جلسه 1399/08/05

بسم الله الرحمن الرحیم



جریانات آذربایجان قبل از ظهور امام زمان

موضوع: جریانات آذربایجان قبل از ظهور امام زمان
 
ادامه بررسی روایت دوم
بحث ما راجع به بررسی روایات آذربایجان بود که بعضی تلاش دارند بر بحث امروز تطبیق بدهند منتها روایت اولی که نقل کردیم، در آن روایت صحبت « لابد لنا یا لا بد لنار» بود که مراد فتنه ب یا اصحاب است، که اگر مراد هم فتنه بود، طرفی که این فتنه را راه می اندازد را بیان نمی کند که بررسی شد. روایت دوم روایتی است که ( البته ما با مسامحه روایت می گوئیم؛ چون حتی اگر طریق آن عامی باشد، این روایت به پیامبر صلی الله علیه و آله منتهی نمی شود بلکه روایت را کعب نقل می کند، ما در معجم شاهد مطلب را نقل کردیم اما مرحوم نعمانی روایت را به تفصیل نقل می کند و ما هم برای اینکه استفاده کامل بشود، مفصل روایت را نقل کردیم و شاهد بحث ما دو سطر آخر آن است.
وَ حَرْبِ وُلْدِ الْعَبَّاسِ مَعَ فِتْيَانٍ أَرْمِينِيَّةٍ وَ آذَرْبِيجَانَ تِلْكَ حَرْبٌ يُقْتَلُ فِيهَا أُلُوفٌ وَ أُلُوفٌ كُلٌّ يَقْبِضُ عَلَى سَيْفٍ مُحَلَّى تَخْفِقُ عَلَيْهِ رَايَاتٌ سُودٌ تِلْكَ حَرْبٌ يَشُوبُهَا الْمَوْتُ الْأَحْمَرُ وَ الطَّاعُونُ الْأَغْبَر.
«و جنگ فرزندان عبّاس با جوانان ارمنستان و آذربايجان چنان جنگى كه هزاران و هزاران (کنایه از کثرت است) نفر در آن كشته مى شوند، هر جنگجو شمشيرى زيور يافته به دست مى گيرد، پرچمهاى سياه بر آن به اهتزاز در مى آيد، آن جنگى است كه به مرگ سرخ و طاعون بسيار خطرناك ( اشاره به یک بیماری های پیچیده است که از عهده آن برنمی آیند و خارج از کنترل و مهار است) آميخته است.»
ظاهر این روایت این هست که هر دو کشور مورد تهاجم هستند و دولتی هم که متعرض این دو می شود، بنی العباس هستند پس ربطی به درگیری دو حکومت و دو جمهوری ندارد.
منابع روایت:
الغيبة للنعماني: ص 149 ب 10 ح 4
نوادر الأخبار راوندی: ص 268 ح از كتاب غيبة نعماني، با تفاوت، و «و من نسل عليّ القائم ...» در آن نیست.
إثبات الهداة: ج 3 ص 533 ب 32 ف 27 ح بعض روایت را از الغيبة نعماني، و في سنده «... علي بن الحسين الكوفي ... عمرة بنت أو.. عبد اللّه بن حمزة بدل ضمرة».
بحار الانوار: ج 52 ص 225 ب 25 ح از غيبة النعماني، با کمی تفاوت «... و سيماء و هيئة ... مع طلوع النجم الآخر ... على سيف مجلي ... يستبشر فيها الموت الأحمر و الطاعون الأكبر».
منتخب الأثر: ص 300 ف 2 ب 38 ح بعض روایت از الغيبة نعماني.
6. معجم الأحاديث الإمام المهدي علیه السلام: ج 1 ؛ ص333
پس تنها مدرک این روایت کتاب شریف الغیبة مرحوم نعمانی است.
امّا در مورد سند روایت خواهید دید که بعضی از افراد سند موثق نیستند و برخی مجهول هستند البته این حدیث را کنار نمی گذاریم زیرا به جز یکی و دو عبارت آن، بقیه روایت قوت متن دارد و در روایات دیگر شواهد دارد.
دو نکته در متن روایت:
نکته اول:
