جلسه 1394/12/02

بسم الله الرحمن الرحیم



بررسي شخصيت زنان ذكر شده در روايت هفتم

موضوع: بررسی شخصیت زنان ذکر شده در روایت هفتم
اول) قنواء دختر رشید
ایشان دختر حضرت رُشید هَجری می باشد[1]
. رشید از بزرگان تابعین و از اصحاب امیر المؤمنین علیه السلام و امام حسن و امام حسین علیهما السلام است و بعضی نیز گفته اند که از اصحاب امام سجاد علیه السلام است، لکن از اصحاب امام سجاد علیه السلام بودن بعید است چون گفته شده است که او به دست زیاد کشته شده است اگرچه بعضی هم گفته اند که او به دست عبیدالله بن زیاد کشته شده است.
در وجیزه و بلغه آمده است که ثقة و معروف است ولی بعضی درشخصیت او تأمل کرده اند که در تأمل آن ها باید تأمل کرد.
مرحوم وحید بهبهانی از بعضی ها نقل می کند که در توثیق ایشان اعتراض کرده اند که نباید توثیق می شد، نهایت چیزی که در مورد ایشان می توان گفت اینکه کارهای او مشکور است.
همین حرف را در مورد عمر بن عبدالعزیز که طاغوت است هم می گویند که عمل او مشکور است.[2]

