جلسه 1391/01/26

بسم الله الرحمن الرحیم




روايات تفسير نورالثقلين و تفسير عبد الرزاق
بحث
راجع به بررسی روایات یأجوج و مأجوج در کتب فریقین
بود. تکرار کنم که در اینکه قومی و گروهی به نام یأجوج و
مأجوج بودند، بحثی نیست و آیات شریفه قرآن بر آنها دلالت
می کند، لکن بحث در تفصیلاتی است که در کتب عامه آمده و
اینکه آیا از علامات ظهور است؟ همانطوری که از بیانات
برخی از علمای شیعه همچون مرحوم ملا صالح مازندرانی بر
می آید. یا اینکه از علائم قیامت است و ربطی
به ظهور ندارد و بعد از ظهور واقع می شود؟ تفصيلاتي در روایات عامه
هست که مفادش اینست که دوباره دنیا را هرج و مرج می گیرد.
و تا اينجا نه روایت را بیان کردیم.
در
کتب شیعه از طریق اهل بیت علیهم السلام تا این
مقداری که من تتبع کردم، بیش از سه مورد روایت چیزی
نیافتم. البته اگر روایات دیگری هم باشد از طریق
اهل بیت علیهم السلام نیست.
در
کتاب شریف تفسیر نور الثقلین مرحوم علی بن جمعه
عروسی حویزی در جلد 2 ذیل آیه 88 کهف ص306 به
این روایات اشاره دارد و به نظر من مفصل ترین کسی که در
تفسیر روائی به این موضوع پرداخته مرحوم هویزی است
که ده روایت نقل می کند که از این ده روایت سه
روایت از معصوم است.
روایت اول:
این
روایت را از علل الشرایع به اسناد الی الصدوق به سهل بن
زیاد از حضرت عبد العظیم از امام هادی عليه السلام نقل
می کند که حدیث مفصلی است تا به اینجا می رسد که:
و دعا نوح ان
یغیر الله ما من صلب هام
و یافث؛ ظاهرا اینها حرکتی از خود نشان دادند و
حضرت نوح علیه آنها دعا کرد... و فیه یقول:
جمیع الترک[1] و
الصغالب و یأجوج و مأجوج و الصین من یافث حیث کانوا؛ یأجوج
و مأجوج و این چند دسته که نام بردیم تماما از نسل یافث فرزند
حضرت نوح مي باشند.
روایت دوم:
روایتی
است که مرحوم قمی در تفسیر از امام صادق عليه السلام نقل می کنند:
لیس منهم رجل یموت حتی یولد له من صلبه الف
مذکر؛ کسی از اینها
نمی میرد مگر اینکه هزار مذکر از خودش به جا بگذارد ثم
قال اکثر الخلق خلقوا بعد الملائکة؛ روایت داریم که
خداوند از حیث تعداد مخلوقاتی بیشتر از ملائکه
نیافریده است و این مطلب ذیل روایات فضیلت
زیارت حسین بن علی عليه السلام آمده است. در آنجا آمده که
روزی دو نوبت، هفتاد هزار، هفتاد هزار یعنی صدو چهل هزار بار
ملائکه از خداوند اذن می گیرند برای طواف دور کعبه زیارت
پیامبرص، امیر المومنین عليه السلام و امام حسین عليه السلام
و تا روز قیامت دیگر نوبت به اینها نمی رسد. دقت
کنید. فعلا بحث سندی نمی کنیم.
روایت سوم:
خصال
از امام صادق عليه السلام نقل می کند: قال
الدنیا سبعة اقالیم؛
دنیا هفت قاره و هفت نقطه است، یاجوج و ماجوج، روم،
صین، زنج، قوم موسی، و اقلیم بابل؛ اشاره
به هفتمی هم نشده است مگر اينكه مسكن ياجوج و ماجوج را در دو اقليم بدانيم
که اینها هر کدام برای خودشان اقلیمی هستند.
غیر
این سه روایت، روایتی دیگری در کتب خودمان از
طریق اهل بیت علیهم السلام ندیدم، این بازتاب
وسیعی که در کتابهای عامه آمده با این همه تفصیلات
و همانند دجال، و این عدم بازتاب در روایات شیعه، ما را به شک
می اندازد بلکه بیشتر از شک که این روایات اهل سنت مجعول
اند و اگر سند خیلی از اینها را بررسی کنید، متوجه
اشکالات آن خواهید شد، و قبلا بیان شد، مثلا خیلی از
این روایات به کعب یا تبیع برمی گردد و یا
روات آنها شامی اند که به روایات شامی ها خود اهل سنت هم توجه
نمی کنند. این نسبت به سند اما نسبت به متن هم دیدید که
این متونی است که سعی دارد بر اینکه محوریت را در
جریانات آخرالزمان به حضرت عیسی عليه السلام دهد
یعنی درست بر خلاف اعتقادات مسلمین.
