جلسه 1394/10/12

بسم الله الرحمن الرحیم





ترجمه روایت :
خثعمی می گوید : امام صادقعلیه السلام فرمودند: ابلیس از خدا درخواست کرد که تا روز قیامت به من مهلت بده ولی خداوند نپذیرفت و فرمود تا وقت معلومی به تو مهلت می دهم، اگر وقت معلوم فرارسد ابلیس و تمام جنودش از زمان حضرت آدم ظاهر می شوند، رجعت آنها مصادف است با آخرین رجعت امیرالمومنین.
راوی می گوید: آیا رجعت مکرر است؟
امامعلیه السلام می فرمایند: بله ، همانا رجعت چندین بار حاصل می شود. هر امامی در هر قرنی وقتی که رجعت می کنند همه فجار و نیکوکاران زمان خودش با او رجعت می کنند. تا خداوند عزوجل نصرت دهد و مومن را بر کافر غالب کند و اگر آن وقت معلوم فرا رسید امیرالمومنینعلیه السلام با اصحابشان رجعت می کنند و ابلیس و اصحابش می آید و موعد و مصافشان در سرزمین فرات در منطقه ای نزدیک کوفه جنگ سنگینی به پا می شود که از روزی که خداوند انسان ها را خلق کرده چنین جنگی نظیر ندارد. گویا می بینم لشکر امیرالمومنینعلیه السلام حدود صد قدم عقب نشینی می کنند تا اینکه پاهایشان را داخل آب گذارند. در این هنگام آیات عذاب ظاهر می شود و کار تمام می شود و در این جنگ پیامبرصلی الله علیه و آله سلاحی از نور در دست دارند، وقتی نگاه ابلیس به پیامبرصلی الله علیه و آله می افتد عقب نشینی می کند و سرگردان می شود در این هنگام یارانش از او می پرسند کجا می روی ! ما در حال پیروزی هستیم، او می گوید من چیزی میبینم که شما نمی بینید و من از رب العالمین خوف دارم. پیامبرصلی الله علیه و آله او را دنبال می کند و از پشت ضربه ای بین دو کتف او می زند که با این ضربه خودش و تمام اصحابش از بین می روند و اینجاست که خداوند مورد عبادت قرار می گیرد و احدی شرک نمی ورزد و امیرالمومنینعلیه السلام چهل و چهار هزار سال حکومت می کند تا این که از یک مرد هزار فرزند پسر به دنیا می آید. در این هنگام جهان مانند بهشت می شود و مسجد کوفه و اطرافش و دنیا خرم و آباد می شود.
توضیح روایت :
شاهد ما در این روایت هلاک ابلیس و عدم فایده پشیمانی ابلیس و عدم پذیرش توبه اوست و به دست پیامبرصلی الله علیه و آله کشته می شود و در روایت قبل در مسجد کوفه و به دست امام زمان و در روایت قبل به دست حضرت رسول اللهصلی الله علیه و آله کشته می شود ولی قابل جمع هستند که چند قدر متیقن دارد: یکی کشته شدن ابلیس و دوم کشته شدن به دست معصوم است و روایت حضرت عیسی و پیامبرصلی الله علیه و آله شاید قابل جمع باشد چون در این روایت آمده است رسول الله که شاید بتوان حمل بر حضرت عیسی کرد. ولی اصل معنای کشته شدن ابلیس در دوران امام زمان مستفیض است.
ب) منابع روایت :
مختصر بصائر الدرجات ، مرحوم حلی ، ص26
الرجعه ی ، استر آبادی متوفی 1088 ، ص34
نوادر الاخبار ، مرحوم فیض ، ص290
الایقاظ من الهجعه ی بالبرهان علی الرجعه ی ، شیخ حرعاملی ، ص 361 ، ب10
بحارالانوار ، مرحوم مجلسی ، ج53 ، ص42 به نقل از مختصر بصائر
بعد از بحار از قرن 12 تا الان احدی این روایت را نقل نکرده است و گفتیم عدم اکثار نقل روایت مویدی بر عدم قبول آن روایت است و اعراض از روایت دلیل بر ضعف است.
ج) بررسی سند روایت :
عن محمد بن الحسين بن أبي الخطاب، عن موسى بن سعدان، عن عبد الله بن القاسم الحضرمي، عن عبد الكريم بن عمرو الخثعمي، قال: سمعت أبا عبد الله (عليه السلام)
1. عبدالکریم بن عمرو الخثعمی
نظر مرحوم نجاشی :
قال النجاشي: عبد الكريم بن عمرو بن صالح الخثعمي، مولاهم كوفي، روى عن أبي عبد الله و أبي الحسن ع، ثم وقف على أبي الحسنعلیه السلام كان ثقة، ثقة، عينا يلقب كرام، له كتاب، يرويه عدة من أصحابنا.[1]

آقای نجاشی ایشان را توثیق می کند و می فرماید از وجوه طایفه بود و لقب ایشان کرام بود.
نظر شیخ طوسیرحمه الله:
عبد الكريم بن عمرو الخثعمي له كتاب أخبرنا به الشيخ المفيد رحمه الله و الحسين بن عبيد الله، عن أبي جعفر بن بابويه عن أبيه، عن سعد و الحميري، عن محمد بن الحسين بن أبي الخطاب و أحمد بن محمد، عن أحمد بن محمد بن أبي نصر البزنطي عنه، و لقبه كرام.[2]

شیخ طوسیرحمه الله هم ایشان را نقل می کند و می فرماید کتاب ایشان را استاد ما شیخ مفیدرحمه الله برایمان نقل کرده است.
نظر شیخ مفیدرحمه الله:
عد الشيخ المفيد في رسالته العددية الكرام الخثعمي من الفقهاء الأعلام و الرؤساء المأخوذ عنهم الحلال و الحرام الذين لا يطعن عليهم و لا طريق لذم واحد منهم.[3]

شیخ مفیدرحمه الله در کتابی به نام الرسالۀ العددیه فرموده است ایشان از فقهای سرشناس بوده است و حلال و حرام را از اینها می گرفته اند و اصلا جای ایراد و تضعیف ایشان نیست.
مشکل خثعمی :
مشکل ایشان، عقیدتی است؛ ایشان واقفی بوده است. بر امامت امام کاظمعلیه السلام توقف کرده است. ولی با وجود صدوق بودن و صدق مخبری بودن شخص دیگر مشکلی نیست حتی اگر امامی هم نباشد. مرحوم خویی به نحو دیگری از این اشکال جواب می دهند که ایشان واقفی نیست زیرا از ائمه اثنی عشر روایت نقل می کند و شخص واقفی از همه ائمه روایت نقل نمی کند. ولی طبق مبنای مرحوم خویی، هر چند ایشان واقفی باشد مشکلی در توثیقش ایجاد نمی کند. مرحوم خویی می فرماید همچنین نام ایشان در کامل الزیارات هم نقل شده است.

[1] معجم رجال الحديث، ج10، ص65.

[2] همان.

[3] همان، ص66.