جلسه 1395/07/03

بسم الله الرحمن الرحیم



ياران امام زمان # در دوران ظهور

موضوع:یاران امام زمان # در دوران ظهور
ادامه بررسی روایات مربوط به نقش حضرت عیسی×
ادامه بررسی سند روایت5
کعب الاحبار[1]
از نظر عامه:
بعضی از صحاح ششگانه از او روایت نقل می کنند اما تصریح به وثاقت ایشان کمتر دیده شده است، و تنها از معاویه تایید دارد چون ایشان به عنوان واعظ سلطان و یک شخص درباری بود:
قال معاویة: الا ان اباالدرداء احد الحکما، الا ان عمرو بن عاص احد الحکما، الا ان الکعب احد العلما ان کان عنده لعلم کالثمار و ان کنا فیه لمفرطین. ان کان من اصدق هؤلاء المحدثین الذین یحدثون عن الکتاب و ان کنا مع ذلک لنبلو علیه الکذب.[2]
[3]

معاویه گوید: بدرستی که ابو درداء یکی از حکما است، بدرستی که عمرو بن عاص یکی از حکما است، بدرستی که کعب یکی از علما است، علم زیادی دارد، درخت پر میوه است اگر چه ما در حق ایشان تفریط کردیم (یعنی از علم ایشان استفاده نکردیم). همچنین معاویه در مورد او می گوید: او از راستگوترین محدثین است که از کتاب های آسمانی نقل می کند اگر چه احتمال خلاف در او است.
ایشان از نظر ما مردود است و از نظر عامه هم توثیق محکمی ندارد.
مرحوم ابن شهر آشوب از ایشان مطلبی را نقل می کند که شاید شاهدی باشد بر اینکه ایشان از طرفداران امیر المومنین × بوده است، البته این از نوع اجتهاد در مقابل نص است چون روایاتی هست که امیر المومنین × او را از مسجد طرد کرد و در مورد او فرمودند: او کذاب است.
طرفدار بودن ایشان از امیر المومنین × اشاره به قصه ای است که مرحوم شوشتری از ابن شهر آشوب نقل می کند که روزی خلیفه ی دوم (ایشان در زمان خلیفه ی دوم اسلام آورده است) به کعب گفت:
حدثنا عن شیء من التورات فی هذه الامه قال: جیء فی التوراة: لایدخل الجنه من امة محمد الا القلیل الذین اتوا بعده فقال: علی ×: ویحک یا کعب أتدری ما قلت؟ قال: نعم قال ×: و لم لایدخل الجنه و هم یشهدون ان لا اله الا الله و یشهدون ان محمد رسول الله و یصومون و یصلون؟ فقال: یا علی انک لتعلم ذلک و هو انهم سیظلمون الصدیق هذه الامة و عالمه الاکبر و خلیفة نبیه من بعده حقا فرکب حماره منتقلا الی القبا
فقال عمر: عهد الله علیّ ان لم یخرج ممّا قال لأضربن عنقه ایتونی به الساعة فلما جیء به و جلس عنده قال له فی ذلک فقال کنت علی ان اکتمه و لااذکره و ان اردت صدقتک و بحت به فقال: اصدقنی و بحتی بینی و بینک فقال: هو والله علی بن ابی طالب ×، قال: لکذلک لقد ظلت امة محمد | و عموا من بعده و ما حفظوا وصیته.[4]

