جلسه 1394/02/22

بسم الله الرحمن الرحیم



شيوه قضاوت امام زمان در دوران ظهور

موضوع: شیوه ی قضاوت امام زمان × در دوران ظهور
مقدمه:
رویات متعددی را در مورد شیوه ی قضاوت امام زمان نقل کردیم، در این روایات تاکید شده بود که حضرت مهدی علیه السلام به شیوه ی حضرت داود علیه السلام حکم می کند. در این روایات تاکید بر این نکته شده است که بینه را مطالبه نمی کند، داوری ایشان بر اساس علم است و مستند قضاوت الهام خداوند است و امور پنهان را آشکار می کند.
امتیازات حضرت سلیمان و داود علیهما السلام در قرآن:
قرآن کریم نسبت به حضرت سلیمان و حضرت داود، امتیازات و جایگاه و مراتبی را قائل است:
1. برخوردار بودن از علم ویژه:
«وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ عِلْمًا وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي فَضَّلَنَا عَلَى كَثِيرٍ مِّنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ» ﴿نمل/ 15﴾
و به راستى به داوود و سليمان دانشى عطا كرديم و آن دو گفتند ستايش خدايى را كه ما را بر بسيارى از بندگان باايمانش برترى داده است.
2. دانستن زبان پرندگان:
«وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ» ﴿نمل/16﴾
و سليمان از داوود ميراث يافت و گفت اى مردم ما زبان پرندگان را تعليم يافته ايم و از هر چيزى به ما داده شده است راستى كه اين همان امتياز آشكار است.
 
