جلسه 1396/06/13

بسم الله الرحمن الرحیم



تجديد حكومت عباسيان قبل از ظهوربررسي سند روايت سومحدثنا عصام بن رواد بن الجراح قال حدثنا أبي قال حدثنا سفيان بن سعيد قال حدثني منصور بن المعتمر، عن ربعي بن حراش قال سمعت حذيفة ابن اليمان يقول قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّمبررسي سند روايت طبق نظر علماي عامه

موضوع : تجدید حکومت عباسیان قبل از ظهور
بررسی سند روایت سوم:حدثنا عصام بن رواد بن الجراح قال: حدثنا أبي قال: حدثنا سفيان بن سعيد قال: حدثني منصور بن المعتمر، عن ربعي بن حراش قال: سمعت حذيفة ابن اليمان يقول: قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّم:بررسی سند روایت طبق نظر علمای عامه:عصام بن رواد بن جراح: همه ی علمای عامه ایشان را توثیق کردند. البته حاکم ابو احمد بنابر آنچه در میزان الاعتدال[1]
آمده او را جرح کرده: لینه الحاکم . لینه از الفاظ جرح ضعیف و کمرنگ است. (یعنی کمترین رتبه الفاظ جرح است)
سفیان بن سعید: جلوی نام او (ع) می گذارند یعنی (روی عنه صحاح ستة) و کسی که صحاح سته از او روایت نقل کنند طبق مبنای عامه ثقه است و با این حال ایشان را نیز توثیق کردند. البته ابن مبارک گفته: او مدلس است، و در مورد تدلیس هم می گویند: تدلیس در صحابه هم است، ابو هریره هم تدلیس می کرده است.[2]

منصور بن معتمر: در مورد ایشان هم گفتند: ثقه است.ربعی بن حراش: در مورد ایشان هم گفتند: مجمع علی ثقتهبنابراین این روایت از نظر عامه مشکل سندی ندارد.بررسی سند روایت از نظر شیعه: امّا از نظر ما بیشتر آن ها یا مهمل اند یا مجهول.
ربعی بن حراش:مرحوم مامقانی می فرماید:
قال ابن داود: ربعي- بالكسر- ابن خراش- بالخاء المعجمة المكسورة، و الراء المهملة، و الشين المعجمة-. انتهى. و لم يذكر فيه مدحا و لا قدحا. و ظاهر عدّه إيّاه في القسم الأوّل، كونه معتمدا عليه عنده. و قال الميرزا- في هامش رجاله الكبير-: لم أجده في غير رجال ابن داود، و لا فيه علامة موضع أخذه منه. و قال في الوسيط: ربعي بن خراش، ابن داود لا غيره. و قد ذكره العامّة، و قالوا: عابد، ورع، لم يكذب في الإسلام، من جملة التابعين و كبارهم، روى عن علي علیه السلام، مات سنة إحدى و مائة. انتهى.
و عن مختصر الذهبي : ربعي بن خراش الغطفاني العبسي الكوفي العالم العامل .. إلى أن قال: لم يكذب قطّ. و كان قد آلى على نفسه أن لا يضحك حتى يعلم في الجنة هو أو في النار، متّفق على ثقته، و أمانته، و الاحتجاج به، توفّي سنة إحدى و مائة. انتهى. و قال المولى الوحيد- في التعليقة-: إنّه يظهر من ترجمة أخيه مسعود أنّهما من خواصّ عليّ علیه السلام من مضر. انتهى.
قلت: هو كما قال، فإنّ البرقي .. و غيره قالوا: إنّ من خواصّ أمير المؤمنين علیه السلام من مضر: ربعي، و مسعود ابنا خراش العبسيان. و حينئذ فلا يختصّ ذكره بالعامّة، كما توهّمه الميرزا. و كونه من خواصّه، يعادل ما سمعته من العامّة في حقّه؛ لأنّ خاصّته لا يكون إلّا عدلا ثقة، بل رتبته فوق العدالة.[3]

