جلسه 1392/11/28

بسم الله الرحمن الرحیم




مقدمه
بحث ما راجع به بررسی روایات قیام قبل از
ظهور امام زمان بود.بعضی برای حرمت قیام های قبل از ظهور امام
زمان، به روایاتی استناد می کنند که یکی از این
روایات، روایت نعمانی در الغیبة بود. این روایت،
مبتلا به مشکلات سندی بود. سه نفر از روات در روایت مجهول، هستند. از دیگر
روات، جعفر بن محمد بن مالک است که در مورد او، اختلاف است. مرحوم تستری و مرحوم
خویی او را تضعیف می کنند و مرحوم
مامقانی سعی کرده است که در مقابل تضعیف این دو بزرگوار به
تقویت جعفر بن محمد بن مالک، بپردازد، هر چند تقویت وی، مشکلی
را حل نمی کند چون افراد دیگری در روایت، مجهول و ضعیف
هستند. با توجه به اینکه
جعفر بن محمد بن مالک، روایات مهدوی زیادی را نقل کرده، لذا
بر آن شدیم که راجع به این شخص، بحث گسترده تری، داشته باشیم.
بیان مامقانی در
تنقیح الرجال
در جلسه قبل گفتیم که مرحوم مامقانی در مقام توثیق
جعفر بن محمد بن مالک بر می آید و یک دلیل (توثیق شیخ
طوسی) و چند موید، ارائه می دهد و بعد می فرماید:
«و بالجملة؛فلا شبهة لنا في لزوم الاعتماد على توثيق
الشيخ رحمه اللّه المؤيد بماعرفت»
)پس بنا به توثیق شیخ طوسی و مویداتی
که ذکر کردیم، شکی در توثیق جعفربن محمد نمی باشد.)
ادامه کلام مامقانی
«و
لا يضعضعنا عن ذلك إلاّ ما سمعته من النجاشي من قوله:كان ضعيفافي الحديث»
هیچ چیز نمی تواند مبنا و
نظر ما را نسبت به جعفر بن محمد بن مالک، متزلزل کند مگر حرف نجاشی که گفته است،
وی در حدیث ضعیف است.
«و لقد تعجّب المجلسي من النجاشي
من أنّه مع معرفته هؤلاء الأجلاّء، و روايتهم عنه، كيف سمع اقول جاهل مجهول فيه؟!ثم
قال:و الظاهر أنّ الجميع نشأ من قول ابن الغضائري كما صرّح به النجاشي،
حيث عقّب تضعيفه إيّاه في الحديث،
بنقل كلام أحمد بن الحسين الغضائري.فانظر أنّه متى يجوز نسبةالوضع إلى أحد لرواية الأعاجيب،
و الحال أنّه هو لم يروها فقط، بل رواه جماعة
من الثّقات.انتهى»
مرحوم مجلسی از حرف نجاشی در شگفت است که چگونه
نجاشی با معرفتش از افراد ثقه و نقل این ثقات از جعفر بن محمد بن مالک،
باز قول اشخاصی مجهول را نسبت به جعفر بن محمد بن مالک اخذ می کند. سپس مرحوم
مجلسی می گوید: تمام این مشکلات از حرف ابن غضائري است. بنگر!
چگونه کسی که روایات اعاجیب را نقل کند، به او نسبت وضع می دهند؟ در صورتی
که تنها او چنین روایاتی را نقل نکرده، بلکه جماعتی از ثقات،
آن را نقل کرده اند.
«و توقّف الوحيد رحمه اللّه ...»
البته مرحوم وحید بهبهانی هم توقف می کند.
«فبان من ذلك كلّه أنّ الرجل بحمد اللّه سبحانه
من الثقات، و اللّه العالم»[1]
مرحوم مامقانی در آخر کلام خویش می فرماید:
که جعفر بن محمد بن مالک از ثقات است.
