مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری، محمد، 1325-1401.

Mohammadi Reyshahri, Mohammad, 1946-2022.

عنوان قراردادی : دانشنامه امام حسین علیه السلام، بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور : تاعاشورا: گزارش مستند و تاریخی از ورود کاروان حسینی به کربلا تا شب عاشورا بر اساس دانش نامه امام حسین علیه السلام/ مصطفی پورنجاتی؛ بازبین علمی سید محمد طباطبایی نژاد.

مشخصات نشر: قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشرسازمان اوقاف و امور خیریه اسوه، 1395.

مشخصات ظاهری : 63 ص.؛12 × 16 س م.

شابک : 978-964-493-643-2

یادداشت : کتاب حاضر برگزیده ای از کتاب «دانشنامه امام حسین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ» تالیف محمد محمدی ری شهری است.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4 - 61ق.

موضوع : Hosayn ibn 'Ali, Imam III , 625-680

موضوع : واقعه کربلا، 61ق.

Karbala, Battle of, Karbala, Iraq, 680

شناسه افزوده : پورنجاتی، مصطفی، 1358-

شناسه افزوده : طباطبائی نژاد، محمود، 1340 -، ویراستار

شناسه افزوده : محمدی ری شهری، محمد، 1325 - . دانشنامه امام حسین علیه السلام، بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ. برگزیده

رده بندی کنگره : BP41/4

رده بندی دیویی : 297/9534

شماره کتابشناسی ملی : 5909324

اطلاعات رکورد کتابشناسی : رکورد کامل

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: زهرا روؤفی

اشاره

بِسْمِ اللّه ِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

تا عاشورا

گزارش مستند و تاریخی از ورود کاروان حسینی

به کربلا تا شب عاشورا

بر اساس دانش نامه امام حسین علیه السلام

تا عاشورا

گزارش مستند و تاریخی از ورود کاروان حسینی به کربلا تا شب عاشورا

(بر اساس دانش نامه امام حسین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ)

ناشر: معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه

مولف: مصطفی پور نجاتی

لیتو گرافی، چاپ و صحافی: اسوه

قطع: جیبی

نوبت چاپ: اول 1391

شمارگان: 5000 نسخه

سایت سازمان: www.awqaf.ir

سایت معاونت: www.mfso.ir

سایت مجتمع: www.mfpo.ir

آدرس: تهران، خیابان نوفل لوشاتو، سازمان اوقاف و امور خیریه

معاونت فرهنگی و اجتماعی

آدرس مجتمع: قم، خیابان صفاییه، کوچه ممتاز، کوی 7، پلاک 32

مجتمع فرهنگی پژوهشی معاونت فرهنگی و اجتماعی

سازمان اوقاف و امور خیریه

تلفن: 7746431 - 0251 نمابر: 7737131- 021

قیمت: 1500 تومان

فهرست مطالب

سلام بر حسین علیه السلام...7

پیش گفتار...9

اشارت پدر...11

نمایی از مسیر کاروان حسینی به سمت کربلا...15

وسوسه ای به نام مُلکِ ری...17

محاصره امام علیه السلام در سرزمین اندوه و بلا...19

نامه ای که ارزش جواب دادن نداشت...21

بپرس حسین چرا آمده است؟...23

تلاش های ابن زیاد برای حرکت دادن لشکر به سوی کربلا...27

جنگ طلبی ابن زیاد...29

تلاش های حبیب برای بسیج قبیله بنی اسد...33

منع امام و یارانش از آب...37

روزی که عباس علیه السلام «سقّا» نامیده شد...39

فرمان ابن زیاد برای شتاب در نبرد با حسین علیه السلام...41

حیله شمر برای جدایی امام علیه السلام از برادرش عباس علیه السلام...45

آخرین شب نیایش...47

پیشنهاد حسین علیه السلام به خانواده و یارانش برای بازگشت...51

پاسخ خانواده و یاران امام حسین علیه السلام، به پیشنهاد بازگشت...53

یاران، جایگاه های شان در بهشت را می بینند...57

بی مانند ترین شب تاریخ...58

حال زینب علیها السلام در شب عاشورا...60

سلام بر حسین (علیه السلام)

نام و یاد معطر امام حسین (علیه السلام)، از کودکی تا بزرگ سالی بر لب و جان ما ایرانیان مسلمان جاری است؛ و این فضای دل پذیر و نورانی، به ویژه در ماه محرم و صفر، رونقی دیگر می گیرد.

