جلسه 1404/06/31

بسم الله الرحمن الرحیم



انحرافات شلمغانی و بررسی کلام ابن همام و صیمری و توقیع شریف در مورد او/شلمغانی /مذمومین مدعی وکالت



 
موضوع: مذمومین مدعی وکالت/شلمغانی /انحرافات شلمغانی و بررسی کلام ابن همام و صیمری و توقیع شریف در مورد او
 
این متن توسط هوش مصنوعی پیاده سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.
مقدمه: ادامه بحث مذمومین مدعی وکالت (شلمغانی)
بحث راجع به مذمومینی بود که ادعای وکالت کرده اند، نه اینکه وکیل بوده و مذموم بوده اند. اسم چند نفر را بردیم و نوبت رسید به ابن عزاقر یا شلمغانی. عرض شد که ایشان وجیه بود و مورد توجه سفیر سوم بود، ولی منحرف شد؛ نه اینکه وکیل امام زمان (عج) بود. خیر، از امام عصر (عج) وکالت نداشت. مورد توجه سفیر سوم بود، ولی انحرافاتی از او سر زد که طردش کردند و مورد لعن قرار گرفت؛ هم سفیر سوم او را لعن کرد و هم از جانب امام (روحی فداه)، توقیعی علیه او صادر شد.
بازخوانی انحرافات شلمغانی: نظریه «حمل الضد» و تفسیر قیام قائم (عج)
عرض کردم یکی از انحرافات او این مسئله است که «ضد» را، «ولیّ» نصب می کند. در یکی از اشعارش [آمده]:
يا لاعناً للضدّ من عديْ / ما الضدّ إلّاظاهر الولي [1]