3. داشتن قدرت های غیبی:
«فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَكُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ وَكُنَّا فَاعِلِينَ» ﴿انبیاء/ 79﴾
پس آن [داورى] را به سليمان فهمانديم و به هر يك [از آن دو] حكمت و دانش عطا كرديم و كوهها را با داوود و پرندگان به نيايش واداشتيم و ما كننده [اين كار] بوديم
«اصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ذَا الْأَيْدِ إِنَّهُ أَوَّابٌ» ﴿ص/ 17﴾
بر آنچه مى گويند صبر كن و داود بنده ما را كه داراى امكانات [متعدد] بود به ياد آور آرى او بسيار بازگشت كننده [به سوى خدا] بود.
مراد از تشبیه قضاوت های امام زمان علیه السلام به قضاوت های حضرت داود علیه السلام:
ممکن است این طور گفته شود که قضاوت های سلیمان و داود، یک نوع قضاوت های ویژه ی آنان بوده است و از این نظر بر دیگران امتیاز داشتند و قضاوت آن ها بر مبنای یکی از این دو بوده است:
1. علم غیب الهی
2. فنون و شگردهای بازجوئی که نتیجه آن علم است.
البته هیشه قضاوت های ایشان اینطور نبوده و معمولا بر مبنای همان قسم و بینه بوده است ولی گاهی از این شیوه استفاده می کردند.
بعضی می خواهند این را بگویند که در تشبیه قضاوت های امام علیه السلام به قضاوت های سلیمان و داود علیهما السلام، مراد یکی از این دو است:
1. خداوند به حضرت مهدی علیه السلام توانایی ماورائی و غیبی اعطا می کند که واقعیت ها برای ایشان کشف می شود و اجازه دارد بر اساس همان واقعیت ها حکم بکند و نیازی هم به بینه ندارد و این برای ائمه دیگر علیهم السلام بوده امّا اذن به قضاوت بر اساس آن را در این عالم نداشتند.
2. محتمل است محتوای این روایات تعبیر و نشانه از رشد دانش انسانی در دوران حضرت مهدی علیه السلام داشته باشد، امروزه از راه هائی برای کشف جرم استفاده می شود که قبلا نبوده است مانند: انگشت نگاری، چهره نگاری، تجزیه و تحلیل ژن و دیگر اجزای بدن که بوسیله ی این ها به آسانی به نتائج می رسند و بر اساس آن می توان قضاوت کرد، در دوران امام زمان علیه السلام این رشد علمی به بالاترین سطح خودش می رسد و راه های سریع تر و آسان تر برای بشر کشف می شود و امام علیه السلام از این راه ها استفاده می کنند.
امّا احتمال اول نادر است؛ چون: اولا در همان زمان حضرت داود علیه السلام هم کم بوده. ثانیا جامعه تحمل آن را ندارد لذا باید احتمال دوم را ترجیح بدهیم چون آن سازگارتر و طبیعی تر است.
احتمال دوم دو امتیاز دارد: اول اینکه اقناعی است و همه ی مردم می پذیرند. دیگر اینکه احتمال قابل تعمیم است. یعنی علاوه بر امام زمانعلیه السلام، قضاتی هم که از طرف حضرت مسئولیت قضا دارند را شامل می شود.
ما منکر پیشرفت های علمی در دوران امام علیه السلام نمی شویم امّا این تفسیر دوم یک تفسیر مادی محض است و لازمه ی این تفسیر این است که همه ی بشر از یک چنین ویژگی (قضاوت بر طبق واقع) برخوردار باشند و برای همه واقعیات مکشوف می شود.
نمونه ای از قضاوت های حضرت سلیمان و داود علیهما السلام:
1. عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ إِنَّ دَاوُدَ علیه السلام سَأَلَ رَبَّهُ أَنْ يُرِيَهُ قَضِيَّةً مِنْ قَضَايَا الْآخِرَةِ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ يَا دَاوُدُ أَنَّ الَّذِي سَأَلْتَنِي لَمْ أُطْلِعْ عَلَيْهِ أَحَداً مِنْ خَلْقِي وَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقْضِيَ بِهِ غَيْرِي قَالَ فَلَمْ يَمْنَعْهُ ذَلِكَ أَنْ عَادَ فَسَأَلَ اللَّهَ أَنْ يُرِيَهُ قَضِيَّةً مِنْ قَضَايَا الْآخِرَةِ قَالَ فَأَتَاهُ جَبْرَئِيلُ علیه السلام فَقَالَ لَهُ يَا دَاوُدُ لَقَدْ سَأَلْتَ رَبَّكَ شَيْئاً لَمْ يَسْأَلْهُ قَبْلَكَ نَبِيٌّ يَا دَاوُدُ إِنَّ الَّذِي سَأَلْتَ لَمْ يُطْلِعْ عَلَيْهِ أَحَداً مِنْ خَلْقِهِ وَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقْضِيَ بِهِ غَيْرُهُ قَدْ أَجَابَ اللَّهُ دَعْوَتَكَ وَ أَعْطَاكَ مَا سَأَلْتَ يَا دَاوُدُ إِنَّ أَوَّلَ خَصْمَيْنِ يَرِدَانِ عَلَيْكَ غَداً الْقَضِيَّةُ فِيهِمَا مِنْ قَضَايَا الْآخِرَةِ قَالَ فَلَمَّا أَصْبَحَ دَاوُدُ علیه السلام جَلَسَ فِي مَجْلِسِ الْقَضَاءِ أَتَاهُ شَيْخٌ مُتَعَلِّقٌ بِشَابٍّ وَ مَعَ الشَّابِّ عُنْقُودٌ مِنْ عِنَبٍ فَقَالَ لَهُ الشَّيْخُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ هَذَا الشَّابَّ دَخَلَ بُسْتَانِي وَ خَرَّبَ كَرْمِي وَ أَكَلَ مِنْهُ بِغَيْرِ إِذْنِي وَ هَذَا الْعُنْقُودُ أَخَذَهُ بِغَيْرِ إِذْنِي فَقَالَ دَاوُدُ لِلشَّابِّ مَا تَقُولُ فَأَقَرَّ الشَّابُّ أَنَّهُ قَدْ فَعَلَ ذَلِكَ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ يَا دَاوُدُ إِنِّي إِنْ كَشَفْتُ لَكَ عَنْ قَضَايَا الْآخِرَةِ فَقَضَيْتَ بِهَا بَيْنَ الشَّيْخِ وَ الْغُلَامِ لَمْ يَحْتَمِلْهَا قَلْبُكَ وَ لَمْ يَرْضَ بِهَا قَوْمُكَ يَا دَاوُدُ إِنَّ هَذَا الشَّيْخَ اقْتَحَمَ عَلَى أَبِي هَذَا الْغُلَامِ فِي بُسْتَانِهِ فَقَتَلَهُ وَ غَصَبَ بُسْتَانَهُ وَ أَخَذَ مِنْهُ أَرْبَعِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ فَدَفَنَهَا فِي جَانِبِ بُسْتَانِهِ فَادْفَعْ إِلَى الشَّابِّ سَيْفاً وَ مُرْهُ أَنْ يَضْرِبَ عُنُقَ الشَّيْخِ وَ ادْفَعْ إِلَيْهِ الْبُسْتَانَ وَ مُرْهُ أَنْ يَحْفِرَ فِي مَوْضِعِ كَذَا وَ كَذَا وَ يَأْخُذَ مَالَهُ قَالَ فَفَزِعَ مِنْ ذَلِكَ دَاوُدُ علیه السلام وَ جَمَعَ إِلَيْهِ عُلَمَاءَ أَصْحَابِهِ وَ أَخْبَرَهُمُ الْخَبَرَ وَ أَمْضَى الْقَضِيَّةَ عَلَى مَا أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْه [1]