این امام عزیز، در میان شیعیان، مسلمانان و حتی سایر مردم، بیش تر با حادثه عاشورا شناخته شده است - حادثه ای که درخشان ترین بخش زندگی ایشان است -.

معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه با بررسی کتاب های موجود پیرامون امام حسین (علیه السلام) کتابی چهارده جلدی با نام دانش نامه امام حسین (علیه السلام) که نتیجه تلاش ده ساله آیت اللّه ری شهری و جمعی از محققان موسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث را انتخاب و بصورت چکیده در دوره ای هفت جلدی منتشر می نماید.

این اثر دستاورد جست جوی علمی در بیش از پانصد منبع تاریخی، حدیثی، فقهی، تفسیری و کلامی می باشد. در این کتاب، درباره همه دوران های حیات حضرت ابا عبد اللّه الحسین (علیه السلام) تحقیق شده است.

از آن جا که مخاطبان این اثر ارزش مند، عموم مردم نیستند، بر آن شدیم تا امسال برای همه اعضای یک خانواده، اعم از زن و مرد؛ و کودک و جوان و بزرگسال را با پشتوانه آن کتاب تحقیقی، ولی به زبانی ساده و شیوا و قالبی هنرمندانه آماده و تقدیم شما کنیم. دستاورد کار، بسته ای فرهنگی است که پیش روی تان قرار دارد.

در پایان ضمن تشکر از هم کاری موسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث توفیقات محققان این موسسه را از خداوند سبحان مسئلت داریم.

امیدواریم به لطف خداوند مهربان، درس آموزی ها و عزا داری های مان در مکتب سید و سالار آزادگان جهان، امام حسین (علیه السلام)، روز به روز خالصانه تر و عمیق تر گردد.

معاونت فرهنگی و اجتماعی

سازمان اوقاف و امور خیریه

پیش گفتار

نقل و گزارش آن چه در ماجرای نهضت حسینی، بر حضرت ابا عبد اللّه علیه السلام و خانواده گران قدر و یاران ارجمند شان گذشت، برنامه ای هر ساله و عمومی است. از این رو، در دست بودن کتابچه ای که این حوادث را بر اساس سِیر زمانی آن ها روایت کند و البته دارای پشتوانه پژوهش های تاریخی - حدیثی معتبر باشد، ضرورتی جاری و همیشگی است.

با نظر احترام و فرو تنی به همه آنان که پیش گام و پیش کسوت نگارش کتاب های «مقتل» بوده اند، بر آن شدیم با نظمی تازه و ظاهری نو، نقل های بر گزیده و معتبر تر از ذکر مصایب کاروان حسینی را تقدیم شما کنیم. منبع اصلی این کتاب، دانش نامه امام حسین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، اثر آیت اللّه ری شهری و

هم کاران پژوهش گر شان در مؤسسه دار الحدیث است. در جلد پیشِ رو، تا عاشورا، خلاصه ای از حوادث ورود به کربلا تا شب عاشورا، گزارش شده است.

اشارت پدر

نویسنده المطالب العالیه از مردی از قبیلهٔ بنی ضبّه نقل می کند در مسیر جنگ صفین، علی علیه السلام در کربلا فرود آمد. کناری ایستاد و با دستش اشاره کرد و فرمود: «این جا جایگاه فرود آمدن مَرکب های شان، و سمت چپ آن، جای بار و بُنه شان است». سپس با دستانش به زمین زد و مُشتی از خاک آن را بر گرفت و آن را بویید و فرمود: «وه که چه خون هایی بر آن، ریخته می شود!» بعد ها حسین علیه السلام به کربلا آمد، من، در میان سوارانی بودم که ابن زیاد، آن ها را به سوی

