصلتها صهلت بهم وصهلوا بها، وشهقت بهم وشهقوا بها، واشتدّ علیهم العذاب الألیم، فیقولون: ربّنا لِمَ أوجبت علینا حرق النّار قبل عبدة الأصنام؟ فیأتیهم الجواب: یا أشقیاء! إنّ مَنْ علم لیس کمَنْ لا یعلم. ⁽¹⁾

«فإذا توسّطتِ الجمع، وذلک أنّ اللَّه یجمع الخلائق فی صعید واحد، فتستوی بهم الأقدام، ثمّ ینادی مناد من تحت العرش یسمع الخلائق: غضّوا أبصارکم حتّی تجوز فاطمة بنت محمّد ومن معها، فلا ینظر إلیکِ یومئذ إلّإ إبراهیم خلیل الرّحمان صلوات اللَّه وسلامه علیه، وعلیّ بن أبی طالب، ویطلب آدم حوّاء، فیراها مع أمّکِ خدیجة أمامک، ثمّ ینصب لکِ منبر من النّور فیه سبع مراقٍ، بین المرقاة إلی المرقاة صفوف الملائکة، بأیدیهم ألویة النّور، ویصطفّ الحور العین عن یمین المنبر وعن یساره، وأقرب النِّساء معک عن یسارک حوّاء وآسیة، فإذا صرت فی أعلی المنبر أتاکِ جبرئیل، فیقول لکِ: یا فاطمة! سلی حاجتکِ، فتقولین: یا ربّ! أرنی الحسن والحسین، فیأتیانکِ وأوداج الحسین تشحب دماً وهو یقول: یا ربّ! خذ لی الیوم حقِّی ممّن ظلمنی، فیغضب عند ذلک الجلیل ویغضب لغضبه جهنّم والملائکة أجمعون، فتزفر جهنّم عند ذلک زفرة، ثمّ یخرج فوج من النّار ویلتقط قتلة الحسین وأبنائهم وأبناء أبنائهم ویقولون: یا ربّ! إنّا لا نحضر الحسین، فیقول اللَّه لزبانیة جهنّم: خذوهم بسیماهم بزرقة الأعین وسواد الوجوه، خذوا بنواصیهم فألقوهم فی الدّرک الأسفل من النّار فإنّهم کانوا أشدّ علی أولیاء الحسین من آبائهم الّذین حاربوا الحسین، فقتلوه.

ثمّ یقول جبرئیل: یا فاطمة! سلی حاجتکِ، فتقولین: یا ربّ! شیعتی، فیقول اللَّه: قد غفرت لهم، فتقولین: یا ربّ! شیعة ولدی، فیقول اللَّه: قد غفرت لهم، فتقولین: یا ربّ! شیعة شیعتی، فیقول اللَّه: انطلقی، فمن اعتصم بکِ فهو معکِ فی الجنّة، فعند ذلک یودّ الخلائق أنّهم کانوا فاطمیّین، فتسیرین ومعکِ شیعتکِ وشیعة ولدکِ وشیعة أمیر المؤمنین، آمنة روعاتهم، مستورة عوراتهم، قد ذهبت عنهم الشّدائد، وسهلت لهم الموارد، یخاف النّاس وهم لا یخافون، ویظمأ النّاس وهم لا یظمأون، فإذا بلغتِ باب الجنّة تلقّتکِ اثنتا عشر ألف حوراء لم یتلقّین أحداً قبلکِ ولایتلقّین أحداً کان بعدکِ، بأیدیهم حراب من نور علی نجائب من نور، رحائلها من الذّهب الأصفر والیاقوت، أزمّتها من لؤلؤ رطب، علی کلّ نجیب نمرقة من سندس منضود، فإذا دخلتِ الجنّة تباشر بکِ أهلها، ووضع لشیعتکِ موائد من جوهر علی أعمدة من نور، فیأکلون منها والنّاس فی الحساب، وهم فیما اشتهت أنفسهم خالدون، وإذا استقرّ أولیاء اللَّه فی الجنّة زارکِ آدم ومن دونه من النّبیِّین، وإنّ فی بطنان الفردوس لؤلؤتان من عرق واحد، لؤلؤة بیضاء ولؤلؤة صفراء، فیهما قصور ودور، فی کلّ واحدة سبعون ألف دار، فالبیضاء منازل لنا ولشیعتنا، والصّفراء منازل لإبراهیم وآل إبراهیم، صلوات اللَّه علیهم أجمعین.

وقالت: یا أبت! فما کنت أحبّ أن أری یومک وأبقی بعدک، قال: یا ابنتی! لقد أخبرنی جبرئیل عن اللَّه أ نّکِ أوّل من تلحقنی من أهل بیتی، فالویل کلّه لمن ظلمکِ، والفوز العظیم لمن نصرکِ».

«چون فاطمه علیها السلام در میان جمع درآید، خداوند مردمان را در یک جا مجتمع دارد. و ایشان حشمت تو را ای فاطمه بر پای می شوند و منادی از تحت عرش مردمان را ندا درمی دهد که: چشم های خود را فرو پوشید، تا فاطمه دختر محمد و آنان که با او عبور می دهند، درگذرند. و نگران نمی شوند در تو ای فاطمه، مگر ابراهیم خلیل و علی بن ابی طالب. و طلب می کند آدم صفی حوا را و می بیند اورا با مادر تو خدیجه در پیش روی تو. آن گاه نصب می کنند از برای تو منبری از نور و آن را هفت پایه است، و از هر پایه تا پایه دیگر فریشتگان بر صفند و هر یک را عَلَمی از نور در دست است. و هم چنان حور العین از یمین و یسار منبر رده راست می کنند و در یسار تو نزدیک تر با تو از زنان، حوا و آسیه خواهد بود. و چون بر فراز منبر شوی، جبرئیل درمی رسد و می گوید: ای فاطمه! حاجت خویش را بخواه. تو عرض می کنی که: ای پروردگار من! حسن و حسین را با من نمودار کن. ایشان را می آورند، در حالتی که خون از رگ های گلوی حسین جریان دارد. آن حضرت عرض می کند: ای خدای من! امروز حق مرا از آنان که با من ظلم کردند، مأخوذدار. پس خداوند قادر قاهر به خشم می آید واز خشم او جهنم وفریشتگان به جمله خشمگین می گردند. این وقت جهنم نفسی دراز برمی کشد و زبانه های آتش گروه ها گروه فراز می آید. و چنان که مرغان دانه برچینند، قاتلان حسین و فرزندان ایشان و فرزندزاده های ایشان را درمی ربایند. اولاد آن جماعت عرض می کنند: ای پروردگار! ما حاضر نبودیم در جنگ حسین. از سترات جلال خطاب می رسد به ملک دوزخ که: بگیرید ایشان را به سیمای ایشان که ازرق چشم و سیاه چهره اند. و مأخوذ دارید موهای پیشانی ایشان را و درافکنید به فرودترین درکات جهنم. اگر این جماعت در آن گیرودار حاضر بودند، از پدران خود شدیدتر بودند در مقاتلت و مبارزت حسین.»

دیگر باره جبرئیل عرض کرد: «ای فاطمه! حاجت خویش را از خداوند بخشایشگر خواستار باش.»

فاطمه عرض کرد: «ای پروردگار من! شیعه مرا مورد رحمت فرمای.»

خداوند فرمود: «معاصی ایشان را معفو داشتم.»

عرض کرد: «شیعیان فرزندان مرا.»

فرمود: «از گناه ایشان درگذشتم.»

عرض کرد: «شیعیان شیعه مرا.»

فرمود: «از بازپرس رها دادم و آن کس که در دامن تولای تو چنگ درمی زند، با تو در جنت جای می کند.»

این زمان مردمان دوست می دارند که از شیعیان فاطمه باشند.

سپهر، ناسخ التواریخ فاطمة الزهراء علیها السلام، 4/ 149- 152

در کتاب ثواب الأعمال سند به ابی عبداللَّه علیه السلام پیوسته می شود [...] می فرماید:

رسول خدا فرمود: «در روز قیامت از برای فاطمه قبه ای از نور نصب می کنند و حسین علیه السلام درمی آید، در حالتی که سر مبارکش بر فراز دست اوست. چون فاطمه نگران می شود بیخودانه نعره می زند که باقی نمی ماند هیچ فریشته مقرب و هیچ پیغمبر مرسل و هیچ بنده مؤمن الا آن که بر وی می گریند. پس خداوند ممثل می کند از برای او مردی را با نیکوتر صورتی. و او مخاصمه می کند با کشندگان حسین، در حالتی که بی سر است. پس حاضر می کند خداوند قاتلان حسین را و آنان که اعداد قتل حسین کردند و آنان که شریک قتل حسین شدند. پس آن مرد تمامت ایشان را با تیغ درمی گذراند، و یک تن به جای نمی گذارد. و دیگرباره خداوند آن جماعت را برمی انگیزد و امیر المؤمنین علیه السلام همگان را خون می ریزد. کرّت دیگر زنده می گردند و به دست حسن کشته می شوند. هم چنان خداوند نشر می کند ایشان را وحسین علیه السلام جمله را به قتل می رساند. بدین گونه ایشان زنده می شوند و کشته می گردند، چندان که یک تن از ذریّت ما به جا نمی ماند، جز این که ایشان را با تیغ درمی گذراند. این وقت خداوند خشم وغیظ را مرتفع می سازد وحزن واندوه را منسی می دارد.»