از ابن محبوب از ابو حمزه از ابو جعفر علیه السلام نقل كرده كه حضرت فرمود:
داود علیه السلام از خداوند تقاضا كرد كه يكى از حکم ها و قضاوت های آخرتی را به وى نشان دهد. خطاب آمد: اى داود، من به احدى از بندگانم را مطلع نکردم و نبايد كسى غير از من به آنها آگاه باشد. پس آن مانع نشد که داود علیه السلام درخواست خود را تکرار کند پس از خداوند متعال درخواست نمود تا يكى از حکم ها و قضاوت های آخرتی را به وى نشان دهد، تا اين كه جبرئيل علیه السلام نازل شد و به داود گفت:
اى داود، تو از خداوند چيزى را خواسته اى كه تاكنون احدى از پیامبران خداوند چنين درخواست را نكرده اند و سزاوار هم نيست كه كسى غير از خداوند به قضايا آگاه شود. ولى خداوند دعوت تو را اجابت كرد و آنچه را كه خواسته بودى به تو عنايت كرده است. اى داود، فردا صبح دو نفر به نزد تو مى آيند تا در ميان آنها قضاوت كنى که قضیه ی آنان از قضایای آخرت است.
هنگامى كه صبح شد و داود علیه السلام در مجلس قضاوت نشست، پيرمردى از در وارد شد و با خود جوانى را مى كشيد و در دست آن جوان يك خوشه انگور بود. پيرمرد به داود گفت: اى پيامبر خدا، اين جوان داخل تاكستان من شده و انگورهاى مرا خراب كرده و بدون اجازه ی من از آن خورده و اين خوشه انگور را بدون اجازه من برداشته است.
داود علیه السلام رو به جوان كرده گفت: در مقابل ادعاى اين پيرمرد چه مى گويى؟ جوان اقرار كرد كه اين كار را كرده است.
در همان هنگام خداوند به داود وحى فرمود: اى داود، من يكى از قضاياى آخرت را براى تو كشف مى كنم، من در این قضیه حکمی صادر می کنم که قوم تو نمی پذیرند و قبل از تو هم تحمل نمی کردند، ای داود این شیخ را بکش
اى داود، اين پيرمرد شاكى، مدتى قبل به باغ پدر اين جوان تجاوز كرد و پدرش را در همان باغ كشت و باغ پدر او را غصب كرد و چهل هزار درهم پول از او گرفت و او را در كنار همان باغ دفن نمود. پس شمشير به دست اين جوان بده و به او امر كن گردن اين پيرمرد را بزند و بعد برود فلان محل باغ را بكند و مالش را هم از آنجا در بياورد.
حضرت فرمود: داود از اين وحى به وحشت افتاد، علما و ياران خود را دور هم جمع كرد و وحى خداوند را به آنان گفت و ماجرا را هم طبق دستور خداوند انجام داد.
مرحوم مجلسی در مورد این روایت می فرماید: حسن کالصحیح
پس اینکه امام زمان طبق قضاء حضرت داود حکم می کند به این معنا است که طبق واقع حکم می کند یعنی عالم کشف است «یوم تبلی السرائر».
2. قصص الأنبياء عليهم السلام أَبِي عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِيِّ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ دَاوُدَ علیه السلام كَانَ يَدْعُو أَنْ يُلْهِمَهُ اللَّهُ الْقَضَاءَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا هُوَ عِنْدَهُ تَعَالَى الْحَقُّ فَأَوْحَى إِلَيْهِ يَا دَاوُدُ إِنَّ النَّاس
لَا يَحْتَمِلُونَ ذَلِكَ وَ إِنِّي سَأَفْعَلُ وَ ارْتَفَعَ إِلَيْهِ رَجُلَانِ فَاسْتَعْدَاهُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ فَأَمَرَ الْمُسْتَعْدَى عَلَيْهِ أَنْ يَقُومَ إِلَى الْمُسْتَعْدِي فَيَضْرِبَ عُنُقَهُ فَفَعَلَ فَاسْتَعْظَمَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ ذَلِكَ وَ قَالَتْ رَجُلٌ جَاءَ يَتَظَلَّمُ مِنْ رَجُلٍ فَأَمَرَ الظَّالِمَ أَنْ يَضْرِبَ عُنُقَهُ فَقَالَ رَبِّ أَنْقِذْنِي مِنْ هَذِهِ الْوَرْطَةِ قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَيْهِ يَا دَاوُدُ سَأَلْتَنِي أَنْ أُلْهِمَكَ الْقَضَاءَ بَيْنَ عِبَادِي بِمَا هُوَ عِنْدِيَ الْحَقُّ وَ إِنَّ هَذَا الْمُسْتَعْدِيَ قَتَلَ أَبَا هَذَا الْمُسْتَعْدَى عَلَيْهِ فَأَمَرْتُ فَضَرَبْتَ عُنُقَهُ قَوَداً بِأَبِيهِ وَ هُوَ مَدْفُونٌ فِي حَائِطِ كَذَا وَ كَذَا تَحْتَ شَجَرَةِ كَذَا فَأْتِهِ فَنَادِهِ بِاسْمِهِ فَإِنَّهُ سَيُجِيبُكَ فَسَلْهُ قَالَ فَخَرَجَ دَاوُدُ علیه السلام وَ قَدْ فَرِحَ فَرَحاً شَدِيداً لَمْ يَفْرَحْ مِثْلَهُ فَقَالَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ قَدْ فَرَّجَ اللَّهُ فَمَشَى وَ مَشَوْا مَعَهُ فَانْتَهَى إِلَى الشَّجَرَةِ فَنَادَى يَا فُلَانُ فَقَالَ لَبَّيْكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ مَنْ قَتَلَكَ قَالَ فُلَانٌ فَقَالَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ لَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ فَنَحْنُ نَقُولُ كَمَا قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَيْهِ يَا دَاوُدُ إِنَّ الْعِبَادَ لَا يُطِيقُونَ الْحُكْمَ بِمَا هُوَ عِنْدِيَ الْحُكْمُ فَسَلِ الْمُدَّعِيَ الْبَيِّنَةَ وَ أَضِفِ الْمُدَّعَى عَلَيْهِ إِلَى اسْمِي [2]

