جلسه 1391/07/09

بسم الله الرحمن الرحیم




مقدمه
بحث ما راجع به بررسي رواياتي است كه
از رجعت معصومين- رجعت حضرت رسول اكرم صلی الله علیه و آله وسلم و
انبياء: و ائمه طاهرين : - سخن گفته است. در جلسه قبل روايت نسبتاً مفصلي را از امام صادق
علیه السلام بيان كرديم كه بعضي از مطالب مربوط به روايت، گفته نشد.
بيان روايت
«...و رَسُولُ اللَّهِ ص
أَمَامَهُ بِيَدِهِ حَرْبَةٌ مِنْ نُورٍ، فَإِذَا نَظَرَ إِلَيْهِ إِبْلِيسُ
رَجَعَ الْقَهْقَرَى نَاكِصاً عَلَى عَقِبَيْهِ، فَيَقُولُونَ لَهُ أَصْحَابُهُ:
أَيْنَ تُرِيدُ وَ قَدْ ظَفِرْتَ؟ فَيَقُولُ: إِنِّي أَرى ما لا تَرَوْنَ إِنِّي
أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ فَيَلْحَقُهُ النَّبِيُّ ص فَيَطْعُنُهُ
طَعْنَةً بَيْنَ كَتِفَيْهِ، فَيَكُونُ هَلَاكُهُ وَ هَلَاكُ جَمِيعِ أَشْيَاعِهِ،
فَعِنْدَ ذَلِكَ يُعْبَدُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا يُشْرَكُ بِهِ شَيْئاً وَ
يَمْلِكُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع أَرْبَعاً وَ أَرْبَعِينَ أَلْفَ سَنَةٍ،
حَتَّى يَلِدَ الرَّجُلُ مِنْ شِيعَةِ عَلِيٍّ ع أَلْفَ وَلَدٍ مِنْ صُلْبِهِ
ذَكَراً، فِي كُلِّ سَنَةٍ ذَكَراً، وَ عِنْدَ ذَلِكَ تَظْهَرُ الْجَنَّتَانِ
الْمُدْهَامَّتَانِ عِنْدَ مَسْجِدِ الْكُوفَةِ وَ مَا حَوْلَهُ بِمَا شَاءَ
اللَّه » [1]
و پيامبر اعظم صلی الله
علیه و آله وسلم در دست او یک حربه ای ـ شمشير، خنجر، يا سر
نيزه ـ «وسیله ای جنگی » از نوراست که شیطان با
دیدن آن عقب عقب برگشته و از جنگ سرباز میزند.وقتی یارانش
فرار اورا مشاهده میکنند، باتعجب سؤال می کنند:به کجا می خواهی
بروی، در حالی که پیروز شدی ! جواب می دهد: من
چیزی را مشاهده می کنم که شما نمی بینید، من
از خداوند می ترسم رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم به او
می رسند و نیزه ای میان دو کتف او فرو کرده و به
حیات او ویارانش پایان می دهد.بعد از هلاکت شیطان و
جنودش فقط خداوند عبادت می شود و هیچ چیزی شریک او
قرار نمی گیرد، وامیر المؤمنین علیه السلام 44000
سال حکومت می کند.
توضيح روايت
* عبارت «... فَعِنْدَ ذَلِكَ يُعْبَدُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا
يُشْرَكُ بِهِ شَيْئا...»
رجعت، بعد از حكومت امام زمان يا مقارن
با آن است. طبق روايات، مقوله رجعت بعد از مقوله ظهور امام زمان علیه السلام، است. در اين روايت آمده كه: بعد از هلاکت شیطان و جنودش، فقط خداوند عبادت
می شود و هیچ چیزی شریک او قرار نمی گیرد.
*«...وَ يَمْلِكُ أَمِيرُ
الْمُؤْمِنِينَ ع أَرْبَعاً وَ أَرْبَعِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يَلِدَ الرَّجُلُ
مِنْ شِيعَةِ عَلِيٍّ ع أَلْفَ وَلَدٍ مِنْ صُلْبِهِ ذَكَراً، فِي كُلِّ سَنَةٍ
ذَكَراً، وَ عِنْدَ ذَلِكَ تَظْهَرُ الْجَنَّتَانِ الْمُدْهَامَّتَانِ عِنْدَ
مَسْجِدِ الْكُوفَةِ وَ مَا حَوْلَهُ بِمَا شَاءَ اللَّه »
وامیر المؤمنین علیه السلام
44000 سال حکومت می کند.تا
اينكه هريك از شيعيان حضرت، هزار فرزند ذكور – در هر سال يك فرزند - از نسل خودش
را ببنيد و در اين هنگام دو باغ بهشتي نزد مسجد كوفه و اطراف آن، ظاهر مي شود.
اين روايت از رواياتي است كه بعضي براي مقدميت حكومت امام زمان علیه السلام به