شما که معاویه را لعن می کنید، این معاویه را علی بن ابی طالب نصب کرده است و اگر معاویه نبود، علی بن ابی طالب شناخته نمی شد. ببینید، هیچ جنّی به ذهنش این گونه نمی رسد! [طبق این منطق] پس ابلیس هم ممدوح است؛ چون اگر ابلیس نبود و خلافکاری ها و وسوسه هایش نبود، ما خوب ها را نمی شناختیم. لذا ایشان همین را می گوید.
(پرسش حضار): شامل خودش هم می شود؟
(پاسخ استاد): بله، بله. نقل ...
(پرسش حضار): یعنی خود حضرت او را نصب کرده
(پاسخ استاد): می گوید: قیام کننده ای که «ذَكَرُوا أَصْحَابُ الظَّاهِرِ أَنَّهُ مِنْ وُلْدِ الْحَادِي عَشَرَ فَإِنَّهُ يَقُومُ مَعْنَاهُ إِبْلِيسُ»، قیام کننده ای که گفته اند از فرزندان امام یازدهم است و قیام می کند، معنایش ابلیس است! [کار را] به کجا رسانده است! [دلیلش چیست؟] ﴿فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ[2]
إِلَّا إِبْلِيسَ ﴾[3]
. بعد می گوید این [ابلیس] سجده نکرد. بعد نقل قول از او: ﴿لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ﴾[4]
. می گوید این قبلاً «قائم» بود، بعد چه کار می کند؟ «قاعد» می شود. ببینید دوری از اهل بیت (علیهم السلام) و از تفسیر و حرف های ایشان، طرف را به کجا می رساند. بعد می گوید: «فَدَلَّ عَلَى أَنَّهُ كَانَ قَائِماً فِي وَقْتِ مَا أُمِرَ بِالسُّجُودِ ثُمَّ قَعَدَ بَعْدَ ذَلِكَ وَ قَوْلُهُ يَقُومُ [الْقَائِمُ إِنَّمَا هُوَ ذَلِكَ الْقَائِمُ ] الَّذِي أُمِرَ بِالسُّجُودِ فَأَبَى وَ هُوَ إِبْلِيسُ لَعَنَهُ اللَّهُ»[5]
[کار را] به کجا رسانده است!
گواهی محمد بن همام بر عدم ارتباط شلمغانی با سفیر سوم
آقای ابن همام نسبت به ایشان مطلبی دارد. محمد بن همام، یک قضیه ای دارد که مرحوم آقای خویی در جلد ۱۴ [معجم رجال الحدیث] آن را نقل کرده است. قضیه خوب و مهمی است و اصلاً از نجاشی است. اشاره می کنم. ابن همام از شخصیت های بزرگ، « شيخ أصحابنا و متقدمهم، له منزلة عظيمة»[6]
است. ایشان که هم دوران [با شلمغانی] بوده، می گوید: شلمغانی «لم یکن ]قط [باباً إلی أبی القاسم»[7]
؛ کسانی که می گویند ایشان وکیل او بوده، آن هم نیست. من خودم شاهد بودم، خودم آن وقت بودم. اصلاً می گوید «باب» نبوده، «و لا طریقاً له» (واسطه برای رسیدن به سفیر سوم نبوده)، « و لا نصبه أبو القاسم لشيء من ذلك على وجه و لا سبب ». حرف هایی که قبلاً نقل شده که مثلاً مورد توجه بوده و در دوران زندان رفتن حسین بن روح، ایشان واسطه بوده، [می گوید] خیر، این نیست. می گوید اصلاً او را تعیین نکرده بود. (جواب آقایی که دیروز بودند و الان نیستند، داده می شود که [ابن همام] هرگونه ارتباطی را انکار می کند). « و من قال بذلك فقد أبطل.» دارد رد می کند؛ [می گوید] ایشان نبوده است.
«إنما کان فقیهاً من فقهائنا و خلط». از فقهای ما بود، ولی نتوانست بار را به [مقصد] برساند و وسط راه برید.
(پرسش حضار): [پس] آدم بزرگی بوده.
(پاسخ استاد): بله، غیر از این است که بگوییم واسطه بوده و مورد تأیید. یکی از فقها بوده که به هم ریخت. داشتیم. در مقدمه کتاب شریف «تهذیب» نگاه کنید، اسم می برد و می گوید بعضی از بزرگان ما بودند که لغزیدند. علت اینکه من کتاب «تهذیب» را نوشتم، همین است. جهت لغزششان این است که تعارضات را بین روایات دیدند، نتوانستند جمع کنند، گیر کردند و [دین را] گذاشتند کنار. بعد می فرماید به این خاطر قلم به دست گرفتم و «تهذی-ب» را نوشتم. ۲۳ سالش بود. «تهذیب» می دانید شرح چیست؟
مقنعه. شرح «مقنعه» است. «مقنعه»، کتاب استاد او، شیخ مفید، است. در حال حیات استادش شروع کرد به نوشتن شرح. جاهایی می گوید: «أطال الله بقاءه»[8]
؛ جاهایی می گوید: «رحمة الله علیه»[9]
. یعنی بخشی [از تألیف کتاب] در زمان حیات او بود و بخشی هم بعد از رحلت او.
خلاصه، آقای ابن همام می فرماید این آقا [شلمغانی] یک فقیه بود از فقهای ما که قاطی کرد و به هم زد. «و ظهر عنه ما ظهر»[10]
؛ چه حرف هایی که زده، «و انتشر الكفر و الإلحاد عنه» به خدا پناه ببرید. من گاهی می گویم: خدایا، اگر بناست که پلی برای [گمراهی] دیگران شوم، اگر بناست که ننگی برای مذهبم و برای دینم باشم، زودتر مرا ببر تا پرونده خیلی سیاه نشده است.
حال، می گوید که این کفریات و الحاد از او سر زد، « فخرج فيه التوقيع على يد أبي القاسم بلعنه و البراءة ممن تابعه[11]
و شايعه، و قال بقوله.»[12]