این وقت ابوعبداللَّه علیه السلام فرمود: «خداوند رحمت کند شیعیان ما را! همانا شیعیان ما سوگند با خدای مؤمنانند و شریکند با ما در مصیبت ما به طول حزن و محنت و دوام دریغ و حسرت.»

سپهر، ناسخ التواریخ فاطمة الزهراء علیها السلام، 4/ 211- 212

و نیز در کتاب ثواب الاعمال به اسناد معتبره مسطور است:

قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: «إذا کان یوم القیامة، جاءت فاطمة فی لمّة من نسائها، فیقال لها: ادخلی الجنّة، فتقول: لا أدخل حتّی أعلم ما صنع بولدی من بعدی، فیقال لها: انظری فی قلب القیامة، فتنظر إلی الحسین قائماً ولیس علیه رأس، فتصرخ صرخة وأصرخ لصراخها، وتصرخ الملائکة لصراخنا، فیغضب اللَّه عزّ وجلّ لنا عند ذلک، فیأمر ناراً یقال لها هبهب، قد أوقد علیها ألف عام حتّی اسودّت، لا یدخلها روح أبداً ولا یخرج منها غمّ أبداً، فیقال لها: التقطی قتلة الحسین صلوات اللَّه علیه وحملة القرآن، فتلقطهم، فإذاً صاروا فی حوصلتها صهلت وصهلوا بها، وشهقت وشهقوا بها، وزفرت وزفروا بها، فینطقون بألسنة ذلقة طلقة: ربّنا بما أوجبت لنا النّار قبل عبدة الأوثان؟ فیأتیهم الجواب عن اللَّه عزّ وجلّ: إنّ مَنْ علم لیس کمَنْ لا یعلم».

یعنی، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «در روز قیامت، فاطمه علیها السلام با گروهی از زنان درمی آید. عرض می کنند: داخل شو در بهشت. فرماید: داخل نمی شوم، چند که بدانم با فرزند من بعد از من چه صنعت کردند. می گویند: نگران شو در قلب قیامت. چون نظر می افکند، حسین علیه السلام را می نگرد که بر پای ایستاده. فریادی سخت برمی آورد ومن نیز از فریاد او صیحه می زنم وفریشتگان از فریاد ما به ناله و فریاد درمی آیند و خشم خداوند قادر قهار جنبش می کند و فرمان می دهد آتشی را که هب هب نام دارد و هزار ساله اعداد یافته و نیرو گرفته و هرگز با رفق آشنا نگشته و هرگز غم از وی بیرون نشده، اورا فرمان درمی رسد که: مأخوذ دار قاتلان حسین را و آنان که قرآن را از پس پشت انداختند و ضایع گذاشتند. پس برمی چیند ایشان را و در چینه دان خویش می افکند و بانگ بر ایشان می زند و ایشان فریاد بر او می زنند. زفره بر ایشان می کشد و ایشان زفره بر او می کشند. پس آغاز سخن می کنند با طلاقت لسان و زلاقت بیان. عرض می کنند: ای پروردگار ما! از چه روی واجب ساختی بر ما آتش را از آن پیش که بت پرستان را به دوزخ درافکنی؟ از حضرت خداوند پاسخ آید که: کیفر عالمان اشد است از جاهلان و دیگران.»

سپهر، ناسخ التواریخ فاطمة الزهراء علیها السلام، 4/ 212- 213

در کتاب ثواب الاعمال از امیر المؤمنین علی علیه السلام مروی است:

قال: قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: «یمثّل لفاطمة رأس الحسین علیه السلام متشحّطاً بدمه، فتصیح: وا ولداه، وا ثمرة فؤاداه، فتصعق الملائکة لصیحة فاطمة وینادی أهل القیامة: قتل اللَّه قاتل ولدکِ یا فاطمة، قال: فیقول اللَّه عزّ وجلّ: ذلک فعل به وبشیعته وأحبّائه وأتباعه، وإنّ فاطمة فی ذلک الیوم علی ناقة من نوق الجنّة مدبّجة الجنبین، واضحة الخدّین، شهلاء العینین، رأسها من الذّهب المصفّی، وأعناقها من المسک والعنبر، خطامها من الزّبرجد الأخضر، وحائلها درّ مُنضّد بالجوهر، علی النّاقة هودج، غشائها من نور اللَّه، وحشوها من رحمة اللَّه، خطامها فرسخ من فراسخ الدّنیا، یحفّ بهودجها سبعون ألف ملک بالتّسبیح والتّحمید، والتّهلیل والتّکبیر، والثّناء علی ربّ العالمین، ثمّ ینادی مناد من بطنان العرش: یا أهل القیامة! غضّوا أبصارکم، فهذه فاطمة بنت محمّد رسول اللَّه تمرّ علی الصّرا، فتمرّ فاطمة علیها السلام وشیعتها علی الصّراط کالبرق الخاطف».

قال النّبیّ: «ویلقی أعداءها وأعداء ذرِّیّتها فی جهنّم».

امیر المؤمنین علیه السلام خبر می دهد که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «در روز قیامت ممثل می شود از برای فاطمه سر حسین که در خون خویش طپیدن دارد. لاجرم صیحه می زند که: وا ولداه! وا ثمرة فؤاداه. از صیحه او فریشتگان مدهوش می شوند و اهل قیامت ندا درمی دهند که: ای فاطمه! خدا بکشد کشنده فرزند تورا. و خداوند می فرماید: این ستم را با حسین و شیعیان حسین و دوستان حسین و اتباع حسین قاتل او روا داشت. همانا در این روز، فاطمه سوار است بر شتری از شترهای بهشت که مزین است به دیباج دو پهلوی او، و نورانی است دو گونه او، و شهلاست دو دیده او. سر او از زرکونا و گردن او از مشک و عنبر بویا، مهار او از زبرجد سبز و رحل او از مروارید مرصع به جواهر است، و هودجی بر فراز آن ناقه است که پوشش آن از نور خداوند است و درونش آکنده از رحمت خداست و مهارش فرسخی از فرسخ های دنیاست. و هفتاد هزار فریشته آن هودج را فروگرفته اند وبه تسبیح وتحمید وتهلیل وتکبیر ثنا وستایش پروردگار می گذارند. پس منادی ندا درمی دهد از میان عرش که: ای اهل قیامت! دیده ها فرو خوابانید که فاطمه دختر محمد بر صراط می گذرد. و فاطمه و شیعیان او مانند برق خاطف بر صراط عبور می دهند.»

پیغمبر می فرماید: «دشمنان اورا و دشمنان فرزندان اورا به دوزخ درمی افکنند.»

سپهر، ناسخ التواریخ فاطمة الزهراء علیها السلام، 4/ 213- 214

در مجالس مفید علیه الرحمه سند به ابی عبداللَّه علیه السلام پیوسته می شود.

قال: «إذا کان یوم القیامة جمع اللَّه الأوّلین والآخرین فی صعید واحد، فینادی مناد: غضّوا أبصارکم ونکّسوا رؤوسکم حتّی تجوز فاطمة ابنة محمّد الصّراط، قال: فتغضّ الخلائق أبصارهم، فتأتی فاطمة علی نجیب من نجب الجنّة، یشیّعها سبعون ألف ملک، فتقف موقفاً شریفاً من مواقف القیامة، ثمّ تنزل عن نجیبها، فتأخذ قمیص الحسین بن علیّ بیدها مضمّخاً بدمه، فتقول: یا ربّ! هذا قمیص ولدی وقد علمت ما صنع به، فیأتیها النّداء من قِبَل اللَّه عزّ وجلّ: یا فاطمة! لکِ عندی الرّضا، فتقول: یا ربّ! انتصر لی من قاتله، فیأمر اللَّه تعالی عنقاً من النّار، فتخرج من جهنم، فتلتقط قتلة الحسین بن علیّ کما یلتقط الطّیر الحبّ، ثمّ یعود العنق بهم إلی النّار، فیعذّبون فیها بأنواع العذاب، ثمّ ترکب فاطمة نجیبها حتّی تدخل الجنّة ومعها الملائکة المشیِّعون لها وذرّیّتها بین یدیها، وأولیاءها من النّاس عن یمینها وشمالها».

