جلسه 1394/01/17

بسم الله الرحمن الرحیم



احکام جديد در دوران ظهور امام زمان

موضوع: احکام جدید در دوران ظهور امام زمان #
ادامه بررسی سند روایت یازدهم:
ادامه بررسی وجاهت محمد بن سنان:
ادامه بیان و نظر مرحوم شوشتری:[1]

و إن أبيت عن حسنه في نفسه فأخباره معتبرة، حيث إن الشيخ في الفهرست روى أخباره إلّا ما كان فيها غلوّ أو تخليط؛ و كذا روى عنه جمع من العدول و الثقات من أهل العلم، كيونس بن عبد الرحمن، و الحسين بن سعيد الأهوازي و أخيه، و الفضل بن شاذان و أبيه، و أيّوب بن نوح، و محمّد بن الحسين بن أبي الخطّاب و غيرهم- كما مرّ عن الكشّي- فلا بدّ أنّهم رووا عنه السليم دون السقيم، فإنّهم كانوا نقّاد الآثار. و أما الأخبار: فقد عرفت أنّ فيها مادحة كما فيها ذامّة، و عمدة الذامّة ما اشتمل على ذمّ صفوان بن يحيى معه و هو يكفيها و هنا، فجلالة صفوان مسلّمة.
و أما قول المصنّف: إنّ رميهم له بالغلوّ لروايته ما هو اليوم من ضروريّات المذهب كنفي السهو عنهم عليهم السّلام ففي غاية السقوط، فإماميّة اليوم إماميّة الأمس، و الغلاة عندهم من لا يصلّي و يبيح المحرّمات اعتمادا على كفاية معرفة الأئمة عليهم السّلام فقد عرفت من خبر فلاح ابن طاوس أنّ الحسين المالكي لمّا قال لابن مليك الكرخي بأنّ ابن سنان يقال فيه الغلوّ أجابه ببراءته لأنّه علّمه الطهور و علّمه حبس العيال و كان نفسه متعبّدا؛ ثمّ أين روى نفي السهو عنهم عليهم السّلام؟ بل هو ممّن روى سهو النبي صلّى اللّه عليه و اله فراجع أخباره
اگر پا فشاری کنید و بگویید که شخص او حسن نیست پس اخبار ایشان معتبر است. چون شیخ طوسی در فهرست اخبار او را روایت کرده مگر آ ن هائی که در بردارنده ی غلو و تخلیط بوده است؛
و همچنین عده ای از عدول و ثقات از اهل علم از او نقل کرده اند، مانند: یونس بن عبد الرحمان، و حسین بن سعید اهوازی و برادر او، فضل بن شاذان و پدرش، و ایوب بن نوح، و محمد بن حسین بن ابی خطاب و غیر آن ها- همچنان که از کشی گذشت- پس چاره ای نیست که چنین افرادی که عادل اند از انسان سالمی نقل کنند و از کسی که مشهور به کذب است، نقل روایت نکنند. آن ها اهل نقد آثار بودند. (پس نقل این افراد از این شخصیت کاشف از حُسن این شخص و یا لااقل قبول اعتبار روایات او است.)
امّا اخبار: به تحقیق شناختی که هم روایت مادحه و هم روایت ذامه دارد (ولی به روایات ذامه نمی توان توجه کرد) زیرا عمده روایات ذامه روایاتی است که مشتمل بر مذمت ایشان و صفوان بن یحیی است و همین مقدار برای ضعف این روایات کافی است چون هرگز نمی توانیم از صفوان رفع ید کنیم و شکی در جلالت صفوان نداریم.
و امّا قول مصنف (مرحوم مامقانی): بدرستی که رمی به غلو ایشان به جهت روایاتی است که ایشان نقل می کند که در برگیرنده مطالبی است که درگذشته غلو و امروز جز ضروریات اعتقادات ماست، مانند نفی سهو از ائمه علیهم السلام،
این دفاع در غایت سقوط است، زیرا شیعه ی امروز همان شیعه ی دیروز است (ما دو اعتقاد و تشیع نداریم.) و غلات نزد آن ها کسی که نماز نخواند و محرمات را مباح بشمارد، به دلیل اعتماد بر کفایت معرفت ائمه علیهم السلام (به این افراد غالی می گفتند.)
ایشان در ادامه به خبر ابن طاوس در فلاح السائل استناد می کند، که حسین مالکی می گوید: به ابن ملیک گفتم: در مورد ابن سنان گفته می شود که ایشان غالی است، او گفت: ایشان از غلو مبرا است، زیرا او خود به من وضو را یاد داد.او اهل نماز بود؛ در کدام روایت، ابن سنان نفی سهو را نقل کرده است (که بگوییم به این جهت به او نسبت غلو داده اند)، بلکه ایشان جز کسانی است که سهو نبی را نقل کرده است.
عرض ما این است که شاید مرحوم مامقانی در مقام ذکر مثال بوده نه اینکه در مقام بیان خصوص مورد باشد، یعنی روایاتی را نقل می کرده است مثل نفی سهو، که دیروز غلو بوده است و امروز جزء اعتقادات ما است.
مرحوم شوشتری از محمد بن سنان دفاع کرده و ایشان را می پذیرند.
بررسی روایات مادحه و ذامه ی محمد بن سنان:
1. عن أبي طالب عبد الله بن الصلت القمي، قال: دخلت على أبي جعفر الثاني علیه السلام في آخر عمره فسمعته يقول: جزى الله صفوان بن يحيى، و محمد بن سنان، و زكريا بن آدم عني خيرا، فقد وفوا لي، و لم يذكر سعد بن سعد، قال: فخرجت فلقيت موفقا، فقلت له: إن مولاي ذكر صفوان، و محمد بن سنان، و زكريا بن آدم، و جزاهم خيرا، و لم يذكر سعد بن سعد، قال: فعدت إليه، فقال: جزى الله صفوان بن يحيى، و محمد بن سنان، و زكريا بن آدم، و سعد بن سعد، عني خيرا، فقد وفوا لي
ابن صلت قمی گوید: در آخر عمر امام جوادعلیه السلام نزد ایشان رفتم. پس شنیدم که می فرماید: خدا به صفوان بن یحیی، و محمد بن سنان و زکریا بن آدم جزای خیر دهد. واقعا وفاداری کردند، و اسم سعد بن سعد را نبرد، گفتم اسم سعد را نبردید؟ پس فرمودند: خدا به صفوان بن یحیی، و محمد بن سنان و زکریا بن آدم و سعد بن سعد جزای خیر دهد. واقعا وفاداری کردند.
مرحوم خویی می فرماید: این روایت صحیح است.
2. حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُولَوَيْهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدٌ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ ، أَنَّ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام كَانَ لَعَنَ صَفْوَانَ بْنَ يَحْيَى وَ مُحَمَّدَ بْنَ سِنَانٍ، فَقَالَ: إِنَّهُمَا خَالَفَا أَمْرِي، قَالَ، فَلَمَّا كَانَ مِنْ قَابِلٍ، قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام لِمُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ الْبَحْرَانِيِّ تَوَلَّ صَفْوَانَ بْنَ يَحْيَى وَ مُحَمَّدَ بْنَ سِنَانٍ فَقَدْ رَضِيتُ عَنْهُمَا.[2]

