جلسه 1394/02/20

بسم الله الرحمن الرحیم



شيوه قضاوت امام زمان در دوران ظهور

موضوع: شیوه ی قضاوت امام زمان × در دوران ظهور
روایت چهارم:
وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ ابْنُ حُمْرَانَ الْمَدَائِنِيُ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ أَبِي الْجَارُودِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام، قَالَ: سَأَلْتُهُ، مَتَى يَقُومُ قَائِمُكُمْ؟ قَالَ: يَا أَبَا الْجَارُودِ، لَا تُدْرِكُونَ. فَقُلْتُ: أَهْلَ زَمَانِهِ. فَقَالَ: وَ لَنْ تُدْرِكَ أَهْلَ زَمَانِهِ، يَقُومُ قَائِمُنَا بِالْحَقِّ بَعْدَ إِيَاسٍ مِنَ الشِّيعَةِ، يَدْعُو النَّاسَ ثَلَاثاً فَلَا يُجِيبُهُ أَحَدٌ... فَقَالَ: إِنَّ الْقَائِمَ علیه السلام لَيَمْلِكُ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ تِسْعَ سِنِينَ، كَمَا لَبِثَ أَصْحَابُ الْكَهْفِ فِي كَهْفِهِمْ، يَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً، وَ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَيْهِ شَرْقَ الْأَرْضِ وَ غَرْبَهَا، يُقْتَلُ النَّاسُ حَتَّى لَا يُرَى إِلَّا دَيْنُ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله، يَسِيرُ بِسِيرَةِ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ علیه السلام، يَدْعُو الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ فَيُجِيبَانِهِ، وَ تُطْوَى لَهُ الْأَرْضُ، فَيُوحِي اللَّهُ إِلَيْهِ، فَيَعْمَلُ بِأَمْرِ اللَّه [1]

ابو جارود گوید: از امام صادق علیه السلام سوال کردم، قائم شما چه وقت قیام می کند؟
فرمودند: ای ابو جارود، او را درک نمی کنید. پس گفتم: اهل زمان او.
پس فرمودند: و اهل زمان او هم درک نمی کنند، قائم ما بعد از مأیوس شدن شیعه قیام می کند، مردم را سه بار دعوت می کند، پس احدی او را اجابت نمی کند...
قائم سيصد و نه سال حكومت مى كند، به همان مقدار كه اهل كهف در غار ماندند، زمين را پر مى كند از عدل و قسط، چنان كه از ظلم و ستم پر شده باشد. خداوند براى او شرق و غرب زمين را مى گشايد و مردم را مى كشد (ال در الناس، ال عهد می باشد و اشاره به عده ی خاصی است) تا اين كه جز دين محمد صلی الله علیه و آله باقى نماند، و سیره ی ایشان سیره ی سليمان بن داوود است، به خورشید و ماه اشاره مى كند، او را جواب مى دهند، و زمين براى او نورديده شود و به او وحى مى رسد،[2]
پس به امر الهى به وحى عمل مى كند.
از این روایت استفاده می شود که سیره و روش (قضائی و غیر قضائی) امام زمان علیه السلام همان سیره و روش حضرت سلیمان علیه السلام است.
روایت پنجم:
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: يَقْضِي الْقَائِمُ بِقَضَايَا يُنْكِرُهَا بَعْضُ أَصْحَابِهِ مِمَّنْ قَدْ ضَرَبَ قُدَّامَهُ بِالسَّيْفِ وَ هُوَ قَضَاءُ آدَمَ علیه السلام فَيُقَدِّمُهُمْ فَيَضْرِبُ أَعْنَاقَهُمْ ثُمَّ يَقْضِي الثَّانِيَةَ فَيُنْكِرُهَا قَوْمٌ آخَرُونَ مِمَّنْ قَدْ ضَرَبَ قُدَّامَهُ بِالسَّيْفِ وَ هُوَ قَضَاءُ دَاوُدَ علیه السلام فَيُقَدِّمُهُمْ فَيَضْرِبُ أَعْنَاقَهُمْ ثُمَّ يَقْضِي الثَّالِثَةَ فَيُنْكِرُهَا قَوْمٌ آخَرُونَ مِمَّنْ قَدْ ضَرَبَ قُدَّامَهُ بِالسَّيْفِ وَ هُوَ قَضَاءُ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام فَيُقَدِّمُهُمْ فَيَضْرِبُ أَعْنَاقَهُمْ ثُمَّ يَقْضِي الرَّابِعَةَ وَ هُوَ قَضَاءُ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله فَلَا يُنْكِرُهَا أَحَدٌ عَلَيْهِ.[3]

