جلسه 1397/11/07

بسم الله الرحمن الرحیم



ابدال/ ابدال در كلام و روايات شيعه/ طارق بن شهاب

موضوع: ابدال/ ابدال در کلام و روایات شیعه/ طارق بن شهاب
ادامه بررسی سند روایت نهمبررسی صحت روایت دال بر حُسن طارق بن شهاب:این سنخ روایاتی که مفاد آن محکوم کردن جنگ های امیر مومنان علیه السلام است، از دشمنان امام صادر و جعل شده است و برای تبرئه ی سران فتنه ی جمل می باشد و از این جعل احادیث بسیار داریم مانند اینکه می گویند: « عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلین» یعنی تخت هائی در بهشت رو در روی هم گذاشته شده که بر یکی از آن ها علیعلیه السلام نشسته و بر دیگری طلحه و زبیر یا اینکه نقل می کنند که امیر مؤمنان علیه السلام برای کشته های شامی ها در جنگ صفین دعا و طلب مغفرت کرد: انشا الله خدا بین من و آن ها را در بهشت جمع کند. و اینکه امام علیه السلام فرمودند: ای کاش من در نخلستان های مدینه مشغول آبیاری بودم و وارد این جنگ ها نمی شدم. نقل چنین احادیثی به معنای این است که جنگ های امام به حق نبوده. این همان ادبیات شجره ملعونه و نواصب امثال ابن تیمیه است. او می گوید: علی بن ابی طالب قاتل المسلمین.
روایت طارق بن شهاب هم از این سنخ روایات است البته این روایت در قالبی مؤدبانه برای پذیرش توده ی عوام الناس نقل شده و آن را به امام حسن علیه السلام نسبت می دهند در حالی که امام حسن علیه السلام سایه پدر بزرگوارشان بودند و در برابر امیر مؤمنان علیه السلام مطیع محض بودند و اگر غیر این بود امام نبودند؛ کسانی که اصلا قابل قیاس با امام مجتبی علیه السلام نبودند مطیع محض امام علیه السلام بودند لذا اعتراض و انتقاد امام حسن علیه السلام به امام در این حدیث حکایت از دسیسه ی اموی ها دارد. جعل روایت و نسبت دادن آن به یکی از ائمه یکی از روش های و حیله های بنی امیه برای کارشکنی و رسیدن به مقاصد سیاسی بوده است.
امیر مؤمنان علیه السلام حاضر شدند هزینه های سنگین جنگ صفین را تحمل کنند اما حاضر نشدند یک کلمه را قبول کنند و آن اینکه عثمان مظلوم بود. آن ها اصرار داشتند بر مظلومیت عثمان همچنان که امام علیه السلام بعد از خلیفه ی دوم حاضر شدند 12 سال خانه نشین شوند اما عمل بر طبق سیره ی شیخین را نپذیرند. قطعا آنچه به عنوان بیانات امام حسن علیه السلام در این حدیث نقل شد از ایشان نمی باشد مانند تهمت کثرت زوجاتی که به امام حسن علیه السلام نسبت داده شده است که تا هفتاد و حتی چهارصد زوجه به ایشان نسبت داده شده و نقل شده که امیر مؤمنان علیه السلام منبر رفته و فرمود: « لا تزوجوا الحسن فانه رجل مطلاق » در حالی که سند این روایت ضعیف است اگر چه در کتاب کافی نقل شده و اگر صحیح هم بود نمی توانیم بپذیریم چون با روایات متعدد دیگر مخالف است.
از امام حسن علیه السلام سؤال مشکلی شد و ایشان جواب دادند (که بر طبق آن فتوا داده می شود) و فرمودند: اگر صحیح بود از من و از امیر مؤمنان و اگر صحیح نبود من اشتباه کردم وقتی خدمت امیر مؤمنان علیه السلام سؤال و جواب را مطرح می کنند، حضرت می فرماید: اگر از من هم سؤال کرده بودید بیش از این جواب نمی دادم. امیر مؤمنان علیه السلام سعی می کردند جانشینی ایشان را بعد از خودشان مطرح کنند لذا چنین احادیثی جعلی و به دور از شأن و جایگاه امامت است و حتی چنین احادیثی را نمی توان به تربیت شدگان امیر مؤمنان علیه السلام مانند عمار نسبت داد. تا چه رسد به امام معصومعلیه السلام.
از قدمای رجالیون تنها مرحوم شیخ طوسی نام طارق بن شهاب را می برد و می نویسد: او از اصحاب[1]
امیر مومنان علیه السلام بود و توثیقی هم نکردند ولی روایاتی از ایشان نقل شده و جزء راویان روایاتی است که دلالت بر امامی و خاص بودن او نزد امیر مومنان علیه السلام می کند.
مرحوم مامقانی به بعضی از این روایات اشاره می کند و حسن بودن او را استفاده می کند.
فرزند مرحوم مامقانی پس از نقل احادیثی از طارق بن شهاب می فرماید: تدل هذه الروایة و التی قبلها علی حسن الرجل.
البته اگر ایشان راوی روایت قبل باشد، دلالتی بر حسن مترجم ندارد بلکه ایشان اصلا امام را نشناخته اند.
مرحوم نمازی در شرح حال مترجم می نویسد:
من أصحاب أمير المؤمنين علیه السلام. و له رواية طويلة عن أمير المؤمنين علیه السلام في وصف الإمام و معنى الإمامة. و لا يقال هذه الكلمات إلّا للشّيعة الكامل. و كان يبكي كلّما حدّث بحديث مظلوميّة أمير المؤمنين علیه السلام. و روى عنه علیه السلام أنّه قال للحسن و الحسين: أنتما إمامان بعقبي، و سيّدا شباب أهل الجنّة، و المعصومان. حفظكما اللّه. و لعنة اللّه على من عاداكما. و روى عن حذيفة، عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله وصف خروج القائم علیه السلام و ما يكون عنده.[2]