امام جوادعلیه السلام فرمودند: از این دو نفر پیروی کن،که از این دو راضی شدم.
مرحوم خویی می فرماید: الروایه صحیحة علی الاظهر
البته به نظر ما این روایت مشکل دارد. و اشکال آن احمد بن هلال عبرتائی[3]
است که فاسد المذهب بوده و چند لعن و تبری از امام معصوم نسبت به ایشان وارد شده است. ولی نظر آقای خویی این است که ایشان ثقه است، هر چند فاسد المذهب باشد.
3. القمي، قال: سمعت أبا جعفر علیه السلام يذكر صفوان بن يحيى، و محمد بن سنان بخير، و قال: رضي الله عنهما برضاي عنهما، فما خالفاني، و ما خالفا أبي علیه السلام قط، بعد ما جاء فيهما ما قد سمعه غير واحد
شنیدم امام جواد علیه السلام صفوان بن یحیی و محمد بن سنان را به خوبی یاد کرد و فرمود: خداوند از آن دو راضی باشد به رضای من از آن دو، هیچ با من و پدرم مخالفت نکردند.
مرحوم خویی این روایت را تضعیف می کند.
4. ذكر حمدويه بن نصير، أن أيوب بن نوح دفع إليه دفترا فيه أحاديث محمد بن سنان، فقال لنا: إن شئتم أن تكتبوا ذلك فافعلوا، فإني كتبت عن محمد بن سنان، و لا أروي لكم أنا عنه شيئا، فإنه قال له محمد قبل موته: كلما أحدثكم به لم يكن لي سماعة و لا رواية، إنما وجدته
حمدویه می گوید: ایوب بن نوح دفتری به او داد که در آن احادیث محمد بن سنان بود، پس برای ما گفت: اگر می خواهید آن را بنویسید، بنویسید، زیرا من از محمد بن سنان نوشتم، ولی من چیزی برای شما از او نقل نمی کنم، چون خود او قبل از رحلتش گفت: هر چه که نقل کردم، همه را یافتم نه اینکه خودم شنیده باشم.
به نظر ما این روایت اگر دلیل بر مدح نباشد دلیل بر ذم هم نیست.
5. قال محمد بن مسعود: قال عبد الله بن حمدويه: سمعت الفضل بن شاذان يقول: لا أستحل أن أروي أحاديث محمد بن سنان، و ذكر الفضل في بعض كتبه أن من الكاذبين المشهورين ابن سنان، و ليس بعبد الله.
ابن حمدویه گوید: شنیدم فضل بن شاذان می گوید: از او روایت کنم و در بعضی از کتاب هایش گفته که ابن سنان از کذابین مشهور است. (به این حرف فضل جواب داده شد که چطور می گوئی از کذابین مشهور است و حال آنکه خود شما از او روایت نقل می کنی)
ابن شاذان می گوید: چند نفر از کذابین هستند که یکی از آنها ابن سنان است، منظورم عبدالله نیست. بعضی گفته اند مراد ایشان محمد بن سنان برادر عبدالله بن سنان است نه محمد بن سنان مورد بحث. اگر این احتمال باشد نمی توانیم این را دلیل برای تضعیف قرار دهیم.
مرحوم خوئی این احتمال را نمی پذیرد و می فرماید: این احتمال بعید است.
6. فضل ابن شاذان گفته است: قال: لا أحب [أحل ] لكم أن ترووا أحاديث محمد بن سنان عني ما دمت حيا، و أذن في الرواية بعد موته» احادیث ابن سنان را دوست ندارم تا زنده ام احادیث از من نقل کنید، و بعد از رحلتش را اذن داد.
از این هم استفاده ذم نمی شود زیرا اگر ضعیف است، قبل و بعد از مرگ او ضعیف است و فرقی نمی کند از طرفی لا احب دارد.
