جلسه 1395/09/15

بسم الله الرحمن الرحیم



اصحاب امام زمان در دوران ظهور

اصحاب امام زمان در دوران ظهور
شعیب بن صالح
ادامه بررسی روایت 9
روایت نهم را در مورد شعیب بن صالح بیان کردیم که در آن این مطلب بود که شعیب بن صالح وارد کوفه می شود و اسرای از اهل بیت علیهم السلام را از چنگال سفیانی ها نجات می دهد. در این روایت در مورد شعیب بن صالح همین مقدار بود لذا نمی توان به استناد این روایت بگوئیم شعیب بن صالح جزء یاران امام زمان است. مصدر اصلی این روایت کتاب السنن الواردة فی الفتن دانی است، مولف این کتاب ابو عمرو عثمان بن سعید دانی (م444هق) می باشد. ما در ادامه به بررسی مولف کتاب و خود کتاب و روایت می پردازیم.
شخصیت مؤلف کتاب السنن الواردة
ابو عمرو عثمان بن سعید: ایشان در هیچ یک از منابع رجالی شیعه نیامده است. هیچ یک از علمای ما به او و کتابش اعتنا نکردند. تنها در بحار الانوار[1]
در اجازه ی علامه ی فقیه نجیب الدین به مرحوم ابن ابی الرضا علوی که از نوادگان سید ابراهیم مجاب (اولین ساکن کربلا) است، سید نجیب الدین به ایشان اجازه می دهد و او هم به سید شمس الدین اجازه می دهد، در آن اجازه اسمی از عثمان بن سعید برده می شود:
«من (سید نجیب الدین) که به شما اجازه دادم به کتاب های متعددی طریق دارم از جمله همه ی مصنفات ابی عمر عثمان بن سعید مغری الحافری»
بیش از این در مورد ایشان در بحار الانوار مطلبی نیافتیم.
از معاصرین مرحوم شیخ عباس قمی در کتاب شریف الکنی و الالقاب
می فرماید:
عثمان بن سعید الاموی القرطبی الاندلسی المغری احد الأئمة فی علم القرآن و له معرفة بالحدیث کان حسن الخط و الضبط له تصانیف کثیرة و القراء خاضعون لتصانیفه واثقون بنقله فی القرائات والرسم و التجوید و الوقف و الابتداء و غیر ذلک [2]

عثمان بن سعید اموی قرطبی اندلسی مغری یکی از عالمان در علم قرآن است و به حدیث هم شناختی داشته است، خوش خط و حافظه بوده و تصانیف زیادی دارد و قراء خاضع تصانیف او بودند و به نقل او در قرائات و رسم و تجوید و وقف و ابتدا و غیر آن از علوم قرآنی اعتماد داشتند.
مرحوم شیخ عباس قمی ایشان را توثیق نمی کند بلکه واقعیتی (تخصص در علم قرآن) را در مورد او بیان می کند، همچنین در مقدمه ی کتاب شان فرمودند: من علمای فریقین را نقل می کنم. پس در این کتاب صِرف نقل علمای فریقین است نه نقل کسانی که قبول داشته باشند. پس در بین مولفین و تألیفات ما تنها کسی که متعرض شخصیت عبدالله بن سعید شده است، مرحوم قمی است که ایشان هم توثیق نکرده اند.
عثمان بن سعید معاصر شیخ طوسی بودند. با وجود اینکه شیخ طوسی کتابی راجع به امام زمان نوشته و 300 طلبه ی سنی هم داشتند، اما اصلا در کتب شان به او اشاره ای نمی کنند.
اما در کتب اهل سنت بسیار از ایشان تعریف شده است و تعریف زیاد آنان نشان از مشکل دار بودن آن شخص است. ذهبی[3]
در برخورد با بزرگان و علمای شیعه بسیار ناسزاگویی می کند، اما در مورد مغری به تعریف می پردازد:
الامام الحافظ المجود المقری الحاذق عالم الاندلس عثمان بن سعید الاموی مولاهم الاندلسی القرطبی ثم الدانی یعرف قدیما بابن الصیرفی مصنف التیسر و جامع البیان و صنّف التصانیف المتقنه السائره و قال المغاميّ: كان أبو عمرو مجاب الدّعوة، مالكيّ المذهب و ذكره الحميديّ فقال: محدّث مكثر و مقري ء متقدّم. سمع بالأندلس و المشرق، قلت المشرق فی عرف المغارب مصر و ما بعد مصر من الشام و العراق کما ان المغرب فی عرف العجم و ماتقرب عنها
قال ابن بشكوال: كان أحد الأئمّة في علم القرآن رواياته و تفسيره، و معانيه و طرقه و إعرابه. و جمع في ذلك كلّه تواليف حسانا مفيدة. و له معرفة بالحديث و طرقه و أسماء رجاله و نقلته. و كان حسن الخطّ، جيّد الضّبط، من أهل الحفظ و الذّكاء و التّفنّن في العلم. و كان ديّنا فاضلا، ورعا، سنّيّا.
از اشعار او:
حب اصحاب النبی فرض      و مدحهم تزلف و فرض
و افضل الصحابة الصدیق      و بعده المهذب الفاروق
این اعتقادات او است و می گوید:
و من صحیح ما اتی به الخبر      و شاع فی الناس قدیما و انتشر
نزول ربنا بلا امتراء      فی کل لیلة الی السماء
روایت صحیح داریم که (نعوذ بالله) هر شب خداوند پایین می آید. امام رضا علیه السلام راجع به (ان الله یَنزل)
می فرماید: لعن الله المحرفین الکلم عن مواضعه[4]