بیان فرزند مرحوم مامقانی
فرزند مرحوم مامقانی در پاورقی تنقیح الرجال،
می فرماید:
توثیقات و تضعیفات، مبتنی بر ظنون اجتهادی
است که از مجموعه ی قرائن حاصل می شود. لذا با
تأمل در همین قرائن، معلوم می شود که جعفر بن محمد بن مالک، ثقه است.
[البته نظر ما هم همین است]
بیان مرحوم تستری
در مورد جعفر بن محمد بن مالک
مرحوم تستری در قاموس الرجال می فرماید:
«و الصواب أن يقال: إنّه مختلف فيه، ضعّفه ابن الوليد
و ابن بابويه و ابن نوح و ابن الغضائري و النجاشي، و وثّقه أبو غالب الزراری
في رسالته و رجال الشيخ و الترجيح للجارح»
نظرات در مورد جعفر بن محمد بن مالک، مختلف است، 5 نفر او را
تضعیف کرده اند و ابو غالب زراری و شیخ طوسی، او را توثیق
نموده اند، ولی ترجیح با جارح [تضعیف کننده] است. یعنی
ایشان ضعیف است.
رد مویدات جناب مامقانی
از طرف مرحوم تستری
مرحوم تستری، ادله مرحوم مامقانی را نمی پذیرد
و آن ها را رد می کند.
اما موید اول که مرحوم مامقانی گفته بود: ابوعلی
بن همام و ابوغالب زراری از جعفر بن محمد بن مالک، نقل روایت می کنند
و نقل این دو بزرگوار، کشف از توثیق ایشان دارد.
مرحوم تستری در جواب می فرماید:
«قلت: أمّا رواية ابن همّام و أبي غالب و غيرهما
عنه: فليس كلّ ضعيف في الرواية لا يعمل بشيء من أخباره، فقد عملوا بأكثر روايات الضعفاء
لاحتفافها بقرائن؛ و هو الجواب عن تعجّب النجاشي من روايتهما عنه.»
اما روایت ابن همام و زراری و غیر این
دو از ایشان، مشکلی را حل نمی کند. چون ضعیف
الروایه بودن، منافات با این ندارد که به بعض روایاتش عمل شود[ پس
عمل به بعضی از روایات او، کشف از وثاقتش نمی کند]و به بسیاری
از روایات ضعفاء، به جهت محفوف به قرائن، عمل می شود [نه به خاطر ضعیف
بودن راوی] و اینکه مرحوم نجاشی، تعجب کرده و گفتند که چگونه زراری
و ابن همام از او نقل می کنند با اینکه ضعیف است؟ جواب همین است که
گفتیم.
«و أمّا عن رواية الصدوق: فبأنّه صرّح بتضعيفه في
استثنائه»
اما اینکه، مرحوم صدوق از ایشان روایت کرده
است. جوابش این است که خود شیخ صدوق به تضعیف او، تصریح می کند. همین
که روایت ایشان را استثنا کرده است یعنی که تضعیف نموده
است.
«و أمّا روايته مذمّة الغلاة: فلا تنافي كونه غاليا،
لأنّ الغالي لا يقول: أنا غال، بل يرى نفسه على الجادّة»
اما اینکه گفتید، شیخ صدوق از ایشان
در مذمت غلاة روایت نقل می کند، باز هم دلیل
نیست. چرا که منافاتی ندارد، شخص غالی باشد و روایت ذم غالی
را هم نقل کند، چرا که خودش را که غالی نمی داند.
«و أمّا توثيق صاحب الاستغاثة: فهو من الغلاة اتّفاقا؛
قال الفهرست: «أظهر مذهب المخمّسة، و صنّف كتبا في الغلوّ و التخليط» فتوثيقه تضعيف»
اما اینکه فرمودید: علی بن احمد بن موسی
علوی، صاحب استغاثه توثیقش کرده است. باز مشکلی را حل نمی کند.