حسین علیه السلام روانه کرده بود. هنگامی که رسیدم، گویی به جایگاه علی علیه السلام و اشاره با دستش نگریستم. اسبم را چرخاندم و به سوی حسین بن علی علیه السلام باز گشتم و به او، سلام دادم و گفتم: «پدرت، دانا ترین مردم بود و من، در فلان موقع، کنارش بودم. چنین و چنان فرمود. به خدا سوگند، تو در این زمان، کشته می شوی!» حسین علیه السلام فرمود: «تو می خواهی چه کنی؟ آیا به ما می پیوندی، یا به خانواده ات ملحق می شوی؟»، گفتم: به خدا سوگند، من، فردی بدهکار و عیال وارم، و گمانی نمی برم، جز آن که به خانواده ام ملحق می شوم». حسین علیه السلام فرمود: «حال که به ما نمی پیوندی، نیازت را از این مال (مالی که پیش رویش نهاده شده بود) بردار، پیش از آن که بر تو حرام شود. سپس، از این منطقه دور شو که - به خدا سوگند -، هر کس فریاد یاری خواهی ما و برق شمشیر ها را ببیند و یاری مان ندهد، بر زبان پیامبر صلی اللّه علیه و آله و سلم ،لعنت شده است». گفتم: «به خدا سوگند، امروز، هر دو کار را با هم انجام

نمی دهم. مالت را بگیرم و یاری ات نکنم؟!». مرد ضَبّی، بازگشت و آن جا را وا نهاد. ⁽¹⁾

صفحه سفید

نمایی از مسیر کاروان حسینی به سمت کربلا

امام حسین علیه السلام، پس از خارج شدن از مدینه، از شعبان تا هشتم ذی حجّه سال شصت هجری، حدود چهار ماه و پنج روز در مکه توقف کرد و پس از دریافت نامه مسلم بن عقیل علیه السلام از کوفه - که حاکی از آمادگی کوفیان برای حمایت از ایشان در برابر حکومت یزید بود -، و نیز احساس خطر جدی از ناحیه کار گزاران نظامِ حاکم در مراسم حج، در هشتم ذی حجّه، مکه را به قصد کوفه، ترک کرد. کاروان امام علیه السلام، پس از طی کردن 28 منزل، پس از مکانی که «شِراف» نام داشت، در حدود 160 کیلو متری کوفه، ⁽¹⁾با مشاهده سپاه حُر از دور، از مسیر کوفه به سمت چپ، متمایل گردید و در

«ذوحَسَم» با سپاه حُر، مواجه شد. چون حُر مانع حرکت طبیعی کاروان امام علیه السلام به سمت کوفه و یا بازگشت بود، هم راهان امام علیه السلام و سپاه حُر، در مسیری نیم دایره ای، به حرکت، ادامه دادند و سر انجام، کاروان امام علیه السلام پس از طی 34 منزل (حدود 1447 کیلومتر) ⁽¹⁾در 25 روز، در دوم محرّم سال 61 هجری به سرزمین کربلا رسید و از روز دوم تا روز دهم محرّم، امام علیه السلام و یارانش در کربلا منزل گُزیده بودند که حادثه جان خراش عاشورای 61 هجری به وقوع پیوست. ⁽²⁾

وسوسه ای به نام مُلکِ ری

ابن زیاد، فرمانِ حکومت ری را به نام عمر سعد نوشت و از سوی دیگر، به او فرمان حرکت داد.

موازی این ماجرا، امام حسین علیه السلام و خانواده گران قدر و اصحاب ارجمندش، در راه کوفه بودند. حرکت آن امام بزرگ باعث شد ابن زیاد، دستپاچه، به عمر سعد پیغام برساند که از ادامه مسیرش منصرف شود و به سوی حسین حرکت کند. او بار دیگر وعده اش را یادآوری کرد تا انگیزه های مادی اش را تقویت کند. به او گفت: «هنگامی که از کار ما و او فارغ شدیم، به سوی فرمانروایی خود می روی». عمر سعد به او گفت: «اگر ممکن است، مرا از این کار معاف کن.» عبید اللّه به او گفت: «باشد. قبول؛ اما به این شرط که فرمان حکومت ری را به ما باز گردانی». عمر سعد با شنیدن این حرف، گفت: «امروز را به من مهلت بده فکر کنم». او برگشت تا با نزدیکانش مشورت کند. اما با هر کس مشورت کرد، او را از پذیرش این کار، منع کردند. اما واقعیت این است که دل عمر سعد، درگیرِ محبتِ

فرمانروایی ری بود. به سوی ابن زیاد رفت تا تصمیمش را بگوید. از ابن زیاد خواست که اگر می شود، فرمان روایی ری را به او بسپرد، ولی کس دیگری را به جای او به سوی حسین، روانه کند، اما ابن زیاد به او گفت: «من برای فرستادن کسی، از تو مشورتی نخواسته ام. اگر با لشکر ما می روی، برو؛ وگرنه، فرمانِ مُلک ری را به ما باز گردان». عمر نیز وقتی دید او پا فشاری می کند، گفت: «می روم».