توقیعی از امام عصر (عج) در لعن این آقا صادر شد؛ نه فقط لعن خودش، [بلکه] بیزاری از او و از اتباعش و از کسی که او را همراهی کند و قول او را بگوید.
اعتقاد شلمغانی به حلول و انکار ارتباط او با سفیر از سوی ابن همام
خودِ ابن همام می گوید که ایشان [شلمغانی] می گوید: «حق یکی است، لباس هایش فرق می کند. " وَ إِنَّمَا تَخْتَلِفُ قُمُصُهُ "[13]
؛ یک روز ابراهیم است، یک روز موسی است...» فرقی نمی کند، همه یکی هستند! ابن همام می گوید: اولین چیزی که من از قول او انکار کردم، [و فهمیدم] استارت انحرافات را زده، « قَوْلُ أَصْحَابِ الْحُلُولِ » بود. این حرفِ کسانی است که می گویند خدا حلول کرده است؛ این [حرف] را او مطرح کرد.
[ابن همام می گوید:] شلمغانی، اجازه بدهید راجع به این همام که چند جا اسمش را بردم، ابن همام عرض کردم که گفته است اصلا ارتباطی با حسین بن روح نداشته
(پرسش حضار): ارتباطی با امام زمان نداشته
(پاسخ استاد): بله؟
(پرسش حضار): وکیل نبوده؟
(پاسخ استاد): نه، نه، اصلاً بیش از این، نه تنها وکیل امام زمان نبوده، وکیل این هم نبوده.
(پرسش حضار): ابی القاسم منظورتون امام زمان است یا حسین بن روح؟
(پاسخ استاد): [ابن همام می گوید] «أبوالقاسم»، منظورش حسین بن روح است. این حرف ها مال کیست؟ [ابن همام می گوید] استارت انحراف را ایشان زد و ایشان اصلاً ارتباطی با [حسین بن روح] نداشته است و هر کس هم گفته، اشتباه کرده است. و نامه و توقیع لعن علیه او از امام زمان (عج) بر دستان حسین بن روح [صادر شد]. این حرف های محمد بن همام است.
(پرسش حضار): این کتاب، غیبت طوسی است؟
(پاسخ استاد): بله، «غیبت طوسی»، صفحه ۴۰۸.
حکایت اسلام آوردن و تشیع عموی محمد بن همام
محمد بن همام، قضیه ای را از پدرش و از عمویش نقل می کند. می گوید ما مجوسی بودیم. (یعنی [برخلاف] کسانی که می گویند فلانی اسلام را به ایران آورد، تا قرن سوم هنوز مجوسی در ایران بوده است). می گوید: «أسلم أبي أول من أسلم من أهله»[14]
پدر من، اولین کسی بود که از اهل خود اسلام آورد. بعد، « و خرج عن دين المجوسية » از دین مجوس خارج شد.
(پرسش حضار): در ایران یا در قوم و قبیله خودشان؟
(پاسخ استاد): در خودِ ایران می گوید که ما اسلام آوردیم. [می گوید:] عمویی داشتم به نام سهیل. پدرم به عمویم گفت: «بیا تو هم شیعه بشو.» عمو به او گفت: « يا أخي اعلم أنك لا تألوني نصحا، و لكن الناس مختلفون، و كل يدعي أن الحق فيه، و لست أختار أن أدخل في شيء إلا على يقين» برادر، می دانم که تو در مقام نصیحت برآمده ای و می خواهی مرا نصیحت کنی. [اما] مذاهب، خیلی مختلف هستند و هر کس می گوید من حقم. من نمی توانم مذهبی را انتخاب کنم مگر بر اساس یقین. فعلاً همین راهی که دارم، برای من کافی است تا یقین پیدا کنم که تشیع، حق است.»
قضیه گذشت. سهیل به حج رفت. «فلما صدر من الحج، قال لأخيه» از حج که برگشت، رو کرد به برادرش، پدر این [محمد بن همام].
(پرسخ حضار): پدرش چه کسی بود؟
(پاسخ استاد): احمد بن مابنداذ
«الذي كنت تدعوني إليه هو الحق، قال: و كيف علمت ذلك؟ قال: لقيت في حجي عبد الرزاق بن همام الصنعاني »
رو کرد به برادرش و گفت: «آنچه مرا به سوی آن دعوت کردی، فهمیدم حق است. الان [می دانم] شیعه [حق است].» [پرسید:] «از کجا فهمیدی؟» گفت: «در حج، عبدالرزاق [صنعانی] را ملاقات کردم.»
(پرسش حضار): صنعانی.
(پاسخ استاد): صنعانی. شخصیت او را درک کنید. می گوید در برگشتن، در راه، عبدالرزاق صنعانی را دیدم. می گویند که شلوغ ترین درس بعد از [درس] رسول الله (ص)، درس او بود. و آن قدر جایگاه دارد بین اهل سنت که می گویند: «اگر از دین هم برگردد، [حرفش را] قبولش داریم ».
