جلسه 1397/12/05

بسم الله الرحمن الرحیم



خلو اصلاب/ بحث سندي


موضوع: خلو اصلاب/ بحث سندی
خروج مؤمنان از صلب کافرانادامه بررسی سند روایت اول:
علی بن محمد:ایشان بین دو نفر مشترک است: علی بن محمد بن قاسم که ثقه است و علی بن محمد بن عبد الله بن بندار که از مشایخ مرحوم کلینی است و بعضی گفتند هر دو یک نفر هستند.
علی بن محمد بن بندار:مرحوم خوئی می فرماید:
روایاته تبلغ ستا و تسعین موردا. تقدم في علي بن محمد، أن علي بن محمد بن بندار هو علي بن محمد بن أبي القاسم الثقة.[1]
«روایات او نود وشش مورد در کتب اربعه است. در عنوان علی بن محمد گذشت که علی بن محمد بن بندار همان علی بن محمد بن ابی القاسم ثقه است.»
مرحوم خوئی سه عنوان علی بن ابی القاسم بن عبد الله، علی بن محمد بن بندار و علی بن محمد بن عبد الله را یک نفر می داند.
نظر مرحوم نجاشی:
المعروف أبوه بماجيلويه، يكنى أبا الحسن. ثقة، فاضل، فقيه، أديب رأى أحمد بن محمد البرقي و تأدب عليه، و هو ابن بنته. صنف كتبا. کنیه او ابو الحسن بود، « او ثقه، فاضل، فقیه، ادیب بود او احمد بن محمد برقی را دید و او فرزند دختری او است و کتاب هایی هم تالیف کرد.»
پس ایشان هم ثقه هستند.
جعفر بن محمد بن مسعود:مرحوم عیاشی در مورد او گفتند «فاضل» و در مورد ایشان مطلبی بیش از این نداریم، فاضل بودن اعم از ثقه بودن است و از جهت اینکه او استاد و شیخ مرحوم صدوق است نیز نمی توانیم او را توثیق کنیم چون خود مرحوم صدوق چنین تصریحی نکردند.
محمد بن مسعود:ایشان همان عیاشی معروف است که بر اثر تلمذ نزد اساتید شیعه، شیعه شد، اموال بسیاری از پدرش به او به ارث رسیده بود که همه ی آن برای نشر معارف اهل بیتعلیهم السلام خرج کرد.
نظر مرحوم نجاشی:
محمد بن مسعود بن محمد بن عياش السلمي السمرقندي أبو النضر المعروف بالعياشي: ثقة، صدوق، عين من عيون هذه الطائفة، و كان يروي عن الضعفاء كثيرا و كان في أول أمره عامي المذهب، و سمع حديث العامة فأكثر منه، ثم تبصر و عاد إلينا[2]
. قال لنا أبو جعفر الزاهد: أنفق أبو النضر على العلم و الحديث تركة أبيه سائرها، و كانت ثلاثمائة ألف دينار، و كانت داره كالمسجد بين ناسخ أو مقابل أو قارئ أو معلق مملوءة من الناس. و صنف أبو النضر كتبا. أخبرنا بجمیع کتبه جماعة من اصحابنا.[3]

« او ثقه، صدوق و از شخصیت های این طائفه. ولی او بیشتر از ضعفاء روایت می کند و در اول امر عامی بود و حدیث عامه را می شنید سپس مستبصر شد و شیعه گشت. او در راه علم و حدیث ارث پدرش را انفاق کرد و آن سیصد هزار دینار بود. و خانه او مانند مسجد بین ناسخ و مقابل و قاری و معلق بود و پر از جمعیت مردم بود و او کتبی تألیف کرد.»
جعفر بن محمد بن مسعود: رابط بین پدر و بعدی ها در نقل کتاب ها فقط ایشان بوده است.
نظر شیخ طوسی:
فاضل، روی عن ابیه جمیع کتبه. کلمه فاضل هیچ اماره و نشانه ای برای توثیق نیست.
در وجیزه و بلغة نسبت به ایشان تعبیر ممدوح شده است.
مرحوم مامقانی می فرماید:
قلت فیکون من الحسان. می توان ایشان را جزء حسان قرار دهیم.
مرحوم مجلسی اول خبری از ایشان در روضه المتقین نقل می کند و می فرماید: فالخبر حسن کالصحیح.
نظر فرزند مرحوم مامقانی:
عند التأمل في جميع ما ذكرناه يحصل الاطمئنان بأنّ المترجم من الحسان، فهو حسن ، و الحديث من جهته حسن أيضا، فتفطن.[4]
« با تأمل در همه ی آنچه ذکر کردیم، اطمینان به اینکه این شخص از حسان است، حاصل می شود، پس او حسن است، و حدیث از جهت او حسن است.»
مظفر بن جعفر علوی:مرحوم خوئی می فرماید:
من مشايخ الصدوق- قدس سره-، ترضى عليه. المشيخة: في طريقه إلى محمد بن موسى العياشي: و ذكره في العيون مع توصيفه بالسمرقندي .أقول: المظفر هذا هو المظفر بن جعفر بن محمد المتقدم، و عليه فمحمد جد المظفر لقبه المظفر أيضا.[5]
« مرحوم صدوق بر او ترضی کرده است.»
پس راویان این روایت تضعیف نداشتند؛ بلکه یا ثقه یا حسن بودند یا لااقل ترضی داشتند پس این روایت از جهت سند مشکلی ندارد و می توان خلو اصلاب کفار از مومنین را یکی از حکمت های غیبت امام زمان بیان کرد.
روایت دوم خروج مؤمنان از صلب کافران:حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا بَالُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (علیه السلام) لَمْ يُقَاتِلْ مُخَالِفِيهِ فِي الْأَوَّلِ قَالَ لِآيَةٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى « لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِيماً» قَالَ قُلْتُ وَ مَا يَعْنِي بِتَزَايُلِهِمْ قَالَ وَدَائِعُ مُؤْمِنُونَ فِي أَصْلَابِ قَوْمٍ كَافِرِينَ وَ كَذَلِكَ الْقَائِمُ (علیه السلام) لَمْ يَظْهَرْ أَبَداً حَتَّى تَخْرُجَ وَدَائِعُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذَا خَرَجَتْ ظَهَرَ عَلَى مَنْ ظَهَرَ مِنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَتَلَهُمْ.[6]