7. مرحوم کشی می فرماید: فضل، و پدرش، و يونس، و محمد بن عيسى عبيدي، و محمد بن حسين بن أبي الخطاب، و حسن و حسين دو فرزند سعيد اهوازي، و دو فرزند دندان، و أيوب بن نوح و غیر آن ها از عدول و ثقات از اهل علم از ایشان روایت نقل کرده اند.
8. يقول: إن عبد الله بن محمد بن عيسى الأشعري الملقب ببنان، قال: كنت مع صفوان بن يحيى بالكوفة في منزل، إذ دخل علينا محمد بن سنان، فقال صفوان: هذا ابن سنان لقد هم أن يطير غير مرة، فقصصناه حتى ثبت معنا.
عبدالله بن محمد بن عیسی اشعری می گوید: در کوفه با صفوان بودم که ابن سنان وارد شد، صفوان گفت: این ابن سنان است که قصد بلندپروازی داشت، و ما بال او را چیدیم، که همراه ما ثابت باشد.
این روایت دلالت بر مدح او است.
9. همچنین نقل می کند: وارد مسجد کوفه شدیم، دیدیم محمد بن سنان منبر می رود، به ما نگاه کرد، و گفت: اگر از معضلات می خواهید پیش من بیایید، و اگر احکام شرعی می خواهید سراغ صفوان بروید.
10. نَصٌّ آخَرُ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَدَانِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَبْلَ أَنْ يُحْمَلَ إِلَى الْعِرَاقِ بِسَنَةٍ وَ عَلِيٌّ ابْنُهُ علیه السلام بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ فَقُلْتُ لَبَّيْكَ قَالَ إِنَّهُ سَيَكُونُ فِي هَذِهِ السَّنَةِ حَرَكَةٌ فَلَا تَجْزَعْ مِنْهَا ثُمَّ أَطْرَقَ وَ نَكَتَ بِيَدِهِ فِي الْأَرْضِ وَ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَيَّ وَ هُوَ يَقُولُ وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ قُلْتُ وَ مَا ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ مَنْ ظَلَمَ ابْنِي هَذَا حَقَّهُ وَ جَحَدَ إِمَامَتَهُ مِنْ بَعْدِي كَانَ كَمَن ظَلَمَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام حَقَّهُ وَ جَحَدَ إِمَامَتَهُ مِنْ بَعْدِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله فَعَلِمْتُ أَنَّهُ قَدْ نَعَى إِلَيَّ نَفْسَهُ وَ دَلَّ عَلَى ابْنِهِ فَقُلْتُ وَ اللَّهِ لَئِنْ مَدَّ اللَّهُ فِي عُمُرِي لَأُسَلِّمَنَّ إِلَيْهِ حَقَّهُ وَ لَأُقِرَّنَّ لَهُ بِالْإِمَامَةِ وَ أَشْهَدُ أَنَّهُ مِنْ بَعْدِكَ حُجَّةُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَى خَلْقِهِ وَ الدَّاعِي إِلَى دِينِهِ فَقَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ يَمُدُّ اللَّهُ فِي عُمُرِكَ وَ تَدْعُو إِلَى إِمَامَتِهِ وَ إِمَامَةِ مَنْ يَقُومُ مَقَامَهُ مِنْ بَعْدِهِ فَقُلْتُ مَنْ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ابْنُهُ قَالَ قُلْتُ فَالرِّضَا وَ التَّسْلِيمُ قَالَ نَعَمْ كَذَلِكَ وَجَدْتُكَ فِي كِتَابِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام أَمَا إِنَّكَ فِي شِيعَتِنَا أَبْيَنُ مِنَ الْبَرْقِ فِي اللَّيْلَةِ الظَّلْمَاءِ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ الْمُفَضَّلَ كَانَ أُنْسِي وَ مُسْتَرَاحِي وَ أَنْتَ أُنْسُهُمَا وَ مُسْتَرَاحُهُمَا حَرَامٌ عَلَى النَّارِ أَنْ تَمَسَّكَ أَبَداً.[4]