زیرا، ایشان خودش از غلاة است و استناد ما به حرف شیخ در فهرست است.
اظهر... می گوید که توثیق او تضعیف است.
تا اینجا مرحوم تستری، مویدات مرحوم مامقانی
را رد می کند و سراغ شیخ طوسی می رود.
«هذا، و أمّا ما قاله الشيخ في رجاله: من أنّه روى
في مولد القائم-عليه السلام-أعاجيب، فلم أقف عليها سوى ما رواه النعماني عنه عن الباقر-عليه
السلام-عن النبيّ-صلّى اللّه عليه و آله-قال: «إنّما مثل أهل بيتي في هذه  الامّة كمثل نجوم السماء
كلّما غاب نجم طلع نجم حتّى إذا مددتم إليه حواجبكم و أشرتم إليه بالأصابع جاء ملك
الموت فذهب به، ثمّ بقيتم سبتا من دهركم لا تدرون أيّا من أيّ! و استوى في ذلك بنو
عبد المطّلب، فبينما أنتم كذلك، إذ أطلع اللّه نجمكم فاحمدوه و اقبلوه»
و اما آنچه که شیخ در رجالش، فرموده که جعفر بن محمد
بن مالک، در باب ولادت امام زمان، روایت عجیبی را نقل می کند؛
چنین روایتی را از ایشان ندیدیم، مگر روایتی
که از امام باقر از پیامبر، نقل می کند - و این
روایت غریب است، غرابتش هم به خاطر غیبت امام زمان نیست بلکه
به خاطر موت امام زمان است- مفاد روایت این است که امام زمان قبل از ظهور
فوت کرده و بعد ظاهر می شود. پیامبر می فرماید:
اهل بيت من در مثل همچون ستارگان آسمانند كه هر گاه ستاره اى
از نظر ناپديد شود اخترى ديگر خواهد دميد تا آنجا كه چون ستاره اى از آنها سر برزند
و شما چشمان خويش بدان سوى دوزيد و به سوى او با انگشتان اشاره كنيد، پس فرشته مرگ
آمده او را در ربايد، سپس مدّتى از روزگارتان را اين چنين به سر بريد، و فرزندان عبد
المطّلب جملگى در اين امر يكسان شوند و شناخته نگردد كدام از كدام است (يعنى در استحقاق
امامت هيچ يك از ديگرى برترى ندارد و همه در عدم قابليّت آن يكسانند)، پس در چنين حال
و وضعى ستاره شما آشكار شود، پس خدا را سپاس گوئيد و امامت او را پذيرا شويد».
«فانّه خبر غريب مشتمل على موت القائم-عليه السلام-لا
غيبته»
مرحوم تستری می فرماید: این خبر غریب،
مشتمل بر موت امام زمان است نه بر غیبت آن حضرت.
پس اشکال مرحوم تستری به شیخ طوسی این
است که راجع به مولد امام زمان حدیث نقل نشده بلکه راجع به موت آن حضرت روایت
نقل شده است.
البته ما خدمت، مرحوم تستری عرض می کنیم که
خود این روایت صراحتی ندارد، شاید روایت، اشاره به امام
حسن عسکری باشد که همینطور هم شد. دوران امام حسن عسکری از شرق و
غرب عالم نامه به ایشان، می رسید. این نشانه توجه عالم به این بزرگوار
بود. بعد هم که به شهادت رسیدند، چنین وضعیتی هست تا زمانی
که خداوند مهدی آل محمد روحی فداه را ظاهر کند. [ طالع یعنی،
غایب بوده است.] پس این روایت، چنین غرابتی ندارد.
اما اینکه مرحوم تستری، فرمودند: «فلم أقف عليها سوى ما رواه النعماني عنه عن الباقر...» نمی دانم نظر شریف ایشان چیست؟ آیا مرادشان
این است که از جعفر بن محمد بن مالک، روایاتی در مورد امام زمان،
نقل نشده است؟ و یا منظور این است که از وی، روایاتی
در مورد تولد حضرت، نقل نشده است؟ اگر منظور اول باشد، نمی تواند که صحیح
باشد زیرا روایات متعددی از ایشان راجع به امام زمان نقل شده
است. به جلد 8 معجم الاحادیث المهدی [قسم فهارس] مراجعه نمایید.