اشاره کردیم اینکه کعب گفته است که امام عصر علیه السلام شبیه ترین مردم به عیسی بن مریم علیه السلام است، این خلاف روایات ما است؛ زیرا در روایات بیان شده که حضرت ولی عصر علیه السلام شبیه ترین مردم از جهت خلق و از جهت اخلاق به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است و شباهت به حضرت عیسی علیه السلام تنها در این نص آمده است. پس ما از این بخش روایت، که منافات با مبانی اعتقادی یا متون روایات ما دارد، رفع ید می کنیم.
سؤال یکی از فضلای حاضر در درس: با مبانی منافاتی ندارد، فقط بحث جدیدی است؟
استاد: روایتی که می گوید کسی که می خواهد به حضرت ابراهیم علیه السلام نگاه کند، علی علیه السلام را ببیند و کسی که می خواهد به حضرت موسی علیه السلام نگاه کند، علی علیه السلام را ببیند، وجه شبه آن ها یکی نیست؛ بلکه هر کدام از یک جهت است. در صورتی که در این روایت یک جهت نیست، بلکه تمام جهات مطرح است «أَشْبَهُ النَّاسِ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ خَلْقاً وَ خُلُقاً وَ سَمْتاً وَ هَيْبَةً» یعنی نبی مکرم صلی الله علیه و آله از همه مردم به حضرت عیسی علیه السلام شبیه تر بوده است. اینگونه نیست. به هر حال ما از این فقره روایت رفع ید می کنیم. فقها و اصولیون ما اصل تفکیک در متن را پذیرفتند، مرحوم خوئی در تقریرات اصول شان به این مطلب اشاره می کند و در فقه در موسوعۀ شریف شان در چند مورد به این مطلب اشاره می کند، و در مبانی تکملة المنهاج اشاره می کند، مرحوم سبزواری در موسوعه شریف شان مهذب الاحکام به این اصل اشاره می کند. اگر سند قوی باشد و متن هم قوی باشد؛ اما برخی از عبارات منافات با مبانی داشته باشد، یا آن ها را نفهمیم، تفکیک می کنیم و آن عبارات را کنار می گذاریم.
نکته دوم:
بخش دیگری از این روایت که محل بحث است مسئلۀ حرب فرزندان عباس است. این روایات برای برخی دستاویزی شده تا ادعا کنند که عباسیون دوباره، و لو به یک سبک جدید می آیند. یکی از ادلۀ آن ها این روایت است و ادلۀ دیگری هم ذکر می کنند که ما به درخواست سید مقاومت (سید حسن نصرالله)، که خداوند به او طول عمر دهد، این بحث را مطرح کردیم و الآن هم نوشتار و گفتار آن در دسترس است. تفصیل مطلب را مراجعه کنید و ما الآن اجمال آن را ذکر می کنیم.
روایاتی که مورد استناد بر بازگشت عباسیون قرار گرفته، یا دلالت بر این مطلب ندارد یا اگر دلالت داشته باشند، از جهت سند ضعیف هستند. یکی از آن روایات همین روایت است که اولا اصلا این متن روایت نیست؛ بلکه حرف کعب الاحبار است و حال آنکه کعب نزد ما اعتبار ندارد. گاهی هم به روایاتی از ائمه علیهم السلام استناد شده که شاید عمده روایات این روایت باشد:
روایات بازگشت عباسیان به قدرت قبل از ظهور:
1. أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ الْبَنْدَنِيجِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى الْعَلَوِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْقُرَشِيِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا علیه السلام أَصْلَحَكَ اللَّهُ إِنَّهُمْ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ السُّفْيَانِيَّ يَقُومُ وَ قَدْ ذَهَبَ سُلْطَانُ بَنِي الْعَبَّاسِ فَقَالَ كَذَبُوا إِنَّهُ لَيَقُومُ وَ إِنَّ سُلْطَانَهُمْ لَقَائِم [1]