محمّد بن سنان گويد: يك سال قبل از اينكه امام كاظم علیه السلام را به عراق ببرند، روزى بر ايشان وارد شدم، فرزندشان «عليّ» نيز مقابل حضرت بود، امام كاظم علیه السلام به من فرمودند: محمّد! عرض كردم: بفرمائيد، فرمودند:
امسال، تحرکاتی پيش خواهد آمد، مواظب باش با آن ها حرکت نکنی، سپس سكوت كردند و با دست به زمين زدند، سپس رو به من كرده و فرمودند: «خداوند ظالمين را گمراه مى كند و هر كارى بخواهد انجام مى دهد.[5]
»
عرض كردم: قربانت گردم! قضيّه چيست؟ فرمودند: هر كس به اين فرزندم ظلم كند و حقّ او را ندهد و امامت او را بعد از من انكار كند مثل كسى خواهد بود كه به علىّ بن ابى طالب علیه السلام ظلم كرده و حقّ او را نداده و امامت او را بعد از حضرت محمّد صلی الله علیه و آله منكر شده است، راوى گويد: فهميدم كه حضرت با اين سخنان مى خواهند از مرگ خود و امامت فرزندشان خبر دهند
پس عرض کردم: بخدا، اگر خداوند به من طول عمر عنايت كند حقّ ايشان را خواهم داد و امامتشان را قبول خواهم نمود و شهادت مى دهم كه ايشان بعد از شما حجّت خداوند متعال بر مردم بوده، دعوت كننده به دين الهى مى باشند. حضرت فرمودند: محمّد! خداوند به تو طول عمر خواهد داد و تو مردم را به امامت او و امامت امام بعد از او دعوت خواهى كرد. عرض كردم: قربانت گردم، امام بعد از ايشان كيست؟ فرمودند: پسرش «محمّد». عرض كردم: به روى چشم! فرمودند: بله، من، تو را اين گونه در كتاب امير المؤمنين علیه السلام يافته بودم. تو در بين شيعيان ما از برق در شب ظلمانى روشن تر و آشكارتر هستى. سپس فرمودند:
اى محمّد! مفضّل مايه انس و راحتى و آرامش من بود، و تو انس و آرامش آن دو (امام رضا و امام جواد) خواهى بود. بر آتش حرام است كه تو را لمس كند.
این روایت جلالت ایشان را می رساند.
اشکال مرحوم خویی:
راوی این روایت خود او است. کسی که روایتی را نقل کند که دلالت بر مدح خودش داشته باشد، مستلزم دور است. (در شرح حال ابراهیم مهزیار می فرماید: من المضحکات.)[6]

