جلسه 1399/10/14

بسم الله الرحمن الرحیم



/ امنیت فراگیر/شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان

موضوع: شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان/ امنیت فراگیر/

روایات عامه پیرامون امنیت
ادامه بررسی سند روایت هفتم
بحث ما پیرامون امنیت در دوران ظهور بود، تقریبا روایات شیعه در مورد امنیت اجتماعی و امنیت راه ها تمام شد. البته روایت دیگری از شیخ طوسی نقل شده که بیان خواهیم کرد.
اما روایات عامه پیرامون امنیت را نقل می کردیم و روایتی را از صحیح بخاری آوردیم. بحث و بررسی نسبت به اعتبار صحیح بخاری را به زمان دیگری موکول می کنیم. اما همین قدر بگوئیم که اخیرا خود عامه انقلابی علیه کتاب بخاری به پا کردند، و به جز کتاب هائی که نوشته شده اخیرا در مصر صحبت این است که باید صحیح بخاری تغییر داده بشود و باید حذفیاتی صورت بگیرد و باید تصفیه و پالایش بشود، یک سری از روایات اصلا از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیست و از جعلیات است و بعضی هم اصلا منکر هستند که این کتاب از بخاری باشد یا گفته می شود که بخاری فارسی زبان است و چنین قدرتی نداشته که صحیح را از غیر صحیح تشخیص بدهد و عده ای می گویند روایات صحیح بخاری همان حرف های تورات است.
ادامه بررسی شخصیت خباب بن ارت:
خباب از شخصیت های زجر کشیده و رنج دیده و در متن قضایا بوده و ششمین شخصی بود که اسلام آورد و او اصلا راه خودش را تغییر نداد، تا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بود تابع رسول الله بود و در دورن امیر مومنان علیه السلام تا آخر با حضرت بود وامیر مومنان علیه السلام بر جنازه او نماز خواند.
فرزند مرحوم مامقانی می فرماید:
إن دراسة حياة المترجم تعطي اليقين- أو لا أقل الاطمئنان- بأنّه من يوم إسلامه إلى يوم وفاته لم يشذ عن الحق و اتّباع أهله، و أنّه جاهد في أوّل حياته و تحمّل التعذيب و الاضطهاد، و في آخر أيام حياته جاهد تحت لواء الحق، فلم ينقل عنه موقف واحد مشين، بل مواقفه كلّها مواقف مشرّفة، فعدّه ثقة جليلا أقلّ ما يوصف به، و اللّه العالم.[1]

« بررسی زندگی مترجم یقین یا لاقل اطمینان ایجاد می کند که او از روز اسلام آوردنش تا روز وفاتش از حق و تبعیت اهل آن تردیدی نداشت و اینکه او در اول حیاتش جهاد کرد و شکنجه و زجرها تحمل کرد و در آخر عمرش زیر لوای حق بود و از او حتی یک نقطه ضعف نقل نشده است بلکه مواضع او همه مواضع شرافتمندانه بود پس توصیف او به ثقه جلیل کمترین توصیف در حق او است.»
شیخ طوسی رحمه الله و ابن عبد البر و ابن منده گفتند او از صحابه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بوده و در دوران جاهلیت در درگیری های بین قبائل اسیر گرفته و در مکه فروخته شد.
مرحوم طریحی می فرماید:
و خبّاب- بالخاء المعجمة، و الباءين الموحّدتين بينهما ألف- ابن الأرتّ- بالألف و الراء و التاء الفوقانية المشدّدة- مات قبل الفتنة، ترحّم عليه علي علیه السلام، فقال: «رحم اللّه خبّابا لقد أسلم راغبا، و هاجر طائعا، و عاش مجاهدا.[2]