خبر از مرگ افراد، شهادت افراد و گرفتاری های جامعه به او داده شده است. این خود افاده ی توثیق می کند. (یعنی علم منایا داشته است)
مرحوم بهبهانی می فرماید: ظاهرا حرف همانی است که جزائری و مرحوم مجلسی فرمودند که جلیل است و به نظر می رسد که کفعمی هم گفته که ایشان از بوابین دربان و بواب ائمه ی معصوم بوده است.
مرحوم مامقانی می فرماید: در جلالت ایشان واینکه ایشان از اهل علم و عالم به علم بلایا و منایا بوده است شکی نیست و اصلا معقول نیست که کسی به این مرتبه برسد و عدل و ثقه نباشد واز کسانی نباشد که خداوند ملکه ای برای او مقرر کرده که این ملکه او را از مخالفت با خداوند عز و جل نگه داشته است و روایاتی که به فضل ایشان و جلالت ایشان ناطق است از حد استفاضه گذشته است.
بعد می فرماید که من بعضی از آن را برای دفع توهم بعضی کج سلیقه ها که در مقام قدح رشید برآمدند، بیان می کنم.
و أما الروايات التي رواها الكشي في ترجمته فقد قال رشيد الهجري: حدثني أبو أحمد و نسخت من خطه، حدثني محمد بن عبد الله بن مهران قال: حدثني محمد بن علي الصيرفي، عن علي بن محمد بن عبد الله الحناط، عن وهيب بن حفص الجريري، عن أبي حيان البجلي، عن قنواء بنت رشيد الهجري، قال: قلت لها: أخبريني ما سمعت من أبيك.
قالت: سمعت أبي يقول: أخبرني أمير المؤمنين علیه السلام
فقال: يا رشيد كيف صبرك إذا أرسل إليك دعي بني أمية فقطع يديك و رجليك و لسانك قلت: يا أمير المؤمنين آخر ذلك إلى الجنة؟ فقال: يا رشيد أنت معي في الدنيا و الآخرة.
قالت: فو الله ما ذهبت الأيام حتى أرسل إليه عبيد الله بن زياد الدعي فدعاه إلى البراءة من أمير المؤمنين ع، فأبى أن يبرأ منه، فقال له الدعي: فبأي ميتة قال لك تموت؟ فقال له: أخبرني خليلي أنك تدعوني إلى البراءة منه، فلا أبرأ فتقدمني فتقطع يدي و رجلي و لساني.
فقال: و الله لأكذبن قوله فيك، فقدموه فقطعوا يديه و رجليه و تركوا لسانه فحملت أطراف يديه و رجليه فقلت: يا أبت هل تجد ألما مما أصابك؟ فقال: لا يا بنية ألا كالزحام بين الناس، فلما احتملناه و أخرجناه من القصر اجتمع الناس حوله، فقال: ائتوني بصحيفة و دواة أكتب لكم ما يكون إلى يوم الساعة.
فأرسل إليه الحجام حتى قطع لسانه فمات رحمة الله عليه في ليلته.
قال: و كان أمير المؤمنين علیه السلام يسميه رشيد البلايا و قد كان ألقى إليه علم البلايا و المنايا و كان في حياته إذا لقي الرجل، قال له: فلان أنت تموت بميتة كذا و تقتل أنت يا فلان بقتلة كذا فيكون كما يقول رشيد و كان أمير المؤمنين علیه السلام يقول: أنت رشيد البلايا - أي تقتل بهذه القتلة - و كان كما قال أمير المؤمنين علیه السلام.
روایاتی را ایشان از کشی نقل می کند که سند آن هم به قنواء منتهی می شود.
ابی حیان بجلی می گوید: بعد از شهادت رشید به دختر او قنواء گفتم مرا خبر بده به آنچه از پدرت شنیدی. قنواء گفت: شنیدم از پدرم که گفت: امیر المؤمنین علیه السلام به من خبر داد: چگونه خواهد بود وضعیت تو، ثبات و استقامت تو اگر آن کسی که بنی امیه او را به خود نسبت می دهند (زیاد) تو را بطلبد و دست و پا و زبانت را قطع کند. گفتم : ای امیر المؤمنین علیه السلام آخر کار من چگونه خواهد بود؟ آیا بهشتی هستم؟ پس امام علیه السلام فرمودند: ای رشید! تو در دنیا و آخرت با من خواهی بود.
قنواء گفت: به خدا قسم چند روزی نگذشته بود که عبید الله او را فرا خواند پس او را به برائت از امیر المؤمنین علیه السلام دستور داد. پس تبری نجست. پس ابن زیاد به او گفت: علی علیه السلام کشتن تو را چگونه خبر داده؟ گفت: حبیب من به من خبر داد که تو مرا فرا می خوانی که از او تبری بجویم ولی تبری نمی جویم. پس تو دو دست و دو پا و زبان مرا قطع می کنی.
گفت: به خدا قسم به صورتی تو را بکشم که تکذیب قول علی علیه السلام باشد پس دو دست و دو پای او را قطع کردند و زبان او را رها کردند.
قنواء می گوید: من بدن بدون دست و پای او را برداشتم و به پدرم گفتم: ای پدرم! آیا از آنچه به تو شد احساس درد هم می کنی؟ گفت: نه ای دخترم در حد فشار ازدحام مردم احساس درد می کنم پس پدرم را در بر گرفتم و او را از قصر خارج کردم و مردم اطراف او جمع شدند. پس گفت: برایم کاغذ و قلم بیاورید تا برای شما آنچه اتفاق می افتد تا قیامت را بنویسم.
خبر به ابن زیاد رسید. پس به دنبال حجام فرستاد که زبان او را قطع کند. آنگاه زبان او را قطع کرد و در همان شب رحلت کرد.
امیر المؤمنین علیه السلام به او فرموده بودند: که گرفتاری ها به تو خواهد رسید و علم بلایا و منایا به او القا کردند و در حیاتش چنین بود که اگر به کسی برخورد می کرد می گفت: تو به مرگ طبیعی می میری و به شخص دیگر می گفت: تو کشته می شوی، فلانی تو را می کشد پس همانطور که گفته بود می شد و امیر المؤمنین علیه السلام به او فرمودند: تو هم متحمل بلایا می شوی و کشته می شوی و همانطور که امام علیه السلام فرمودند، شد.
این روایت دلالت بر جلالت رشید است. به این روایت اشکال می کنند که سند آن مشکل دارد.
نظرمرحوم مامقانی:
به آنچه امیر المؤمنین علیه السلام به رشید فرمودند نگاه کن: که تو با من در دنیا و آخرت هستی و به ایشان علم بلایا و منایا را تعلیم داد. آیا ممکن است به کسی که مرتکب معاصی شده است چنین مورد توجه امام باشد، تنها کسی چنین شایستگی دارد که ایمان او مانند پاره های آهن باشد و کسی که به این درجه از ایمان باشد اصلا مخالفت او معقول نیست. ببین چقدر ایشان ولایتمدار و مشتاق امام علیه السلام و بهشت بود که اصلا احساس درد نمی کند. این جز مرتبه عشق به حق نیست که مخالفت با آنچه حق کراهت دارد برای آن معقول نیست. شاید شما گمان کنی که چون روایت به قنواء منتهی می شود و او یک زن است وشأن زن ها این است که خبر آن ها محل وثوق نباشد اما می گویم: جلالت و قوت ایمان و متفانی بودن او در محبت حق را که از دروغ و سایر گناهان مانع است را در قول او به پدرش که آیا از آنچه به تو رسیده احساس درد می کنی؟ مشهود است که اگر چنین نبود و مرتبه بالائی از تقوا و ایمان نداشت، چنین سؤالی نمی کرد و این نشان می دهد که عدم درد پدر را درک می کند پس سؤال او از پدر کشف می کند که ایمان این دختر مثل ایمان پدر او است واین میوه ی همان شجره طیبه است و من همین سؤال را دلیل بر قبول روایت او قرار می دهم همانطور که به روات ثقات اعتماد می کنم.
نظر فرزند مرحوم مامقانی:
کسی که روی حرف های مولف و آنچه ما بیان کردیم دقت کند خواهد یافت که نه فقط ایشان ثقه است بلکه فوق وثاقت است و در قله ی وثاقت است و از افراد نادر و کمیاب است.

[1] بعضی گفتند که رشید از یکی از نقاط دور دست یمن است و بعضی دیگر گفته اند هجر اسم بحرین است و ایشان بحرینی است.

[2] مرحوم مامقانی.