جلسه 1404/09/26

بسم الله الرحمن الرحیم



خصوصیات علم/علم /شرح احادیث اصول کافی

محتويات
1- خصوصیات علم
1.1- تعجب ابوبصیر از کثرت حجاج و پاسخ امام باقر (علیه السلام) به ایشان
1.2- کلام آیت الله بهاءالدینی (رحمه الله) در مورد لزوم آشنایی با لحن معصومین (علیهم السلام) در روایات
1.3- دست علم
1.4- پای علم
1.5- سه شاکی در روز قیامت
1.6- خاطره
1.7- لزوم زیارت روزانه معصومین (علیهم السلام)
1.8- خاطره ای از علامه حسن زاده (رحمه الله)
1.9- تذکر روح عالم میت به عالم حیّ
1.10- دستگیری روح استاد از سیدمهدی قاضی (رحمه الله)
1.11- خاطره
1.12- خاطره
1.13- خصوصیات شهید اول و ثانی (رحمهماالله)
1.14- لزوم دعا برای سلامتی مقام معظم رهبری (دام ظله العالی)
1.15- همّت علم
1.16- کلام علامه حسن زاده (رحمه الله) در مورد ملاک موفقیت بچه ها در آینده
1.17- لزوم اُنس با آیات و روایات



 
 
موضوع: شرح احادیث اصول کافی/علم /خصوصیات علم
 
1- خصوصیات علم
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَيْبٍ النَّيْسَابُورِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ بْنِ أَبِي مَنْصُورٍ عَنْ عُرْوَةَ ابْنِ أَخِي شُعَيْبٍ الْعَقَرْقُوفِيِ عَنْ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ: كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ: يَا طَالِبَ الْعِلْمِ إِنَّ الْعِلْمَ ذُو فَضَائِلَ كَثِيرَةٍ فَرَأْسُهُ التَّوَاضُعُ وَ عَيْنُهُ الْبَرَاءَةُ مِنَ الْحَسَدِ وَ أُذُنُهُ الْفَهْمُ وَ لِسَانُهُ الصِّدْقُ وَ حِفْظُهُ الْفَحْصُ وَ قَلْبُهُ حُسْنُ النِّيَّةِ وَ عَقْلُهُ مَعْرِفَةُ الْأَشْيَاءِ وَ الْأُمُورِ وَ يَدُهُ الرَّحْمَةُ وَ رِجْلُهُ زِيَارَةُ الْعُلَمَاءِ وَ هِمَّتُهُ السَّلَامَةُ وَ حِكْمَتُهُ الْوَرَعُ وَ مُسْتَقَرُّهُ النَّجَاةُ وَ قَائِدُهُ الْعَافِيَةُ وَ مَرْكَبُهُ الْوَفَاءُ وَ سِلَاحُهُ لِينُ الْكَلِمَةِ وَ سَيْفُهُ الرِّضَا وَ قَوْسُهُ الْمُدَارَاةُ وَ جَيْشُهُ مُحَاوَرَةُ الْعُلَمَاءِ وَ مَالُهُ الْأَدَبُ وَ ذَخِيرَتُهُ اجْتِنَابُ الذُّنُوبِ وَ زَادُهُ الْمَعْرُوفُ وَ مَاؤُهُ الْمُوَادَعَةُ وَ دَلِيلُهُ الْهُدَى- وَ رَفِيقُهُ مَحَبَّةُ الْأَخْيَارِ».[1]

