جلسه 1399/10/01

بسم الله الرحمن الرحیم



/ امنیت فراگیر/شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان

موضوع: شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان/ امنیت فراگیر/

بحث ما پیرامون روایاتی بود که در ارتباط با امنیت در عصر ظهور بود، روایت پنجم را مطرح کردیم روایتی که از علی بن عقبه است حاصل آن این است که با آمدن امام عصر علیه السلام « ارْتَفَعَ فِي أَيَّامِهِ الْجَوْرُ وَ آمَنَتْ بِهِ السُّبُلُ » راه ها امن و امان خواهد شد.
منابع روایت پنجم
الإرشاد: ص از علي بن عقبة، از پدرش
روضة الواعظين: ج 2 ص همان متن إرشاد، با کمی تفاوت، مرسلا، از علي بن عقبة.
إعلام الورى: ص 432 ف همان متن إرشاد، از علي بن عقبة.
كشف الغمّة: ج 3 ص از إرشاد با کمی تفاوت.
إثبات الهداة: ج 3 ص 528 ب 32 ف 22 ح از إعلام الورى أوّل روایت
بحار الانوار: ج 52 ص 338 ب 27 ح از إرشاد.
الأنوار البهية: ص همان متن إرشاد.
منتخب الأثر: ص 308 ف 2 ب 43 ح از إرشاد.
المهديّ: ص همان متن إرشاد به اختصار.
10. معجم الأحاديث الإمام المهدي علیه السلام: ج 7 ص85
ظاهرا همه منابع دیگر به ارشاد شیخ مفید بر می گردد.
بررسی سند روایت
مشکل اساسی این است که این روایت مقطوعه است، آیا روایت مقطوعه از اقسام روایات ضعیف است یا نه؟ البته ما این روایت را می پذیریم. روایات از جهت سند عبارتند از: روایات مضمر، موقوف، مقطوع، منقطع. در اینجا بحث خواهیم کرد که روایت مضمر یعنی چه و چقدر اعتبار دارد روایت موقوف یعنی چه و چقدر اعتبار دارد.
پس مدرک اول ما در این روایت کتاب شریف ارشاد است و روایت ارشاد به امام منتهی نمی شود البته مرحوم حر عاملی که از متاخر متاخرین است این روایت را از ارشاد از علی بن عقبه از امام صادق علیه السلام نقل می کند اما در ارشاد (منبع اصلی) روایت موقوف است و به امام منتهی نمی شود.
علی بن عقبة: ایشان مشکلی ندارد.
نظر نجاشی رحمه الله:
علي بن عقبة بن خالد الأسدي أبو الحسن: مولى، كوفي، ثقة ثقة، روى عن أبي عبد الله علیه السلام، له كتاب يرويه جماعة.[1]
«علی بن عقبه بن خالد اسدی کوفی، ثقة ثقة روی عن ابی عبد الله علیه السلام و کتاب دارد و جماعتی این کتاب را نقل کردند.»
آیا کتاب یا اصل داشتن دلیل بر وثاقت و اعتبار یا حسن مترجم است؟ زمانی بر اعتبار شخص به داشتن کتاب و اصل استدلال می کنیم که تنصیص به توثیق نداشته باشد اما ایشان توثیق دارد.
شیخ طوسی به کتاب ایشان طریق دارد و طریق آن هم صحیح است.
مرحوم برقی او را از اصحاب امام صادق علیه السلام شمرده، می گوید: در ترجمه پدر او عقبة بن خالد روایت علی از پدرش از امام صادق علیه السلام گذشت که بر این خاندان ترحم می کند.
مرحوم خوئی می فرماید: از او در کامل الزیارات روایت نقل شده است و در کتاب تفسیر قمی هم در تفسیر آیه «صراط الذین أنعمت علیهم» روایت دارد. مرحوم خوئی از اینکه او در کامل الزیارات و تفسیر قمی روایت دارد، وثاقت او را استفاده می کند.
پس علی بن عقبه ثقه است.
عقبة بن خالد: در مورد ایشان بحث است.
مرحوم خوئی می فرماید: ایشان کتاب دارد.
مرحوم نجاشی می فرماید: عقبة بن خالد کتاب دارد و من به این کتاب سند دارم.
شیخ طوسی می فرماید: من به این کتاب طریق دارم و طریق شیخ به این کتاب معتبر بلکه صحیح است هر چند در طریق آن شخصی است به نام محمد بن عبد الله بن هلال که مورد بحث است ولی مرحوم خوئی او را توثیق می کند پس طریق به کتاب او مشکلی ندارد.
ایشان از اصحاب امام صادق علیه السلام است، برقی گفته است: او از اصحاب امام صادق علیه السلام است. اصحاب امام صادق علیه السلام چهار هزار نفر بودند، ابن عقده گفته است: همه اصحاب امام صادق علیه السلام ثقه هستند. اگر ما این قاعده کلی را قبول کنیم که اصحاب امام صادق علیه السلام همه ثقه هستند، این راوی ثقه می شود؛ ولی بعضی در این بحث دارند.
کشی برای اثبات حسن ایشان روایاتی را نقل می کند، اگر این روایات از نظر سند مشکل نداشته باشد دلالتش بد نیست هر چند مرحوم خوئی نسبت به بعضی از روایات ایراد می گیرند.
روایاتی که دلالت بر حسن عقبة بن خالد دارد:
1. حدثني محمد بن مسعود، قال: حدثني عبد الله بن محمد، عن الوشاء، قال: حدثنا علي بن عقبة، عن أبيه، قال: قلت لأبي عبد الله علیه السلام: إن لنا خادمة لا تعرف ما نحن عليه، فإذا أذنبت ذنبا و أرادت أن تحلف بيمين، قالت: لا و حق الذي إذا ذكرتموه بكيتم، فقال: رحمكم الله من أهل البيت.[2]