ابى بصير گويد كه امام باقر علیه السلام فرمود:
قائم علیه السلام به قضاوت هایی حكم مى كند، بعضى از اصحابش كه در جلوى او شمشير زده و به حضرتش ایمان داشتند، آن را انكار مى كند. دستور مى دهد كه او را به قتل برسانند درحالى كه آن حكم قضاوت آدم علیه السلام است. هم چنين در مرتبه دوّم قضاوتى مى كند، باز عده ديگرى از كسانى كه در جلويش شمشير مى زنند، آن را انكار مى كنند. باز گردن زده مى شوند درحالى كه آن قضاوت داود علیه السلام بود و در مرتبه سوم نيز حكم مى كند باز دسته ديگر انكار نمايند، باز گردن زده مى شوند با اين كه آن حكم قضاوت ابراهيم علیه السلام بود. در مرتبه چهارم حكم مى كند و آن هم قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله است، ديگر كسى انكار و اعتراض نمى كند.
نکاتی که از این روایت استفاده می شود:
1. قضاوت های انبیای قبل از جهت شکل و ماهیت با قضاوت های پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرق داشته است.
2. قضاوت امام زمان علیه السلام فقط طبق قضاوت حضرت داود نمی باشد بلکه طبق قضاوت حضرت آدم و حضرت ابراهیم علیهما السلام هم است.
روایت ششم:
وَ قَدْ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ فِي صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ سُنَناً مِنَ الْأَنْبِيَاءِ عَلَى نَبِيِّنَا وَ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ سُنَّةً مِنْ نُوحٍ وَ هُوَ طُولُ عُمُرِهِ وَ ظُهُورُ دَوْلَتِهِ وَ بَسْطُ يَدِهِ فِي هَلَاكِ أَعْدَائِه
وَ سُنَّةً مِنْ مُوسَى لَمَّا كَانَ خائِفاً يَتَرَقَّبُ وَ سُنَّةً مِنْ عِيسَى فَإِنَّهُ يُقَالُ فِيهِ مَا قِيلَ فِي عِيسَى وَ سُنَّةً مِنْ يُوسُفَ بِالسِّتْرِ يَجْعَلُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْخَلْقِ حِجَاباً يَرَوْنَهُ وَ لَا يَعْرِفُونَهُ وَ سُنَّةً مِنْ مُحَمَّدٍ ص يَهْتَدِي بِهُدَاهُ وَ يَسِيرُ بِسِيرَتِهِ يَخْرُجُ بِالسَّيْفِ كَمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ سُنَّةً مِنْ دَاوُدَ وَ هُوَ حُكْمُهُ بِالْإِلْهَام [4]
.
امام صادق علیه السلام فرمودند: در صاحب این امر چند سنّت از سنن پيغمبران است، يك سنّت از حضرت نوح علیه السلام و آن طول عمر او و ظهور دولت او و باز بودن دستش در هلاکت دشمنانش و يك سنّت از حضرت موسى علیه السلام و آن ترس و غيبت و يك سنّت از حضرت عیسی علیه السلام و آن اختلافى كه مردم درباره او دارند و يك سنّت از یوسف و آن اینکه خداوند بین او و خلق حجابی قرار می دهد که او را می بینند و نمی شناسند و يك سنّت ازحضرت محمّد صلی الله علیه و آله و آن اینکه به سیره ی پیامبر صلی الله علیه و آله عمل می کند و با شمشير قیام می کند همانطور که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با شمشیر قیام کردند و یک سیره از حضرت داود علیه السلام و آن حکم به الهام است.
روایت هفتم:
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ فُضَيْلٍ الْأَعْوَرِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ: كُنَّا زَمَانَ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام حِينَ قُبِضَ علیه السلام نَتَرَدَّدُ كَالْغَنَمِ لَا رَاعِيَ لَهَا فَلَقِينَا سَالِمَ بْنَ أَبِي حَفْصَةَ فَقَالَ يَا أَبَا عُبَيْدَةَ مَنْ إِمَامُكَ قُلْتُ أَئِمَّتِي مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام فَقَالَ هَلَكْتَ وَ أَهْلَكْتَ أَ مَا سمعته [سَمِعْتَ ] وَ أَنْتَ مَعِي أَبَا جَعْفَرٍ وَ هُوَ يَقُولُ مَنْ مَاتَ وَ لَيْسَ عَلَيْهِ إِمَامٌ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً أَ مَا تَعْرِفُ أَنَّهُ قَدْ خَلَّفَ وَلَدَهُ جَعْفَراً إِمَاماً عَلَى الْأُمَّةِ قُلْتُ بَلَى لَعَمْرِي قَدْ رَزَقَنِي اللَّهُ الْمَعْرِفَةَ قَالَ فَقُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام بَعْدَ مَا لَقِيتُهُ إِنَّ سَالِمَ بْنَ أَبِي حَفْصَةَ قَالَ لِي كَذَا وَ كَذَا قَالَ لِي يَا أَبَا عُبَيْدَةَ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّهُ لَمْ يَمُتْ مِنَّا مَيِّتٌ حَتَّى يُخَلِّفَ مِنْ بَعْدِهِ مَنْ يَعْمَلُ مِثْلَ عَمَلِهِ وَ يَسِيرُ بِمِثْلِ سِيرَتِهِ وَ يَدْعُو لي [إِلَى ] مِثْلِ الَّذِي دَعَا إِلَيْهِ يَا أَبَا عُبَيْدَةَ إِنَّهُ لَمْ يُمْنَعْ مَا أُعْطِيَ دَاوُدَ أَنْ أُعْطِيَ سُلَيْمَانَ قَالَ ثُمَّ قَالَ يَا أَبَا عُبَيْدَةَ إِنَّهُ إِذَا قَامَ قَائِمُ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام حَكَمَ بِحُكْمِ آلِ دَاوُدَ وَ كَانَ سُلَيْمَانُ لَا يَسْأَلُ النَّاسَ بَيِّنَةً.[5]