در مورد این امت در تورات چه هست؟ گفت: در تورات آمده است که از امت پیامبر اکرم | عده کمی وارد بهشت می شوند کسانی که بعد از پیامبر آمدند، علی بن ابی طالب × آنجا نشسته بودند، فرمودند: فهمیدی چه گفتی؟ گفت: بله امام × فرمودند: چرا از امت اسلام بسیاری وارد بهشت نشوند در حالی که آن ها شهادت به یگانگی خداوند می دهند و شهادت به رسالت نبی مرسل می دهند و روزه می گیرند و نماز می خوانند؟
گفت: خودت می دانی، آن ها به صدیق این امت ظلم می کنند، بزرگترین عالم این امت، خلیفه ی حق بعد از نبی |. این را گفت و سوار مرکبش شد و به طرف قبا رفت.
عمر گفت: به خدا قسم اگر از حرف خودش برنگردد گردنش را می زنم، همین الآن او را نزد من بیاورید، چون برگشت و نزد او نشست، عمر گفت: چه گفتی؟ حرف بزرگی زدی و رفتی، صدیق امت کیست و به چه کسی ظلم می شود؟ گفت: پس تصمیم داشتم بیش از این نگویم اگر خواستی من حرف راست را می گویم خلیفه ی دوم گفت: علنی نمی خواهد بگوئی، به من بگو چه در تورات است؟
پس گفت: به خدا قسم او علی بن ابی طالب × است. عمر گفت: اینطور که تو می گوئی، امت پیامبر | گمراه شدند و کور شدند و وصیت او را حفظ نکردند.
کسی که ناقل یک چنین روایتی باشد، اصولا باید فرد خیلی معتقدی باشد،
اما مرحوم شوشتری اولا در صحت این خبر تشکیک می کند سپس می فرماید:
لیس فیه اثر لدفع الطعن عنه لأنّ نطقه فی موضع بالحق بلاثمر بعد کون قوله و عمله فی سائر المواضع علی خلافه کنطق عمر و ابی بکر بالحق و انما صدور مثله من مثلهما من اتمام الحجة من الله علی الناس
بر فرض صحت خبر، هیچ دلیلی در آن بر تبرئه ی ایشان نیست چون نطق به حق ایشان در اینجا بعد از اینکه نطق و عمل ایشان در سائر مواضع بر خلاف بوده، اثری ندارد مانند نطق فلانی (عمر) به حق و صدور حرف حق از مثل این دو به جهت اتمام حجت خداوند بر مردم است.
نتیجه:
این روایت اولا به پیامبر | منتهی نمی شود بلکه حرف کعب است ثانیا سند آن مورد اشکال است، البته روایاتی که متضمن فضائل اهل بیت علیهم السلام است را مادامی که با اصول مذهب و دیگر روایات مسلمه مخالف نباشد، می پذیریم و این روایت با اعتقادات مذهب کاملا مطابق است، اما در این روایت است که امام زمان # شبیه حضرت عیسی × است و این تعارض دارد با روایاتی که ایشان را شبیه پیامبر اکرم | معرفی می کند.
بسیاری از اهل سنت از چنین روایاتی و ادله بی اطلاع هستند لذا مخالفند و قبول نمی کنند، اگر از آن خبر دار شوند ممکن است که برگردند و هدایت شوند.
د) دلالت روایت
در این اثر چند مطلب هست:
1. اینکه حضرت عیسی × بر نصارای روم و چین احتجاج می کند و همه را مسلمان می کند و حجت و دلیل ایشان حضرت مهدی # است.
2. اینکه حضرت مهدی # شبیه ترین مردم به حضرت عیسی × است، این تنها در این روایت است و واقعیت غیر از این است، ایشان شبیه ترین مردم به رسول الله | می باشد.
3. در این روایت برای ظهور امام زمان # بعد از غیبت علائمی بیان می کند:
طلوع نجم الاحمر: در بعضی روایات نجم الآخر دارد.
خراب الزوراء: زوراء در این نص ری است. تعبیر (و هی ری) اولا معلوم نیست که از خود روایت باشد، ممکن است تفسیر بعدی ها باشد و مانند آن بسیار داریم: در صحیح مسلم وقتی حدیث ثقلین را نقل می کند، می آورد که زید بن ارقم گفت: اهل بیت پیامبر | زنان ایشان نیستند بلکه آل عقیل، آل جعفر و.. این بیان زید است در حالی که برای فهم مراد از اهل بیت علیهم السلام باید از خود پیامبر اکرم | سوال کنند و خود پیامبر اکرم | اهل بیت علیهم السلام را مشخص کردند. ثانیا بر فرض قبول اینکه حرف خود کعب باشد، حرف او برای ما ارزشی ندارد.
تحقیقی در مورد «زوراء»:
زوراء همان بغداد است. زوراء اطلاق دیگری غیر از بغداد هم دارد و آن منطقه ای در مدینه است.
معجم البلدان: تأنیث الازور و هو المائل و الازورار عن شیء العدول و به سمیت دجلة البغداد الزوراء[5]

قال الازهری : مدینة الزوراء ببغداد فی الجانب الشرقی سمیت الزوراء لازورار فی قبلتها و قال غیره: الزوراء مدینة ابی جعفر فی جانب الغربی و الزوراء موضع عند سوق المدینة قرب المسجد و مرتفع کالمنارة[6]