آن استناد مي كنند.
* «...وَ عِنْدَ ذَلِكَ تَظْهَرُ الْجَنَّتَانِ الْمُدْهَامَّتَانِ
عِنْدَ مَسْجِدِ الْكُوفَةِ وَ مَا حَوْلَهُ...»
(زمان حكومت اميرالمؤمنين بعد از قتل شيطان در مسجد
كوفه و اطراف آن دو باغ سرسبز و خرم (جنتان، مدهامتان) آشكار مي شود
و اين مظهر بهشت خواهد بود.
دو باغ بهشتي در دوران حكومت
اميرالمؤمنين علیه السلام، اشاره به چه دارد؟ براي روشن شدن مطلب به سوره
الرحمن مراجعه نماييد. در اين سوره آمده است كه «وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ
جَنَّتانِ (46)... مُدْهامَّتانِ» (64)
ترس در آيه «و براى كسى كه از مقام
پروردگارش بترسد، دو باغ بهشتى است» به چه معناست؟
بيان علامه طباطبايي در مورد
خوف
علامه طباطبايي (ره) در
تفسير شريف الميزان مي فرمايد:
«و الخوف من
الله تعالى ربما كان خوفا من عقابه تعالى على الكفر به و معصيته، و لازمه أن يكون
عبادة من يعبده خوفا بهذا المعنى يراد بها التخلص من العقاب لا لوجه الله محضا و
هو عبادة العبيد يعبدون مواليهم خوفا من السياسة كما أن عبادة من يعبده طمعا في
الثواب غايتها الفوز بما تشتهيه النفس دون وجهه الكريم و هي عبادة التجار كما في
الروايات و قد تقدم شطر منها»
(و اما اينكه خوف از
مقام پروردگار چيست؟ بايد بگوييم: خوف هم مانند عبادت انواع و مراتبي دارد، بعضى ها
از عقاب خدا مى ترسند، و از ترس عذاب او كفر نمى ورزند و گناه نمى كنند، قهرا
لازمه چنين خوفى اين است كه عبادت صاحبش عبادت كسى باشد كه از عذاب خدا مى ترسد،
عبادت مى كند تا گرفتار عذاب او نگردد، در نتيجه عبادتش محضا براى خدا نباشد، و
اين قسم از عبادت، عبادت بردگان است كه موالى خود را از ترس سياست و شكنجه اطاعت
مى كنند، هم چنان كه بعضى ديگر او را به طمع ثواب و پاداشش بندگى مى كنند، عبادت
مى كنند تا به رسيدن به آنچه دلخواهشان است رستگار گردند، اينان هم عبادت خدا را
محضا للَّه انجام نمى دهند، عبادتشان يك قسم تجارت است، هم چنان كه در رواياتى هم
آمده، و بعضى از آنها در سابق نقل شد)
«و الخوف المذكور في الآية- وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ- ظاهره غير
هذا الخوف فإن هذا خوف من العقاب و هو غير الخوف من قيامه تعالى على عبده بما عمل
أو الخوف من مقامه تعالى من عبده فهو تأثر خاص ممن ليس له إلا الصغار و الحقارة
تجاه ساحة العظمة و الكبرياء، و ظهور أثر المذلة و الهوان و الاندكاك قبال العزة و
الجبروت المطلقين.»
(و خوف در جمله" وَ لِمَنْ خافَ
مَقامَ رَبِّهِ" ظهور در هيچ يك از اين دو قسم خوف، يعنى خوف از عذاب و خوف
از فوت لذتهاى نفسانى در بهشت ندارد، چون اين دو نوع خوف غير از خوف از قيام و
آگاهى خدا نسبت به اعمال بندگان است، و نيز غير از خوف از مقامى است كه خداى تعالى
نسبت به بنده اش دارد، چون خوف از آگهى خدا و نيز خوف مقام پروردگار تاثر خاصى است
كه براى بنده بدان جهت كه بنده است، در برابر ساحت عظمت و كبريايى مولايش حقير و
ذليل است دست مى دهد، و باعث مى شود آثارى از مذلت و خوارى و اندكاك در قبال عزت و
جبروت مطلقه خداى تعالى از او ظهور كند.)
«و عبادته تعالى خوفا منه بهذا المعنى من الخوف خضوع له تعالى لأنه
الله ذو الجلال و الإكرام لا لخوف من عقابه و لا طمعا في ثوابه بل فيه إخلاص العمل
