جلسه 1395/02/25

بسم الله الرحمن الرحیم



اصحاب امام زمان در زمان ظهور

موضوع: اصحاب امام زمان در زمان ظهور
نجم بن اعین
از جمله کسانی که از او به عنوان یکی از اصحاب امام زمان در زمان ظهور یاد شده است، نجم بن اعین است. در روایتی از امام صادق علیه السلام نقل شده است که ایشان «کان مجاهدا (مجاهرا) فی الرجعة» در رجعت جزء کسانی است که در راه خدا جهاد می کند یا علنی تبلیغ می کند.
این روایت در کتب قدما نیست و اولین کسی که آن را نقل می کند، مرحوم ابن داود حلی در کتاب رجال نقل می کنند و آدرس می دهند: (عق) این علامت اختصاری برای علی بن احمد عقیقی است یعنی ابن داود از عقیقی که از قدمای زیدیه است، نقل می کند، البته کتاب عقیقی در اختیار ما نیست.
منابع روایت
1. رجال ابن داود، ص357، ش1599
2. الخلاصه، علامه حلی، ص176 (روى العقيقي عن أبيه عن عمران بن أيان عن عبد الله بن بكير عن أبي عبد الله عليه السلام: أنه يجاهر في الرجعة)
3. مجمع الرجال قهپائی، ج6، ص174 از خلاصه ی علامه
4. تلخیص المقال، میرزا محمد استرآبادی ( مرحوم اردبیلی در جامع الروات می فرماید که استرآبادی این مطلب را نقل می کند.
5. جامع الروات، ج2، ص289 از تلخیص المقال از خلاصه
6. روضة المتقین، ج14، ص464
7. الایقاظ من الهجعه (اولین کتاب روائی که این حدیث را نقل می کند)، مرحوم حر عاملی، ص269 از خلاصه ی علامه
8. تنقیح المقال، ج3، ص267 از خلاصه و ابن داود
9. قاموس الرجال،
10. معجم الاحادیث المهدی علیه السلام،
مرحوم شوشتری می فرماید:
الظاهر ان العلامة حرّف علی العقیقی، روی العقیقی جهاد حمران بن اعین فالعلامة بدّل حمران بالنجم لان العلامة لم یذکر ذلک فی حمران مع ذکره فی میسره
تحریفی در عبارت شده است.
در بحث میسر ابن عبد العزیز روایتی از ابو بصیر نقل شده از امام صادق علیه السلام که فرمودند: کانی بحمران بن اعین و میسر ابن عبد العزیز یخبطان الناس باسیافهما بین الصفا و المروه گویا می بینم حمران بن اعین و میسر بن عبد العزیز را که با شمشیر مخالفین حق را بین صفا و مروه می زنند. این خیلی مهم است، مخالفان حضرت قبل از جبهه گیری یهود علیه امام زمانعلیه السلام، این سلفی ها و پسمانده های بنی امیه در مکه موضع گیری می کنند و امام علیه السلام این دو نفر را به جنگ آنها می فرستد.
بعد می فرماید: دلیل ما بر تحریف این است که در این روایت اسم دو نفر برده شده است حمران و میسر، علامه در ترجمه ی میسر حدیث را نقل می کند ولی در ترجمه ی حمران حدیث را نقل نمی کند و اصلا ما نجم بن اعین در کتب رجالی نداریم. به نظر ما هم نجم نیست بلکه حمران است اما نمی توان گفت که علامه حلی تحریف کرده است، اشتباه در این حد از ایشان بعید است به هر حال باید همان حمران باشد و اشتباه از نساخ باشد.
معنای حدیث:
مرحوم مامقانی به معنای «یجاهد فی الرجعة» می پردازند.[1]
در رجعت مگر ما دوباره جنگی داریم کل جنگ امام علیه السلام با دشمنان به یک سال نمی کشد و تمام می شود و دنیا امن و امان است، ایشان رجعت را بعد از دوران امام زمان می داند لذا می فرماید یعنی چه بعد از دوران امام زمان دوباره جنگی باشد!!
فسر بعضهم یجاهد فی الرجعة یعنی یجاهد مع صاحب الزمان و انت خبیر ان صاحب الامر روحی فداه یظهر اولا ثم یرجع بعد رجعة الائمه فجهاد نجم انما هو فی ظهوره لا فی الرجعة و اطلاق الرجعة علی ظهوره خلاف الظاهر و انما الظاهر من رجعته رجعۀ النبی و الائمه علیهم السلام التی هی من خواص مذهب الشیعة و ضروریاته و الذی یظهر لی ان المراد من مجاهدته فی الرجعة و اصراره علی اثبات الرجعة الائمه باقامة الدلائل و البراهین علیها عند منکریها
امام علیه السلام دو دفعه می آید، اولین آن همان وعده ی الهی است و پس از آن، امام زمان علیه السلام دوباره رجعت دارند.
مستندات ایشان همان روایات مهدیین است که بعضی تلاش می کنند 24 امام مطرح کنند البته که ما 24 امام نداریم و هر کس این حرف را بزند از مذهب و بلکه از اسلام خارج شده است چون حتی اهل سنت هم نمی گویند پیامبر صلی الله علیه و آله فرموده است که ائمه 24 نفر است بلکه می گویند پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود الائمة اثنی عشر الخلفاء اثنی عشر
