جلسه 1396/07/15

بسم الله الرحمن الرحیم



تجديد حكومت عباسيان قبل از ظهورادامه جلسه هفتم و هشتم

موضوع: تجدید حکومت عباسیان قبل از ظهور
ادامه جلسه هفتم و هشتممرحوم شوشتری می فرماید:
روى الغيبة عنه خبر امّ سليم صاحبة الحصاة. و روى ابن الجوزي خبرا «مينا» في طريقه: أنّ النبيّ صلی الله علیه و آله قال: «لو أطاعوا عليّا ليدخلنّ الجنّة أجمعين» و قال: «مينا غال في التشيّع» أنكر ابن الجوزي خبر مينا في إطاعة عليّ عليه السلام لأنّه لم يطعه كأسلافه.[1]

(مرحوم نعمانی در) الغیبة خبر امّ سلیم صاحب حصات را از مینا روایت کرده است. و ابن جوزی خبری را نقل کرده که مینا در طریق آن است: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «اگر علی علیه السلام را اطاعت کنید هر آینه همگی داخل در بهشت می شوید» و ابن جوزی گفته: (مینا غالی در تشیع بود) ابن جوزی خبر مینا در اطاعت علی علیه السلام را انکار می کند چون او نیز مانند گذشتگانش علی علیه السلام را اطاعت نکرد.
مرحوم نمازی می فرماید:
و بهذا الإسناد عنه، عن جابر بن عبد اللّه الأنصاري، رواية شريفة مفصّلة في الاعتصام بحبل اللّه؛[2]

ایشان روایت شریفی را مورد اعتصام به حبل الله نقل کرده است:
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُعَمَّرِ الطَّبَرَانِيُّ بِطَبَرِيَّةَ سَنَةَ ثَلَاثٍ وَ ثَلَاثِينَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ وَ كَانَ هَذَا الرَّجُلُ مِنْ مَوَالِي يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ وَ مِنَ النُّصَّابِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ وَ الْحُسَيْنُ بْنُ السَّكَنِ مَعاً قَالا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ مِينَا مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ: وَفَدَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَهْلُ الْيَمَنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله جَاءَكُمُ أَهْلُ الْيَمَنِ يَبُسُّونَ بَسِيساً فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ قَوْمٌ رَقِيقَةٌ قُلُوبُهُمْ رَاسِخٌ إِيمَانُهُمْ وَ مِنْهُمُ الْمَنْصُورُ يَخْرُجُ فِي سَبْعِينَ أَلْفاً يَنْصُر خَلَفِي وَ خَلَفَ وَصِيِّي حَمَائِلُ سُيُوفِهِمْ الْمِسْكُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنْ وَصِيُّكَ فَقَالَ هُوَ الَّذِي أَمَرَكُمُ اللَّهُ بِالاعْتِصَامِ بِهِ فَقَالَ جَلَّ وَ عَزَّ وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُواف[3]
َقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ بَيِّنْ لَنَا مَا هَذَا الْحَبْلُ فَقَالَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ- إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ [4]
فَالْحَبْلُ مِنَ اللَّهِ كِتَابُهُ وَ الْحَبْلُ مِنَ النَّاسِ وَصِيِّي
فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ وَصِيُّكَ فَقَالَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ- أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ [5]
- فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا جَنْبُ اللَّهِ هَذَا فَقَالَ هُوَ الَّذِي يَقُولُ اللَّهُ فِيهِ- وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا[6]
هُوَ وَصِيِّي وَ السَّبِيلُ إِلَيَّ مِنْ بَعْدِي فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ بِالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ نَبِيّاً أَرِنَاهُ فَقَدِ اشْتَقْنَا إِلَيْهِ فَقَالَ هُوَ الَّذِي جَعَلَهُ اللَّهُ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ الْمُتَوَسِّمِينَ فَإِنْ نَظَرْتُمْ إِلَيْهِ نَظَرَ مَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ عَرَفْتُمْ أَنَّهُ وَصِيِّي كَمَا عَرَفْتُمْ أَنِّي نَبِيُّكُمْ فَتَخَلَّلُوا الصُّفُوفَ وَ تَصَفَّحُوا الْوُجُوهَ فَمَنْ أَهْوَتْ إِلَيْهِ قُلُوبُكُمْ فَإِنَّهُ هُوَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ- فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِم[7]
أَيْ إِلَيْهِ وَ إِلَى ذُرِّيَّتِهِ علیهم السلام ثُمَّ قَالَ فَقَامَ أَبُو عَامِرٍ الْأَشْعَرِيُّ فِي الْأَشْعَرِيِّينَ وَ أَبُو غِرَّةَ الْخَوْلَانِيُّ فِي الْخَوْلَانِيِّينَ وَ ظَبْيَانُ وَ عُثْمَانُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَنِي قَيْسٍ وَ عُرَنَةُ الدَّوْسِيُ فِي الدَّوْسِيِّينَ وَ لَاحِقُ بْنُ عِلَاقَةَ فَتَخَلَّلُوا الصُّفُوفَ وَ تَصَفَّحُوا الْوُجُوهَ وَ أَخَذُوا بِيَدِ الْأَنْزَعِ الْأَصْلَع الْبَطِينِ وَ قَالُوا إِلَى هَذَا أَهْوَتْ أَفْئِدَتُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ
فَقَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله أَنْتُمْ نَجَبَةُ اللَّهِ حِينَ عَرَفْتُمْ وَصِيَّ رَسُولِ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تُعَرَّفُوهُ فَبِمَ عَرَفْتُمْ أَنَّهُ هُوَ فَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ يَبْكُونَ وَ يَقُولُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَظَرْنَا إِلَى الْقَوْمِ فَلَمْ تَحِنَّ لَهُمْ قُلُوبُنَا وَ لَمَّا رَأَيْنَاهُ رَجَفَتْ قُلُوبُنَا ثُمَّ اطْمَأَنَّتْ نُفُوسُنَا وَ انْجَاشَتْ أَكْبَادُنَا وَ هَمَلَتْ أَعْيُنُنَا وَ انْثَلَجَتْ صُدُورُنَا حَتَّى كَأَنَّهُ لَنَا أَبٌ وَ نَحْنُ لَهُ بَنُونَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ أَنْتُمْ مِنْهُمْ بِالْمَنْزِلَةِ الَّتِي سَبَقَتْ لَكُمْ بِهَا الْحُسْنَى وَ أَنْتُمْ عَنِ النَّارِ مُبْعَدُونَ قَالَ فَبَقِيَ هَؤُلَاءِ الْقَوْمُ الْمُسَمَّوْنَ حَتَّى شَهِدُوا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام الْجَمَلَ وَ صِفِّينَ فَقُتِلُوا بِصِفِّينَ رَحِمَهُمُ اللَّهُ وَ كَانَ النَّبِيُّ ص بَشَّرَهُمْ بِالْجَنَّةِ وَ أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُمْ يَسْتَشْهِدُونَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام.[8]