مرحوم امام خمینی رحمه الله می فرماید: کسی که روایتی را نقل بکند که مدح خودش باشد سوء گمان نسبت به او پیدا می شود.
البته به طور کلی ممکن است که دور و سوء ظن باشد. ولی این بیان نسبت به دوران سختی که محبت اهل بیت و ولایت نسبت به امیرالمومنینعلیه السلام امتیازی برای شخص نبوده، بلکه به خطر می افتاد و از طرفی دوران امام کاظمعلیه السلام دوران شدت تقیه بوده و همین کفایت می کرد که بگویند او با امام ارتباط داشته است، نمی تواند درست باشد، در چنین دورانی دلیلی ندارد چیزی را جعل کند که نه تنها نفعی نداشته باشد بلکه برای او ضرر هم داشته باشد. لذا نقل این سنخ افراد نه تنها مایه سوء ظن به آنها نیست بلکه دلیل بر این است که ایشان جز موالیان بوده و از این تهدیدات و جوّ آن زمان ترسی نداشته است. او در دوران هارون الرشیدی بود که او امیر المومنینعلیه السلام را به عنوان خلیفه چهارم هم قبول نداشته است. در چنین دورانی شخصی بگوید که در صحیفه امیر المومنینعلیه السلام آمده است که من جزء دوستان اهل بیتعلیهم السلام هستم، چنین مطلبی برای او پر هزینه است و حتی ممکن است سبب اعدام او و سلب امتیازات اجتماعی از او شود.
لذا بر خلاف فرمایش مرحوم خویی که مستلزم دور است، ما این روایت را می پذیریم و این روایت دلیل بر مدح و حُسن او می باشد.
11. و رأيت في بعض كتب الغلاة و هو كتاب الدور: عن الحسن بن علي، عن الحسن بن شعيب، عن محمد بن سنان، قال: دخلت على أبي جعفر الثاني علیه السلام فقال لي: يا محمد كيف أنت اذا لعنتك و برئت منك و جعلتك محنة للعالمين أهدي بك من أشاء و أضل بك من أشاء؟ قال، قلت له: تفعل بعبدك ما تشاء يا سيدي أنت على كل شي ء قدير. ثم قال: يا محمد أنت عبد قد أخلصت للّه اني ناجيت اللّه فيك، فأبى الا أن يضل بك كثيرا و يهدي بك كثيرا.
محمد بن سنان گوید: بر امام جواد علیه السلام وارد شدم، فرمودند: ای محمد چگونه خواهد بود حال تو اگر من تو را لعن کنم و از تو بیزاری بجویم و تو را محنت برای عالمین قرار دهم هدایت کنم به تو کسی را که بخواهم و گمراه شود به تو کسی را که بخواهم؟ گفتم: آنچه می خواهی با عبدت انجام بده ای سرور من، شما بر هر کاری توانائی.
سپس فرمودند: ای محمد تو بنده ای که برای خداوند خود را خالص کردی
مرحوم خویی می فرماید: این روایت هم ضعیف است و روایت را هم خودش نقل می کند.
12. كش، رجال الكشي حَمْدَوَيْهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْأَدَمِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْزُبَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: شَكَوْتُ إِلَى الرِّضَا علیه السلام وَجَعَ الْعَيْنِ فَأَخَذَ قِرْطَاساً فَكَتَبَ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام وَ هُوَ أَقَلُّ مِنْ يَدِي وَ دَفَعَ الْكِتَابَ إِلَى الْخَادِمِ وَ أَمَرَنِي أَنْ أَذْهَبَ مَعَهُ وَ قَالَ اكْتُمْ فَأَتَيْنَاهُ وَ خَادِمٌ قَدْ حَمَلَهُ قَالَ فَفَتَحَ الْخَادِمُ الْكِتَابَ بَيْنَ يَدَيْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ فَجَعَلَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام يَنْظُرُ فِي الْكِتَابِ وَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ وَ يَقُولُ نَاجٍ فَفَعَلَ ذَلِكَ مِرَاراً فَذَهَبَ كُلُّ وَجَعٍ فِي عَيْنِي وَ أَبْصَرْتُ بَصَراً لَا يُبْصِرُهُ أَحَدٌ فَقَالَ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع جَعَلَكَ اللَّهُ شَيْخاً عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ كَمَا جَعَلَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ شَيْخاً عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُ يَا شَبِيهَ صَاحِبِ فُطْرُسَ قَالَ فَانْصَرَفْتُ وَ قَدْ أَمَرَنِي الرِّضَا علیه السلام أَنْ أَكْتُمَ فَمَا زِلْتُ صَحِيحَ النَّظَرِ حَتَّى أَذَعْتُ مَا كَانَ مِنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي أَمْرِ عَيْنِي فَعَاوَدَنِي الْوَجَعُ قَالَ ...[7]