پس این بعد از دوازده امام، دوازده مهدی یعنی چه؟
اولا ما بررسی کردیم سند این روایات مشکل دارد، بر فرض رفع مشکل سند این مهدیین غیر ائمه علیهم السلام نیستند بلکه خود ائمه علیهم السلام هستند که بعد از امام زمان رجعت می کنند و دوازدهمین آن ها خود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است، پس مهدیین اشاره به یازده امام به همراه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. بعضی هم می گویند: مراد از مهدیین دوازده امام است که خود امام زمان هم رجعت می کند.
مرحوم مامقانی می فرماید که یجاهد فی الرجعة که نسبت به نجم بن اعین است، این جهاد ایشان در رکاب امام زمان علیه السلام است و امام زمان هم رجعتی دارد ولی در رجعت امام زمان دیگر جنگی نیست تا ایشان بیاید و بجنگد (روایات دارد که اسلحه خیلی ارزان می شود عوض آن ابزار کشاورزی گران می شود یعنی مردم به آبادی و آبادانی می پردازند) و اینکه بگوئیم روایت فرموده یجاهد فی الرجعة یعنی یجاهد در زمان ظهور امام زمانعلیه السلام، این خلاف ظاهر است چون ظاهر از رجعت هر جا در اخبار گفته بشود یعنی رجعت النبی و الائمه نبی مکرم صلی الله علیه و آله و ائمه علیهم السلام رجعت می-کنند.
این از مسلمات است اما بحث در تفصیلات آن است، ما از صاحب کتاب تاریخ ما بعد الظهور گله مندیم از ایشان تعجب آور است، اشکالاتی غیر مناسب و غیر وارد که مناسب با شأن ایشان هم نیست، مطرح می کند و رجعت را زیر سوال می برد، رجعت به فرمایش مرحوم مجلسی بیش از دویست روایت صریح دارد و به فرمایش علامه ی طباطبائی در تفسیر المیزان بیش از پانصد روایت دارد که متواتر و بی نیاز از بررسی سندی است، مرحوم والد ما می فرماید که 600 روایت؛ لذا این حجم از روایات برای ما علم می آورد قطع می آورد که رجعتی هست و پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه علیهم السلام برمی گردند.
اما تفصیلات رجعت: با هم آمدن یا نیامدن ائمه علیهم السلام، به ترتیب آمدن ائمه علیهم السلام، آیا حکومت می کنند، اگر حکومت می کنند چقدر حکومت می کنند، کجا رحلت می کنند و کجا دفن می شوند؟ آیا الزامی به اعتقاد به تفاصیل وجود دارد؟
اگر روایتی معتبر بود، به تفصیل می پذیریم؛ ولی اگر نبود، همان اصل اعتقاد به رجعت ما را کافی است.
مرحوم مامقانی می فرماید: هر کجا در روایات رجعت گفته شده، یعنی رجعت پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه علیهم السلام که از اختصاصات عقاید ما و از اعتقادات ضروری ما است.
مرحوم مجلسی هم گفته اند که رجعت از اختصاصات مذهب شیعه است؛ ولی ظاهرا کسانی هستند که به عنوان شیعه هم مطرح نیستند، ولی قبول دارند. ابن ابی الدنیا کتابی دارد من عاش بعد الموت و در آن وقوع رجعت را بیان می کند نه امکان آنرا و لیستی از رجعت در امت های قبل را می دهد الم تر الی الذین خرجوا من دیارهم و هم الوف می گوید هفتاد هزار بودند همگی برگشتند و تفصیل این جریان را بازگو می کند، کسانی را که حضرت عیسی زنده کرد نام می برد و اینکه چقدر عمر کردند و سپس رجعت های در امت اسلام را بیان می کند.
ظاهرا همه اهل سنت می گویند که زید بن خارجه مرد و زنده شد و جریان او را بازگو می کنند. چرا از عامه کسی منکر این نیست؟ چون در آن قصه دارد که ایشان که برگشت سلام بر فلانی با تعبیرات خیلی مهم داد و بر خلیفه دوم نیز با تعبیرات خیلی مهم سلام داد و به سومی به عنوان شهید سلام داد، ولی از چهارمی صحبت نمی کند ولی از آن سه خلیفه با عظمت یاد می کند چون این جریان جزء کرامات و افتخارات برای خلفا است، همه آن را نقل می کنند و انکار نمی کنند بلکه فراموش می کنند که این رجعت است.
شاید به عنوان اعتقاد در کتب اعتقادی شان نیاورند اما عملا آن را قبول دارند. یا اینکه عامر بن واثله بن قتیبه در کتاب معارف ابن قتیبه تصریح می کند که ایشان از صحابه است و اعتقاد به رجعت داشته است در حالی که ابن حجر عسقلانی اعتقاد به رجعت را منتهای رفض و غلو در رفض می داند.
ما تشیع داریم، رافضی داریم، غالی در رفض داریم و اشدّ غلوا فی الرفض داریم ابن حجر در مقدمه می گوید اشد غلوا در رفض کسی است که اعتقاد به رجعت داشته باشد.[2]