[سهیل می گوید:] این را من در راه دیدم. شخصیتی بود که نظیر نداشت. به او گفتم حرف خصوصی با شما دارم. «و ما رأيت أحدا مثله، فقلت له على خلوة: نحن قوم من أولاد الأعاجم، و عهدنا بالدخول في الإسلام قريب ، و أرى أهله مختلفين في مذاهبهم » ما ایرانی [الاصل] هستیم و تازه مسلمان شده ایم. حال که مسلمان شده ام، اهل [اسلام]، مذاهبشان مختلف است و نظرات مختلفی دارند. « و قد جعلك الله من العلم بما لا نظير لك فيه في عصرك.» خداوند به تو مقامی علمی داده که در این دوران، تک هستی و نظیر نداری. « و أريد أن أجعلك حجة فيما بيني و بين الله عز و جل.» من می خواهم مذهبی را به وسیله تو انتخاب کنم که فردا اگر خدا به من گفت چرا این مذهب را انتخاب کردی، بگویم: «تو گفتی». تو حجت [من] می شوی. « فإن رأيت أن تبين لي ما ترضاه لنفسك من الدين لأتبعك فيه و أقلدك » اگر صلاح می دانی، آن مذهبی را که برای خودت می پسندی، آن را بگو تا من هم پیرو همان مذهب شوم و از تو تقلید کنم.
« فأظهر لي محبة آل رسول الله(ص)، و تعظيمهم، و البراءة من عدوهم، و القول بإمامتهم »
از این چه استفاده کرده؟ که خودش هم شیعه است. می گوید این راه را برو. کسی که در آن دوران نظیر نداشته است...
(پرسش حضار): ظاهرش اهل سنت بوده...
(پاسخ استاد): بله.
(پرسش حضار): ولی آقای خویی ظاهراً، رحمه الله، نظر دیگری دارند که شیعه است.
(پاسخ استاد): « قال أبو علي: أخذ أبي هذا المذهب عن أبيه » [سپس] تا آخر [جریان را نقل می کند].نگاه کنید.
(پرسش حضار): عبدالرزاق، ما ترکنا حدیثه؟
(پاسخ استاد): ارتد عن الاسلام شرح حالش است، این از کتابی که الان نقل کردم، از «معجم» آقای خویی، جلد ۱۴، صفحه ۲۳۲ است. این قصه ای که الان من نقل کردم... عبدالرزاق هم شرح حالش را نگاه کنید در همین کتاب «سیر اعلام النبلاء» را نگاه کنید، خیلی مطلب دارد.
(پرسش حضار): « بَلَغَنَا - وَنَحْنُ بِصَنْعَاءَ، عِنْدَ عَبْدِ الرَّزَّاقِ - أَنَّ أَصْحَابَنَا يَحْيَى بنَ مَعِيْنٍ، وَأَحْمَدَ بنَ حَنْبَلٍ، وَغَيْرَهُمَا تَرَكُوا حَدِيْثَ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، وَكَرِهُوهُ، فَدَخَلَنَا مِنْ ذَلِكَ غَمٌّ شَدِيْدٌ، وَقُلْنَا: قَدْ أَنْفَقْنَا، وَرَحَلْنَا، وَتَعِبْنَا، فَلَمْ أَزَلْ فِي غَمٍّ مِنْ ذَلِكَ إِلَى وَقْتِ الحَجِّ، فَخَرَجتُ إِلَى مَكَّةَ، فَلَقِيْتُ بِهَا يَحْيَى بنَ مَعِيْنٍ، فَقُلْتُ لَهُ: يَا أَبَا زَكَرِيَّا! مَا نَزَلَ بِنَا مِنْ شَيْءٍ بَلَغَنَا عَنْكُم فِي عَبْدِ الرَّزَّاقِ؟
قَالَ: وَمَا هُوَ؟
قُلْنَا: بَلَغَنَا أَنَّكُم تَرَكْتُم حَدِيْثَهُ، وَرَغِبْتُم عَنْهُ.
قَالَ: يَا أَبَا صَالِحٍ! لَوِ ارْتَدَّ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنِ الإِسْلاَمِ، مَا تَرَكْنَا حَدِيْثَهُ »[15]
رفتیم درس ایشان، حالا می گویند درسش خوب نیست.
(پاسخ استاد): پس بیخود به من نسبت داده اند. می گوید بیخود به من نسبت دادند که [گفتم] درس ایشان نروید. خیر بابا! از دین هم برگردد، ما قبولش داریم. حال، از این نکات، خیلی دارد.
اجازه بدهید... آقای محمد بن همام که نسبت به آقای شلمغانی موضع گرفته، این بود؛ از این خانواده بود و جزء فقها بود. ایشان این مطالب را نقل می کند.
نظر حسین بن روح درباره کتاب «التکلیف» شلمغانی
باز مطلبی از حسین بن روح می آورند. می گویند: « لَمَّا عَمِلَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الشَّلْمَغَانِيُّ كِتَابَ التَّكْلِيفِ قَالَ [الشَّيْخُ ] يَعْنِي أَبَا الْقَاسِمِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اطْلُبُوهُ إِلَيَّ لِأَنْظُرَهُ»[16]