« خباب قبل فتنه یعنی قبل قتل عثمان فوت شد و علی علیه السلام بر او ترحم کرد، فرمود: خداوند خباب را رحمت کند، با رغبت اسلام آورد و از روی فرمانبری هجرت کرد و مجاهد زندگی کرد.»
مرحوم مامقانی می فرماید:
قوله: مات قبل الفتنة .. اشتباه؛ فإنّه على ما نصّ عليه جمع مات سنة تسع و ثلاثين ، بعد أن شهد صفّين و النهروان مع أمير المؤمنين علیه السلام. اللّهم إلّا أن يكون ضمير (مات) راجعا إلى الأرتّ والد خبّاب، و ضمير (عليه) في (ترحّم عليه) إلى خبّاب، و كان عمره عند موته ثلاثا و سبعين سنة.
« قول او که او قبل از فتنه فوت کرد اشتباه است زیرا جمعی تصریح کردند که او در سال 39 هجری بعد از حضور در صفین و نهروان همراه امیر مومنان علیه السلام، فوت کرد مگر اینکه بگوئیم ضمیر (مات) به ارت پدر خباب برمی گردد و ضمیر (علیه) در (ترحم علیه) به خباب برمی گردد، و عمر او هنگام موت 73 یال بود.»
در مجالس المومنین نقل شده است:
در المجالس از حسن بن محمد بن حسن نجفی در آیات احکام از صاحب حلیة الاولیاء نقل شده که امیر مومنان علیه السلام بر قبر او ایستاد و فرمود: « خدا خبّاب بن أرت را رحمت كند، با رغبت مسلمان شد، و از روى فرمانبردارى هجرت كرد، و مجاهد زندگى كرد و جسم او به عیوبی (بر اثر شکنجه) مبتلا شد و خداوند اجر کسی را که نیکو عمل کند ضایع نمی کند.»
مرحوم مامقانی عبارت "و ابتلي في جسمه أحوالا" را توضیح داده، می فرماید:
و في قوله علیه السلام: "و ابتلي في جسمه أحوالا" إشارة إلى ما روي من أنّ قريشا أوقدت له نارا، و سحبوه عليها فما أطفاها إلّا ورك ظهره، و كان أثر النار ظاهرا عليه في جسده.[3]

«و در قول امام علیه السلام "و ابتلي في جسمه أحوالا" اشاره است به آنچه روایت شده که قریش او در آتش کشاندند پس آتش را خاموش نکرد مگر پشت او و اثر آتش بر بدن او ظاهر بود.»
در اسد الغابه نقل شده است:
أنّهم ألبسوه الدرع الحديد، و صهروه في الشمس، فبلغ منه الجهد، و لم يعط الكفّار ما سألوه.
« بر او زره ای آهنی بر او پوشاندند و آن را در حرارت خورشید داغ کردند پس خیلی خسته و بی تاب شد اما خواسته کفار را جواب نداد.»
علامه طباطبائی فرموده است:
إنّ فيه، و في سلمان، و أبي ذر، و عمار أنزل اللّه تعالى: وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ [4]
، و ذلك أنّ المؤلّفة قلوبهم جاءوا إلى رسول اللّه صلی الله علیه و آله و فيهم: عيينة بن حصين، و الأقرع بن حابس، فقالوا: إن نحّيت عنّا هؤلاء و كانت علينا جباب الصوف، جلسنا نحن إليك، و أخذنا عنك، فلا يمنعنا من الدخول عليك إلّا هؤلاء ..! فنزلت هذه الآية، و كان رسول اللّه صلی الله علیه و آله يجلس معهم حتى إذا أراد أن يقوم، قام و تركهم، فأنزل اللّه تعالى: وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِ [5]
.. الآية إلى آخر الحديث. [6]

« آیه شریفه "وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ" در مورد ایشان و سلمان و ابو ذر و عمار نازل شد زیرا کسانی که مولفه قلوب بودند نزد رسول الله صلی الله علیه و آله آمدند و در بین آن ها عیینة بن حصین و اقرع بن حابس بود، و گفتند: اگر این ها را از ما دور کنی در حالی که بر ما لباس پشمی است، ما نزد تو می نشینیم و از تو فرامی گیریم و ما را از ورود بر شما منع نمی کند مگر این ها...! پس این آیه نازل شد، رسول الله صلی الله علیه و آله با آن ها نشست و برخواست می کرد تا هنگامی که اراده کرد که بایستد، ایستاد و آن ها را ترک کرد پس خداوند این آیه را نازل کرد: "و اصبر نفسک مع الذین یدعون ربّهم بالغداة و العشی".»
ابن ابی الحدید می گوید:
هو قديم الإسلام، قيل: إنّه كان سادس ستة، و شهد بدرا و ما بعدها من المشاهد، و هو معدود من المعذّبين في اللّه .[7]
« او قدیم الاسلام، گفته شده او ششمین اسلام آوردگان بود و در جنگ های بدر و بعد از آن حضور داشت و او از جمله کسانی است که در راه خداوند شکنجه شد و عذاب کشید.»
مرحوم وحید بهبهانی از شیخ طوسی نقل می کند:
إنّه مات بالكوفة، و صلّى عليه أمير المؤمنين علیه السلام، و قبره هناك. ثم نقل عن الاستيعاب : إنّه كان من فضلاء المهاجرين الأولين، شهد بدرا و ما بعدها من المشاهد، إلى أن نزل الكوفة، و مات بها بعد أن شهد مع علي علیه السلام صفّين و النهروان، و صلّى عليه عليّ صلوات اللّه عليه. انتهى.[8]