« على بن عقبه از پدر خود نقل كرد که گفت: به حضرت صادق علیه السلام گفتم من يك خادمی دارم كه اطلاع از اعتقاد ما ندارد وقتى كار بدى ميكند و بخواهد قسم بخورد ميگويد نه بحق آن كسى كه وقتى نامش را مى بريد گريه ميكنيد. امام علیه السلام فرمود: خداوند شما را رحمت كند بپاداش محبتى كه با اهل بيت داريد.»
مرحوم خوئی می فرماید:
2. و تقدم في ترجمة عثمان بن عمران رواية عقبة بن خالد عن الصادق علیه السلام، قوله له و لعثمان و المعلى لما رآهم: مرحبا مرحبا بكم .. الحديث. لكن الرواية ضعيفة كما مر.
«روایت عقبة بن خالد از امام صادق علیه السلام در ترجمه عثمان بن عمران گذشت که امام به او و عثمان و معلی هنگامی که آن ها را دید فرمود: آفرین بر شما آفرین بر شما... لکن روایت آن ضعیف است.»
3. و روى الكليني، عن عدة من أصحابنا، عن سهل بن زياد، عن ابن فضال، عن علي بن عقبة، عن أبيه، قال: قال لي أبو عبد الله علیه السلام: يا عقبة لا يقبل الله من العباد يوم القيامة إلا هذا الأمر الذي أنتم عليه .. الحديث.
«عقبة بن خالد گفت: امام صادق علیه السلام به من فرمود: ای عقبه خداوند روز قیامت از بندگان قبول نمی کند مگر این امری که شما بر آن هستید.»
مرحوم مامقانی این روایات را مفصل تر نقل می کند، می فرماید:
و فى باب ما يعاين المؤمن و الكافر من كتاب الجنائز من الكافى حديثا يدلّ ايض على ايمانه و حسن عقيدته و هو ما رواه عن عدّة من اصحابنا عن سهل بن زياد عن ابن فضّال عن علىّ بن عقبة عن ابيه قال قال لى ابو عبد اللّه عليه السّلم يا عقبة لا يقبل اللّه من العباد يوم القيامة الّا هذا الأمر الذى انتم عليه و ما بينكم و بين ان يرى ما تقربه عينه الا ان تبلغ نفسه الى هذه ثم اهوى بيده الى الوريد ثم اتكى و كان معى المعلّى فغمزنى ان اسأله فقلت يابن رسول اللّه فاذا بلغت نفسه هذه اى شى ء يرى فقلت له بضع عشرة مرّة اى شى ء فقال فى كلّها يرى و لا يزيد عليها ثمّ جلس فى اخرها فقال يا عقبة فقلت لبيّك و سعديك فقال ابيت الّا ان تعلم فقلت له يابن رسول اللّه انّما دينى مع دينك فاذا ذهب دينى كان ذلك كيف لى بك يابن رسول اللّه كلّ ساعة و بكيت فرقّ لى فقال يراهما و اللّه فقلت بابى انت و امّى من هما قال ذلك رسول اللّه صلی الله علیه و آله و علىّ علیه السلام الحديث فانّه نصّ فى ايمانه و صلاحه و كونه مورد لطف الصّادق علیه السلام و كونه ذا جاه عنده بحيث غمزه المعلّى ان يسئل و بالجملة فالرجل من الحسان اقلا فلا وجه لما فى التّنقيح من انّ عقبة بن خالد لا اعرف حاله. [3]