1.1- تعجب ابوبصیر از کثرت حجاج و پاسخ امام باقر (علیه السلام) به ایشان
در کتاب فضل العلم کافی شریف در باب نوادر و شرح حدیث دوم بودیم. جناب ابی بصیر این انسان توانمند، راوی این حدیث است. ایشان نابینا بود. در فارسی می گوییم: «روشن دل». ابوبصیر در آن جریان حج و طواف - رزقنا الله ایانا و ایاکم - دید سر و صدای جمعیت زیاد است. به امام باقر (علیه السلام) یا امام صادق (علیه السلام) تبریک گفت که حاجیان زیادند. فرمودند بیا از بین انگشتان من به کعبه نگاه کن. «قَالَ أَبُو بَصِيرٍ لِلْبَاقِرِ ع مَا أَكْثَرَ الْحَجِيجَ وَ أَعْظَمَ الضَّجِيجَ فَقَالَ بَلْ مَا أَكْثَرَ الضَّجِيجَ وَ أَقَلَّ الْحَجِيج ».[2]
دید عده کمی هستند. حلال خواران کمند. بعد حضرت به او فرمودند: «آیا می خواهی با همین بینایی بمانی، یا برگردی»؟ سؤال کرد: «اراده الهی چیست»؟ فرمودند: «اراده الهی این است که به حال قبل برگردی». گفت: «راضی هستم». بعد حضرت دعایی خواندند و او دوباره نابینا شد.
1.2- کلام آیت الله بهاءالدینی (رحمه الله) در مورد لزوم آشنایی با لحن معصومین (علیهم السلام) در روایات
مبنای ما در روایات این است که الفاظ و متن حدیث، بهترین سند حدیث است. کتاب شریف «وافی» را در محضر حضرت حاج آقای بهاءالدینی (رحمه الله) بودیم. روزی، احادیث را در سند و شرح بررسی می کردم و خدمت ایشان می خواندم. نظرات دیگران را هم می گفتم. ایشان در تفکرشان بودند. گاهی که می گفتم سندش خوب است، می فرمودند: «کاری کنید که لحن هر امام را هم متوجه شوید»! گاهی نمی گفتم حدیث از کیست؟ ایشان می فرمودند: «به لحن فلان امام می خورد»! این حدیث، تصویر عالم در بیان امام علی (علیه السلام) است. گویا سیره ی تمثلی امام علی (علیه السلام) در علوم است. این علوم، اکتسابی نیست؛ بلکه دریافتی است. تا نزولی نباشد، این علم دریافت نمی شود.
1.3- دست علم
«يَدُهُ الرَّحْمَةُ»؛
حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) در این روایت، شکل و شمایل انسانی علم را ترسیم کردند. دست علم، رحمت است. در واقع حالات خود امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. برخی نظرشان این است که عناوین، تمثیلی است. استعاره و تشبیه و مجاز است؛ ولی ما قائل به این نیستیم. واقعا یدِ حقیقی است. این گونه نیست که گویا دستی دارد. در مرحله اول چرا باید گفت که گویا چنین است؟ آیا الف و لام «الرحمة» عهد است؟ یا برای اطلاق است؟ هر کس برود عطا می کنند. هر دوی این ها است؛ یعنی به لحاظ ساختن دیگران، دستگیر همه است. به لحاظ اینکه تا کسی ظرفیت نداشته باشد، ساخته نمی شود، برای عده ی خاصی است. در شرح اسماء هم خواهیم رسید که در اسماء الهی هرچه اسم خصوصی تر شود، عام تر و شامل تر است. مؤمن هرچه مؤمن تر شود، دستش بازتر می شود. «الرحمة»، رحمت خاصی است که می آید در کسی متجلی می شود و دستِ دهنده دارد. به عبارتی «یده الرحمة»، هم رحمت رحمانی را دارد و هم رحمت رحیمی. رحمانی برای همه است و رحیم، نسبت به مؤمنین است؛ ﴿بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ﴾.[3]
مقام دستگیر خیلی مهم است. اگر مچ گیر افراد بودید، هیچ گاه به دستگیری نمی رسید. اگر عفو و تغافل داشتید، به مقام دستگیری می رسید.
1.4- پای علم
«وَ رِجْلُهُ زِيَارَةُ الْعُلَمَاءِ»؛
رِجل این انسان عالم، این حقیقت است؛ یعنی قدمش، زیارت علماء است. «علماء امتى افضل من انبياء بنى اسرائيل».[4]
ما بر خودمان تطبیق کردیم. مصداق کاملش، ائمه (علیهم السلام) هستند. مراد از علماء، «أئمّةُ أُمّتی» است. هر کس تالی تلو این ها شود و ذوب در این ها شود، عالم آن ها می شود. وقتی که علم مان در خدمت آن ها باشد.