لوجهه الكريم، و هذا المعنى من الخوف هو الذي وصف الله به المكرمين من ملائكته و
هم معصومون آمنون من عقاب المخالفة و تبعة المعصية قال تعالى: «يَخافُونَ
رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِم»[2]
و عبادت خداى تعالى از ترس او- البته
ترس به اين معنا- عبارت است از خضوع در برابر او بدين جهت كه او اللَّه است، ذو
الجلال و الاكرام است، نه بدين جهت كه جهنم دارد، و نه بدين جهت كه بهشت دارد،
وقتى عبادت به اين انگيزه انجام شود خالصا لوجه اللَّه صورت مى گيرد.و اين معناى
از خوف، همان خوفى است كه خداى تعالى ملائكه مكرمين خود را بدان ستوده، و گرنه اگر
خوف منحصر در خوف از عذاب و ترك ثواب مى بود، با در نظر داشتن اينكه ملائكه معصوم
و ايمن از عذاب مخالفت و تبعات معصيتند نبايد آنان را به داشتن خوف بستايد، ولى
مى بينيم ستوده و فرموده: «از پروردگارشان كه ما
فوقشان است، مى ترسند»
فتبين مما تقدم أن الذين
أشار إليهم بقوله: «وَ لِمَنْ خافَ» أهل الإخلاص الخاضعون لجلاله تعالى العابدون له
لأنه الله عز اسمه لا خوفا من عقابه و لا طمعا في ثوابه، و لا يبعد أن يكونوا هم
الذين سموا سابقين في قوله: «وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً- إلى أن قال- وَ
السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ
»[3]
(پس از آنچه گذشت روشن گرديد آن كسانى،
كه جمله ي"
و لمن خاف" اشاره به ايشان است، عبارتند از اهل اخلاص، آنهايى كه خاضع در
برابر جلال خداى تعالى هستند، و او را بدين جهت عبادت مى كنند كه او اللَّه (عز
اسمه) است، نه بدين جهت كه جهنم دارد، و نه به طمع بهشت و ثوابى كه مى دهد، و بعيد
نيست اين طايفه همان كسانى باشند كه در سوره بعدى بعد از آنكه مردم را سه دسته
مى كند، در باره دسته سوم مى فرمايد:" وَ
السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ")
پاداش خائفين
و اما اينكه فرموده:
«و قوله: «جَنَّتانِ» (اين خائفان دو بهشت دارند)، مفسرين در معنايش حرفها
زده اند:
1- «قيل: إحداهما منزله و محل زيارة أحبابه له و الأخرى منزل أزواجه و
خدمه»
بعضى گفته اند: يك بهشت منزل شخصى او
است، كه دوستانش در آنجا زيارتش مى كنند، و يكى هم منزل خدمتكاران و همسران او است
(به عبارت ساده تر منظور از دو بهشت بيرونى و اندرونى است.)
استاد: آيا واقعاً چنين پاداش با خوفي
كه ما معنا كرديم - خضوع در برابر او بدين جهت كه او اللَّه است، ذو الجلال و
الاكرام است، نه بدين جهت كه جهنم و نه بدين جهت كه بهشت دارد- سازگاري دارد؟ به
همين جهت علامه طباطبائي اين معنا را با «قيل» بيان مي كند و آن را نمي پذيرد.
2- «و قيل: بستانان بستان داخل قصره و
بستان خارجه»
بعضى ديگر گفته اند:
منظور از دو بهشت باغى است كه بيرون قصر دارد، و باغى كه داخل قصرش دارد (باز نظير
توانگران دنيا كه يك باغچه در منزل دارند، و در آن گلكارى مى كنند، و باغى در
بيرون شهر و در ييلاق دارند، كه در آنجا انواع ميوه ها و چمن زارها درست مى كنند)
3- «و قيل: منزلان ينتقل من أحدهما إلى الآخر ليكمل به التذاذه
»
بعضى ديگر گفته اند: معنايش اين است
كه: در آخرت دو بهشت جداى از هم دارد، تا گاهي از اين بهشت به آن بهشت ديگر رود،
تا لذتش به حد كمال برسد.
4 - «و قيل: جنة لعقيدته و جنة لعمله»

