جلسه 1396/02/19

بسم الله الرحمن الرحیم



اصحاب امام زمان در دوران غيبت صغرينايب چهارم، علي بن محمد سمري

موضوع: اصحاب امام زمان در دوران غیبت صغری
نایب چهارم، علی بن محمد سمریایشان چهارمین سفیر و نائب خاص امام زمان می باشد. در مورد ایشان آنچه به دست ما رسیده، توقیعاتی است که حکایت از کرامات او دارد و نامه هائی که اشاره به تاریخ وفات افراد و وفات خود او دارد. ایشان در نیمه ی شعبان سال 329 رحلت کردند که اگر رحلت سفیر سوم حسین بن روح در سال 326 بوده، مدت سفارت ایشان مدت کوتاهی و سه سال بوده است.
در مورد ایشان مطالب متفاوتی نقل شده است، کراماتی را در مورد او نقل می کنند که حکایت از ارتباط او با امام زمان دارد.
توقیعات و کرامات نایب چهارم:روایت اولرجال الكشي : كَتَبَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْبَلْخِيُّ إِلَيَّ يَذْكُرُ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ رُوحٍ الْقُمِّيِّ أَنَّ أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ كَتَبَ إِلَيْهِ يَسْتَأْذِنُهُ فِي الْحَجِّ فَأَذِنَ لَهُ وَ بَعَثَ إِلَيْهِ بِثَوْبٍ فَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ نَعَى إِلَيَّ نَفْسِي فَانْصَرَفَ مِنَ الْحَجِّ فَمَاتَ بِحُلْوَانَ.[1]

شيخ كشّى در رجال خود آورده است: ابو عبد اللَّه بلخى نامه اى به من نوشت و از حسين بن روح نام برده و نوشته بود كه احمد بن اسحاق قمى نامه اى به او نوشت و اجازه رفتن به حجّ خواست. حسين بن روح از جانب امام علیه السلام به وى اجازه داد و پارچه اى هم براى او فرستاد، احمد بن اسحاق وقتى آن را ديد گفت: اين خبر مرگ من است، اتفاقا هنگام بازگشت از سفر حج، در حلوان درگذشت.
روایت دوموَ أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ حَمْزَةَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْكُلَيْنِيُّ قَالَ: كَتَبَ مُحَمَّدُ بْنُ زِيَاد الصَّيْمَرِيُّ يَسْأَلُ صَاحِبَ الزَّمَانِ عَجَّلَ اللَّهُ فَرَجَهُ كَفَناً يَتَيَمَّنُ بِمَا يَكُونُ مِنْ عِنْدِهِ فَوَرَدَ أَنَّكَ تَحْتَاجُ إِلَيْهِ سَنَةَ إِحْدَى وَ ثَمَانِينَ فَمَاتَ رَحِمَهُ اللَّهُ فِي [هَذَا] الْوَقْتِ الَّذِي حَدَّهُ وَ بَعَثَ إِلَيْهِ بِالْكَفَنِ قَبْلَ مَوْتِهِ بِشَهْر[2]

محمّد بن زياد صيمرى در نامه اى از حضرت صاحب الزمان علیه السلام براى تيمن و تبرك، كفنى درخواست كرد، جواب آمد: شما در سال هشتاد و يكم به كفن محتاج خواهى شد، [محمّد بن زياد] در همان سالى كه حضرت فرموده بودند از دار دنيا رفت و يك ماه پيش از آن كفنى براى او رسيد.
مرحوم سید بن طاووس می فرماید:[3]