دو عنوان در مورد ایشان داریم، یکی جعفر بن محمد بن مالک و
دیگری کوفی. در جلد 4 و 5 و 6 هم، دهها روایت آمده است. روایاتش
هم هیچ غرابتی ندارد و اعاجیب هم، نیست
من چند روایت را از جعفر بن محمد بن مالک، نقل
می کنم:
روایت الف:
«الغيبة للشيخ الطوسي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ
مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنِ ابْنِ بَزِيعٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ سَيَابَةَ
عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِيثَمٍ عَنْ عَبَايَةَ الْأَسَدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ
ع يَقُولُ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا بَقِيتُمْ بِلَا إِمَامٍ هُدًى وَ لَا عَلَمٍ
يُرَى يَبْرَأُ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ. »[2]
روایت ب:
« حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ
هَمَّامٍ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ حَدَّثَنَا
إِسْحَاقُ بْنُ سِنَانٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ خَارِجَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ
عُثْمَانَ عَنْ فُرَاتِ بْنِ أَحْنَفَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ
عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: زَادَ الْفُرَاتُ عَلَى عَهْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع فَرَكِبَ
هُوَ وَ ابْنَاهُ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ ع فَمَرَّ بِثَقِيفٍ فَقَالُوا قَدْ جَاءَ
عَلِيٌّ يَرُدُّ الْمَاءَ فَقَالَ عَلِيٌّ ع أَمَا وَ اللَّهِ لَأُقْتَلَنَّ أَنَا
وَ ابْنَايَ هَذَانِ وَ لَيَبْعَثَنَّ اللَّهُ رَجُلًا مِنْ وُلْدِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ
يُطَالِبُ بِدِمَائِنَا وَ لَيَغِيبَنَّ عَنْهُمْ تَمْيِيزاً لِأَهْلِ الضَّلَالَةِ
حَتَّى يَقُولَ الْجَاهِلُ مَا لِلَّهِ فِي آلِ مُحَمَّدٍ مِنْ حَاجَةٍ.»[3]
فرات بن أحنف از امام صادق×
روايت كرده كه آن حضرت به نقل از پدران خود عليهم السّلام فرمود: «در زمان خلافت امير
المؤمنين× آب فرات بالا آمد، پس آن حضرت و دو فرزندش
حسن و حسين عليهم السّلام سوار شدند، چون گذارشان بر طايفه ثقيف افتاد، آنان گفتند
على آمده است آب را به جاى خود بازگرداند (فرو نشاند)، پس علىّ× فرمود: بدانيد به خدا قسم من و اين دو فرزندم يقينا كشته
خواهيم شد و بدون ترديد خداوند مردى را كه از فرزندان من است در آخر الزّمان بر مى انگيزد
كه خونخواهى ما خواهد كرد، و او حتما از مردم پنهان خواهد شد براى مشخّص شدن گمراهان
در زمان غيبت، تا جايى كه نادان بگويد: خدا را در آل محمّد نيازى نيست».
روایت ج:
«حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ
هَمَّامٍ قَالَ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ وَ قَدْ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ
الْحِمْيَرِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى قَالا جَمِيعاً حَدَّثَنَا
مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ عَنْ أَبِي الْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع قَالَ:
لَا تَزَالُونَ تَمُدُّونَ أَعْنَاقَكُمْ إِلَى الرَّجُلِ مِنَّا تَقُولُونَ هُوَ هَذَا
فَيَذْهَبُ اللَّهُ بِهِ حَتَّى يَبْعَثَ اللَّهُ لِهَذَا الْأَمْرِ مَنْ لَا تَدْرُونَ
وُلِدَ أَمْ لَمْ يُولَدْ خُلِقَ أَمْ لَمْ يُخْلَق »[4]
و نيز ابو الجارود گويد: امام باقر×
فرمود: «پيوسته گردنهاى خود را به سوى مردم از ما مى كشيد و خواهيد گفت او همين است
ولى خداوند او را از ميان خواهد برد تا آنگاه كه خداوند براى اين امر كسى را برانگيزد
كه ندانيد زاده شده يا نه و آفريده شده يا نه».