محمّد بن عبد اللَّه بن معمر طبرانىّ در طبريّه سال 333 برای ما حدیث کرد و اين مرد از هواداران يزيد بن معاويه و ناصبى و دشمن اهل بيت بود او گفت: پدرم برای من حدیث کرد و گفت: علىّ بن هاشم و حسين بن سكن برای من روایت کردند و آن هر دو گفتند: عبد الرزاق بن همّام برای ما روایت کرد و گفت: خبر داد مرا پدرم از مينا غلام عبد الرّحمن بن عوف از جابر بن عبد اللَّه انصارىّ، او گفت: جمعی از مردم يمن به مدينه آمدند كه خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله برسند، آن حضرت (به حاضران) فرمود: يمنى ها با شتاب بسيار و با روى خوش بر شما وارد مى شوند، و هنگامى كه آنان بر رسول خدا صلی الله علیه و آله وارد شدند فرمود: آنان گروهى هستند كه دلهايشان نرم و ايمانشان استوار است، منصور از ميان آنان است كه با هفتاد هزار تن قيام مى كند، جانشين من و جانشين وصيّ مرا يارى خواهد كرد، بند شمشيرهايشان از چرم است. آنان پرسيدند: اى رسول خدا وصى شما كيست؟ فرمود: آن كسى كه خداوند ملازمت راه او را به شما امر كرده و فرموده: «همگى به ريسمان خدا چنگ بزنيد و متفرّق نشويد» پس عرض كردند: اى رسول خدا براى ما روشن فرما كه اين ريسمان چيست؟
فرمود: آن عبارت از گفته خداوند است در اين آيه: (مگر به ريسمانى از خدا و ريسمانى از مردم) امّا ريسمان خدا كتاب او است، و ريسمانى از مردم منظور وصيّ من است، پرسيدند: اى رسول خدا وصىّ تو كيست؟ پاسخ داد: كسى است كه خداى تعالى در باره او اين آيه را فرو فرستاده: (كه كسى بگويد اى دريغ و افسوس بر آنچه در جنب خدا كوتاهى كردم) آنان عرض كردند: اى رسول خدا مراد از جنب خدا چيست؟ فرمود: همان است كه خداوند در باره اش مى فرمايد: (روزى كه ستمكار دستهاى خود به دندان گزيده گويد اى كاش با پيامبر راهى را در پيش گرفته بودم» او همان وصيّ من است و پس از من راه رسيدن به من است. پس گفتند: اى رسول خدا به حقّ آنكه تو را براستى به پيامبرى برگزيده او را به ما نشان بده كه ما به ديدار او مشتاق شديم، پس آن حضرت فرمود: او همان كسى است كه خدا او را براى مؤمنين چهره شناس و با فراست نشانه اى قرار داده، اگر شما مانند صاحبدل يا ناظر آگاهى كه گوش فرا مى دارد به او بنگريد خود خواهيد دانست همان گونه كه من پيامبر شما هستم او نيز وصىّ من است، حال به ميان صفها برويد و چهره ها را از نظر بگذرانيد پس هر كس كه دلهاى شما به جانب او گرايش پيدا كند حتما خود اوست، زيرا خداى عزّ و جلّ در كتاب خود مى فرمايد: (دلهاى پاره اى از مردم را به جانب آنان بگرايان) يعنى به جانب او و تبارش علیهم السلام.