محمّد بن سنان گوید: به حضرت رضا علیه السلام شكايت از درد چشم كردم نامه اى كه كوچك تر از كف دستى بود برداشت و براى حضرت جواد علیه السلام نوشت.
نامه را به خادم سپرد و به من دستور داد با او بروم و فرمود اين مطلب را كتمان كن، خدمت آن جناب رسيدم، خادم ايشان را در آغوش داشت و نامه را برايش گشود حضرت جواد علیه السلام نگاه به نامه مى كرد و سر به آسمان بلند كرده مى گفت: خوب شدي چندين مرتبه تكرار كرد تمام ناراحتى هاى چشم من بر طرف شد.
به حضرت جواد علیه السلام عرض كردم: خدا ترا رهبر اين امت قرار دهد همان طورى كه عيسى بن مريم رهبر بنى اسرائيل شد بعد عرض كردم: اى شبيه دوست فطرس.
گفت: مراجعت كردم حضرت رضا علیه السلام به من فرموده بود مطلب را پنهان بدارم. چشمم مدتها خوب بود تا جريان اعجاز حضرت جواد را در مورد چشم خود به ديگران گفتم باز مبتلا بدرد چشم شدم.
به نظر ما نقل این سنخ روایات سبب شده است که بعضی تحمل نکنند و او را متهم به غلو کنند.
نتیجه:
روایت کنز(گنج) از نظر سند مشکلی ندارد. مشکل و ایراد در همین محمد بن سنان است که ایشان هم با توجه به این که بیش از 800 روایت در کتب اربعه دارد و ثقات و عدول از فقها از ایشان روایت نقل می کنند لذا ما نمی توانیم از کنار او به سادگی بگذریم. لذا ایشان معتبر و یا حداقل روایات ایشان معتبر است.

[1] قاموس الرجال، ج 9، ص315.

[2] رجال کشی، ص503.

[3] .معجم رجال الحدیث، ج2، ص354.

[4] عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج 1، ص32.

[5] . يُضِلُّ اللَّهُ الظّالِمينَ ۚ وَيَفعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ»ابراهیم ایه 27.

[6] . معجم الرجال الحدیث 16:158قاموس الرجال، ج9، ص306.

[7] . بحار الأنوار، ج 50، ص66.