1.5- سه شاکی در روز قیامت
زیارة العلماء، زیارة الائمه (علیهم السلام) هم هست. زیارت نوّاب ایشان هم هست. اگر به زیارت عالمی غریب در نقطه ای برویم مناسب است. «ثَلَاثَةٌ يَشْكُونَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَسْجِدٌ خَرَابٌ لَا يُصَلِّي فِيهِ أَهْلُهُ وَ عَالِمٌ بَيْنَ جُهَّالٍ وَ مُصْحَفٌ مُعَلَّقٌ قَدْ وَقَعَ عَلَيْهِ غُبَارٌ لَا يُقْرَأُ فِيه»؛[5]
در روز قیامت چند چیز شکایت می کند: اول: کعبه است که می گوید چرا به زیارت من نیامدید، دوم: قرآن که شکایت می کند چرا مرا نخواندید و سوم: عالم که می گوید چرا سؤال نکردید. در علم، هیچ کس مزاحم دیگری نیست. گاهی برخی به علم نرسیدند و دکان باز کردند و می بیند رفیقش باز کرده و می خواهد ببیند کسی به سراغ او رفته یا خیر؟
1.6- خاطره
یکی از اطبا گفت: «رفتم در یک ساختمان پزشکان به شرط اینکه تخصص من آنجا نباشد؛ ولی یک نفر بود و کارمان کساد شد». به ایشان گفتم که شما از سوهان فروشی های قم توکّل تان کمتر است. این همه کنار هم هستند. همه روزی دارندً گفتم این اذکار را انجام بده و برای پدر و مادرت رایگان در هفته ویزیت کن. بعد از مدتی گفت: «از من شاکی شدند که چه می کنی که این قدر مشتری داری»؟!
1.7- لزوم زیارت روزانه معصومین (علیهم السلام)
زیارت علما را نهادینه کنید. صبح که بیرون می آیید، نیت کنید استادتان را زیارت کنید. سلام به حضرت را هر روز نهادینه کنید. به حضرت صدیقه طاهره (سلام الله علیها)، به امام حسین (علیه السلام)، به امام رضا (علیه السلام) و به امام زمان (علیه السلام) هر روز سلام بدهید. ما تحت اشراف العالِمُ بالله حضرت ولی الله الاعظم (علیه السلام) هستیم. زیارت حضرت، یعنی: « اَللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلاَيَ صَاحِبَ اَلزَّمَانِ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِ عَنْ جَمِيعِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْمُؤْمِنَاتِ فِي مَشَارِقِ اَلْأَرْضِ وَ مَغَارِبِهَا وَ بَرِّهَا وَ بَحْرِهَا وَ سَهْلِهَا وَ جَبَلِهَا ...»[6]
را نهادینه کنید. کلمات «عَهداً» و «عَقداً» و «بَیعَةً»، هر یک با شکرگزاری ای که دارد، معنای خاصی دارد. «اَللَّهُمَّ كَمَا شَرَّفْتَنِي بِهَذَا اَلتَّشْرِيفِ وَ فَضَّلْتَنِي بِهَذِهِ اَلْفَضِيلَةِ وَ خَصَصْتَنِي بِهَذِهِ اَلنِّعْمَةِ ...»؛ خدایا همان گونه که مرا مشرف به این تشریف و مفضل به این نعمت کردی... .
1.8- خاطره ای از علامه حسن زاده (رحمه الله)
حضرت علامه حسن زاده (رحمه الله) می فرمودند: «اولین بار که خواستم بروم مزار آیت الله میرزا جواد آقا ملکی تبریزی (رحمه الله)، قبرشان را پیدا نمی کردم. قبرستان شیخان مثل الآن نبود [که نام اموات روی سنگ قبر نوشته باشد]. دیدم شیخی در تمثال ایشان متمثل شد. تا نگاهم را برداشتم، دیدم بالای قبر ایشان هستم»! این، زیارت واقعی است. زیارت علما را نهادینه کنید. حتی در نظریه های فقهی و استنباطی مهم است.
1.9- تذکر روح عالم میت به عالم حیّ
بزرگی می فرمود: «نظریه ی عالمی را می دیدم که تحلیل کنم، دیدم متمثل شدند و فرمودند: «این نظریه ی من نیست؛ بلکه قسمتی از آن افتاده و اصلش، فلان جا است»!
1.10- دستگیری روح استاد از سیدمهدی قاضی (رحمه الله)
مرحوم سید مهدی قاضی (رحمه الله) که متخصص علوم غریبه بود، می فرمودند: «گاهی که جداول را پر می کردم، دستم متحیر می شد، دیدم دست استادم، دست مرا گرفت و راهنمایی کرد»!