روایاتی که جعفر بن محمد بن مالک، نقل می کند مشکلی
از نظر محتوا ندارد و ما هم، در زمینه ولادت امام زمان هم، روایت اعاجیب
از ایشان ندیدم، شاید روایتی باشد که به دست ما نرسیده
است.
نتیجه سندی روایت دوم:
روایت دومی[5] را که بعضی، برای عدم مشروعیت قیام
قبل از ظهور، به آن استناد می کنند، روایت الغیبة نعمانی است که یکی
از روات آن، جعفر بن محمد بن مالک می باشد. وی از نظر ما - برخلاف نظر
مرحوم خویی و مرحوم تستری – مشکلی ندارد، هرچند روایت
بخاطر وجود مجاهیل و ضعفا، به ضعف خود باقی است.
بررسی دلالی روایت
اول
روایت اولی که جهت حرمت قیام های قبل
از ظهور، مورد استناد بعضی، قرار گرفت، روایت کافی شریف بود.[6]
امام سجادفرمود: به خدا سوگند هيچ يك از ما، پيش از ظهور حضرت
قائم×، خروج نكند جز آنكه حكايتش، حكايت جوجه اى
خواهد بود كه پيش از درآمدن بالهايش، از ميان آشيانه خود پرواز كند و كودكان آن را
بگيرند و با آن بازى كنند
احتمال اول در توجيه روايت
روایت، با قطع نظر از سند به قرینه ی «وَ اللَّهِ لَا يَخْرُجُ وَاحِدٌ مِنَّا »که
در روایت است بیان تکلیف کیست؟ اینجا منظور خود ائمه
هستند یعنی ما، تا قبل از ظهور امام زمان تکلیف به قیام نداریم
و اگر یکی از ما قیام کرد، نتیجه نمی گیرد.
در واقع این فرمایش امام در پاسخ به پافشاری برخی از شیعیان
است که به ائمه طاهرین اصرار می کردند که بر
ضد حکومت قیام کنید. امام می فرماید که قیام ما قبل
از ظهور، با توجه به عدم وجود نیرو و افراد و زمینه توفیقی
در بر نخواهد داشت. پس روایت در مورد تکلیف امام است و نمی توان
برای حرمت قیام های قبل از ظهور به آن استناد کرد. شاهد بر این
مدعا، جریان مامون رقی است.