حسن بن جهم گويد: «به امام رضا علیه السلام عرض كردم: خداوند امور شما را به صلاح گرداند آنان بازگو مي كنند كه سفيانى در حالى قيام مي كند كه بساط سلطنت بنى عبّاس برچيده شده باشد فرمود: دروغ مي گويند او قيام مي كند و بساط سلطنت آنان هنوز برپا است .»
این روایت را دلیل بر بازگشت عباسیون قرار داده ند، طبق این روایتف هنگامی که سفیانی می آید حکومت آن ها برقرار است. ما یا باید در سند این روایت خدشه کنیم، بندنیجی مشکل دارد، عبید الله بن موسی، محمد بن علی قرشی، در مورد بعضی روات آن گفته شده دروغگو و جعال هستند و بعضی از روات آن را نمی دانیم چه کسی هستند و مجهول هستند.
گاهی هم در متن آن بحث می کنیم، بعضی گفتند دو سفیانی هست، ما این بحث را در مباحث خارج مهدویت مطرح کردیم، اگر ما آن مبنا را بپذیریم شاید اشاره به سفیانی اولی است، در این روایت ندارد که سلطنت شان برمی گردد، رجعتی ندارند بلکه امام می فرماید « إنّ سلطانهم لقائم » سلطنت آن ها قائم است و این اعم است از اینکه آن ها بعد از سقوط دوباره برگشته باشند یا نه هنوز حکومت شان ادامه دارد، حکومت عباسیون خیلی طول کشید 524 سال حکومت آن ها بود پس « إنّ سلطانهم لقائم» شاید اشاره به این باشد که حکومت شان استمرار دارد یا اینکه بعد از سقوط باز می گردند. با هر دو معنا سازگار است.
مؤلف این کتاب، یکی از فضلای عراقی است که در بیروت هستند، در زمانی که در بیروت بودیم (1428ه.ق)، کتاب "نهج الخلاص" را نوشتند و لطف کردند به من هدیه دادند. به نظر ایشان ظاهرا عباسیان برمی گردند. ایشان عنوان می دهند «هلاک العباسیین علی ید السفیانی» از این عبارت استفاده می شود که عباسیان هنگام خروج سفیانی هستند. همان روایت امام رضاعلیه السلام « إنّ سلطانهم لقائم »
ایشان می نویسد: «معارک الممهدین مع العباسیین فی البصرة» یعنی زمینه سازان حکومت امام زمان با عباسیان در بصره می جنگند.
عنوان اصلی ایشان (خروج الرایة العباسیة فی بلاد العراق) است یعنی عباسیون در عراق قیام می کنند. سپس شروع می کند:
1. عودة الحکم العباسی إلی الزوراء یعنی مرکز حکومت عباسیون عراق خواهد بود.
2. حرب العباسیین الجدد ضد الممهدین للمهدی حکومت تازه روی کار آمده عباسیون با زمینه سازان می جنگند.
3. نهایة ملک العباسیین الجدد، پایان حکومت مجدد عباسیون، در تمام عناوین ایشان اشاره هست که عباسیون دوباره می آیند.
4. سقوط الدولة العباسیة علی ید الممهدین
ما به دو سه روایت از روایاتی که ایشان نقل کرده اند اشاره می کنیم:
2. حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقْرِئُ الْقُمِّيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ الْعَرَجِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبَايَةَ، عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ، قَالَ: خَطَبَنَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ) بِالْمَدِينَةِ، فَذَكَرَ الْفِتْنَةَ وَ قُرْبَهَا، ثُمَّ ذَكَرَ قِيَامَ الْقَائِمِ مِنْ وُلْدِهِ، وَ أَنَّهُ يَمْلَأُهَا عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً. قَالَ سَلْمَانُ: فَأَتَيْتُهُ خَالِياً، فَقُلْتُ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، مَتَى يَظْهَرُ الْقَائِمُ مِنْ وُلْدِكَ ! فَتَنَفَّسَ الصُّعَدَاءَ وَ قَالَ: لَا يَظْهَرُ الْقَائِمُ حَتَّى يَكُونَ أُمُورُ الصِّبْيَانِ، وَ تَضِيعَ حُقُوقُ الرَّحْمَنِ، وَ يُتَغَنَّى بِالْقُرْآنِ بِالتَّطْرِيبِ وَ الْأَلْحَانِ، فَإِذَا قَتَلَتْ مُلُوكُ بَنِي الْعَبَّاسِ أُولِي الْعَمَى وَ الِالْتِبَاسِ، أَصْحَابَ الرَّمْيِ عَنِ الْأَقْوَاسِ بِوُجُوهٍ كَالتِّرَاسِ، وَ خَرِبَتِ الْبَصْرَةُ، وَ ظَهَرَتِ الْعَشَرَةُ.[2]