«او از اصحاب امیر مؤمنان علیه السلام است و برای او روایتی طولانی از امیر مؤمنان علیه السلام در وصف امام و معنای امامت است و این کلمات گفته نمی شود مگر برای شیعه ی کامل. و او هرگاه حدیث مظلومیت علی علیه السلام را می گفت، می گریست. و از او روایت شده که امام علیه السلام به حسن و حسین علیهما السلام فرمودند: شما دو امام بعد از من و سید جوانان اهل بهشت و دو معصوم هستید خداوند شما را حفظ کند و دشمنان شما را لعنت کند. و از حذیفه روایت کرده که رسول خدا صلی الله علیه و آله وصف خروج قائم علیه السلام و آنچه نزد ایشان می باشد را فرمودند.»
پس مرحوم نمازی هم از روایات استفاده ی حسن این راوی فرمودند.
روایتی دیگر نقل شده که اگر ابو حیه مذکور در این روایت کنیه طارق بن شهاب باشد، این روایت به خوبی دلالت بر حسن مترجم دارد ولی مرحوم علامه حلی هنگام ذکر اصحاب امیر مؤمنان علیه السلام می فرماید: طارق بن شهاب و ابو حیة که این دلالت دارد بر اینکه ابو حیة شخص دیگری است و کنیه طارق بن شهاب نمی باشد و مرحوم مامقانی هم به این نکته اشاره می کند.
روایت دیگری که ممکن است دال بر حُسن طارق بن شهاب باشد:
وَ عَنْهُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا ابْنُ الصَّلْتِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيُّ أَبُو عَلِيٍّ مِنْ كِتَابِهِ فِي رَبِيعٍ الْأَوَّلِ سَنَةَ ثَمَانٍ وَ سَبْعِينَ، وَ أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالا: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْكَرِيمِ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ أَحْمَدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الصَّلْتِ عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ صَالِحٍ الْهَرَوِيُّ. قَالَ أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ: وَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ الْحَسَنِ الْعَلَوِيُّ الْحَسَنِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الصَّلْتِ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ النَّعْجَةِ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو سُهَيْلٍ بْنُ مَالِكٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ: لَمَّا وَلِيَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام أَسْرَعَ النَّاسُ إِلَى بَيْعَتِهِ الْمُهَاجِرُونَ وَ الْأَنْصَارُ وَ جَمَاعَةُ النَّاسِ، لَمْ يَتَخَلَّفْ عَنْهُ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْفَضْلِ إِلَّا نَفَرٌ يَسِيرُ خَذَلُوا وَ بَايَعَ النَّاسُ.
قَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ: وَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام أَكْثَرَ مَا يَسْكُنُ الْقَنَاةَ، فَبَيْنَا نَحْنُ فِي الْمَسْجِدِ بَعْدَ الصُّبْحِ إِذْ طَلَعَ الزُّبَيْرُ وَ طَلْحَةُ، فَجَلَسْنَا فِي نَاحِيَةٍ عَنْ عَلِيٍّ علیه السلام، ثُمَّ طَلَعَ مَرْوَانُ وَ سَعِيدٌ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ وَ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَجَلَسُوا، وَ كَانَ عَلِيّ علیه السلام جَعَلَ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ عَلَى الْخَيْلِ، فَقَالَ لِأَبِي الْهَيْثَمِ بْنِ التَّيِّهَانِ وَ لِخَالِدِ بْنِ زَيْدٍ أَبِي أَيُّوبَ وَ لِأَبِي حَيَّةَ وَ لِرِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ فِي رِجَالٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: قُومُوا إِلَى هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ، فَإِنَّهُ بَلَغَنَا عَنْهُمْ مَا نَكْرَهُ مِنْ خِلَافِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ إِمَامِهِمْ، وَ الطَّعْنِ عَلَيْهِ، وَ قَدْ دَخَلَ مَعَهُمْ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْجَفَاءِ وَ الْعَدَاوَةِ، وَ إِنَّهُمْ سَيَحْمِلُونَهُمْ عَلَى مَا لَيْسَ مِنْ رَأْيِهِمْ.[3]