ابى عبيده حذاء گويد: در دوران امام باقر علیه السلام هنگامى كه وفات كرد ما شيعه چون گله بى چوپان سر گردان بوديم و به سالم بن ابى حفصه بر خورديم، او به من گفت: اى ابى عبيده امامت كيست؟
گفتم: امامان من آل محمد علیهم السلام هستند، گفت: هلاك شدی و هلاك مى كنى، آيا من و تو از امام باقر علیه السلام نشنيديم كه مى فرمود: هر كه بميرد و بالاى سرش امامى نباشد به مردن جاهليت مرده است، فرزندم جعفر را امام بعد از خودم قرار دادم
گفتم: آرى به جان خودم، و معرفت آن حضرت به امامت به من روزى شده بود از طرف خدا، من به امام صادق علیه السلام گزارش دادم كه سالم به من چنين و چنان گفت فرمود: اى ابا عبيده آیا نمی دانی امامى از ما نميرد تا به جاى خود گذارد كسى كه مانند او كار كند و به روش او برود و بدان چه او مردم را مى خواند بخواند اى ابا عبيده به راستى مطلب اين است كه آنچه به داود علیه السلام داده شد جلو گير نشد از آنچه به سليمان علیه السلام دادند.
سپس فرمود: اى ابا عبيده چون قائم آل محمد علیهم السلام قيام كند، به حكم داود و سليمان قضاوت كند و گواه نخواهد.
روایت هشتم:
إِسْحَاقُ قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ ظَرِيفٍ قَالَ: اخْتَلَجَ فِي صَدْرِي مَسْأَلَتَانِ أَرَدْتُ الْكِتَابَ فِيهِمَا إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ ع فَكَتَبْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الْقَائِمِ علیه السلام إِذَا قَامَ بِمَا يَقْضِي وَ أَيْنَ مَجْلِسُهُ الَّذِي يَقْضِي فِيهِ بَيْنَ النَّاسِ وَ أَرَدْتُ أَنْ أَسْأَلَهُ عَنْ شَيْ ءٍ لِحُمَّى الرِّبْعِ فَأَغْفَلْتُ خَبَرَ الْحُمَّى فَجَاءَ الْجَوَابُ سَأَلْتَ عَنِ الْقَائِمِ فَإِذَا قَامَ قَضَى بَيْنَ النَّاسِ بِعِلْمِهِ كَقَضَاءِ دَاوُدَ علیه السلام لَا يَسْأَلُ الْبَيِّنَةَ وَ كُنْتَ أَرَدْتَ أَنْ تَسْأَلَ لِحُمَّى الرِّبْعِ فَأُنْسِيتَ فَاكْتُبْ فِي وَرَقَةٍ وَ عَلِّقْهُ عَلَى الْمَحْمُومِ فَإِنَّهُ يَبْرَأُ بِإِذْنِ اللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ- «يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى إِبْراهِيمَ» فَعَلَّقْنَا عَلَيْهِ مَا ذَكَرَ أَبُو مُحَمَّدٍ علیه السلام فَأَفَاقَ.[6]