حضرت سلمان علیه السلام مى گويد: «آمدم خدمت حضرت امير المؤمنين علیه السلام عرض كردم قائم از فرزندان شما كى قيام مى كند؟ آن حضرت آهى كشيده، فرمودند:
قائم ظاهر نمى شود تا اينكه چند نشانه به وجود آيد: حکومت به دست افراد ناآگاه قرار گيرد ( صبیان نه از نظر سنی بلکه از جهت عقلی، می گویند: بزرگی به عقل است نه به سال، الآن اوضاع دنیا را نگاه کنید دست چه کسی است، آیا دست عقلا است که همین طور کشتار و خونریزی و محاصره و هیچ چیز هم نمی فهمند، یک مشت وحشی و آدم کش و جلاد که از مرگ انسان ها ابائی ندارند، این ها اگر واقعا فکر داشتند، امیر مومنان می فرماید «أخوک فی الدین أو نظیرک فی الخلق» بالاخره انسان هستند، ببینید امروز برای سگ و گربه بیمارستان هست، دکتر هست و عمل جراحی می کنند. از این طرف مردم یمن از کمترین حقوق شان محروم هستند و آب برای خوردن هم ندارند، مرگ مردم یمن برای آن ها اهمیتی ندارد، این اگر حکومت صبیان نبود اینگونه با بشر برخورد می شد، حالا این چیزهایی است که ظاهر است. ولی «ما خفی علیکم اکثر» در ابو غریب چه گذشت؟! در عراق چه گذشت؟! چه با شیعه ها کردند و الآن چه می کنند؟! یک موقع خودشان هجوم می آورند؛ یک وقت جنگ نیابتی راه می اندازند. باید چیزی که آن ها می خواهند اجرا بشود. در سوریه چه کردند؟! در آخر هم قصدشان را از جنگ بیان کردند که برای چپاول نفت سوریه بوده است. حقوق خداوند رحمان (احكام دين خدا) ضايع گردد ( در خروج از دین سبقت می گیرند، فضای مجازی را ببینید چه خبر است، در تبلیغ علیه دین، خدا و اعتقادات مردم سبقت می گیرند، یکی از همین مهره های نفاق در یکی از شبکه ها می گفت: "تخصص من تغییر فرهنگ است." ایشان در شبکه های مختلف حضور دارد. کاری کرد که این زن هایی که باید بچه داشته باشند و بچه بزرگ کنند، سگ بزرگ کنند. خداوند به فریادمان برسد که اگر آتش بیایدف تر و خشک با هم می سوزد) قرآن را با تغنّى (به غنا) بخوانند، پادشاهان بنى عبّاس كه از ديدن حق محرومند و از شناخت آن ناتوانند، به دست تيراندازان و كماندارانى كشته شوند، كه صورت هايشان همانند سپر مى باشد (اشاره است به هجوم مغولها) و بصره خراب گردد.»
ما در بحث قبل اشاره کردیم که لزومی ندارد که علائم مقارن با ظهور باشد بله آن چند علامت مقارن ظهور هستند ( به یکسال) ولی اینطور نیست که همۀ علائم مقارن باشند، سقوط عباسیون یکی از علائم است.

[1] الغيبة للنعماني، ص315، ب18، ح11.

[2] دلائل الإمامة ؛ ص473.