بعضى ديگر گفته اند: يك بهشت در برابر
عقايد حقه اش به او مى دهند، و بهشتى ديگر در برابر اعمال صالحى كه انجام داده
است.
5 - «و قيل: جنة لفعل الطاعات و جنة
لترك المعاصي»
بعضى ديگر
گفته اند: يك بهشت در برابر اعمال صالحه و اطاعتهايى كه كرده، و يك بهشت ديگر در
برابر ترك گناهانى كه مى توانسته است مرتكب شود.
6 - «و قيل: جنة جسمانية و جنة
روحانية»
بعضى ديگر گفته اند: يك بهشت جسمانى و
ديگري روحانى است.
«و هذه الأقوال- كما ترى- لا دليل على
شي ء منها.
و اين اقوال به طورى كه ملاحظه
مى فرماييد اقوالى است كه هيچ دليلى در آيه مورد بحث و يا در سراسر قرآن كريم بر
آنها وجود ندارد.
7 - و قيل: جنة يثاب بها و جنة يتفضل
بها عليه، و يمكن أن يستشعر ذلك من قوله تعالى: «لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَ
لَدَيْنا مَزِيدٌ»[4]
على ما مر في تفسيره.»[5]
بعضى هم گفته اند: يك بهشت را به خاطر
استحقاقى كه دارد به او مى دهند، و يك بهشت ديگر را فقط به عنوان تفضل ارزانيش
مى دارد.در بين همه أقوالى
كه ملاحظه كرديد ممكن است بگوييم اين قول بهتر است،
چون آيه شريفه " لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ" هم
اِشعارى به آن دارد، البته آن طور كه ما تفسيرش كرديم اين اِشعار را دارد.
معناي مُدْهَامَّتَان
«قوله تعالى: «مُدْهامَّتانِ»
الادهيمام من الدهمة اشتداد الخضرة بحيث تضرب إلى السواد و هو ابتهاج الشجرة»[6]
(كلمه" ادهيمام" از ثلاثى مجرد" دهمة" گرفته شده، و دهمة به
معناى سبز پر رنگ است، به طورى كه از شدت سبزى رنگش متمايل به سياهى شده باشد و
منتهاي نشاط و سرزندگي درختان را مي گويند.)،
در اين معنا روايتي از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله وسلم وارد
شده است.
«...وَ عِنْدَ ذَلِكَ تَظْهَرُ
الْجَنَّتَانِ الْمُدْهَامَّتَانِ...»
* گويا روايت در صدد بيان اين مطلب است
كه وقتي ابليس و پيروانش از بين رفتند و همه موانع براي عبوديت انسان، به معناي
سوم يعني محضألله برطرف شد و حكومت و حاكميت در دستان مبارك مولي الموحدين
اميرالمؤمنين علیه السلام قرار گرفت، در آن هنگام ظلم و تعدي برچيده مي شود
و آرامش بر دنيا حكمفرما مي گردد. و مردم به آن درجه و مرتبة از عبوديت مي رسند و
زمينه دو بهشت (مدهامتان) براي آنان فراهم مي شود)
تبيين روايت
حال اگر سؤال شود كه برنامه اميرمؤمنان
كه طبق اين روايت آمده، چه زماني است؟ آيا حكومت عدالت اميرالمؤمنين علیه السلام
همزمان با حكومت امام زمان علیه السلام است و يا بعد از حكومت آن حضرت
تشكيل مي گردد؟