مجمع البحرین: " الزَّوْرَاءُ" بالفتح و المد: بغداد و موضع بالمدينة يقف المؤذنون على سطحه للنداء الثالث قبل خروج الإمام ليسعوا إلى ذكر الله و لا تفوتهم الخطبة و النداء الأول بعده عند صعوده للخطبة و النداء الأول بعده عند صعوده للخطبة و الثاني الإقامة بعد نزوله من المنبر- قاله في المجمع. قال: و هذا الأذان أمر به عثمان بن عفان. و" الزَّوْرَاءُ" في شعر ابن أبي عقبة:
هُوَ جَبَلٌ بِالرَّيِّ يُقْتَلُ فِيهِ ثَمَانُونَ أَلْفاً مِنْ وُلْدِ فُلَانٍ كُلُّهُمْ يَصْلُحُ لِلْخِلَافَةِ يَقْتُلُهُمْ أَوْلَادُ الْعَجَمِ- كَذَا مَرْوِيٌّ عَنِ الصَّادِقِ × و ربما كان ذلك في دولة القائم ×[7]

زوراء به فتح و مد بغداد است و موضعی در مدینه است که موذن ها برای اذان سوم (از بدعت های عثمان) بر روی آن می ایستادند...
و زوراء در شعر ابن ابی عقبه:
و در زوراء نحر می شوند از آن ها تا نزدیک ظهر      هشتاد هزار نفر کشته می شوند
زوراء کوهی در ری است که در آن اولاد عجم (غربی ها) هشتاد هزار نفر از فرزندان فلانی که همگی صلاحیت خلافت را دارند را می کشند همچنان که از امام صادق × روایت شده است و چه بسا این در دولت حضرت قائم × باشد.
زوراء در روایات:
از چند روایت از امام صادق × استفاده می شود که زوراء همان بغداد است:
1. عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُفَضَّلِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَال:...
فَيَقُولُ الرَّجُلُ كُنْتُ وَ أَخِي فِي جَيْشِ السُّفْيَانِيِ وَ خَرَّبْنَا الدُّنْيَا مِنْ دِمَشْقَ إِلَى الزَّوْرَاءِ وَ تَرَكْنَاهَا جَمَّاءَ وَ خَرَّبْنَا الْكُوفَةَ وَ خَرَّبْنَا الْمَدِينَةَ وَ كَسَرْنَا الْمِنْبَرَ[8]

پس آن مرد گوید: من و برادرم در لشکر سفیانی بودیم، دنیا را از دمشق تا زوراء خراب کردیم و آن ها را تل خاک کردیم و کوفه را هم ویران کردیم و مدینه را هم ویران کردیم.
طبق این روایت اصلا سفیانی وارد قسمت های مرکزی ایران نمی شود، حدود قلمرو فعالیت سفیانی شام، عراق، حجاز و بخشی از جنوب ایران است.
در تعلیقه ی این روایت آمده است:
هذا أيضا من مخايله، فان جيش السفيانى لا تصل الى المدينة بل يخسف بهم بالبيداء حين يتوجهون إليها من دمشق.
آمدن سفیانی به مدینه از اوهام و خیالات است، چون جیش سفیانی به مدینه نمی رسد بلکه در بیداء در زمین فرو می روند هنگامی که از دمشق به سمت مدینه می آیند.
به نظر ما این صحیح نیست چون در معالم الحجاز هست که بیداء الآن مرکز آموزش و پرورش مدینه است (وسط شهر قرار گرفته است).

[1] کعب سال 34 فوت شده است.

[2] تهذیب الکمال، ج15، ص402.

[3] تهذيب الكمال في اسماء الرجال، المزي، جمال الدين، ج24، ص192.

[4] قاموس الرجال، محمدتقی شوشتری، ج8، ص576.

[5] معجم البلدان، ياقوت الحموي، ج3، ص155.

[6] معجم البلدان، ياقوت الحموي، ج3، ص156.

[7] مجمع البحرین، الشيخ فخر الدين الطريحي، ج3، ص320، ط الحسینی.

[8] بحار الانوار، العلامة المجلسي، ج53، ص10، ط دارالاحیاء التراث.