حسن بن ظريف گوید: دو مسأله در دل من ايجاد شد كه قصد كردم آن دو را در نامه اى نوشته و به سوى حضرت امام حسن عسكرى علیه السلام بفرستم و از آن حضرت پاسخ بخواهم. نامه را نوشته و از آن حضرت درباره قائم علیه السلام پرسيدم كه آن هنگام كه قيام كند بر چه اساس قضاوت خواهد كرد؟
و مكانى كه آن حضرت براى قضاوت در ميان مردم در آنجا مى نشيند كجاست؟ و مى خواستم كه از آن حضرت چيزى هم درباره درمان تب نوبه (تبى كه هر چهار روز يك بار عود مى كند) بپرسم اما فراموش كردم كه چيزى در اين رابطه بنويسم. جواب از آن حضرت بدين گونه آمد كه:
از اين مسأله سؤال كردى كه چون قائم در ميان مردم قيام نمايد بر چه اساس قضاوت مى كند. او در ميان مردم مانند داود پيامبر علیه السلام به علم خود قضاوت مى كند و از بيّنه سؤال نمى كند. و مى خواستى درباره تب نوبه سؤال كنى و فراموش كردى. ورقه اى بردار و در آن بنويس يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى إِبْراهِيمَ؛ اى آتش، براى ابراهيم سرد و بى آسيب باش و آن را به گردن شخص تبدار بياويز كه به اذن خداوند متعال إن شاء اللّه سالم مى شود.
من نيز چنين كاغذى را نوشته و بر گردن شخص تبدار آويختم، اين مداوا افاقه نموده و بيمار از بيمارى رهايى يافت.
روایت نهم:
و قوله: وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ إلى قوله الْمُبِينُ قال: أعطى داود و سليمان ما لم يعط أحدا- من أنبياء الله من الآيات علمهما مَنْطِقَ الطَّيْرِ و ألان لهما الحديد و الصفر من غير نار- و جعلت الجبال يسبحن مع داود و أنزل الله عليه الزبور فيه توحيد و تمجيد و دعاء- و أخبار رسول الله ص و أمير المؤمنين
ع و الأئمة ع من ذريتهما ع- و أخبار الرجعة و القائم ع لقوله «وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ- أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ »[7]

گفت: به داود و سلیمان نشانه ها و آیاتی داده شد که به احدی از انبیاء داده نشد، علم ایشان به زبان پرندگان و نرم شدن آهن در دست داود بى آتش و تسبيح كوه ها با وى و انزال زبور بر وى كه در اوست بسيارى از مواعظ و توحيد و تمجيد و دعوات و اخبار رسول (ص) و امير المؤمنين (ع) و باقى ائمه و احوال رجعت و قائم (ع) به جهت قول خداوند متعال: و همانا ما پس از تورات در زبور نوشتيم كه: زمين را بندگان شايسته ما به ميراث مى برند.
از این روایت استفاده نمی شود که قضاوت امام زمان طبق قضاوت حضرت داود است امّا مقام حضرت داود از این روایت معلوم شد.
بیان سه نکته:
1. در روایت است که هیچ معجزه ای برای هیچ پیامبری ثبت نشده مگر همان معجزه را حضرت مهدی علیه السلام خواهد داشت.
2. امام زمان به سیره ی حضرت داود عمل می کنند یعنی همان ویژگی های حضرت داود را دارند.
3. حضرت مهدی علیه السلام میراث سلیمان و داود را دارد یعنی تصرف تکوینی دارد و این تصرفات تکوینی را خود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هم داشته اند، در شب هجرت به مدینه خاک بر چهره ی کفار پاشیدند وفرمودند: «شاهت الوجوه» و از بین آن ها عبور کردند در حالی که هیچکدام از آن ها متوجه نشدند البته هم جا استفاده نمی کردند تا گاهی پیروزی و گاهی شکست باشد تا بندگان گمان نکنند که او رب است.

[1] دلائل الإمامة، ص455.

[2] مراد از وحی در اینجا، وحی اصطلاحی نیست که لازمه اش نبوت باشد، معنای آن این است که مورد عنایت است.

[3] بحار الأنوار، ج 52، ص389.

[4] الخرائج و الجرائح، ج 2، ص936.

[5] الکافی، ج1، ص397- بصائر الدرجات، ج1، ص259.

[6] الكافي، ج 1، ص509.

[7] تفسير القمي، ج 2، ص126.