« ابن ابى عمير، با واسطه اى از امام صادق (علیه السلام) نقل مى كند و مى گويد: از آن حضرت پرسيدم: چرا امير مؤمنان (علیه السلام) در آغاز كار، با مخالفان خود كارزار و جنگ نكرده است؟ فرمود: به جهت آيه اى كه در كتاب خداى عزّ و جلّ آمده كه اگر مؤمنان و كفّار (در مكّه) از يكديگر جدا مى شدند، كافران را عذابى دردناك مى چشانديم وى مى گويد: عرض كردم: مقصود از "تزايلهم" چيست؟ فرمود: مقصود نطفه هاى مؤمنانى است كه در صلب هاى كافران به وديعه نهاده شده اند. [حضرت ] قائم نيز تا زمانى كه وديعه هاى خداى عزّ و جل آشكار نگشته، ظهور نخواهد كرد. بنابراين، هنگامى كه مؤمنان از صلب هاى كافران، آشكار شدند، او نيز ظهور مى كند و بر دشمنان خداى عزّ و جلّ غلبه مى يابد و آنان را به هلاكت مى رساند.»
منابع روایت:1. كمال الدين: ج 2 ص 641 ح 54
2. علل الشرايع: ص 147 ب 122 ح 2- همان سند كمال الدين، با کمی تفاوت در متن.
3. إثبات الهداة: ج 3 ص 489 ب 32 ف 5 ح 223- از كمال الدين، با کمی تفاوت
4. البرهان: ج 4 ص 198 ح 1- همان متن كمال الدين، از ابن بابويه، با کمی تفاوت، و در آن: «لم يقاتل فلانا و فلانا» بدل «لم يقاتل مخالفيه».
5. حلية الأبرار: ج 2 ص 339 ب 39 ح 2- همان متن كمال الدين، از ابن بابويه، با کمی تفاوت، «لم يقاتل فلانا و فلانا و فلانا» بدل «لم يقاتل مخالفيه».
و ج 2 ص 587 ب 23- همان متن كمال الدين، از ابن بابويه، با کمی تفاوت، و در ان: «لم يقاتل فلانا و فلانا و فلانا» بدل «لم يقاتل مخالفيه».
6. بحار الانوار: ج 8، چ قدیم- ص 149 (ج 29 ص 435- 436 ح 24 ط ج)- از كمال الدين و علل الشرايع، با کمی تفاوت. و در آن: «لم يقاتل فلانا و فلانا و فلانا ...».
و ج 52 ص 97 ب 20 ح 19- از كمال الدين و علل الشرايع.
7. نور الثقلين: ج 5 ص 70 ح 58- از كمال الدين، با کمی تفاوت، و در ان: «... فلانا و فلانا و فلانا».
8. منتخب الأثر: ص 290 ف 2 ب 44 ح 1- از كمال الدين.
9. الأنوار البهيّة: ص 372- مرسلا از ابن أبي عمير، همان متن كمال الدين.
10. معجم الأحاديث الإمام المهدي (علیه السلام)، ج 7، ص573

[1] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج13، ص141.

[2] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج18، ص237.

[3] رجال النجاشي، النجاشي، أبو العبّاس، ج، ص351.

[4] التنقيح الرائع لمختصر الشرائع ، الفاضل مقداد ، ج16، ص61.

[5] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج19، ص197.

[6] كمال الدين وتمام النعمة، الشيخ الصدوق، ج2، ص641.