می فرماید: «خداوند در روز قیامت خلق اولین و آخرین را در یک زمین انجمن می فرماید و منادی ندا درمی دهد که: چشم های خود را فرو خوابانید و سرهای خود را به زیر افکنید تا فاطمه دختر محمد بر صراط عبور دهد. پس مردمان چشم ها فرو بندند و فاطمه درمی آید و او بر شتری از شترهای بهشت سوار است و هفتاد هزار فریشته به مشایعت او ملازمت دارند. پس فاطمه در موقفی شریف از مواقف قیامت فرود می آید از شتر خویش و پیراهن حسین علیه السلام را به دست می کند که با خون حسین علیه السلام آهار یافته و عرض می کند که: ای پروردگار من! این پیراهن فرزند من است، و تو می دانی با او چه صنعت کرده اند. این هنگام از حضرت خداوند قادر قهار ندا درمی رسد که: ای فاطمه! از برای توست در نزد من اجابت مسألت تو، چند که راضی شوی. عرض می کند: ای پروردگار من! مرا نصرت کن در مکافات قاتل فرزند من. پس خداوند فرمان می کند تا گروهی از نار از دوزخ بیرون می شوند و برمی چینند قاتلان حسین را چنان که مرغ دانه را. و ایشان را با خود به جهنم درمی برند و به گوناگون عذاب آسیب می زنند. این هنگام فاطمه بر شتر خویش سوار می شود و به جنت درمی آید و فریشتگان در مشایعت اویند و ذریت او در پیش روی او و دوستان او در یمین و شمال آن حضرتند.»

سپهر، ناسخ التواریخ فاطمة الزهراء علیها السلام، 4/ 215- 216

الطّریحی، المنتخب، 2/ 288

قال أبو جعفر الباقر علیه السلام: لا یبقی فی النّاس حینئذ إلّاشاکّ أو کافر أو منافق.

ثمّ إنّ فاطمة تأخذ قمیص الحسین ملطّخاً بالدّم، وتقول: إلهی! احکم بینی وبین من قتل ولدی، ثمّ تسأل ربّها أن یریها الحسین، فیقال لها: انظری فی قلب القیامة فتری الحسین قائماً مقطوع الرّأس، فإذا رأته صرخت وولولت وصاحت: وا ثمرة فؤاداه، فتصعق الملائکة لصیحتها، وینادی أهل الموقف: قتل اللَّه قاتل ولدکِ، فیقول اللَّه: أفعل به وبأحبّائه وشیعته.

المقرّم، وفاة الصّدّیقة الزّهراء علیها السلام،/ 39- 40

قاتلو الحسین علیه السلام ملعونون عند الملائکة

أقول: روی الحسن بن سلیمان من کتاب المعراج، بإسناده عن الصّدوق، بإسناده عن بکر بن عبداللَّه، عن سهل بن عبدالوهّاب، عن أبی معاویة ⁽¹⁾، عن الأعمش، عن جعفر ابن محمّد، عن أبیه، عن جدِّه علیهم السلام، قال: قال النّبیّ صلی الله علیه و آله لیلة اسری بی إلی السّماء فبلغت السّماء الخامسة، نظرتُ إلی صورة علیّ بن أبی طالب، فقلت: حبیبی جبرئیل ما هذه الصّورة؟ فقال جبرئیل: یا محمّد! اشتهت الملائکة أن ینظروا إلی صورة علیّ، فقالوا: ربّنا إنّ بنی آدم فی دنیاهم یتمتّعون غدوة وعشیّة بالنظّر إلی علیّ بن أبی طالب، حبیب حبیبک محمّد صلی الله علیه و آله، وخلیفته ووصیّه وأمینه، فمتِّعنا بصورته قدر ما تُمتِّع به أهل الدُّنیا به، فصوّر لهم صورته من نور قدسه عزّ وجلّ، فعلیٌّ علیه السلام ⁽²⁾بین أیدیهم لیلًا ونهاراً، یزورونه وینظرون إلیه غدوةً وعشیّة.

قال: فأخبرنی الأعمش، عن جعفر بن محمّد، عن أبیه علیهما السلام، قال: فلمّا ضربه اللّعین ابن ملجم علی رأسه، صارت تلک الضّربة فی صورته الّتی فی السّماء، فالملائکة ینظرون إلیه غدوةً وعشیّة، ویلعنون قاتله ابن ملجم، فلمّا قُتل الحسین بن علیّ صلوات اللَّه علیه، هبطت الملائکة وحملتهُ حتّی أوقفتهُ مع صورة علیّ فی السّماء الخامسة، فکلّما هبطت الملائکة من السّماوات ⁽³⁾من علا ⁽⁴⁾، وصعدت ملائکة السّماء الدُّنیا فمن فوقها إلی السّماء الخامسة لزیارة صورة علیّ علیه السلام والنّظر ⁽⁵⁾إلیه وإلی الحسین بن علیّ متشحّطاً بدمه، لعنوا یزید وابن زیاد وقاتل الحسین بن علیّ صلوات اللَّه علیه إلی یوم القیامة.

قال الأعمش: قال لی الصّادق علیه السلام: هذا من مکنون العلم ومخزونه لا تُخرجه إلّا إلی أهله. ⁽¹⁾

«پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود: شب معراج به آسمان پنجم رسیدم و صورت علی بن ابی طالب را دیدم. گفتم: حبیبی جبرئیل! این چه صورتی است؟

گفت: ای محمد صلی الله علیه و آله! ملائکه مشتاق شدند که به صورت علی بنگرند.

عرض کردند: پروردگارا! بنی آدم در دنیای خود بامداد وپسین از نظر بر علی بن ابی طالب، حبیب حبیب تو محمد و خلیفه او، وصی و امین او بهره مند شوند. ما را هم از صورت او بهره مند کن، به اندازه ای که اهل دنیا از او بهره مند می شوند. خدا برای این ها از نور قدس خود عز وجل صورتی آفرید و علی شب و روز پیش آن هاست. اورا زیارت کنند و بامداد و پسین بر او نگاه کنند.

گوید: اعمش به من خبر داد از قول جعفر بن محمد، از پدرش علیه السلام، که چون ابن ملجم لعین بر سر علی علیه السلام ضربت زد، آن ضربت بر صورتی که در آسمان بود، پدید شد و ملائکه هر صبح و پسین که به او نگاه کنند، قاتل او ابن ملجم را لعن کنند. و چون حسین علیه السلام کشته شد، ملائکه فرود آمدند و اورا بردند و کنار صورت علی در آسمان پنجم نهادند. و هر وقت ملائکه از بالا به زیر آیند و ملائکه آسمان پائین بالا روند تا آسمان پنجم، برای زیارت صورت علی علیه السلام و به او حسین غرقه در خون خود نگاه کنند، یزید و ابن زیاد و قاتلش را تا روز قیامت لعن کنند.»

اعمش گوید: «امام صادق علیه السلام به من فرمود: این از علوم سری و مخزون است جز به اهل آن ابراز مکن.»

کمره ای، ترجمه نفس المهموم،/ 233

از حضرت صادق علیه السلام حدیث کرده اند که: «خداوند صورتی در آسمان از نور خود شبیه به امیر المؤمنین علیه السلام خلق کرده که ملائکه هر صبح و شام زیارت کنند. وقتی که ابن ملجم تیغ بر فرق علی راند، هم بر فرق آن صورت نور در آسمان، اثر زخم با دید آمد. پس هر صبح و شام که فریشتگان به زیارت آن حضرت می روند، ابن ملجم را لعن می کنند. و چون امام حسین علیه السلام را شهید کردند، فریشتگان جسد مبارکش را به آسمان بردند و چون به زیارت امیر المؤمنین علیه السلام می آیند، و جسد خون آلود امام حسین علیه السلام را می نگرند، یزید و ابن زیاد و دیگر قاتلان امام حسین علیه السلام را لعن می کنند. و تا قیامت کار بدین گونه دارند.»