روایت چهارم: روایتی
هم در روضه کافی از مجاهد از ابن عباس از امیر المومنین عليه السلام
است که شما طریق این روایت را ببینید.
روایت
پنجم: مجمع
البیان فی خبرحذیفه: سئلت رسول الله عن
یاجوج و ماجوج
روایت
ششم: از
تفسیر علی بن ابراهیم که البته روایت نیست بلکه
بیان خود ایشان است.
روایت
هفتم: در
مجمع البیان: که افساد یأجوج و مأجوج را بعد از خروج بیان
می کند.
روایت
هشتم:روایت
شیخ الطائفه در امالی که به حذیفه منتهی می شد.
روایت
نهم: در
خصال از حذیفه بن اسید غفاری راجع به علامات روز قیامت
نقل می شود.
روایت
دهم:از
حذیفه راجع به علامات روز قیامت.
پس
می توانیم بگوئیم سه تا روایت و اگر روایت روضه را
هم بپذیریم با اینکه سندش عامی است می شود چهار
روایت. یعنی ما در منابع شیعه بیش از سه
روایت که از طریق اهل بیت علیهم السلام نقل شده باشد
نداریم.
در
تفسیر برهان در چاپهای جدید ج5 ص81 ذیل آیه
شریفه نگاه کنید: باب فی یاجوج و ماجوج، در این باب
ایشان چند روایت نقل می کند.
1.روایت
امالی شیخ است که اشاره کردیم، طریقش عامی است.
2. روایت
کلینی در روضه از امیر المومنین عليه السلام است که
طریق روایت عامی است.
3. روایت
مفصلی در حدود پنج صفحه است: و روی بعض علمائنا
الامامیة فی کتاب له سماه منهج التحقیق الی سواء
الطریق، کتابی که خیلی معروف نیست،
جریانی را از سلمان فارسی نقل می کند که نشسته
بودیم خدمت امیر المومنین عليه السلام در زمانی که خلافت
به دومی رسیده بود حضرت سلمان می گوید: من بودم، امام حسن
عليه السلام بود، امام حسین عليه السلام بود، محمد بن حنفیه، محمد
بن ابی بکر بود و عمار یاسر و مقداد بودیم، سپس امام حسن عليه السلام
سوالاتی را مطرح کردند تا این جا که قال الحسن ع:
ارید ان ترینی
یاجوج والماجوج والسد الذی دنی بیننا و بینهم از
آقا امیر المونین عليه السلام خواستند که هم یأجوج و مأجوج را
نشان دهند و هم سدی که ما بین ما و اینهاست. فصارت
الریح... روایت طولانی است مطالعه کنید.
این
حداکثر روایاتی است که طبق تحقیقات من به دست آمده است. اما در
کتب عامه ـ که انگیزه آنان معلوم نیست ـ مفصلاً راجع به این
مطلب روایت ذکر شده است. ما هم در کتاب معجم احاديث المهدي چون
مبنایمان بر جمع آوری و تتبع و نه بررسی سندی بوده در جلد
3 در فصلی در این زمینه چنين آورده ايم: باب یأجوج و
مأجوج و السد، صفحه279 و روایات متعددی که اکثرا از کتب عامه است و
خیلی از اینها را اصلا بزرگان ما به آن توجه نکرده اند.
وخیلی از اینها حتی یک مدرک شیعی
ندارد. گويا علمای ما اینها را دیده اند و به موضوع بودن آنها
توجه داشته اند، لذا از كنار آن گذشته اند و نقل نکرده اند.
روايت تفسير عبدالرزاق:
طبق
شمارش قبلی از عامه نه روایت نقل کرده بودیم:
روایت
دهم:از
تفسیر قرآن عبد الرزاق، ج2، ص28، عبدالرزاق خودش شخصیت بزرگی
بوده که اهل سنت هم قبولش دارند که البته گاهی هم تعبیراتی در
مورد او دارند ولی با این وجود می گویند: لو
ارتد عن الاسلام اگر مرتد شود باز هم قبولش داریم. در شرح حال
او گفته اند که جلسات درسش بعد از پیامبر اکرم ص به شلوغی درس او
تاریخ به خود ندیده است. این حرف خود اهل سنت است. عبدالرزاق
قدر مسلم نزد اهل سنت ضد بنی امیه بوده است، زیرا اجازه
نمی داد کسی در درس نام آنها را بیاورد. و می گفت: لا
تقذر مجلسنا بذکر آل ابی سفیان. و نسبت به برخی
از علمای اهل سنت هم حرفهائی دارد. ذهبی در سیر اعلام
النبلاء روایت بخاری را نقل می کند که خلیفه دوم به حضرت
علی عليه السلام و به عباس می گوید: ای عباس تو
آمدی میراث پسر برادرت را بگیری و به حضرت امیر
المومنین عليه السلام هم می گوید: تو هم آمدی
میراث همسرت را بگیری. تعبیر عبدالرزاق در اینجا
جالب است او می گوید: انظر الی هذا الانوک،[2] به
این احمق نگاه کنید، نمی گوید رسول الله نمی گوید
زهرای اطهر، می گوید پسر برادرت می گوید همسرت.