« مالک بن اوس گفت: هنگامی که علی علیه السلام عهده دار امور شدند و مهاجرین و انصار و دیگر مردمان به بیعت با ایشان شتافتند و احدی از اهل فضل تخلف نکرد مگر گروه کمی که او را تنها گذاشتند و با دیگران بیعت کردند.
مالک بن اوس گفت: حضرت علی علیه السلام غالبا در سرزمین خارج مدینه سکونت داشت، ما بعد از نماز صبح در مسجد نشسته بودیم که طلحه وزبیر آمدند، ما در ناحیه علیعلیه السلام نشسته بودیم، سپس مروان، سعید، عبد الله بن زبیر و مسور بن مخرمه آمدند و نشستند، علی علیه السلام عمار را بر نیروی سواره نظام گمارده بود، پس عمار به ابو هیثم بن تیهان و خالد بن زید ابو ایوب و ابو حیه ( اگر کنیه بن شهاب باشد) و رفاعة بن رافع که رجالی از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله بودند، گفت: نزد این قوم بروید، از آن ها به ما خبر رسیده آنچه کراهت داریم از مخالفت امیر مؤمنان علیه السلام و طعن بر امام و قومی از اهل جفا و دشمنی همراه آن ها شده اند و آن ها رأی و نظر این قوم را تغییر می دهند.»

[1] اصحابب در کلام مرحوم شیخ طوسی غالبا به معنای هم عصر می باشد.

[2] مستدركات علم رجال الحديث، ج 4، ص285.

[3] الأمالي - ط دار الثقافة، الشيخ الطوسي، ج1، ص727.