سپهر، ناسخ التواریخ امیر المؤمنین علیه السلام، 4/ 309

المجلسی ، البحار . 45 / 228 - 229 رقم 24 / عنه : القمی، نفس المهموم، / 489 - 490 مثله البحرانی، العوالم 17 / 475 - 476

الحمام الرّاعبیّ یلعن قاتل الحسین علیه السلام

عنه [عدّة من أصحابنا، عن أحمد بن محمّد]، عن ⁽¹⁾الجامورانیّ، عن ابن أبی حمزة، عن صندل، ⁽²⁾عن داوود بن فرقد، قال: کنتُ جالساً فی بیت أبی عبداللَّه علیه السلام، فنظرتُ إلی حمام راعبیّ ⁽³⁾یقرقر طویلًا ⁽⁴⁾، فنظر إلیّ أبو عبداللَّه علیه السلام ⁽⁵⁾، فقال: یا داوود! تدری ⁽⁶⁾ما یقول هذا الطّیر؟ قلت: لا واللَّه جُعِلْتُ فداک، قال: ⁽⁷⁾یدعو علی قتلة الحسین علیه السلام ⁽⁸⁾فاتّخذوهُ فی منازلکم. ^(9)(10)

گفتم: «قربانت! به خدا نه.»

فرمود: «بر کشندگان حسین علیه السلام لعن می کند. آن را در خانه های خود نگه دارید.»

کمره ای، ترجمه نفس المهموم،/ 15

الکلینی، الفروع من الکافی، 6/ 547 رقم 10/ عنه: المجلسی، البحار ⁽¹¹⁾، 44/ 305؛ البحرانی، العوالم، 17/ 601؛ القمی، نفس المهموم،/ 46؛ مثله ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 98 رقم 2؛ السّیّد هاشم البحرانی، مدینة المعاجز، 4/ 180- 181

علیّ ⁽¹⁾بن إبراهیم، عن أبیه، عن النّوفلیّ، عن السّکونیّ، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: اتّخذوا الحمام الرّاعبیّة فی بیوتکم، فإنّها تلعن قتلة ⁽²⁾الحسین بن علیّ علیهما السلام ⁽³⁾، ولعن اللَّه قاتله. ⁽⁴⁾

گفتم: «نه واللَّه فدای تو شوم.»

فرمود: «نفرین و لعنت می کند بر قاتلان حسین. پس این کبوتر را در خانه های خود نگاه دارید.»

مجلسی، جلاء العیون،/ 576

الکلینی، الفروع من الکافی، 6/ 547- 548 رقم 13/ عنه: المجلسی، البحار ⁽⁵⁾، 44/ 305؛ البحرانی، العوالم، 17/ 602؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 69؛ مثله ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 98 رقم 1؛ السّیّد هاشم البحرانی، مدینة المعاجز، 4/ 180

البُکاء والنِّیاحةعلی الإمام الحسین علیه السلام

اشاره

فضل البکاء والنِّیاحة

حدّثنا أحمد بن إسرائیل، قال: رأیت فی کتاب أحمد بن محمّد بن حنبل رحمه الله بخطِّ یده: نا أسود بن عامر أبو عبدالرّحمان، قثنا الرّبیع بن منذر، عن أبیه، قال: کان حسین بن علیّ یقول: مَنْ دمعت عیناه فینا دمعة أو قطرت عیناه فینا قطرة أثواه اللَّه عزّ وجلّ الجنّة. ⁽¹⁾

ابن حنبل، فضائل الصّحابة، 2/ 676 رقم 1154

وعنه [أحمد بن إسحاق بن سعد] ⁽²⁾، ⁽³⁾عن بکر بن محمّد، ⁽⁴⁾عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: ⁽⁵⁾قال لفضیل:

«تجلسون وتحدّثون ⁽⁶⁾؟»

قال: نعم، جعلت فداک ⁽⁷⁾.

قال: «إنّ تلک المجالس أحبّها، فأحیوا أمرنا ⁽⁸⁾یا فضیل ⁽⁹⁾، فرحم اللَّه من أحیا أمرنا.

یا فضیل، من ذَکرنا- أو ⁽¹⁾ذُکرنا عنده ⁽²⁾- فخرج ⁽³⁾من عینه ⁽⁴⁾مثل جناح ⁽⁵⁾الذّباب، غفر اللَّه له ⁽⁶⁾ذنوبه ولو کانت أکثر من زبد البحر» ⁽⁷⁾. ⁽⁸⁾

کمره ای، ترجمه نفس المهموم،/ 14

الحمیری، قرب الأسناد،/ 36 رقم 117/ عنه: الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 391- 392؛ المجلسی، البحار ⁽⁹⁾، 44/ 282؛ البحرانی، العوالم، 17/ 527؛ الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 38؛ القمی، نفس المهموم،/ 42؛ دانشیار، حول البکاء،/ 114؛ مثله الصّدوق، ثواب الأعمال،/ 187؛ الطّبریّ، بشارة المصطفی،/ 275؛ الأمین، لواعج الأشجان،/ 5

عنه، عن ⁽¹⁰⁾یعقوب بن یزید، عن محمّد بن أبی عمیر، عن بکر بن محمّد، عن فضیل ⁽¹¹⁾ابن یسار، ⁽¹²⁾عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: من ذکرنا عنده ففاضت عیناه ولو مثل جناح ⁽¹³⁾الذّباب غفر اللَّه ⁽¹⁴⁾ذنوبه ولو کانت ⁽¹⁵⁾مثل زبد البحر. ^(16)(17)

فهری، ترجمه لهوف،/ 10

البرقی، المحاسن،/ 47- 48 رقم 110/ عنه: الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 391؛ المجلسی، البحار ⁽¹⁾، 44/ 289؛ البحرانی، العوالم، 17/ 527- 528؛ الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 38؛ دانشیار، حول البکاء،/ 114؛ مثله ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 103- 104 رقم 8؛ ابن طاووس، اللّهوف،/ 10؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 35

قال: وحدّثنی أبی، عن الحسن بن محبوب، عن العلاء، عن محمّد بن مسلم، عن أبی جعفر علیه السلام، قال: کان علیّ ⁽²⁾بن الحسین علیه السلام، یقول: أ یّما مؤمن دمعت عیناه لقتل الحسین ⁽³⁾بن علیّ علیهما السلام ⁽⁴⁾دمعة ⁽⁵⁾حتّی ⁽⁶⁾تسیل علی خدِّه بوّأه اللَّه بها فی الجنّة غرفاً یسکنها أحقاباً ⁽⁷⁾، وأ یّما مؤمن دمعت عیناه دمعاً ⁽⁸⁾حتّی ⁽⁹⁾تسیل علی خدِّه ⁽¹⁰⁾لأذی مسّنا من عدوّنا ⁽¹¹⁾فی الدّنیا ⁽¹²⁾، بوّأه اللَّه مبوّء صدق فی الجنّة ⁽¹³⁾، وأ یّما ⁽¹⁴⁾مؤمن مسّه أذی فینا، فدمعت عیناه حتّی تسیل ⁽¹⁵⁾دمعه علی خدّیه من مضاضة ما أوذی فینا، صرف اللَّه عن

وجهه الأذی، وآمنه یوم القیامة من سخطه و ⁽¹⁾النّار. ⁽²⁾

کمره ای، ترجمه نفس المهموم،/ 14 رقم 11

القمی، التّفسیر، 2/ 291- 292/ عنه: السّیّد هاشم البحرانی، مدینة المعاجز، 4/ 152- 153؛ المجلسی، البحار، 44/ 281؛ الحویزی، نور الثّقلین ⁽³⁾، 4/ 627- 628؛ المشهدی القمی، کنز الدّقائق، 12/ 129- 130؛ البحرانی، العوالم، 17/ 526- 527؛ القندوزی، ینابیع المودّة، 3/ 102؛ القمی، نفس المهموم،/ 41- 42؛ دانشیار، حول البکاء،/ 113؛ مثله الأمین، لواعج الأشجان،/ 4- 5

قال: وحدّثنی أبی، عن بکر بن محمّد، ⁽⁴⁾عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: مَنْ ذَکرنا أو ذُکرنا عنده، فخرج من عینه ⁽⁵⁾دمع مثل جناح بعوضة غفر اللَّه له ⁽⁶⁾ذنوبه ولو کانت مثل زبد البحر.

القمی، التّفسیر، 2/ 292/ عنه: السّیّد هاشم البحرانی، مدینة المعاجز، 4/ 153؛ المجلسی، البحار، 44/ 278؛ البحرانی، العوالم، 17/ 528؛ القندوزی، ینابیع المودّة، 3/ 102؛ دانشیار، حول البکاء،/ 111

جعفر بن محمّد وشعر السّیِّد: وقال التّمیمی، وحدّثنی أبی، قال: قال لی فضیل الرّسّان: أنشد جعفر بن محمّد قصیدة السّیِّد:

لِامِّ عَمروٍ باللّوی مَرْبَعُ *** دارسةٌ أعْلامُهُ بَلْقَعُ

فسمعتُ النّحیب من داره. فسألنی لمَنْ هی؟ فأخبرته أ نّها للسّیِّد، وسألنی عنه، فعرّفته وفاته، فقال: رحمه اللَّه. قلت: إنِّی رأیته یشرب النّبیذ فی الرّستاق، قال: قال: أتعنی الخمر؟ قلت: نعم. قال: وما خطر ذنب عند اللَّه أن یغفره لمحبِّ علیّ. ⁽¹⁾⁽²⁾

لِامِّ عَمْروٍ باللّوی مَرْبَعُ دارِسةٌ أعْلامُهُ بَلْقَعُ

ام عمرو را در لوی منزلگاهی است که نشانه های آن فرسوده شده و بیابانی خالی از سکنه گشته است.