شاهد اول (شیعه تنوری
)
«المناقب لابن شهرآشوب حَدَّثَ إِبْرَاهِيمُ عَنْ أَبِي
حَمْزَةَ عَنْ مَأْمُونٍ الرَّقِّيِّ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ سَيِّدِي الصَّادِقِ ع
إِذْ دَخَلَ سَهْلُ بْنُ الْحَسَنِ الْخُرَاسَانِيُّ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ ثُمَّ
جَلَسَ فَقَالَ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لَكُمُ الرَّأْفَةُ وَ الرَّحْمَةُ
وَ أَنْتُمْ أَهْلُ بَيْتِ الْإِمَامَةِ مَا الَّذِي يَمْنَعُكَ أَنْ يَكُونَ لَكَ
حَقٌّ تَقْعُدُ عَنْهُ وَ أَنْتَ تَجِدُ مِنْ شِيعَتِكَ مِائَةَ أَلْفٍ
يَضْرِبُونَ بَيْنَ يَدَيْكَ بِالسَّيْفِ فَقَالَ لَهُ ع اجْلِسْ يَا خُرَاسَانِيُّ
رَعَى اللَّهُ حَقَّكَ ثُمَّ قَالَ يَا حَنِيفَةُ اسْجُرِي التَّنُّورَ
فَسَجَرَتْهُ حَتَّى صَارَ كَالْجَمْرَةِ وَ ابْيَضَّ عُلْوُهُ ثُمَّ قَالَ يَا
خُرَاسَانِيُّ قُمْ فَاجْلِسْ فِي التَّنُّورِ فَقَالَ الْخُرَاسَانِيُّ يَا
سَيِّدِي يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لَا تُعَذِّبْنِي بِالنَّارِ أَقِلْنِي
أَقَالَكَ اللَّهُ قَالَ قَدْ أَقَلْتُكَ فَبَيْنَمَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ
أَقْبَلَ هَارُونُ الْمَكِّيُّ وَ نَعْلُهُ فِي سَبَّابَتِهِ فَقَالَ السَّلَامُ
عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ الصَّادِقُ ع أَلْقِ النَّعْلَ
مِنْ يَدِكَ وَ اجْلِسْ فِي التَّنُّورِ قَالَ فَأَلْقَى النَّعْلَ مِنْ
سَبَّابَتِهِ ثُمَّ جَلَسَ فِي التَّنُّورِ وَ أَقْبَلَ الْإِمَامُ ع يُحَدِّثُ
الْخُرَاسَانِيَّ حَدِيثَ خُرَاسَانَ حَتَّى كَأَنَّهُ شَاهِدٌ لَهَا ثُمَّ قَالَ
قُمْ يَا خُرَاسَانِيُّ وَ انْظُرْ مَا فِي التَّنُّورِ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ
فَرَأَيْتُهُ مُتَرَبِّعاً فَخَرَجَ إِلَيْنَا وَ سَلَّمَ عَلَيْنَا فَقَالَ لَهُ
الْإِمَامُ ع كَمْ تَجِدُ بِخُرَاسَانَ مِثْلَ هَذَا فَقَالَ وَ اللَّهِ وَ لَا
وَاحِداً فَقَالَ ع لَا وَ اللَّهِ وَ لَا وَاحِداً فَقَالَ أَمَا إِنَّالَا
نَخْرُجُ فِي زَمَانٍ لَا نَجِدُ فِيهِ خَمْسَةً مُعَاضِدِينَ لَنَا نَحْنُ
أَعْلَمُ بِالْوَقْتِ »[7]
علامه مجلسی
در بحارالانوار به نقل از مناقب ابن شهر آشوب چنین نقل می کند که:
مامون
رقی می گوید: خدمت حضرت صادق×
بودم كه سهل بن حسن خراسانى وارد شده سلام كرده نشست. عرض كرد يا ابن رسول اللَّه چقدر
شما رؤف و مهربان هستيد شما امام هستيد، چرا دفاع از حق خود نمى كنيد با اينكه بيش
از صد هزار شيعه شمشير زن داريد. فرمود: بنشين خراسانى خدا جانب ترا رعايت كند.
به كنيز خود حنيفه فرمود تنور را روشن کند. تنور، افروخته شد
چنانچه يك پارچه آتش گرديد و قسمت بالاى آن سفيد شد. بعد رو به مرد خراسانى نموده و
فرمود: برو بنشين داخل تنور. خراسانى شروع به التماس نموده؛ يا ابن رسول اللَّه مرا
به آتش مسوزان. از جرم من درگذر خدا از تو بگذرد. فرمود ترا بخشيدم.
در همين موقع هارون مكى وارد شد يك كفش خود را به انگشت گرفته
بود عرض كرد السلام عليك يا ابن رسول اللَّه. امام فرمود نعلين را از دست بيانداز،
برو داخل تنور بنشين. نعلين را انداخت و داخل تنور نشست.