و نقل إلينا سلفنا نقلا متواترا أن المهدي المشار إليه ولد ولادة مستورة لأن حديث تملكه و دولته و ظهوره على كافة الممالك و العباد و البلاد كان قد ظهر للناس فخيف عليه كما جرت الحال في ولادة إبراهيم و موسى علیهما السلام و غيرهما و عرفت الشيعة ذلك لاختصاصها بآبائه علیهم السلام فإن كل من يلزم بقوم كان أعرف بأحوالهم و أسرارهم من الأجانب كما أن أصحاب الشافعي أعرف بحاله من أصحاب غيره من رؤساء الأربعة المذاهب.
و قد كان علیه السلام ظهر لجماعة كثيرة من أصحاب والده العسكري و نقلوا عنه أخبارا و أحكاما شرعية و أسبابا مرضية. و كان له وكلاء ظاهرون في غيبته معروفون بأسمائهم و أنسابهم و أوطانهم يخبرون عنه بالمعجزات و الكرامات و جواب المشكلات و بكثير مما ينقله عن آبائه عن رسول الله صلی الله علیه و آله من الغائبات منهم عثمان بن سعيد العمري المدفون بقطقطان الجانب الغربي ببغداد و منهم أبو جعفر محمد بن عثمان بن سعيد العمري و منهم أبو القاسم الحسين بن روح النوبختي و منهم علي بن محمد السمري رضي الله عنهم و قد ذكر نصر بن علي الجهضمي برواية رجال الأربعة المذاهب حال هؤلاء الوكلاء و أسمائهم و أنهم كانوا وكلاء المهدي علیه السلام. و لقد لقي المهدي علیه السلام بعد ذلك خلق كثير من الشيعة و غيرهم و ظهر لهم على يده من الدلائل ما ثبت عندهم أنه هو علیه السلام و إذا كان علیه السلام الآن غير ظاهر لجميع شيعته فلا يمتنع أن يكون جماعة منهم يلقونه و ينتفعون بمقاله و فعاله و يكتمونه كما جرى الأمر في جماعة من الأنبياء و الأوصياء و الملوك و الأولياء حيث غابوا عن كثير من الأمة لمصالح دينية أوجبت ذلك.
علماى ما به «تواتر» نقل كرده اند كه ولادت مهدى علیه السلام بطور پنهانى بوده. زيرا روايات راجع به سلطنت و دولت او و غلبه وى بر همه كشورها و تمام مردم و شهرها، براى عموم روشن و به اين سبب ولادت او توأم با خطر و ترس بوده، مانند ولادت حضرت ابراهيم و موسى علیهما السلام.
اين معنى را شيعيان از راه ارتباط و اتصال به پدران آن حضرت مي دانستند. چه هر كس با قومى معاشر باشد از ديگران آشناتر به احوال و اسرار آن ها است، همچنان كه اصحاب شافعى از ساير علماى مذاهب چهارگانه اهل سنت به حال او آشناتر هستند. علاوه بر این که امام زمان علیه السلام را بسيارى از اصحاب پدرش امام حسن عسكرى علیه السلام ديده و از وى اخبار و احكام روايت كرده اند.
حضرت وكلائى داشته كه در غیبت ایشان ظاهر بودند و اسم و نسب و وطن آنها معلوم و معروف بود و آن ها معجزات و كرامات و جواب مسائل مشكله و بسيارى از اخبار غيبيه را كه آن حضرت از جدش پيامبر صلی الله علیه و آله روايت نموده، نقل كرده اند. يكى از آن ها عثمان بن سعيد عمرى است كه در قطقطان واقع در سمت غربى بغداد مدفون مي باشد. و ديگر فرزندش ابو جعفر محمد بن عثمان و ديگر ابو القاسم حسين بن روح نوبختى و چهارمى على بن محمد سيمرى رضى اللَّه عنهم است.
نصر بن على جهضمى به روايت علماى چهار مذهب اهل تسنن، احوال چهار نفر مذكور و اسامى آن ها را و اينكه هر چهار نفر از وكلاى مهدى علیه السلام بوده اند ذكر نموده است.[4]