در خانه جعفر بن محمد علیه السلام انشاد کردند، و شنیدم صدای شیون از آن خانه برخاست. مرا فرمود: این شعر از کیست؟

عرض کردم: از سیّد است.

احوال اورا پرسیدند.

عرض کردم: وفات کرده است.

فرمود: خدا اورا بیامرزد.

عرض کردم: اورا در رستاق دیدم که نبیذ می نوشید.

فرمودند: آیا مقصودت باده است؟

گفتم: آری.

گفت: یک گناه نزد خدا چه اهمیت دارد که از دوست علی بگذرد!»

فریدنی، ترجمه اغانی، 1/ 782

أبو الفرج، الأغانی، 2/ 289

حدّثنی الحسن بن عبداللَّه بن محمّد بن عیسی، عن أبیه، عن الحسن بن محبوب، عن العلاء بن رزین، عن محمّد بن مسلم، عن أبی جعفر علیه السلام، قال: کان علیّ بن الحسین علیه السلام یقول: أ یّما مؤمن دمعت عیناه ⁽³⁾لقتل الحسین ⁽⁴⁾بن علیّ علیه السلام دمعة ⁽⁵⁾حتّی تسیل علی خدِّه ⁽⁶⁾بوّأه اللَّه بها ⁽⁷⁾فی الجنّة غرفاً یسکنها أحقاباً، وأ یّما مؤمن دمعت عیناه حتّی تسیل علی

خدّه ⁽¹⁾فینا لأذیً مسّنا من عدوّنا فی الدّنیا بوّأه اللَّه بها فی الجنّة مبوّأ ⁽²⁾صدق، وأ یّما مؤمن مسّه ⁽³⁾أذیً فینا فدمعت عیناه حتّی تسیل علی خدّه من مضاضة ما أوذی فینا صرف اللَّه عن وجهه الأذی وآمنه یوم القیامة من ⁽⁴⁾سخطه و ⁽⁵⁾النّار.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 100 رقم 1/ مثله ابن أبی جمهور، عوالی اللّلآلی، 4/ 91- 92

حدّثنی أبی رحمه الله، عن سعد بن عبداللَّه، ⁽⁶⁾عن أبی عبداللَّه الجامورانیّ، عن الحسن بن علیّ بن أبی حمزة، عن أبیه، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: سمعته یقول: إنّ ⁽⁷⁾البکاء والجزع مکروه للعبد فی کلِّ ما جزع ما خلا البکاء والجزع ⁽⁸⁾علی الحسین بن علیّ علیه السلام، فإنّه فیه مأجور.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 100 رقم 2/ عنه: الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 396؛ المجلسی، البحار، 44/ 291؛ البحرانی، العوالم، 17/ 533؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 37؛ الدّربندی، أسرار الشّهادة ⁽⁹⁾،/ 56؛ دانشیار، حول البکاء،/ 112

وحدّثنی محمّد بن جعفر الرّزّاز، عن خاله محمّد بن الحسین الزّیّات، عن محمّد بن إسماعیل، عن صالح بن عقبة، عن أبی هارون المکفوف، قال: قال أبو عبداللَّه علیه السلام فی حدیث ⁽¹⁰⁾طویل له ⁽¹¹⁾: ومن ⁽¹²⁾ذکر الحسین علیه السلام عنده، فخرج من عینه ⁽¹³⁾من الدّموع ⁽¹⁴⁾

مقدار جناح ذباب کان ثوابه علی اللَّه عزّ وجلّ، ولم یرض له بدون الجنّة. ⁽¹⁾

حدّثنی أبی رحمه الله وجماعة مشایخی، عن سعد بن عبداللَّه، عن أحمد بن محمّد، عن حمزة ابن علیّ الأشعریّ، عن الحسن بن معاویة بن وهب، عمّن حدّثه، عن أبی جعفر علیه السلام قال: کان علیّ بن الحسین علیهما السلام یقول، وذکر ⁽²⁾مثل حدیث محمّد بن جعفر الرزّاز سواء ⁽³⁾.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 100- 101 رقم 3، ذیل رقم 4/ عنه: الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 396؛ المجلسی، البحار، 44/ 291- 292؛ البحرانی، العوالم، 17/ 532، 533؛ دانشیار، حول البکاء،/ 114؛ مثله الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 40

حدّثنی حکیم بن داوود بن الحکیم، عن سلمة بن الخطّاب، قال: حدّثنا بکّار بن أحمد القسّام والحسن بن عبدالواحد، عن مخوّل بن إبراهیم، عن الرّبیع بن منذر ⁽⁴⁾، عن أبیه، قال: سمعت ⁽⁵⁾علیّ بن الحسین علیه السلام یقول: من ⁽⁶⁾قطرت عیناه ⁽⁷⁾فینا قطرة و ⁽⁸⁾دمعت عیناه فینا دمعة بوّأه اللَّه بها فی الجنّة ⁽⁹⁾غرفاً یسکنها ^(10)(11)أحقاباً وأحقاباً ⁽¹²⁾.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 100- 101 رقم 4/ عنه: الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 396؛ المجلسی، البحار، 44/ 292؛ البحرانی، العوالم، 17/ 526؛ دانشیار، حول البکاء،/ 112؛ مثله الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 40

حدّثنی حکیم بن داوود، عن سلمة بن الخطّاب، عن الحسن بن علیّ، عن العلاء بن

رزین القلاء، ⁽¹⁾عن محمّد بن مسلم، ⁽²⁾عن أبی جعفر علیه السلام، قال: أ یّما مؤمن دمعت عیناه لقتل الحسین علیه السلام دمعة حتّی تسیل علی خدّه بوّأه اللَّه بها ⁽³⁾غرفاً فی الجنّة ⁽⁴⁾یسکنها أحقاباً.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 104 رقم 9/ عنه: الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 398؛ المجلسی، البحار، 44/ 285؛ البحرانی، العوالم، 17/ 532؛ دانشیار، حول البکاء،/ 112؛ مثله الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 40

وعنه [حکیم بن داوود]، عن سلمة، عن علیّ بن سیف، عن بکر بن محمّد، عن فضیل ابن ⁽⁵⁾فضالة، ⁽⁶⁾عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: من ذکرنا عنده ففاضت عیناه حرّم اللَّه وجهه علی النّار.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 104 رقم 10/ عنه: ابن طاووس، مصباح الزّائر،/ 524؛ الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 398؛ المجلسی، البحار، 44/ 285؛ البحرانی، العوالم، 17/ 529؛ دانشیار، حول البکاء،/ 114؛ مثله الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 40

حدّثنا أبو العبّاس القرشیّ، عن محمّد بن الحسین بن أبی الخطّاب، عن محمّد بن إسماعیل، عن صالح بن عقبة، عن أبی هارون المکفوف، قال: قال أبو عبداللَّه علیه السلام: یا أبا هارون! أنشدنی فی الحسین علیه السلام، قال: فأنشدته، فبکی، فقال: أنشدنی کما تنشدون، یعنی بالرِّقّة، قال: فأنشدته: امرر علی جدث الحسین فقل لأعظمه الزّکیّة، قال: فبکی، ثمّ قال: زدنی، قال: فأنشدته القصیدة الأخری، قال: فبکی، وسمعت البکاء من خلف السّتر، قال: فلمّا فرغت، قال لی: یا أبا هارون! مَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام شعراً فبکی وأبکی عشراً کُتبت له الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین شعراً، فبکی وأبکی خمسة کُتبت

له الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین شعراً فبکی وأبکی واحداً کتبت لهما الجنّة، ومَنْ ذُکر الحسین علیه السلام عنده، فخرج من عینه ⁽¹⁾من الدّموع مقدار جناح ذباب کان ثوابه علی اللَّه ولم یرض له بدون الجنّة.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 104 رقم 1

حدّثنی أبو العبّاس، عن محمّد بن الحسین، عن الحسن بن علیّ بن أبی عثمان، عن حسن بن علیّ بن أبی المغیرة، عن أبی عمارة المُنَشِّد، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: قال لی:

یا أبا عمارة! أنشدنی للعبدی فی الحسین علیه السلام، قال: فأنشدته، فبکی، ثمّ أنشدته، فبکی، ثمّ أنشدته، فبکی. قال: فوَ اللَّه ما زلت أنشده ویبکی حتّی سمعت البکاء من الدّار، فقال لی: یا أبا عمارة! مَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام شعراً فأبکی خمسین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین شعراً فأبکی أربعین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین شعراً فأبکی ثلاثین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین شعراً فأبکی عشرین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین شعراً فأبکی عشرة فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام شعراً فأبکی واحداً فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام شعراً فبکی فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین شعراً فتباکی فله الجنّة.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 104- 105 رقم 2

حدّثنی محمّد بن جعفر، عن محمّد بن الحسین، عن ابن أبی عمیر، عن عبداللَّه بن حسان، عن أبی ⁽²⁾شعبة، عن عبداللَّه بن غالب، قال: دخلتُ علی أبی عبداللَّه علیه السلام، فأنشدته مرثیّة الحسین علیه السلام، فلمّا انتهیت إلی هذا الموضع:

لیلیّة تسقو حُسیناً *** بمسقاة الثّری غیر التّراب

فصاحت ⁽³⁾باکیة من وراء السّتر وا ⁽⁴⁾أبتاه

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 105 رقم 3/ عنه: المجلسی، البحار، 44/ 286؛ البحرانی، العوالم، 17/ 541

وعنه، عن محمّد بن الحسین، عن محمّد بن إسماعیل، عن صالح بن عقبة، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: مَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام بیت شعر فبکی وأبکی عشرة فله ولهم الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین بیتاً فبکی وأبکی تسعة فله ولهم الجنّة، فلم یزل حتّی قال: مَنْ أنشد فی الحسین بیتاً فبکی، وأظنّه قال: أو تباکی فله الجنّة.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 105 رقم 4

حدّثنی ⁽¹⁾محمّد بن الحسن، عن محمّد بن الحسن الصّفّار، عن محمّد بن الحسین، عن محمّد بن إسماعیل، عن صالح بن عقبة، عن أبی هارون المکفوف قال: دخلت علی أبی عبداللَّه علیه السلام، فقال لی: أنشدنی، فأنشدته، فقال: لا، کما تنشدون وکما ترثیه عند قبره، قال ⁽²⁾: فأنشدته:

أمرر علی جدث الحسین *** فقل لأعظمه الزّکیّه

⁽³⁾قال: فلمّا بکی أمسکت أنا، فقال: مرّ، فمررت، قال: ثمّ قال: زدنی زدنی ⁽⁴⁾، قال: فأنشدته: یا فَرْوَ قومی فاندبی مولاکِ *** وعلی الحسین فأسعدی ببکاکِ

قال: فبکی وتهایج النّساء، قال: فلمّا أن سکتن قال لی: یا أبا هارون! مَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام فأبکی عشرة فله الجنّة، ثمّ جعل ینقِّص ⁽⁵⁾واحداً واحداً حتّی بلغ الواحد،

فقال: مَنْ أنشد فی الحسین، فأبکی واحداً فله الجنّة، ثمّ قال: مَنْ ذکره فبکی فله الجنّة. ⁽¹⁾

ورُوی عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: لکلِّ شی ء ⁽²⁾ثواب إلّاالدّمعة فینا! ⁽³⁾

خواندم، فرمود: «نه، همچنان که برای او میان خود مرثیه می خوانید و سر قبرش نوحه گری می کنید.»

من این بیت را خواندم:

«بگذر به مزار حسین و به استخوان های پاکش بگو»

حضرت گریست. چون گریه کرد، باز گرفتم. فرمود: «ادامه بده.»

دادم. فرمود: «بیفزا.»

این شعر را خواندم:

«ای فروه بپا خیز و به مولات بنال بر نعش حسین گریه را ده تو مجال»

خود آن حضرت گریست و زنان حرم صیحه کشیدند. و چون آرام شدند، فرمود: «ای ابوهارون! هر کس نوحه برای حسین بگوید و ده کس را بگریاند، بهشت از آن اوست.»

و از شماره یکی یکی کاست تا به یک رسید و فرمود: «هر کس نوحه بخواند برای حسین علیه السلام و یک نفر را بگریاند، بهشت از آن اوست.»

سپس فرمود: «هر کس یاد او کند و بگرید، برای اوست بهشت.»

کمره ای، نفس المهموم،/ 12 رقم 2

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 105- 106 رقم 5/ عنه: المجلسی، البحار، 44/ 287؛ البحرانی، العوالم، 17/ 541- 542؛ القمی، نفس المهموم،/ 36

حدّثنی محمّد بن أحمد بن الحسین العسکریّ، عن الحسن بن علیّ بن مهزیار، عن أبیه، عن محمّد بن سنان، عن محمّد بن إسماعیل، عن صالح بن عقبة، عن أبی عبداللَّه علیه السلام قال: مَنْ أنشد فی الحسین بیت شعر فبکی وأبکی عشرة فله ولهم الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین بیتاً فبکی وأبکی تسعة فله ولهم الجنّة، فلم یزل حتّی قال: مَنْ أنشد فی الحسین بیتاً فبکی، وأظنّه قال: أو تباکی فله الجنّة.

ابن قولویه، کامل الزّیارات،/ 106 رقم 7

حدّثنا محمّد بن إبراهیم بن إسحاق رحمه الله، قال ⁽¹⁾: أخبرنا أحمد بن محمّد الهمدانیّ، عن علیّ بن الحسن بن علیّ بن فضّال، عن أبیه قال ⁽²⁾، ⁽³⁾قال الرّضا علیه السلام: من تذکّر مصابنا ⁽⁴⁾وبکی لما ارتُکِبَ منّا کان معنا فی درجتنا ⁽⁵⁾یوم القیامة، ومَنْ ذکّر بمصابنا ⁽⁶⁾فبکی و ⁽⁷⁾أبکی لم تبک عینه یوم تبکی العیون، ومَنْ جلس مجلساً یحیی فیه أمرنا لم یمت قلبه یوم ⁽⁸⁾تموت القلوب ⁽⁹⁾. ⁽¹⁰⁾

کمره ای، ترجمه امالی،/ 73

الصّدوق، الأمالی،/ 73 رقم 4، عیون أخبار الرّضا علیه السلام، 1/ 264 رقم 48/ عنه: الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 392؛ السّیّد هاشم البحرانی، البرهان، 2/ 409؛ المجلسی، البحار، 44/ 278؛ البحرانی، العوالم، 17/ 531؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 37؛ القمی، نفس المهموم،/ 39- 40؛ دانشیار، حول البکاء،/ 111؛ مثله الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 38- 39؛ الأمین، لواعج الأشجان،/ 5

حدّثنا أحمد بن محمّد بن یحیی العطّار، قال: حدّثنا أبی محمّد بن یحیی، قال: حدّثنا محمّد بن أحمد بن یحیی بن عمران الأشعریّ، عن الحسن بن الحسین اللّؤلؤیّ، عن الحسن ابن علیّ بن أبی عثمان، عن علیّ بن المغیرة، ⁽¹¹⁾عن أبی عُمارة المنشد، عن أبی عبداللَّه علیه السلام،

قال: قال لی: یا أبا عُمارة! أنشدنی فی الحسین بن علیّ علیهما السلام، قال ⁽¹⁾: فأنشدته، فبکی، ثمّ أنشدته، فبکی. قال: ⁽²⁾فوَ اللَّه ما زلت أنشده، و ⁽³⁾یبکی حتّی سمعت البکاء من الدّار. قال: فقال لی: یا أبا عُمارة! مَنْ أنشد فی الحسین بن علیّ علیهما السلام ⁽⁴⁾، فأبکی خمسین فله الجنّة، ومن أنشد فی الحسین شعراً فأبکی ثلاثین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین ⁽⁵⁾فأبکی عشرین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین ⁽⁶⁾فأبکی عشرة فله الجنّة، و ⁽⁷⁾مَنْ أنشد فی الحسین ⁽⁸⁾فأبکی واحداً فله الجنّة، و ⁽⁹⁾مَنْ أنشد ⁽¹⁰⁾فی الحسین ⁽¹¹⁾فبکی فله الجنّة، ومَنْ أنشد ⁽¹²⁾فی الحسین ⁽¹³⁾فتباکی، فله الجنّة. ⁽¹⁴⁾

خواندم وخواندم، وگریست وگریست، تا خانه پر از گریه شد. فرمود: «ای اباعماره! هر که نوحه ای برای حسین بخواند و پنجاه کس را بگریاند، مستحق بهشت است. و هر که نوحه ای بخواند و سی کس را بگریاند، مستحق بهشت است. و هر کس بخواند و بیست کس را بگریاند، مستحق بهشت است. و ده کس را هم که بگریاند، مستحق بهشت است. و یکی را هم که بگریاند، مستحق بهشت است. و نوحه بخواند و خود هم بگرید، مستحق بهشت است. و تباکی هم کند، مستحق بهشت است.»

