جلسه 1397/10/23

بسم الله الرحمن الرحیم



ابدال/ ادامه بحث ابدال در كلام و روايات شيعه

موضوع: ابدال/ ادامه بحث ابدال در کلام و روایات شیعه
ادامه بحث ابدال در کلام و روایات شیعه:قائلین به سی نفر در مورد تعداد ابدال استناد به روایتی از کتاب شریف کافی می کنند:
6. روایت کتاب شریف کافی:عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا بُدَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ مِنْ غَيْبَةٍ وَ لَا بُدَّ لَهُ فِي غَيْبَتِهِ مِنْ عُزْلَةٍ وَ نِعْمَ الْمَنْزِلُ طَيْبَةُ وَ مَا بِثَلَاثِينَ مِنْ وَحْشَةٍ.[1]

« ابو بصير از امام صادق علیه السلام روايت كرده كه آن حضرت فرمود: «صاحب اين امر از غایب شدن ناگزير است و در غيبت خود ناچار از گوشه گيرى و كناره جوئى از ديگران است و طيبه (مدينه) خوش منزلى است و با وجود سى تن (يا به همراهى سى نفر) وحشت و ترسى نيست.»
وَ مَا بِثَلَاثِينَ مِنْ وَحْشَةٍ: به این عبارت استناد کردند که مراد از سی همان ابدال هستند.
ب) منابع روایت1. الكافي، ج 1، ص3402. الغیبة نعمانی، ص194، ب10، ح41 همان نص کافی3. تقريب المعارف، ص 431- همان نص کتاب كافي است، امّا در آن عبارت «و ما بثلاثين من وحشة» نمی باشد و قال: «و رووا عن علي بن أبي حمزة، عن أبي عبد اللّه علیه السلام قال:-».
4. إثبات الهداة:، ج 3 ص 445 ب 32 ح 27- از كافي.5. بحار الانوار، ج 52 ص 157 ب 23 ح 20- از غيبة نعماني. 6. الوافی، ج2، ص4167. معجم الأحاديث الإمام المهدي علیه السلام، ج 5، ص48 از کتاب کافی
بررسی دلالت روایت:مرحوم فیض می فرماید:
طيبة هي المدينة المقدسة يعني إذا اعتزل فيها مستترا و معه ثلاثون من شيعته يأنس بعضهم ببعض فلا وحشة لهم كأنه أشار بذلك إلى غيبته القصيرة فإن في الطويلة ليس لشيعته إليه سبيل .[2]

« منظور از «طيبه» در روايت، مدينه منوره است. يعنى حضرت به همراه سى تن از پيروانش كه برخى با بعضى ديگر مأنوسند، در شهر مدينه و تنهايى در نهان بسر مى برد و با اين جمع هيچ گاه ترسى به دل ندارند. گويى امام صادق علیه السلام با اين جمله به غيبت صغراى آن حضرت اشاره كرده زيرا غيبت كبرى هيچ يك از شيعيان وى به آن حضرت دسترسى ندارند.»
طبق بیان مرحوم فیض این روایت مربوط به دوران غیبت صغری است و در دوران غیبت کبری ارتباطی بین امام علیه السلام و مردم نیست البته ما دلیلی بر عدم ارتباط بین امام و بعضی از مردم نداریم، شیخ طوسی، سید مرتضی، شیخ مفید به این ارتباط تصریح کردند و ملاقات های غیر اختیاری به تواتر نقل شده است، مرحوم اربلی[3]
در کتاب کشف الغمة دو داستان در این زمینه نقل می کند که یکی داستان اسماعیل حرقلی است. اما از معاصران ما مرحوم سبزواری و از دوره حاضر مرحوم نمازی خدمت حضرت ولی عصر علیه السلام تشرف داشتند و حضرت آیة الله وحید در مورد داستان تشرف مرحوم نمازی فرمودند: داستان صحیح است و مراجع نجف هم آن را تأیید کردند.
و از کسانی که ملاقات های اختیاری با امام زمان داشتند مرحوم سید ابن طاووس و مرحوم سید بحر العلوم می باشند.
بعضی نیز گفته اند مراد از تعبیر وَ مَا بِثَلَاثِينَ مِنْ وَحْشَةٍ سن امام می باشد یعنی امام زمان همیشه در هیئتی هستند که به نظر سی ساله می آیند.
مرحوم مجلسی در مرآة العقول می فرماید:[4]