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: ان الله یُنزل ملائکته.
من غیر ما حد و لاتکییف      سبحانه من قادر لطیف
و رؤیة المهیمن الجبار     و اننا نراه بالابصار
یوم القیامة بلا ازدحام      کرؤیة البدر بلاغمام
خداوند را فردای قیامت با چشم سر همچون دیدن ماه در شب بدون ابر می بینیم.
فالحمد لله الذی هدانا      لواضح السنة و اجتبانا
حجری گفته است:
الحافظ الدانی قال بعض الشّيوخ: لم يكن في عصره و لا بعد عصره أحد يضاهيه في حفظه و تحقيقه، و كان يقول: ما رأيت شيئا قطّ إلّا كتبته، و لا كتبته إلّا حفظته و لا حفظته فنسيته و كان يسأل عن المسألة ممّا يتعلق بالآثار و كلام السّلف فيوردها بجميع ما فيها مسندة من شيوخه إلى قائلها
سپس ذهبی می گوید:
الی ابی عمرو المنتها فی تحریر علم القرائات و علم المصاحف مع البراعة فی علم الحدیث و التفسیر الّف کتاب جامع البیان فی السبع و کتاب الفتن.[5]

در پایان هم می گوید: بین او و ابن حزم دعوا و اختلاف و تنفر شدیدی بوده است و به یکدیگر بد می گفتند. سپس می گوید: در بین ما زیاد است، خدا ما را ببخشد. جای تعجب است می گوید: اگر اقران گفتند این ضعیف است، اعتنائی نکنید ولی صد سال بعد گفتند این شخص قوی است، قبول کنید. ذهبی در شرح حال محمد بن ادریس شافعی می گوید: اختلافاتی داشت و اختلافات همیشه بوده است، بین صحابه هم بوده است و اشکالی ندارد، آن را دنبال نکنید. معنای حرف او این است که همیشه بی سواد بمانید و تحقیق نکنید و دنبال حق نروید.
سپس می گوید: ابو عمرو دینش بهتر بوده است و علوم ابو محمد بیشتر بوده است.
امّا کتاب ابو عمرو عثمان بن سعید، هم کتابی اموی است و این از عناوین ابواب کتاب او به روشنی مشخص است: باب ان المهدی عمر بن عبدالعزیز، باب ان المهدی عیسی بن مریم، باب النهی عن الخروج علی الأئمة و الامراء و خلعهم و سدهم و الطعن علیهم و ما جاء من التغلیظ فی ذلک
.اما نسبت به خود این روایت باید گفت که این سنخ روایات بعید است که از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله باشد، ممکن است مجموعه روایاتی بوده که کنار هم گذاشته اند.

[1] بحار الانوار، علامه مجلسی، ج104، ص152.

[2] الکنی و الالقاب، شیخ عباس قمی، ج1، ص126.

[3] ذهبی شاگرد ابن تیمیه و بسیار متعصب است؛ سبکی شافعی در طبقات الکبری للشافعیة هم می گوید ذهبی متعصب است.

[4] الاحتجاج، طبرسی، ج1، ص410.

[5] سیر الاعلام النبلاء، الذهبی، شمس الدین، ج13، ص319.