کمره ای، ترجمه امالی،/ 141- 142

الصّدوق، الأمالی،/ 141- 142 رقم 6/ عنه: المجلسی، البحار، 44/ 282؛ البحرانی، العوالم، 17/ 540؛ مثله الجزائری، الأنوار النّعمانیّة، 3/ 242- 243؛ الأمین، لواعج الأشجان،/ 4

حدّثنا محمّد بن موسی بن المتوکِّل، قال: حدّثنا عبداللَّه بن جعفر الحمیریّ، عن أحمد وعبداللَّه ابنی محمّد بن عیسی، عن الحسن بن محبوب، عن العلاء بن رزین، ⁽¹⁵⁾عن محمّد

ابن مسلم، عن أبی جعفر علیه السلام، قال: کان علیّ بن الحسین علیهما السلام یقول: أ یّما مؤمن دمعت عیناه لقتل الحسین علیه السلام حتّی تسیل علی خدّه ⁽¹⁾بوّأه اللَّه تعالی بها فی الجنّة ⁽²⁾غرفاً یسکنها أحقاباً، وأ یّما مؤمن دمعت عیناه حتّی تسیل علی خدّیه ⁽³⁾فیما مسّنا من الأذی من عدوّنا فی الدّنیا بوّأه اللَّه منزل ⁽⁴⁾صدق، وأ یّما مؤمن مسّه أذی فینا ⁽⁵⁾فدمعت عیناه حتّی تسیل علی خدّه من مضاضة ⁽⁶⁾أو أذی ⁽⁷⁾فینا صرف اللَّه من ⁽⁸⁾وجهه الأذی وآمنه یوم القیامة من ⁽⁹⁾سخط النّار ⁽¹⁰⁾.

الصّدوق، ثواب الأعمال،/ 83/ عنه: الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 392؛ الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 38

أبی رحمه الله، قال: حدّثنا سعد بن عبداللَّه، عن محمّد بن الحسین بن أبی الخطّاب، عن محمّد بن إسماعیل، عن صالح بن عقبة، ⁽¹¹⁾عن أبی هارون المکفوف، قال: قال لی أبو عبداللَّه علیه السلام: یا أبا هارون! أنشدنی فی الحسین علیه السلام، فأنشدته، ⁽¹²⁾قال: فقال لی ⁽¹³⁾: أنشدنی کما ینشدون ⁽¹⁴⁾، یعنی بالرِّقّة، قال: ⁽¹⁵⁾فأنشدته هذا الشّعر ⁽¹⁶⁾:

أمرر علی جدث الحسین *** فقل لأعظمه الزّکیة

قال: فبکی، ثمّ قال: زدنی، فأنشدته القصیدة الأخری، ⁽¹⁾

یا فَرْوَ قومی واندبی مولاکِ *** وعلی الحسین فاسعدی ببکاکِ»]

الصّدوق، ثواب الأعمال،/ 84- 85/ عنه: المجلسی، البحار، 44/ 288؛ البحرانی، العوالم، 17/ 542؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 41؛ الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 59- 60

حدّثنا محمّد بن علیّ ماجیلویه، عن محمّد بن یحیی العطّار، عن محمّد بن الحسین بن علیّ بن أبی عثمان، عن الحسن بن علیّ بن أبی المغیرة، ⁽¹⁵⁾عن أبی عمارة المنشد، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: قال لی: یا أبا عمارة! أنشدنی للعبدیّ فی الحسین علیه السلام، ⁽¹⁶⁾قال:

فأنشدته، فبکی ⁽¹⁾، قال: ثمّ أنشدته، فبکی، ⁽²⁾قال: فوَ اللَّه ما زلت أنشده ویبکی حتّی سمعت البکاء من الدّار، فقال لی: یا أبا عمارة! مَنْ أنشد فی الحسین ⁽³⁾بن علیّ علیه السلام ⁽⁴⁾فأبکی خمسین فله الجنّة، ⁽⁵⁾ومَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام ⁽⁶⁾فأبکی أربعین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین علیهما السلام ⁽⁷⁾فأبکی ثلاثین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام ⁽⁸⁾فأبکی عشرین فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام ⁽⁹⁾فأبکی عشرة فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین شعراً ⁽¹⁰⁾واحداً فله الجنّة، و ⁽¹¹⁾مَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام شعراً فبکی فله الجنّة، ومَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام شعراً فتباکی فله الجنّة. ⁽¹²⁾

کمره ای، ترجمه نفس المهموم،/ 14 رقم 13

الصّدوق، ثواب الأعمال،/ 85/ عنه: القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 41- 42؛ المی، نفس المهموم،/ 42- 43

حدّثنا محمّد بن موسی بن المتوکِّل، قال: حدّثنا محمّد بن یحیی، عن محمّد بن أحمد، عن محمّد بن الحسین، عن محمّد بن إسماعیل، عن صالح بن عقبة، عن أبی عبداللَّه علیه السلام،

قال: مَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام بیتاً من شعر فبکی وأبکی عشرة فله ولهم الجنّة، ⁽¹⁾فلم یزل حتّی قال: ومَنْ أنشد فی الحسین علیه السلام شعراً ⁽²⁾فبکی- وأظنّه قال: أو تباکی- فله الجنّة.

الصّدوق، ثواب الأعمال،/ 85- 86/ عنه: المجلسی، البحار، 44/ 289؛ البحرانی، العوالم، 17/ 543

حدّثنا أبی رضی الله عنه، قال: حدّثنا سعد بن عبداللَّه، قال: حدّثنی محمّد بن عیسی بن عبید الیقطینیّ، عن القاسم بن یحیی، عن جدِّه الحسن بن راشد، عن أبی بصیر؛ ومحمّد ابن مسلم، عن أبی عبداللَّه علیه السلام، قال: حدّثنی أبی، عن جدِّی، عن آبائه علیهم السلام: أنّ أمیر المؤمنین علیه السلام علّم أصحابه فی مجلس واحد أربعمائة ممّا یصلح للمسلم فی دینه ودنیاه. [...]

کلّ ⁽³⁾عین یوم القیامة باکیة، وکلّ عین یوم القیامة ساهرة إلّاعین من اختصّه اللَّه بکرامته، وبکی علی ما ینتهک ⁽⁴⁾من الحسین وآل محمّد علیهم السلام. ⁽⁵⁾

«هر دیده ای روز قیامت گریان است و هر چشم به روز قیامت بیدار است، مگر چشمی که خداوند اورا مخصوص کرامت خود فرموده باشد و بر هتک احترامی که از حسین و خاندان پیغمبر شد گریه کرده باشد.»

فهری، ترجمه خصال،/ 740، 760 رقم 10

الصّدوق، الخصال،/ 740، 759 رقم 10/ عنه: الدّربندی، أسرار الشّهادة،/ 42

قال: أخبرنی أبو بکر محمّد بن عمر الجعابیّ، قال: حدّثنا أبو العبّاس أحمد بن محمّد ابن سعید الهمدانیّ، قال: حدّثنا أحمد بن عبدالحمید بن خالد ⁽⁶⁾، قال: حدّثنا محمّد بن

عمرو بن عتبة ⁽¹⁾، عن الحسین ⁽²⁾الأشقر، ⁽³⁾عن محمّد بن أبی عمارة الکوفیّ، قال: سمعت جعفر بن محمّد علیهما السلام، یقول: مَنْ دمعت ⁽⁴⁾عینه فینا ⁽⁵⁾دمعة لدم سفک لنا، أو حقّ لنا نقصناه ⁽⁶⁾، أو عرض انتهک لنا أو لأحد من شیعتنا بوّأه اللَّه تعالی بها فی الجنّة حقباً.