اینجا ذهبی خیلی ناراحت می شود نه از اینکه
برخی صحابه نسبت به پیامبر تعابیر غیر مودبانه ای
دارند بلکه از موضع عبدالرزاق و خیلی ناسزا به او می گوید.
بعد هم در آخر می گوید خدا من و ایشان را بیامرزد
زیرا او انسان بزرگی بوده است. از نظر ما برخی از بزرگان معاصر
مثل مرحوم خوئی نظر مثبتی نسبت به عبدالرزاق داشته و او را
شیعی می دانند. بنده بعد از تحقیقات، ایشان را از
شیعه چیزی بالاتر میدانم زیرا شیعی در
اصطلاحات اهل سنت به معنای محب اهل بیت علیهم السلام و
کسی که امیر المومنین عليه السلام را افضل از اصحاب و از اول و
دومی می داند، اطلاق می شود ولی به نظر بنده ایشان
شیعه به همین معنا که ما هستیم می باشد. تا زمان خودش به
همه ائمه علیهم السلام معتقد بود زیرا او متوفای 211بوده است.
یکبار اشاره کرده ام به کلام مرحوم کشی، مراجعه کنید،
ایشان در شرح حال سهیل، قصه ای را نقل می کند و نیز
الذریعه در مصنف در پاورقی این قصه را نقل می کند که
مفادش این است که نه فقط ایشان امامی است بلکه مبلّغ تشيع هم
بوده است اما در خفا و پنهانی، زیرا وقتی از او سوال می کردند
پیرو چه کسی باشیم، ما مجوسی بوده ایم و فعلا
مسلمان شده ايم. او می گوید: پیرو اهل بیت علیهم السلام
باشید. «و قال بفضلهم و جلالتهم» پس نسبت به
عبدالرزاق مشکلی نیست بلکه مشکل قبل و بعد اوست. یعنی
مشکل در معمر عن رجل است و بعد از رجل مشکل در کعب است. از همه اینها گذشته لم
یسنده الی النبی عليه السلام البته کعب اگر
بگوید عن النبی ص باز ما سوال داریم زیرا او پیامبر
را اصلا درک نکرده بود. البته با یک مقدار اختلاف این روایت را
احمد بن حنبل در ج2ص510 از ابو هریره می آورد. البته این
مطلبی را که من می خواهم بخوانم احمد نقل نکرده است و مدارک
متعددی که نقل کرده اند همان نص احمد را نقل کرده اند، اما نص عبد الرزاق را
تا جائی که ما دقت کرده ایم تفسیر کتاب الله العزیز بعد
هم جامع البیان طبری بعد هم سنن الوارده فی الفتن مربوط به
دانی نقل کرده اند. از شیعه نیز احدی آن را نقل نکرده
است.اما روایت:
اذا کان عند خروج
یأجوج و مأجوج حفروا حتی یسمع الذین یلونهم قرع
فئوسهم[3]؛
وقتی زمان خروج فرا رسد کسانی که پشت سد زندگی می کنند
صدای تیشه یأجوج و مأجوج را می فهمند که مشغول
تخریب هستند واذا کان اللیل قالوا: نجیء غدا فنفتح
فنخرج فیعیده الله کما کان، فیجیئون من الغد
فیحفرون حتی یسمع الذین یلونهم
قرع فئوسهم...؛ وقتی فردا برمی گردند می بینند
سد به همان نحو پر شده است تا ظاهرا سه بار اینها خالی می کنند
ولی پر می شود. فاذا کان اللیل القی الله
علی لسان رجل منهم فیقول: نجیء غدا فنخرج انشاءالله
و کلمه انشاءالله را بر زبان جاری می کند سپس فردا برمی گردند و
می بینند که جای خالی پر نشده سپس ادامه می دهند تا
سد بشکند فتمر
الزمرة الاولی منهم بالبحیرة؛ ابتدای اینها
می رسد به دریاچه یشربون ماءها ثم تمر الزمرة
الثانیة فیلحسون طینها؛ گروه
بعدی می آیند و لی دیگر آب نیست و فقط
گلهای آب باقی مانده سپس شروع به لیس زدن گلها می کنند