کتاب «التکلیف»، یک رساله عملیه و کتاب فقهی بود که در خانه ها راه باز کرده بود. [حسین بن روح] گفت که یک نسخه اش را برای من بیاورید تا ببینم. «فَجَاءُوا بِهِ فَقَرَأَهُ مِنْ أَوَّلِهِ إِلَى آخِرِهِ فَقَالَ مَا فِيهِ شَيْ ءٌ إِلَّا وَ قَدْ رَوَى عَنِ الْأَئِمَّةِ إِلَّا مَوْضِعَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةً فَإِنَّهُ كَذَبَ عَلَيْهِمْ فِي رِوَايَتِهَا لَعَنَهُ اللَّهُ »
یک مورد بس است! می گوید دو مورد است که در روایتش دروغ بسته است. چه کسی این ها را می گوید؟ حسین بن روح. بعد، مورد آن را نقل می کند. ابن بابویه و ابن داوود که صحبتش را دیروز مطرح کردیم، این دو می گویند که آنچه شلمغانی در آن خطا کرده و دروغ نسبت داده، باب الشهادة است. اجمال آن را عرض کنم: اگر شما صاحب حقی هستید و از ایشان مبلغی طلب دارید و یک شاهد بیشتر ندارید، دادگاه هم قبول نمی کند. [شلمغانی می گفت] شاهدت بیاید پیش من حرف هایش را بزند، من هم می شوم شاهد دوم.
(پرسش حضار): نامفهوم
(پاسخ استاد): من خودم شاهد می شوم، یعنی شد دو تا شاهد. شهود باید حسی باشند، شهادت من که حسی نیست.
از ایشان، از شاهد شما شنیدم. بله. می گوید این است قضیه اش. و الا در کتاب، مشکل دیگری ندارد. ابن بابویه می گوید: «هذا کذب منه، و لسنا نعرف ذلک.» همچین چیزی ما سراغ نداریم. و آخر سر، [حسین بن روح] گفت: «کذب فیه».
ببینید، دو سه توقیع از امام (ع) علیه ایشان رسیده است. یکی اش این است که ما اینجا نقل کردیم. در جلد ششم «معجم [رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة] امام مهدی»، این کتاب را تهیه کنید و داشته باشید، خیلی به شما کمک می کند.
(پرسش حضار): آقا نیست در بازار
(پاسخ استاد): بالاخره داشته باشید و این کتاب را مطالعه و خسته کنید. در اینجا راجع به اصحاب امام زمان (عج) و وکلای حضرت بحث شده است. یکی از کسانی که راجع به او بحث شده، آقای حسین بن روح است.
ببینید، دیروز یادتان هست اشاره کردم که معجزاتی بر دستان او صورت گرفت، البته به پشتوانه امام. چند تایش اینجا آمده است. یکی اش قضیه علی بن الحسین بن بابویه، پدر شیخ صدوق بود. خدا به او فرزند نمی داد. نامه ای برای ایشان نوشت — این از مسلمات است و همه می گویند — نامه به واسطه ایشان بود که به امام عرض کرده بود من فرزند می خواهم. امام جواب داده بودند که از این همسرت [که ظاهرا دختر عمویش بوده] بچه دار نمی شوی. [و فرموده بودند] یک کنیزی را خواهی گرفت، با او ازدواج می کنی و از او بچه دار می شوی. اینجا اصل قضیه را نقل می کند که بالاخره بعد از آن، خداوند عزوجل، صدوق و برادرش را به او داد.
این ها [فرزندان ابن بابویه] می نشستند و خیلی نخبه بودند. عجیب در حفظ [مطالب] بودند. به آن ها [که تعجب می کردند]، ابن الاسود می گفت: تعجب نمی کنم؛ کسی که به دعای امام زمان (عج) به دنیا آمده، هیچ جای تعجب نیست. خب، اینجا شما نگاه کنید، صفحه ۴۹...
شیخ طوسی نقل می کند:
« وجدت بخط أحمد بن إبراهيم النوبختي وإملاء أبي القاسم الحسين بن روح رضي الله عنه على ظهر كتاب فيه جوابات»[17]
[کتابی که در آن] جواب هایی بود «وَ مَسَائِلُ أُنْفِذَتْ مِنْ قُمَّ يَسْأَلُ عَنْهَا هَلْ هِيَ جَوَابَاتُ الْفَقِيهِ ع أَوْ جَوَابَاتُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الشَّلْمَغَانِيِّ »
شلمغانی شلوغ کرده بود و منحرف شده بود؛ خودش نامه نگاری می کرد. قمی ها نامه نوشتند برای حسین بن روح [و در واقع] برای امام که: «چنین جواب هایی برای ما آمده است؛ آیا این ها حرف های شلمغانی است یا حرف های ناحیه مقدسه است?»