اگر بگوييم كه بعد از حكومت امام زمان
علیه السلام فراگيري عدالت و از بين رفتن ظلم و ستم، اتفاق مي افتد،
اين بدان معناست كه در دوران امام زمان علیه السلام نقش اساسي – حاكميت
عبوديت و عدالت و نابودي ظلم و ستم - كه بر عهده آن حضرت است – طبق روايات -
ايفا نشده است. (مگر اينكه بگوييم اين حوادث همزمان با حكومت امام زمان علیه السلام
اتفاق مي افتد.) ما روايات متعدد و متواتر داريم كه «...يَمْلَأُ
الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْما»؛ با آمدن
امام زمان (روحي فداه) جهان پر از عدل و داد مي شود
و بساط ظلم برچيده مي شود.«...أَيْنَ قَاصِمُ شَوْكَةِ الْمُعْتَدِينَ، أَيْنَ هَادِمُ
أَبْنِيَةِ الشِّرْكِ وَ النِّفَاقِ أَيْنَ مُبِيدُ أَهْلِ الْفِسْقِ وَ
الْعِصْيَانِ، أَيْنَ حَاصِدُ فُرُوعِ الْغَيِّ وَ الشِّقَاقِ، أَيْنَ طَامِسُ
آثَارِ الزَّيْغِ وَ الْأَهْوَاءِ، أَيْنَ قَاطِعُ حَبَائِلِ الْكَذِبِ وَ
الِافْتِرَاءِ، أَيْنَ مُبِيدُ أَهْلِ الْعِنَادِ وَ الْمَرَدَة...»[7]
*تا كنون ما فقط دو روايت تفصيلي در
باب حكومت اميرالمؤمنين علیه السلام داشته ايم،در
حاليكه روايت متعدد در باب حكومت و حاكميت عبوديت و عدالت و نابودي ظلم و ستم به
دستان امام زمان علیه السلام وارد شده است.
منابع روايت
· مختصر بصائر الدرجات: ص 26 - 27 - محمد بن الحسين بن أبي الخطاب،
عن موسى بن سعدان، عن عبد الله بن القاسم الحضرمي، عن عبد الكريم بن عمرو الخثعمي
قال: سمعت أبا عبد الله علیه السلام يقول
· كتاب الرجعة، استرابادي آبادي، ص 34، متوفي 1088
· نوادر الأخبار فيما يتعلق بأصول الدين(للفيض)، فيض كاشانى، متوفي:
1091 ق
· الايقاظ من الهجعة: ص 361 ب 10 ح 112 - بعضه، عن
مختصر بصائر الدرجات بتفاوت يسير. وفي: ص 361 - 362 ب 10 ح 113 - عن مختصر
بصائر الدرجات بتفاوت يسير
· البحار: ج 53 ص 42 - 43 ب 29 ح 12 - عن مختصر
بصائر الدرجات بتفاوت يسير (ديگر از بعد از مرحوم ملجسي -وفات 1111- تا الان -
در اين 300 سال - ظاهراً در كتابهاي ديگر، اين روايت نيامده است.
* اگر خواسته باشيم
اين روايت را جزء رواياتي كه اشاره به اصل رجعت ائمه دارد، حساب كنيم نياز به
بررسي سندي نداريم، چون آن روايات متعدد است ولي اگر بخواهيم از اين روايت،
استفاده تفصيلات رجعت نماييم نياز به بررسي سندي داريم چون هنوز روايات در اين
زمينه متعدد نمي باشد
بررسي سند روايت طبق نقل
مختصر بصائر الدرجات
«محمد بن الحسين بن أبي الخطاب، عن