حضرت داود علیه السلام زياد دعا مي كرد كه خدا قضاوت بين مردم را آنطور كه نزد خدا بر حق است به آن حضرت الهام فرمايد، خدا به آن بزرگوار وحى كرد كه مردم تحمل اين موضوع را ندارند، به همين زودى خواسته تو عملى مي شود.
بعد از آن دو نفر مرد خدمت داود آمدند و يكى از آنان بر عليه ديگرى از حضرت داود طلب يارى كرد و حضرت داود امر كرد آن مردى كه بحسب ظاهر مجرم و ستمكار بود بلند شود و گردن آن مردى را كه طلب يارى مي كرد بزند او هم اطاعت امر كرد، ولى اين موضوع بنظر بنى اسرائيل بزرگ و ناپسند آمد و گفتند: مرد مظلومى (نزد حضرت داود) آمد و از مرد ديگرى كه در حق او ظلم كرده بود دادخواهى كرد و حضرت داود علیه السلام دستور داد كه آن مرد ظالم گردن آن شخص مظلوم را زد.
داود علیه السلام گفت: پروردگارا مرا از اين ورطه خلاص كن زيرا كه من امر تو را اطاعت كردم، خدا بآن حضرت وحى كرد: تو از من درخواست كردى كه قضاوت بين مردم را آنطور كه نزد من بر حق است بتو الهام نمايم، بدان كه اين شخصى كه از تو طلب يارى ميكرد و بنظر مردم مظلوم مى آمد پدر آن شخص ظالم را مخفيانه كشته بود و او به نظر مردم ظالم مى آمد (ولى در واقع مظلوم بود) كه به تو فهماندم تا از او تقاص كردى و آن شخص مقتول در زير فلان ديوار و فلان درخت مدفون شده است.
اسم او را بخوان تا تو را از قصه خود خبردار كند، داود علیه السلام را راه و فرجى نصيب شد و وحى خدا را به بنى اسرائيل فرمود و بطرف آن موضع رفته آن مقتول را صدا زد، او در جواب گفت: لبيك يا نبى اللّه، فرمود: چه كسى تو را كشت؟ گفت: فلان شخص مرا كشت بعد از آن بنى اسرائيل بحضرت داود علیه السلام مي گفتند: يا نبى اللّه ولى قبلا بآن حضرت ميگفتند: يا خليفة اللّه. پس خداى تعالى بحضرت داود علیه السلام وحى كرد كه مردم تحمل غير از ظاهر (احكام را) ندارند، تو از مدّعى شاهد بخواه و مدعا عليه را به قسم خوردن به نام من دستور بده.
پس طبق واقع حکم کردن در زمان حضرت داود علیه السلام قابل تحمل نبود و به ندرت بود امّا در دوران حضرت مهدی علیه السلام قابل تحمل است چون سطح فرهنگ بالا می رود.

[1] مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج 24، ص291.

[2] بحار الأنوار، ج 14، ص5.