(پرسش حضار): فقیه، منظور، امام زمان است اینجا؟
(پاسخ استاد): بله، امام عصر (روحی فداه). چند لقب [دارند]، مثلاً «الرجل»، «صاحب الدار»، «الغریم». این ها را ببینید؛ در فایده دوم یا سوم جلد دوم «جامع الرواة»، این ها را جمع کرده است.
خلاصه، [در جواب آمده:] « لِأَنَّهُ حُكِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ هَذِهِ الْمَسَائِلُ أَنَا أَجَبْتُ عَنْهَا فَكَتَبَ إِلَيْهِمْ عَلَى ظَهْرِ كِتَابِهِمْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ قَدْ وَقَفْنَا عَلَى هَذِهِ الرُّقْعَةِ وَ مَا تَضَمَّنَتْهُ فَجَمِيعُهُ جَوَابُنَا [عَنِ الْمَسَائِلِ ] وَ لَا مَدْخَلَ لِلْمَخْذُولِ الضَّالِّ الْمُضِلِّ الْمَعْرُوفِ بِالْعَزَاقِرِيِّ لَعَنَهُ اللَّهُ فِي حَرْفٍ مِنْهُ»
[امام فرمودند:] «این دروغ گفته که جواب ها مال من است. خیر، هیچ کدامش مال خودش نیست؛ همه اش جواب های ماست. و این مخذول، گمراه و گمراه کننده، معروف به عزاقری (یعنی شلمغانی)، هیچ دخالتی در این جواب ها ندارد. یک کلمه از او نیست. دروغ گفته است.»
« وَ قَدْ كَانَتْ أَشْيَاءُ خَرَجَتْ إِلَيْكُمْ عَلَى يَدَيْ أَحْمَدَ بْنِ بِلَالٍ وَ غَيْرِهِ مِنْ نُظَرَائِهِ وَ كَانَ مِنِ ارْتِدَادِهِمْ عَنِ الْإِسْلَامِ مِثْلُ مَا كَانَ مِنْ هَذَا »
نامه هایی به دست شما رسیده از ابن بلال و غیر ابن بلال. این ها چه کسانی هستند؟ این ها هم مرتد هستند؛ « عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ غَضَبُهُ ».
اما آن [توقیعی] که الان می خواهم برایتان نقل کنم... این...
(پرسش حضار): جامع الرواة اردبیلی؟
(پاسخ استاد): بله. این «تنبیه» سوم یا چهارم را نگاه کنید.
(پرسش حضار): دو جلدی؟
(پاسخ استاد): بله، آخرش هست.
بررسی توقیع شریف در لعن شلمغانی
ببینید، این توقیع راجع به ایشان است. این توقیع آن قدر مهم است که چند نفر آن را نقل کرده اند و اگر اختلافی در نقل هم هست، اشاره کرده اند که نقل فلانی، این کلمه است و نقل فلانی، این کلمه نیست.
ببینید، این نقل «صیمری» است. صیمری می گوید نامه ای از امام زمان (عج) رسید: « عرَّفَكَ اللَّهُ الْخَيْرَ أَطَالَ اللَّهُ بَقَاءَكَ وَ عَرَّفَكَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَ خَتَمَ بِهِ عَمَلَكَ مَنْ تَثِقُ بِدِينِهِ وَ تَسْكُنُ إِلَى نِيَّتِهِ مِنْ إِخْوَانِنَا»[18]
[امام] به او دعا می کنند: «خداوند عزوجل خیر را به تو نشان دهد، خدا عمرت را طولانی کند.»
«وَ عَرَّفَكَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَ خَتَمَ بِهِ عَمَلَكَ.» عاقبت به خیر شوی. خب، چه [می خواهند بفرمایند]؟
«مَنْ تَثِقُ بِدِينِهِ وَ تَسْكُنُ إِلَى نِيَّتِهِ مِنْ إِخْوَانِنَا أَسْعَدَكُمُ اللَّهُ » به آن هایی که مطمئنی شیعه و متدین هستند، این [پیامی] را که من به تو می دهم، به ایشان برسان.
(ابن داوود [در نقل دیگر] می گوید امام نفرمودند «أسعدکم الله»، بلکه فرمودند: « أَدَامَ اللَّهُ سَعَادَتَكُمْ ». این قدر دقت [در نقل]!)
« بِأَنَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ الْمَعْرُوفَ بِالشَّلْمَغَانِيِّ زَادَ ابْنُ دَاوُدَ وَ هُوَ مِمَّنْ عَجَّلَ اللَّهُ لَهُ النَّقِمَةَ وَ لَا أَمْهَلَهُ»[19]
به مردم [بگو] که شلمغانی، خدا جانش را بگیرد و نابودش کند. و همین طور هم شد دیگر؛ او را گرفتند و نابود کردند. « عَجَّلَ اللَّهُ لَهُ النَّقِمَةَ »، یعنی انتقام الهی به زودی شامل حالش بشود. « وَ لَا أَمْهَلَهُ »، خدا به او مهلت ندهد.