بعد از غيبت صغرى نيز بسيارى از شيعيان و غير آن ها آن حضرت را ملاقات كرده و از معجزات و كراماتى كه به دست آن حضرت به وقوع پيوسته فهميده اند كه او همان مهدى موعود علیه السلام است. پس اگر امروز از نظر شيعيان و دوستانش غائب است، منافات ندارد كه عده اى از آن ها حضرتش را ببينند و از گفتار و كردارش بهره مند گردند و در عين حال از مردم پوشيده دارند، چنان كه اين معنى در باره جماعتى از پيامبران و اوصياء و پادشاهان و اولياء حق، جريان داشته كه مصالح دينى ايجاب مي نمود آنها مدتى غائب گردند.
روایت سومطبق بیان سید بن طاووس هر چهار سفیر صاحب معجزات و کرامات بودند.قَالَ حَدَّثَنِي جَمَاعَةٌ مِنْ أَهْلِ قُمَ مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ بَابَوَيْهِ قَالَ حَدَّثَنِي جَمَاعَةٌ مِنْ أَهْلِ قُمَّ مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عِمْرَانَ الصَّفَّارُ وَ قَرِيبُهُ عَلَوِيَّةُ الصَّفَّارُ وَ الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ رَحِمَهُمُ اللَّهُ قَالُوا حَضَرْنَا بَغْدَادَ فِي السَّنَةِ الَّتِي تُوُفِّيَ فِيهَا أَبِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ وَ كَانَ أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ السَّمُرِيُّ قُدِّسَ سِرُّهُ يَسْأَلُنَا كُلَّ قَرِيبٍ عَنْ خَبَرِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ رَحِمَهُ اللَّهُ. فَنَقُولُ قَدْ وَرَدَ الْكِتَابُ بِاسْتِقْلَالِهِ حَتَّى كَانَ الْيَوْمُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ فَسَأَلَنَا عَنْهُ فَذَكَرْنَا لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ. فَقَالَ [لَنَا] آجَرَكُمُ اللَّهُ فِي عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَقَدْ قُبِضَ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ. قَالُوا فَأَثْبَتْنَا تَارِيخَ السَّاعَةِ وَ الْيَوْمِ وَ الشَّهْرِ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ سَبْعَةَ عَشَرَ يَوْماً أَوْ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْماً وَرَدَ الْخَبَرُ أَنَّهُ قُبِضَ فِي تِلْكَ السَّاعَةِ الَّتِي ذَكَرَهَا الشَّيْخُ أَبُو الْحَسَنِ قُدِّسَ سِرُّه [5]

تعددى از علما از حسين بن على بن بابويه قمى به من خبر دادند كه او گفته است: جماعتى از علماى قم؛ از جمله على بن احمد بن عمران صفّار و علويه صفار و حسين بن احمد بن ادريس كه خداوند رحمتشان فرمايد به من خبر دادند: در همان سالى كه پدر من؛ يعنى على بن حسين بن موسى بن بابويه از دنيا رفت به بغداد رفتيم و به محضر ابو الحسن على بن محمّد سمرى قدّس سرّه رسيديم. ايشان هميشه پيوسته از احوال على بن الحسين بن بابويه از ما سؤال مى كرد [كه حالش چطور است ].ما هم به ايشان مى گفتيم: نامه آمده كه ايشان حالش خوب است، تا اين كه روز رحلت او احوالش را [مثل هميشه ] از ما پرسيد، و ما هم همان جواب هميشگى را داديم كه ايشان به ما گفتند: خداوند در خصوص فوت على بن الحسين به شما پاداش كرامت كند، او همين ساعت از دنيا رفت.ما ساعت و تاريخ آن روز و ماه را يادداشت كرديم، تا اين كه پس از هفده يا هجده روز خبر رسيد كه ابن بابويه در همان ساعتى كه شيخ ابو الحسن قدّس سرّه فرموده، از دنيا رفته است .
[1] بحار الأنوار، ج 51، ص306.

[2] الغيبة للطوسي، ص297.

[3] بحار الأنوار، ج 51، ص107.

[4] . متأسفیم که این کتاب الآن در دسترس نیست.

[5] الغيبة للطوسي، ص396.