سپس راوى گويد: پس ابو عامر اشعرىّ از ميان طائفه اشعريان برخاست، و در ميان خولانيان أبو غرّه خولاني، و در ميان بنى قيس، ظبيان و عثمان بن قيس، و در ميان دوسيان عرنه دوسى و لاحق بن علاقه برخاستند و به ميان صف ها رفتند و چهره ها را از نظر گذرانيده و بعد دست مردى را گرفتند كه دو طرف پيشانى و جلو سرش بى مو بود و شكمى بزرگ داشت (از نظر تاریخی این توصیف صحیح نیست) و گفتند: اى رسول خدا دلهاى ما به جانب اين شخص گرائيد، پس پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: شما بندگان بزرگوار خدائيد كه جانشين رسول خدا را پيش از آنكه به شما معرّفى شود شناختيد، اكنون بگوئيد چگونه دانستيد او همان شخص است؟ پس همه در حالى كه به صداى بلند گريه مى كردند گفتند: اى رسول خدا ما به جمعيّت نگاه كرديم، دلهاى ما به هيچ كدام از آنان تمايلى نشان نداد، ولى وقتى او را ديديم دلهاى ما به طپش افتاد و سپس آرامشى در ما پديد آمد و دلهايمان تكان خورد و اشك از ديدگانمان سرازير شد و قلبهايمان آرامش يافت تا آنجا كه گوئى او پدر ما است و ما فرزندان اوييم.
پس پيامبر صلی الله علیه و آله اين آيه را تلاوت كرد كه «تأويل قرآن را جز خدا و آنان كه در دانش ثابت قدمند كسى نمى داند» و فرمود: شما از آن جمله (ثابت قدمان در علم) محسوب مى شويد به جهت جايگاه و مقامى كه از قبل براى شما به نكوئى مقدّر فرموده و شما از آتش بدور خواهيد بود.
راوى گويد: گروه ياد شده همچنان در مدينه ماندند تا در ركاب امير المؤمنين علیه السلام در جنگهاى جمل و صفّين حاضر شدند و بالأخره در صفّين كشته شدند، خدايشان رحمت كند. رسول خدا صلی الله علیه و آله به آنان بشارت بهشت داده و به آنان خبر داده بود كه در ركاب امير المؤمنين علیه السلام به شهادت مى رسند».
ایشان روایتی را نقل کرده[9]
و پس از نقل آن اشاره به امامت ائمه علیهم السلام می کند و می فرماید: من تسلیم امر ائمه علیهم السلام شدم و وقتی هر یک از ائمه علیهم السلام را زیارت کردم، از آنان درخواست علامت می کردم و آن ها آن سنگی که نزد من بود، درخواست کرده و بر آن مهر می زدند.
یکی از راه های تشخیص حسن و اعتبار راوی، طریق نقل اخبار او[10]
است. از نقل چنین اخباری ما استقامت رأی او را می فهمیم همچنان که مطلبی در مورد توثیق فرات بن ابراهیم کوفی نداریم امّا مرحوم مجلسی می فرماید: از طریق کتاب او، وثاقت و اعتبار کتاب او را بدست می آوریم.
پس از روایاتی که مینا نقل کرده ما کشف سلیم العقیده بودن و معتبر بودن او را می کنیم البته سند این روایت به جهت اشخاص مهمل دیگری که در سند روایت بودند، معتبر نمی باشد.

[1] قاموس الرجال، التستري، الشيخ محمّد تقي، ج 10، ص330.

[2] مستدركات علم رجال الحديث، ج 8، ص51.

[3] آل عمران/سوره3، آیه103.

[4] آل عمران/سوره3، آیه112.

[5] زمر/سوره39، آیه56.

[6] فرقان/سوره25، آیه27.

[7] ابراهیم/سوره14، آیه47.

[8] الغيبة للنعمانی، النعماني، محمد بن إبراهيم، النص، ص41.

[9] مرحوم مجلسی این روایت را در بحار الانوار نقل کرده است.

[10] عامه نیز چنین مبنائی بر علیه حق دارند، ابو غده گوید: از علامات وضع حدیث این است که راوی رافضی باشد و روایت در فضل علی بن ابی طالب علیه السلام باشد. معنای کلام او این است که روایات در فضائل امیر المومنین علیه السلام. را باید از کتب روائی خارج کرد چون روایات فضائل را غیر شیعه نقل نمی کند و شیعه هم نقل کند طبق نظر ابو غده نشان وضع حدیث است