ابن داود در مورد او مدح یا قدحی ذکر نکرده است. و ظاهر اینکه او را در قسم اول ذکر کرده است این است که او نزد ابن داود مورد اعتماد بوده است. و میرزا در حاشیه رجال کبیر فرمودند: او را در غیر رجال ابن داود نیافتم، و معلوم نیست که ابن داود از چه کسی نقل کرده است. در وسیط گفتند: ربعی بن خراش، تنها ابن داود او را ذکر کرده است.و به تحقیق عامه او را ذکر کردند و گفتند: او عابد، پرهیزگار، در اسلام هیچ دروغی نگفته ، از جمله مختصر ذهبی: ربعی بن خراش غطفانی عبسی کوفی عالم عامل... تا اینکه گوید: هیچگاه دروغ نگفت. و بر خودش چنین می گرفت که نخندد تا بداند اهل بهشت است یا اهل جهنم، وثاقت و امانت و احتجاج به او مورد اتفاق است. تابعین و بزرگان آن ها است، از علی روایت نقل کرده است و در سال 101 هجری از دنیا رفت.
مرحوم وحید بهبهانی در تعلیقه می فرماید: از ترجمه برادر او مسعود ظاهر می شود که این دو از خواص علی علیه السلام و از قبیله مضر هستند.
گویم: و همینطور هم است، به درستی که برقی و غیر او گفتند: بدرستی که از خواص امیر المومنین علیه السلام از قبیله ی مضر ربعی و مسعود فرزندان خراش عبسی هستند. پس ذکر او به عامه اختصاص ندارد همچنان که میرزا توهم کرده است. و اینکه او از خواص امیرالمومنین علیه السلام است معادل همان چیزی است که از عامه در مورد او شنیده ایم چون از خواص نمی باشد مگر کسی که عادل و ثقه باشد بلکه رتبه ی خواص بودن فوق عدالت است.
اشکال: اگر ایشان جزء خواص امیرالمومنین علیه السلام بودند، چرا در تاریخ نقش بارزی در مورد او مطرح نیست و با توجه به اینکه او تا سال 101 هجری بود، ذکری از او در وقایع مهمی که برای اهل بیت علیهم السلام پیش آمد همچون واقعه ی کربلا، نیست و نمی توان قائل شد که او تقیه می کرده است چون او در بین عامه ظاهر بوده لذا از او بسیار تعریف کردند.
فرزند مرحوم مامقانی می فرماید:
شهادة الثقة الخبير البرقي و العلّامة الحلّي رضوان اللّه عليهما بأنّ المترجم من خواصّ أمير المؤمنين عليه السلام يرفعه إلى قمة الوثاقة و الجلالة، و من الغريب جدا عدّ الساروي في توضيح الاشتباه له من العامّة، لاستفادته ذلك من توثيقهم له، و هو تسرّع و عدم تثبّت منه؛ لأنّ من درس المصادر الرجاليّة من العامّة علم بأنّهم كما يضعّفون كثيرا من أعلام الشيعة و ثقاتهم فيما لو تجاهروا بالبراءة، فكذلك يوثّقون جمعا من رواة الشيعة، و هذا منهم، فتفطّن.[4]

شهادت ثقه ی آگاه برقی و علامه ی حلی که رضوان خداوند بر آن دو باد به اینکه مترجم از خواص امیرالمومنین علیه السلام بود، او را به قله ی جلالت و وثاقت می رساند، عجیب این است که مرحوم ساروی او را در توضیح الاشتباه از عامه قرار داده است به جهت توثیقی که عامه نسبت به او داشتند، و این تسرع و عدم دقت است؛ زیرا کسی که با مصادر رجالی عامه آشنا باشد، می یابد که آن ها همچنان که بسیاری از بزرگان و ثقات شیعه را به جهت اینکه به برائت تجاهر می کردند، تضعیف می کردند، همچنین جمعی از روات شیعه را توثیق می کردند و ایشان از همین گروه است.
به نظر ما هم ربعی مورد قبول است و اینطور نیست که هر کس در واقعه ی کربلا نبوده مورد سوال باشد مگر اینکه ندای امام علیه السلام را شنیده و اجابت نکرده باشد یا امام علیه السلام او را دعوت کرده باشد و او جواب رد داده باشد.
البته توثیق ربعی مشکل سند روایت را حل نمی کند، چون افراد دیگری که در سند روایت هستند، از نظر عامه موثق هستند و معلوم است که توثیق آن ها برای ما حجت نیست همچنانکه توثیق ما برای آن ها حجت نمی باشد، لذا نمی توان به این روایت برای اثبات مطلب استناد کرد.
 

[1] المیزان الاعتدال، ج3، ص66.

[2] تهذيب التهذيب، العسقلاني، ابن حجر، ج4، ص102.

[3] تنقيح المقال في علم الرجال، المامقاني، الشيخ عبد الله، ج27، ص74.

[4] تنقيح المقال في علم الرجال، المامقاني، الشيخ عبد الله، ج27، ص75.