« در باب "آنچه مؤمن و کافر در هنگام قبض روح می بینند" از کتاب جنائز حدیثی نقل شده که دلالت بر ایمان و حسن عقیده او دارد و آن اینکه عقبة بن خالد گفت: امام صادق علیه السلام به من فرمود: ای عقبه خداوند روز قیامت از بندگان قبول نمی کند مگر این امری که شما بر آن هستید. و فاصله بین شما و آنچه خواهید دید و چشم تان به آن روشن می شود به اندازه رسیدن جان به اینجا است سپس با دست مبارک به گردن گذاشت و تکیه داد. همراه من معلی بود، به من اشاره کرد که از امام سوال کنم پس گفتم: ای فرزند رسول خدا هنگامی که جان به اینجا رسد چه چیز می بیند و نوزده بار گفتم چه می بیند و در هر بار امام علیه السلام می فرمود: می بیند و چیزی اضافه نکرد سپس در آخر نشست و گفت: ای عقبه گفتم: گوش به فرمان تو هستم، فرمود: اصرار داری که بدانی چه می بیند؟ گفتم: ای فرزند رسول خدا دین من همان دین شما است پس اگر دین من غیر از دین شما باشد که از بین رفته ام و گریه کردم. دل امام نسبت به من نرم گشت پس فرمود: به خدا قسم آن دو را می بیند گفتم: پدر و مادرم فدای شما آن دو چه کسانی هستند؟ فرمود: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام. این حدیث نص در ایمان و صلاح او دارد و اینکه او مورد لطف امام صادقعلیه السلام و دارای جایگاهی نزد امام بوده که معلی از او می خواهد که سوال کند و نتیجه اینکه پس این راوی لااقل از حسان است. پس وجهی برای آنچه در تنقیح بود نیست از اینکه حال عقبة بن خالد شناخته شده نیست.»
مرحوم خوئی اشکال می کند که این روایت مدح را خودش نقل می کند و این مستلزم دور است؟
عرض می کنیم که دلیلی ندارد کسی در آن زمان این سنخ روایات که نقل آن به ضرر خودش است را بازگو کند، در زمانی که اگر کسی می خواست با امام ملاقات کند به شکل یک خیار فروش به در خانه امام می رفت، در آن دوران تقیه نقل این روایات چه ثمره ای برای راوی داشته است پس اشکال دور وارد نیست. اگر می خواست کسب وجاهت دنیایی بکند چیزهای دیگری مثل نبوت معاویه را می گفت، مضافا بیش از پنجاه روایت در کتب اربعه دارد لذا به نظر ما علی بن عقبه و پدرش عقبة بن خالد هر دو معتبر هستند البته اعتبار پسر بیشتر است. اما مشکل سند حل نمی شود زیرا روایت مضمره است.
 

[1] معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرواة ؛ ج 13 ؛ ص103.

[2] معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرواة ؛ ج 12 ؛ ص168.

[3] تنقيح المقال فى علم الرجال (رحلي) ؛ ج 2القسم الاول ؛ ص254.