« او در کوفه فوت کرد و امیر مومنان علیه السلام بر او نماز خواند و قبر او آنجا است سپس از استیعاب نقل کرده که او از فضلای مهاجرین اول بود و در بدر و مشاهد بعد از آن حضور داشت تا اینکه به کوفه رفت و در آنجا بعد از اینکه همراه علی علیه السلام در صفین و نهروان حضور یافت، از دنیا رفت و علی بر او نماز خواند.»
علامه طباطبائی رحمه الله می فرماید:
إنّه: مات بالكوفة سنة سبع و ثلاثين، و كان عمره إذ ذاك له ثلاثا و ستين سنة.[9]
« او در کوفه در سال 37 هجری فوت کرد و عمر او 63 سال بود.»
مرحوم مامقانی می فرماید:
و أقول: الصواب: تسع لأنّ في سنة سبع و ثلاثين كانت وقعة صفّين، و فيها قتل خزيمة ذو الشهادتين، و عمّار بن ياسر. و أما خبّاب، فإنّه قتل عند مروق الخوارج قبل وقوع الحرب بأيّام، و ذلك بعد صفّين بأكثر من سنة، و قال ابن أبي الحديد: إنّه أوّل من دفن بظهر الكوفة من الصحابة. انتهى.[10]

« صحیح سال 39 هجری است. زیرا در سال 37 هجری واقعه صفین بود و قتل ذو شهادتین و عمار بن یاسر در آن واقعه بود اما خباب هنگام فتنه خوارج چند روز قبل از وقوع جنگ کشته شد و آن بیش از یکسال بعد از صفین بود. ابن ابی الحدید گوید: او اولین کسی از صحابه بود که پشت کوفه –یعنی نجف- دفن شد.»
مرحوم مامقانی به مرحوم مجلسی اشکال می کند:
و العجب بعد ذلك كلّه من الفاضل المجلسي رحمه الله أنّه مع إحاطته بالعلوم و الأخبار و التواريخ، كيف عدّه في الوجيزة مجهولا؟! و ابن داود و إن سبقه في عدّه إيّاه مهملا، إلّا أنّه معذور، لعدم إحاطته بما أحاط به المجلسيرحمه الله. و الحق عدّه ثقة جليلا.[11]

« بعد از همه این مطالب جای تعجب از فاضل مجلسی رحمه الله است با وجود اینکه او به علوم و اخبار و تواریخ احاطه داشت چگونه در وجیزه او را مجهول شمرده است؟! و ابن داوود اگر چه در مهمل شمردن مترجم از ایشان سبقت دارد لکن ابن داود معذور است زیرا ابن داوود به آنچه مجلسی رحمه الله به آن احاطه داشت احاطه نداشت. درست این است که راوی را ثقه و جلیل بدانیم.»
فرزند مرحوم مامقانی هم می فرماید: « تعبیر ثقه برای او کم است.»
پس روایتی را که از صحیح بخاری نقل کردیم، از راویان آن لااقل خباب ثقه بود. ولی صحبت در قبل از خباب است. البته ما این متن را می پذیریم؛ زیرا شواهد دارد، اگر چه در این روایت بیان نشده که امنیت در چه دورانی است؛ ولی امنیتی که در پیش است، همان امنیت در هنگام ظهور امام عصر علیه السلام است.
 

[1] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 25 ؛ ص242.

[2] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 25 ؛ ص237.

[3] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة)، ج 25، ص: 239.

[4] سورة الأنعام: 52.

[5] سورة الكهف: 28.

[6] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 25 ؛ ص239.

[7] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 25 ؛ ص240.

[8] همان.

[9] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 25 ؛ ص241.

[10] همان.

[11] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 25 ؛ ص242.