المفید، الأمالی،/ 174- 175 رقم 5/ عنه: الطّوسی، الأمالی،/ 194 رقم 330؛ الحرّ العاملی، وسائل الشّیعة، 10/ 395؛ المجلسی، البحار، 44/ 279؛ البحرانی، العوالم، 17/ 528؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 37؛ دانشیار، حول البکاء،/ 112

قال: أخبرنی أبو عمرو عثمان بن أحمد الدّقّاق إجازة، قال: أخبرنا جعفر بن محمّد بن مالک، قال: حدّثنا أحمد بن یحیی الأودیّ، قال: حدّثنا مخوّل بن إبراهیم، عن الرّبیع بن المنذر، عن أبیه، عن الحسین بن علیّ علیهما السلام، قال: ما من عبد قطرت عیناه فینا قطرة، أو دمعت عیناه فینا دمعة إلّابوّأه اللَّه بها فی الجنّة حقباً.

قال أحمد بن یحیی الأودیّ: فرأیت الحسین بن علیّ علیهما السلام فی المنام، فقلت: حدّثنی مخوّل بن إبراهیم، عن الرّبیع بن المنذر، عن أبیه، عنک أ نّک قلت: ما مِنْ عبد قطرت عیناه فینا قطرة أو دمعت عیناه فینا دمعة إلّابوّأه اللَّه بها فی الجنّة حقباً؟

قال: نعم، قلت: سقط الإسناد بینی وبینک. ⁽⁷⁾

المفید، الأمالی،/ 340- 341 رقم 6

حدّثنی ⁽⁸⁾نصر بن الصّباح، قال: حدّثنی أحمد بن محمّد بن عیسی، عن یحیی بن

عمران، قال: حدّثنا محمّد بن سنان، ⁽¹⁾عن زید الشّحّام، قال: کنّا عند أبی عبداللَّه ⁽²⁾علیه السلام ونحن جماعة من الکوفیِّین ⁽³⁾، فدخل ⁽⁴⁾جعفر بن عفّان ⁽⁵⁾علی أبی عبداللَّه ⁽⁶⁾علیه السلام ⁽⁷⁾، فقرّبه وأدناه، ثمّ قال: یا جعفر! ⁽⁸⁾قال: لبّیک جعلنی اللَّه فداک، قال ⁽⁹⁾: بلغنی أ نّک تقول الشّعر فی الحسین علیه السلام وتجید، ⁽¹⁰⁾فقال له ⁽¹¹⁾: نعم، جعلنی اللَّه فداک، ⁽¹²⁾فقال: قل، فأنشده علیه السلام ⁽¹³⁾ومن حوله حتّی ⁽¹⁴⁾صارت له ⁽¹⁵⁾الدّموع علی وجهه ولحیته.

ثمّ قال: یا جعفر! واللَّه لقد ⁽¹⁶⁾شهدک ملائکة اللَّه ⁽¹⁷⁾المقرّبون هیهنا یسمعون قولک فی الحسین علیه السلام، ولقد بکوا کما بکینا أو ⁽¹⁸⁾أکثر، ولقد أوجب اللَّه تعالی لک یا جعفر فی ساعته ⁽¹⁹⁾الجنّة بأسرها وغفر ⁽²⁰⁾اللَّه لک، فقال: یا جعفر ⁽²¹⁾! ألا أزیدک؟ قال: نعم یا سیِّدی، قال: ما من أحد قال فی الحسین شعراً فبکی وأبکی به إلّاأوجب اللَّه له الجنّة وغفر له. ^(22)(23)

عرض کرد: «لبیک قربانت.»

فرمود: «به من رسیده است که درباره حسین علیه السلام شعر می گویی و خوب می گویی.»

عرض کرد: «آری قربانت.»

برای او سرودم و او وکسانی که با او بودند، گریستند تا اشک بر روی و ریشش روان شد. سپس فرمود: «ای جعفر! به خدا فرشتگان مقرب خدا حاضر شدند در این جا و گفتار تو را درباره حسین علیه السلام شنیدند و چون ما گریستند و بیشتر هم. و خدا در پیشگاه خود کلّ بهشت را برای تو ثبت کرد و تورا آمرزید.»

سپس فرمود: «ای جعفر! برای تو نیفزایم؟»

گفت: «آری.»

فرمود: «کسی نیست که درباره حسین علیه السلام شعری گوید و بگرید و بگریاند بدان، جز آن که خدا برایش بهشت را واجب کند و بیامرزدش.»

کمره ای، ترجمه نفس المهموم،/ 14 رقم 14

الکشّی، 2/ 574- 575 رقم 508/ عنه: التّفرشی، نقد الرّجال،/ 70- 71؛ المجلسی، البحار، 44/ 282- 283؛ البحرانی، العوالم، 17/ 540- 541؛ أبو علی الحائری، منتهی المقال، 2/ 254؛ القمی، نفس المهموم،/ 43- 44؛ مثله الطّریحی، المنتخب، 2/ 462

فقد رویت عن والدی رحمة اللَّه علیه، أنّ الصّادق علیه السلام، قال: مَنْ ذکرنا عنده فی مجلس فعدّ مصیبتنا بشطر کلمة أو فاضت عیناه رحمة لنا ورقّة لمصابنا مثل جناح بعوضة، غُفرت له ذنوبه ولو کانت مثل زبد البحر.

ابن نما، مثیر الأحزان،/ 14

وکان ⁽¹⁾زین العابدین علیه السلام یقول: أ یّما مؤمن ذرفت عیناه لقتل الحسین علیه السلام حتّی تسیل علی خدّه بوّأه اللَّه ⁽²⁾بها فی الجنّة غرفاً ⁽³⁾یسکنها أحقاباً، وأ یّما مُؤمن دمعت عیناه ⁽⁴⁾لقتل الحسین علیه السلام وحزناً علی ما ⁽⁵⁾مسّنا من الأذی من عدوّنا ⁽⁶⁾بوّأه اللَّه ⁽⁷⁾منزل صدق،

وأ یّما مؤمن مسّه فینا أذی صرف اللَّه عن وجهه الأذی وآمنه یوم القیامة من سخط النّار. ⁽¹⁾

فهری، ترجمه لهوف،/ 10.

ابن نما، مثیر الأحزان،/ 14/ مثله ابن طاووس، اللّهوف،/ 9- 10؛ القزوینی، تظلّم الزّهراء،/ 35

ورویت عن الأئمّة الصّادقین علیهم السلام، قالوا: مَنْ بکی أو أبکی غیره ولو واحداً ضمنّا له علی اللَّه الجنّة، ومَنْ لم یتأتّ له البکاء فتباکی فله الجنّة.

ابن نما، مثیر الأحزان،/ 14

وأنشدنا أبو عبداللَّه محمّد بن البندیجیّ البغدادیّ، قال: أنشدنا بعض مشایخنا ⁽²⁾أنّ ابن الهباریة الشّاعر اجتاز بکربلاء ⁽³⁾فجلس یبکی علی الحسین وأهله، ⁽⁴⁾وقال بدیهاً ⁽⁵⁾:

أحسین والمبعوث جدّک بالهدی *** قسماً یکون الحقّ عنه مسائل

لو کنت شاهد کربلاء لبذلت فی *** تنفیس کربک جهد بذل الباذل

وسقیت حدّ السّیف من أعدائکم *** عللًا وحدّ السّمهریّ الذّابل

لکنّنی أخّرت عنک لشقوتی ⁽⁶⁾*** ببلابلی بین الغری وبابل

هبنی حرمت النّصر من أعدائکم *** لفأقل من حزن ودمع سائل

ثمّ نام فی مکانه، فرأی رسول اللَّه صلی الله علیه و آله فی المنام، فقال له: یا فلان! جزاک اللَّه عنِّی خیراً، ابشر فإنّ اللَّه قد کتبک ممّن جاهد بین یدی الحسین.

سبط ابن الجوزی، تذکرة الخواصّ،/ 245/ عنه: الزرندی، درر السّمطین،/ 225- 226

ومن ذلک ما رواه أحمد بن حنبل فی مسنده: أنّ مَنْ دمعت عیناه لقتل الحسین دمعة، أو قطرت قطرة، بوّأه اللَّه عزّ وجلّ الجنّة.

ابن طاووس، الطّرائف،/ 202- 203 رقم 291/ مثله الحلّی، نهج الحقّ،/ 257

وروی أیضاً عن آل الرّسول صلوات اللَّه علیه وعلیهم أنّهم قالوا: مَنْ بکی أو ⁽¹⁾أبکی فینا مائة، ⁽²⁾ضمنّا له علی اللَّه ⁽³⁾الجنّة، ومَنْ بکی أو ⁽⁴⁾أبکی خمسین فله الجنّة، ومَنْ بکی أو ⁽⁵⁾أبکی ثلاثین فله الجنّة، ومَنْ بکی أو ⁽⁶⁾أبکی ⁽⁷⁾عشرة فله الجنّة، ومَنْ بکی أو ⁽⁸⁾أبکی واحداً فله الجنّة ⁽⁹⁾، ومَنْ تباکی فله الجنّة. ^(10)(11)