امام شروع كرد با خراسانى به صحبت كردن از جريانهاى خراسان مثل
اينكه در خراسان بوده است، بعد فرمود خراسانى برو ببين در تنور چه خبر است، به جانب
تنور رفتم، ديدم چهار زانو در تنور نشسته، از تنور خارج شد به ما سلام كرد امام× فرمود از اين ها در خراسان چند نفر پيدا مى شود؟
عرض كرد بخدا قسم يك نفر هم نيست نه بخدا يك نفرهم، پيدا نمى شود،
فرمود: ما در زمانى كه پنج نفر ياور نداشته باشيم قيام نخواهيم كرد ما خودمان موقعيت
مناسب را بهتر مي دانيم.[8]
پس مضمون این روایت، بیان تکلیف خود
ائمه طاهرین است که الان وقت قیام شان نیست. ولی آیا
چنین تکلیفی، به دیگران هم سرایت می کند؟ امیرمومنان
هم در هیچ جنگ خلفا شرکت نکردند، ولی اصحاب ولايتمدار نيز شركت نكردند؟
آیا چنین روایاتی، معنایش این است که اگر در دوران
غیبت، فقیهی مبسوط الید باشد و بتواند نوامیس شیعه
را حفظ کند و استقلال کشور را حفظ نموده و شیعه را سربلند و دست دشمن را کوتاه
کند حق ندارد قیام کند؟ از کجا، چنین برداشتی را می کنیم؟
در اینجا نوبت به کلام مرحوم خوئی می رسد
که شاید تعجب آور باشد. ایشان، برخلاف اجماع شیعه، جهاد ابتدایی
را برای فقیه جایز می داند. البته،
فقیه درخواست می کند که فرماندهان نظامی جمع شوند، سپس، اگر زمینه
اقتدار و عدم ترس از شکست بود، فتوا و دستور از جانب فقیه صادر می شود.






[1] . مامقانی، تنقیح الرجال،
ج 16، ص 45 .



[2] .بحار الأنوار، ج 51 ؛ ص111، معجم الاحادیث المهدی،
ج4، ص 41.



[3] .الغيبة( للنعماني)،، ص: 141؛ معجم الاحادیث المهدی،
ج4، ص 90.



[4] . الغيبة( للنعماني)،، ص: 183؛ معجم الاحادیث
المهدی، ج4، ص 339.



[5] . «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ
مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ عَنْ
مُحَمَّدِ بْنِ الْمُثَنَّى الْحَضْرَمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ
زَيْدٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ ع
قَالَ: مَثَلُ خُرُوجِ الْقَائِمِ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ كَخُرُوجِ رَسُولِ
اللَّهِ ص وَ مَثَلُ مَنْ خَرَجَ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ قَبْلَ قِيَامِ
الْقَائِمِ مَثَلُ فَرْخٍ طَارَ فَوَقَعَ مِنْ وَكْرِهِ فَتَلَاعَبَتْ بِهِ الصِّبْيَان. ؛ الغيبة، نعماني ؛ ص، 199،با ب 11، ح 14



[6] . «عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ
رِبْعِيٍّ رَفَعَهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع قَالَ: وَ اللَّهِ لَا
يَخْرُجُ وَاحِدٌ مِنَّا قَبْلَ خُرُوجِ الْقَائِمِ ع إِلَّا كَانَ مَثَلُهُ مَثَلَ
فَرْخٍ طَارَ مِنْ وَكْرِهِ قَبْلَ أَنْ يَسْتَويَ جَنَاحَاهُ فَأَخَذَهُ
الصِّبْيَانُ فَعَبِثُوا بِهِ.»
(كلينى،كافي، ج 8، ص: 264)



[7] . بحار الأنوار ؛ ج 47 ؛ ص123؛ المناقب، 3: 362.



[8] . مجلسی، بحارالانوار، ج 37،ص
134.