معارف ابن قتیبه می گوید: عامر بن واثله جزو صحابه پیامبرصلی الله علیه و آله است و به رجعت معتقد بود.[3]
یا باید رجعت را بپذیرند یا اینکه باید از مبنایشان یعنی عدالت همه ی صحابی برگردند چون قائل اند که کسی که اشد فی الرفض باشد از اسلام خارج است. اصبغ بن نباته هم از تابعین و معتقد به رجعت است.
مرحوم مامقانی می فرماید:
آن چیزی که به نظر من می رسد جهاد نجم بن اعین در رجعت یعنی ایشان در حال حیات خود بحث می کرده با مخالفین در مورد رجعت و با دلائل و براهین برای آن ها رجعت را اثبات می کرد.
کلام ایشان خلاف ظاهر روایت است چون ظاهر آن، این است که بعد از رحلتش وقتی رجعت کرد جهاد می کند. به نظر ما این نظر و برداشت جای تامل دارد.
لذا مرحوم شوشتری می فرماید:
بل المراد ان المیسر یرجع فی الرجعة و یجاهد المخالفین مع اصحاب الامامعلیه السلام
بلکه مراد این است که میسر بن عبد العزیز رجعت می کند و همراه اصحاب امام با مخالفین جهاد می کند.
اسمی به عنوان نجم در کتب رجالی نداریم و ظاهرا همان حمران است و ظاهر روایت هم این است که رجعت می کند و در رکاب امام زمان می جنگد.
 

[1] تنقیح المقال، ج2، ص264.

[2] . هدی الساری.

[3] . المعارف.