ثم تمر الزمرة الثالثة فیقولون: لقد کان مرة ههنا ماء قال: و
یفر الناس منهم فلا یقوم لهم شیء ثم یرمون بسهامهم
الی السماء فترجع مختضبة بالدماء فیقولون: غلبنا اهل الارض و اهل
السماء فیدعو علیهم عیسی بن مریم عليه السلام
فیقول: اللهم لا طاقة لنا بهم و لا یدین لنا بهم فاکفناهم بما شئت؛
آن
منجی که ما منتظرش هستیم و در روایات آمده است که همراه او
معجزات تمام انبیاء است و به قدرت الهی چیزی در برابر او
نمی تواند قد علم کند ویل لمن ناواه
وای بر کسی که برابر حاکمیت حضرت قد علم کند، زمین و زمان
در اختیار حضرت است، حتی در مورد قدرت شخصی ایشان امام
رضا عليه السلام می فرماید: لو مد
یده الی اعظم شجرة قلعها من جذورها با یکدست درخت
را از ریشه می کند و لو صاح بین الجبال لتدکدکت
ثغورها کوهها از صدای آن حضرت متلاشی می شوند. او
حضرت مهدي عليه السلام نيست ـ نعوذ بالله ـ بلكه حضرت عيسي است!! البته این
منجی قدرتش استقلالی نیست و همه اش از جانب خداوند است.
فیسلط الله علیهم دودا یقال له: النغف فتفرس
رقابهم یبعث الله علیهم طیرا تاخذهم بمناقیرها
فتلقیهم فی البحر فیبعث الله غیثا یقال له
الحیاة یطهر الارض و ینبتها
بعد
از دعای حضرت عيسي خدا ضعیف ترین مخلوق خودش را که کرم باشد
می فرستد و آنها را از بین می برد سپس پرندگان را می فرستد
که آنها را به دریا بریزد سپس با باران زمین را از لوث وجود
آنها تمیز می کند. سپس زمین شروع به رویش کرده حتی
عن الرمانة لیشبع منها السکن... به گونه ای که یک
دانه انار به درد یک خانواده می خورد فبینا
الناس کذلک؛ اصلا پیداست که از برخی روایات
صحیح ترکیب کرده اند وقتی مسلمانان از شر یأجوج و مأجوج
خلاص می شوند
ناگهان
ندا می رسد اذ اتاهم الصریخ: ان ذو
السویقتین قد غزا البیت یریده؛
برسید که کعبه مورد تهدید واقع شده است. در اینجا حضرت
عیسی عليه السلام از جانب خداوند به مکه اعزام می شود تا کعبه
را نجات دهد با هفتصد نفر نیرو...حتی اذا کان ببعض
الطریق بعث الله ریحا یمانیة طیبة؛
هنوز به مکه نرسیده نسیم خوبی می وزد یمانی فیقبض
فیها روح کل مومن؛ حضرت عیسی با نیروهاش در
مسیر مکه فوت می شود. ثم یبقی عجاج من
الناس؛ بدها باقی می مانند یتسافدون
کما تتسادف البهائم؛ دیگر قانونی به جز قانون جنگل
باقی نمی ماند. فمثل الساعة کمثل رجل يطيف حول فرسه
ینتظر ولادها حتی تضع؛ همانند کسی که دور اسب
ماده اش می چرخد و منتظر وضع حمل اسبش است. فمن
تکلف بعد قولی هذا شیئا او بعد علمی هذا شیئا فهو متکلف.[4] هرکس
راجع به قیامت و یأجوج و مأجوج حرفی بزند غیر از
اینکه من نقل کردم حرف اشتباهی زده است. یعنی حرف
همین است که اینجا گفته شده است.







[1]. مراد از ترک در روايات اشاره به قوم مغول است.
ذهبي
مي گويد: شاميان از كساني كه آنان را نديده اند روايت نقل مي كنند: «هذا في
الشامين كثير الوقوع.، يروون
عن من لم يلحقوهم»،
ميران
الاعتدال، ج4، ص410، شرح
حال يحيي بن ابي المطاع.



[2]. انوک يعني احمق لفظا و معنا.،



[3]. قرع يعني کندن و فاس يعني تيشه.



[4]. معجم احاديث امام مهدي ع ج3 ص 280.