کاش به یاد می آورد آن روز را که علی علیه السلام به او فرمود: تو در چه حالی هستی، هنگامی که در دو راهیِ برگزیدن بهشت یا دوزخ قرار می گیری و دوزخ را بر می گزینی؟!» ⁽¹⁾شاید هم سخن امیر المؤمنین علیه السلام را به یاد آورد؛ ولی محبتِ مُلک ری، نگذاشت درست تصمیم بگیرد و بهشت را انتخاب کند. عمر، با چهار هزار نفر، حرکت کرد و فردای روز رسیدن حسین علیه السلام به نینوا، به آن جا رسید. ⁽²⁾

محاصر امام علیه السلام در سر زمین اندوه و بلا

حُر بن یزید دستور داشت مانع حرکت طبیعی کاروان امام علیه السلام به سمت کوفه شود. کاروان حسینی و افراد حر، هم چنان با هم می پیمودند تا به نینوا رسیدند؛ جایی که حسین علیه السلام، آن را منزل گاه قرار داد. در این وقت، سواری بر اسبی اصیل، پدیدار شد که مسلّح بود و کمانی بر شانه داشت و از کوفه می آمد. همگی ایستادند و منتظرش بودند. چون به آن ها رسید، به حر بن یزید و یارانش سلام گفت؛ اما به حسین علیه السلام و یارانش سلام نگفت. آن گاه نامه ای به حر داد که از ابن زیاد بود و چنین نوشته بود: «وقتی نامه من به تو رسید و فرستاده ام نزد تو آمد، بر حسین، سخت بگیر و او را در بیابانِ بی حصار و آب، فرود آور. به فرستاده ام دستور داده ام با تو باشد و از تو جدا نشود تا خبر بیاورد که دستور مرا اجرا کرده ای». حُر، جماعت

را وا دار کرد که در همان مکان بی آب و آبادی، فرود آیند. گفتند: «بگذار ما در این دهکده فرود آییم (مقصود شان، نینوا بود) یا در این دهکده (مقصود شان غاضریّه بود) یا در آن دیگری (مقصود شان شُفَیّه بود)». گفت: «نه! به خدا، قدرت این کار را ندارم. این مرد را برای مراقبت از من فرستاده اند». زُهَیر بن قَین گفت: «ای پسر پیامبر خدا! جنگ با اینان، آسان تر از جنگ با کسانی است که پس از این به مقابله ما می آیند. به جان خودم سوگند، از پیِ اینان که می بینی، کسانی به سوی ما می آیند که تاب مقابله با آن ها را نداریم».

حسین علیه السلام فرمود: «من کسی نیستم که جنگ را آغاز کنم».

آن گاه فرود آمدند، در روز پنج شنبه، دوم محرّم سال 61. فردا، عمر سعد، با چهار هزار نفر از کوفه بر آن ها وارد شدند. ⁽¹⁾

نامه ای که ارزش جواب دادن نداشت

وقتی حر، کاروان حسینی را در کربلا متوقف کرد، نامه ای به ابن زیاد نوشت و او را مطلع کرد. عبید اللّه بن زیاد نیز به حسین علیه السلام چنین نوشت: «امّا بعد، ای حسین! خبر فرود آمدنت به کربلا، به من رسیده و امیر مؤمنان، یزید بن معاویه، به من نوشته است که بستر پهن نکنم و نانِ سیر نخورم تا آن که تو را به خدای دانای لطیف، ملحق کنم یا به حکم من و یزید بن معاویه، گردن بنهی».

حسین علیه السلام نامه را خواند. سپس آن را پرتاب کرد و فرمود: «قومی که رضایتِ خود شان را بر رضایت آفریدگار شان مقدم بدارند، رستگار نمی شوند». پیک به حسین علیه السلام گفت: «ابا عبد اللّه! پاسخ نامه؟». حسین علیه السلام فرمود: «من به او پاسخی نمی دهم؛ چرا که عذاب الهی