موسى بن سعدان، عن عبد الله بن القاسم الحضرمي، عن عبد الكريم بن عمرو الخثعمي
قال: سمعت أبا عبد الله علیه السلام يقول...»
* امّا محمد بن الحسين بن أبي الخطاب
در جلالتش، شكي نمي باشد.
* و امّا موسى بن سعدان: مرحوم نجاشي
در مورد موسى بن سعدان مي فرمايد: «ضعيف في الحديث...»[8]
* مبناي آقاي خويي تا قبل از اواخر عمر
شريفشان اين بود كه راوي در سلسله اسناد كامل الزيارت، موثق است و طبق اين مبنا
خيلي از افراد را توثيق كرده است ولي با اين حال، ايشان تا قبل از برگشت از چنين
مبنايي، موسي بن سعدان را - با اينكه اسم او در كامل الزيارت آمده - توثيق
ننمودند. ايشان در معجم مي فرمايد: «أقول: إن توثيق علي
بن إبراهيم (صاحب تفسير قمي) و ابن قولويه يعارضه تضعيف النجاشي المؤيد بتضعيف ابن
الغضائري إياه، فيصبح
الرجل مجهول الحال فلا يعتد برواياته.»[9]
و امّا عبد الله بن القاسم الحضرمي:
* مرحوم نجاشي در مورد عبد الله بن
القاسم الحضرمي مي فرمايد:
«عبد الله بن القاسم الحضرمي المعروف
بالبطل كذاب غال يروي عن الغلاة لا
خير فيه و لا يعتد بروايته»[10]
* مرحوم خويي در مورد ايشان مي فرمايد:
« أقول: إن توثيق ابن قولويه عبد الله
بن القاسم الحضرمي معارض بتضعيف النجاشي فالرجل
لم تثبت وثاقته»[11]
و امّا عبد الكريم بن عمرو الخثعمي
در مورد اين شخص بايد يك بحث رجالي
مبسوطي بشود. زيرا وي مورد اختلاف است. به معجم[12]
مرحوم خويي، مراجعه نماييد.
* اكنون كه بحث به اينجا – قتل شيطان –
منتهي شد، اشاره اي
هم به اين موضوع داشته باشيم.
قتل شيطان
در ارتباط با قتل شيطان روايات متعددي
وجود دارد كه به مسائلي از قبيل – پايان سرنوشت شيطان،زمان كشته شدن او (رجعت يا
هنگام ظهور)، نوع كشته شدن و كُشنده او – پرداخته و ما بايد چنين رواياتي را بررسي
نماييم و شايد بعضي از اين روايات بعضا تعارض بدوي داشته باشد.فعلا بنده به يكي از
اين روايات اشاره مي كنم و تفصيلش را به بعد موكول مي نمايم.
روايات سرنوشت شيطان بعد از
رجعت:
روايت اول:
«... وَ رَوَى السَّيِّدُ
عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ فِي كِتَابِ الْأَنْوَارِ الْمُضِيئَةِ
بِإِسْنَادِهِ إِلَى أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْإِيَادِيِّ يَرْفَعُهُ إِلَى
إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ إِنْظَارِ اللَّهِ تَعَالَى
إِبْلِيسَ وَقْتاً مَعْلُوماً ذَكَرَهُ فِي كِتَابِهِ فَقَالَ فَإِنَّكَ مِنَ
الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ- قَالَ الْوَقْتُ
الْمَعْلُومُ يَوْمُ قِيَامِ الْقَائِمِ فَإِذَا بَعَثَهُ اللَّهُ كَانَ فِي
مَسْجِدِ الْكُوفَةِ وَ جَاءَ إِبْلِيسُ حَتَّى يَجْثُوَ عَلَى رُكْبَتَيْهِ
فَيَقُولُ يَا وَيْلَاهُ مِنْ هَذَا الْيَوْمِ فَيَأْخُذُ بِنَاصِيَتِهِ
فَيَضْرِبُ عُنُقَهُ فَذَلِكَ يَوْمُ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ مُنْتَهَى أَجَلِه »[13]
سيد على بن عبد الحميد در كتاب
«الانوار المضيئة» بسند خود از اسحاق بن عمار نقل ميكند كه از حضرت امام سجاد علیه السلام
پرسيدم؛ اينكه خداوند به شيطان فرمود: منتظر «وقت معلوم» باشد. قالَ فَإِنَّكَ
مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ[14]
اين وقت معلوم كى خواهد بود؟ فرمود: روز قيام قائم ماست. وقتى خداوند او را
برانگيخته ميكند (و آماده قيام است) در مسجد كوفه است. در آن وقت شيطان در حالى كه
با زانوهاى خود راه ميرود، بآنجا مى آيد، و ميگويد: اى واى از خطر امروز! قائم
پيشانى او را گرفته و گردنش را ميزند. آن موقع روز وقت معلوم است. كه مدت او به
آخر ميرسد.
* روايت را بهاء الدين نيلى نجفى، على
بن عبدالكريم (متوفي: 803 ق) در منتخب الأنوار المضيئة في ذكر القائم الحجّة علیه السلام، (ص 203) ذكر مي كند
وپس از ذكر احمدبن محمد ايادي در سند روايت،آن را به اسحاق بن عمار رفع مي دهد.(روايت
مرفوعه است) اسحاق بن عمار مي گويد: « سَأَلْتُهُ » يعني از امام سجاد علیه السلام
سوال كردم. آيا اسحاق مي تواند از امام زين العابدين علیه السلام نقل
روايت كند؟ إن شاء
الله بحث را در جلسه بعد دنبال مي كنيم.







[1]. مختصر البصائر، ص115.



[2]. سوره نحل: آيه 50 .



[3]. الميزان في تفسير القرآن، ج 19، ص: 108.



[4].ق/سوره50، آیه35.



[5]. الميزان في تفسير القرآن، ج 19، ص: 109.



[6]. الميزان في تفسير القرآن، ج 19، ص: 111.



[7]. المزار الكبير (لابن المشهدي)؛ ص579.



[8]. رجال النجاشي ص: 404 .



[9]. معجم رجال الحديث ج: 19 ص: 47.



[10]. رجال النجاشي ص: 226.



[11]. معجم رجال الحديث ج: 10 ص: 285.



[12]. معجم رجال الحديث ج: 10 ص 67..



[13]. منتخب الأنوار المضيئة في ذكر القائم الحجّة علیه السلام،بهاء
الدين نيلى نجفى، على بن عبدالكريم ،متوفي: 803 ق ، ص 2و3، بحار الأنوار الجامعة
لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج 52، ص: 377، معجم. احاديث المهدي، ج7،ص 285



[14].حجر/سوره15، آیه37.