« قَدِ ارْتَدَّ عَنِ الْإِسْلَامِ وَ فَارَقَهُ، اتَّفَقُوا، وَ أَلْحَدَ فِي دِينِ اللَّهِ وَ ادَّعَى مَا كَفَرَ مَعَهُ بِالْخَالِقِ قَالَ هَارُونُ فِيهِ بِالْخَالِقِ [1] جَلَّ وَ تَعَالَى وَ افْتَرَى كَذِباً وَ زُوراً وَ قَالَ بُهْتَاناً وَ إِثْماً عَظِيماً »
این شلمغانی که خدا جانش را بگیرد، از اسلام فاصله گرفت و مرتد شد و در دین خدا ملحد شد. و ادعایی کرده که با آن، به خالق، کفر ورزیده است. و دروغ و بهتان و گناه عظیمی را [مرتکب شده است]. این دیگر که بود؟ همانی که ابن همام چه گفت؟ «فقیه بود»، اما چه شد؟ «خلط»، قاطی کرد و از دین خارج شد.
« كَذَبَ الْعَادِلُونَ بِاللَّهِ وَ ضَلُّوا ضَلالًا بَعِيداً وَ خَسِرُوا خُسْراناً مُبِيناً.»
خب، نظر شما چیست؟ آقا (روحی فداه) [می فرمایند]:
«قَدْ بَرِئْنَا إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَ إِلَى رَسُولِهِ وَ آلِهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ وَ سَلَامُهُ وَ رَحْمَتُهُ وَ بَرَكَاتُهُ عَلَيْهِمْ بِمَنِّهِ وَ لَعَنَّاهُ عَلَيْهِ لَعَائِنُ اللَّهِ اتَّفَقُوا»
ما از او بیزاریم و لعنش هم کردیم. لعنت های پی درپی خدا بر آنان باد.
پشت سر هم. چه کار کرده بود و چگونه از موقعیت، سوءاستفاده کرده بود که این گونه امام موضع می گیرند؟
بعد می فرماید: «فِي الظَّاهِرِ مِنَّا وَ الْبَاطِنِ فِي السِّرِّ وَ الْجَهْرِ وَ فِي كُلِّ وَقْتٍ وَ عَلَى كُلِّ حَالٍ»
او ظاهراً و باطناً ملعون است و در هر وقتی و بر هر حالی ملعون است. و نه فقط خودش، مریدانش هم همین طور.
« وَ عَلَى مَنْ شَايَعَهُ وَ تَابَعَهُ أَوْ بَلَغَهُ هَذَا الْقَوْلُ مِنَّا وَ أَقَامَ عَلَى تَوَلِّيهِ بَعْدَهُ »
[و لعنت بر کسی که] این پیام من به او برسد و باز دهن کجی کند و از او تبعیت کند.
« وَ أَعْلَمَهُمْ (قَالَ الصَّيْمَرِيُّ) تَوَلَّاكُمُ اللَّهُ »
خدا شما را عزیز بگرداند، خدا سرپرستی شما را به عهده بگیرد و شما را به خودتان وانگذارد.
« أَنَّنَا فِي التَّوَقِّي وَ الْمُحَاذَرَةِ مِنْهُ عَلَى مِثْلِ [مَا كَانَ ] مَنْ تَقَدَّمَنَا لِنُظَرَائِهِ »
بدانید که ما از او برحذریم. این بنده شیطان، اینی که می گوید - استغفرالله - قیام کننده، منظور، ابلیس است؛ اینی که می گوید علی بن ابی طالب، معاویه را نصب کرده است... انحرافاتش یکی دو تا نیست. آقا می فرمایند که ما از او برحذریم. « التَّوَقِّي وَ الْمُحَاذَرَةِ مِنْهُ » ما... بعد می فرمایند: خیلی مواظب باشید با این کسانی که منحرف هستند، نشست و برخاست نکنید، تماس نگیرید؛ ممکن است یک کلمه بگویند و همان یک کلمه، مسیر را عوض کند. ما که برحذریم، [شما هم] برحذر باشید. «عَلَى مِثْلِ [مَا كَانَ ] مَنْ تَقَدَّمَنَا لِنُظَرَائِهِ» نظیر هم داشته و چند تا منحرف دیگر هم بودند. بعد اسم می برند .«مِنَ الشَّرِيعِيِّ وَ النُّمَيْرِيِّ وَ الْهِلَالِيِّ وَ الْبِلَالِيِّ وَ غَيْرِهِمْ»
«وَ هُوَ حَسْبُنَا فِي كُلِّ أُمُورِنَا وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ .»
نتیجه گیری: عدم وکالت شلمغانی و ردّ عنوان «وکیل مذموم»
خب، سؤال من این است: کسی که چنین نامه ای از امام زمان (عج) علیه او صادر شده باشد، آیا این را می گوییم «وکیل امام بوده و مذموم بوده»؟ این از دین خارج شده، این مرتد بوده، دین نداشته است. شخصیتی مثل ابن همام، که خود شما این قدر از او تعریف کردید، می گوید حتی یک لحظه هم وکالت از [حسین بن روح] نداشته است. من نمی دانم. به نظرم سهو القلم باشد
« وَ كُوتِبَ مَنْ بَعُدَ مِنْهُمْ بِنُسْخَتِهِ فِي سَائِرِ الْأَمْصَارِ فَاشْتَهَرَ ذَلِكَ فِي الطَّائِفَةِ[20]
فَاجْتَمَعَتْ عَلَى لَعْنِهِ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْهُ »[21]