و العزلة بالضم: اسم الاعتزال أي المفارقة عن الخلق " و لا بد له في غيبته" في بعض النسخ: و لا له في غيبته، أي ليس في غيبته معتزلا عن الخلق بل هو بينهم و لا يعرفونه، و الأول أظهر و موافق لما في سائر الكتب، و الطيبة بالكسر اسم المدينة الطيبة، فيدل على أنه علیه السلام غالبا في المدينة و حواليها إما دائما أو في الغيبة الصغرى، و ما قيل: من أن الطيبة اسم موضع يسكنه علیه السلام مع أصحابه سوى المدينة فهو رجم بالغيب، و يؤيد الأول ما مر أنه لما سئل أبوه علیه السلام: أين أسأل عنه؟
قال: بالمدينة.[5]
" و ما بثلاثين من وحشة" أي هو علیه السلام مع ثلاثين من مواليه و خواصه، و ليس لهم وحشة لاستيناس بعضهم ببعض، أو هو علیه السلام داخل في العدد فلا يستوحش هو أيضا أو الباء بمعنى مع أي لا يستوحش علیه السلام لكونه مع ثلاثين، و قيل: هو مخصوص بالغيبة الصغرى، و ما قيل: من أن المراد أنه علیه السلام في هيئة من هو في سن ثلاثين سنة و من كان كذلك لا يستوحش فهو في غاية البعد، و في غيبة الشيخ: لا بد لصاحب هذا الأمر من عزلة و لا بد في عزلته من قوة، الخبر.
« عزلة به ضم اسم اعتزال به معنای مفارقت و جدائی از مردم است و " و لا بد له في غيبته" در بعضی نسخ چنین آمده است: " و لا له فی غیبته" به معنای اینکه امام علیه السلام در دوران غیبت جدای از مردم نیستند بلکه بین آن ها می باشند امّا مردم ایشان را نمی شناسند، و تعبیر اول ظاهرتر است و موافق با آن چیزی است که در سائر کتب آمده است، و طیبة به کسر اسم مدینه ی طیبه است، پس روایت دلالت می کند بر اینکه امام علیه السلام غالبا در مدینه و اطراف آن هستند یا اینکه دائما (چه غیبت کبری و چه در غیبت صغری) یا در غیبت صغری، و گفته شده است (نظر غیر صحیح): طیبه اسم مکانی غیر مدینه است که امام علیه السلام همراه اصحاب شان در آن سکونت دارند پس این نظر رجم بالغیب است، و نظر اول را تایید می کند آنچه گذشت که چون از پدر ایشان سوال شد که بعد از رحلت شما، در کجا به دنبال امام بعد از شما باشیم؟ فرمودند: در مدینه.
البته بعضی گفته اند «ال» در المدینه برای عهد است و مراد از آن سامرا است یعنی مراد سفرای حضرت است، از آن ها سوال کن پس طبق این احتمال دوم قرینیت درست نشد و احتمال دوم که نام مکانی است که امام و اصحاب ایشان در آن سکونت دارند، وارد است.»

[1] الكافي، ج 1، ص340.

[2] الوافي، ج 2، ص416.

[3] مرحوم اربلی به تعبیر علامه امینی از حامیان و مرزداران حریم تشیع است.

[4] مرآة العقول، ج4، ص50.

[5] مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الْجَعْفَرِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي مُحَمَّدٍ علیه السلام جَلَالَتُكَ تَمْنَعُنِي مِنْ مَسْأَلَتِكَ فَتَأْذَنُ لِي أَنْ أَسْأَلَكَ فَقَالَ سَلْ قُلْتُ يَا سَيِّدِي هَلْ لَكَ وَلَدٌ فَقَالَ نَعَمْ فَقُلْتُ فَإِنْ حَدَثَ بِكَ حَدَثٌ فَأَيْنَ أَسْأَلُ عَنْهُ قَالَ بِالْمَدِينَةِ.. (الكافي، ج 1، ص328)