کسانی که اطلاع رسانی کردند، این توقیع امام را تکثیر کردند و در سایر شهرها منتشر شد و در میان طایفه شیعه مشهور شد که این، طرد شده امام زمان است. نتیجه چه شد؟ در سال ۳۲۳، محمد بن علی شلمغانی اعدام شد و به قتل رسید.
این هم یکی از کسانی است که شیخ طوسی [نام او را] آورده و تعبیر ایشان هم این است: « ذكر المذمومين الذين ادعوا البابية[و السفارة كذبا و افتراء] »[22]
. این با فرمایش مرحوم آقای خویی (رحمة الله علیه) خیلی فرق می کند که می خواستند بفرمایند وکیل ممکن است غیرثقه هم باشد و [لذا ما] وکلای مذموم [داشته ایم].
[خیر]، ما وکیل مذموم نداشتیم؛ این ها ادعای سفارت کرده اند. چند نفر دیگر هم هستند، ابوبکر بغدادی و دیگران، که ان شاءالله در جلسات بعد به آن ها اشاره خواهیم کرد.
(پرسش حضار): صفحه چند بود توقیع؟
(پاسخ استاد): این توقیع، صفحه ۴۱۰ [کتاب غیبت طوسی] است. می دانید کتاب شیخ طوسی چند چاپ دارد. این، چاپ مؤسسه معارف اسلامی است. به نظر من از بهترین چاپ ها این است؛ این را تهیه کنید با تعلیقات عالی.
(پرسش حضار): چاپ معارف اسلامی؟
(پاسخ استاد): بله
(پرسش حضار): القاب را در نجم الثاقب پیدا کردم ولی در «جامع الرواة» پیدا نکردم.
(پاسخ استاد): آخر من خودم دیدم؛ اگر ندیده باشم، نمی گویم.
 

[1] کتاب الغيبه، الشيخ الطوسي، ج1، ص407.

[2] سوره ص، آيه 73.

[3] سوره ص، آيه 74.

[4] سوره اعراف، آيه 16.

[5] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص407.

[6] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج15، ص244.

[7] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج18، ص52.

[8] تهذيب الأحكام، شيخ الطائفة، ج9، ص198.

[9] تهذيب الأحكام، شيخ الطائفة، ج5، ص373.

[10] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج18، ص52.

[11] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج18، ص52.

[12] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج18، ص53.

[13] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص408.

[14] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج15، ص244.

[15] سير أعلام النبلاء - ط الرسالة، الذهبي، شمس الدين، ج9، ص573.

[16] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص409.

[17] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص373.

[18] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص410.

[19] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص411.

[20] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص411.

[21] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص412.

[22] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص397.