ارواح، جنود مجنده هستند. هم لشکر هستند و هم لشکر می آورند. زیارت به معنی قصد و تشرّف است. وقتی می توانیم تشرف پیدا کنیم که حالات ما با حالات آن ها یکی شود. زیارت نامه ها اوصاف تشرفی ما است. زیارت نامه های ائمه (علیهم السلام) را قدر بدانید.
1.11- خاطره
وقتی انشاء زیارت نامه علامه حسن زاده را کنار مزار ایشان و کلمات روی قبر مطهر ایشان داشتم، گفتم که خدایا به قلم من برکت بده که آنچه نفس ایشان تعلق می گیرد، بیاید. سنگ قبر، معرفی نامه ی آن شخص است. الحمدلله رب العالمین سعی کردم نَسَب علمی و جسمانی ایشان بیان شود. مشربِ رضوی و نسبِ سلیمانی دارند. این زیارت نامه، وصف حال اقلّ شاگرد که در حیات جسمانی و ان شاءالله معنوی حالات ایشان را درک کرده و می گوید، این گونه بگویید. اینکه کسی بگوید، مرسوم نیست. ما نزد پدر و مادر می رویم، می گوییم جانم به قربان شما. وسّع رحمت الله. دعا گاهی مأثور است و گاهی غیر مأثور.
1.12- خاطره
زیارت شهدا را هم قدر بدانید. عزیزان معراج شهدا گفتند: «برای شهیدی چه بنویسیم»؟ گفتم که بگذارید قرآن را باز کنم. زندگی نامه اش را نخواندم. گفتم این گونه بود؟ گفتند: «حق بود»! گفتم که اگر از این جای قبر وارد شوید، این بو را استشمام خواهید کرد!
1.13- خصوصیات شهید اول و ثانی (رحمهماالله)
علامه امینی (رحمه الله)، کتاب «شهداء الفضیلة» نوشتند. حالات علمایی که شهید شدند، از جمله شهید اول و شهید دوم را در این کتاب آوردند. [شهید اول، یا شهید ثانی] بر اساس همه ی نظرات فقهی فقهای شیعه و اهل سنت تدریس می کردند و نمی دانستند فقیه کدام مذهب است. در حال تقیه بودند. جاسوس گذاشتند و فهمیدند چه هستند. حالت بیش از 300 شهید صاحب فضیلت را بیان کردند.
1.14- لزوم دعا برای سلامتی مقام معظم رهبری (دام ظله العالی)
دعای: «اللّهُمَّ اجْعَلْني في دِرْعِكَ الحَصينَةِ، الَّتي تَجْعَلُ فيها مَنْ تُريدُ»[7]
را برای مقام معظم رهبری بخوانید. من برای ایشان می خوانم. ایشان فرمودند: «وصیت نامه شهدا را بخوانید؛ چرا که شهدا در برزخ علمی و عملی قرار گرفتند».
1.15- همّت علم
«وَ هِمَّتُهُ السَّلَامَةُ»؛
«قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ هِمَّتِهِ».[8]
همت، یعنی نیروهای مان را در یک جهت بسیج کنیم. آسان خواه و ارزان خواه نباشیم. متخصصی گفت جراحی لیزری، یعنی تمام نیروی جسمی را در یک نقطه متمرکز می کنند که دارای آثار است. همت، یعنی ما توان جمعی ای داریم؛ چه جمع گروهی و چه جمع فردی. اگر از اغیار منقطع شویم، همت ما قوی می شود. تصرف، یعنی تمرکز همت.
سلامت، یعنی بیمار نباشد و سلامت از آفات و اُفت داشته باشد، از آفت غلو و افراط و اُفت تفریط در امان باشد. اسلام هم از سلامت است. متفرقات را کم کنید. در امور جسمانی زندگی می کنیم. هر لحظه متفرقات است. نفس و عقل و حقیقت ما نیازهای متختلفی دارد که ما را در یک جا نگه می دارد. بچه ها به پای گنجشک سنگی بسته بودند. این پرنده به قدر نخ می آمد و وقتی می خواست بیشتر برود، سنگ نمی گذاشت. ما در بازی بچه گانه مان آن قدر به پرنده ی نفسانی مان سنگ بسته ایم که یا نمی توانیم پرواز کنیم و یا اینکه محدود است. قلب و نفس سلیم باید داشت.
1.16- کلام علامه حسن زاده (رحمه الله) در مورد ملاک موفقیت بچه ها در آینده
علامه حسن زاده (رحمه الله) فرمودند: «اگر خواستید ببینید بچه ای آینده دارد، یا خیر، ببینید [از جهت نفسانی و اخلاقی] سالم است، یا نیست؟ وقتی با دوستانش بازی می کند، چطور است»؟ سلامت نفسانی را مغتنم بشمارید. بچه ها را در سلامت نگه دارید که به قلب مُنیب و سَلیم برسند؛ در این صورت است که هم خود سالمند و هم دیگران را به سلامت می رسانند.
1.17- لزوم اُنس با آیات و روایات
شناسنامه ی علمی و عملی ما قرآن و روایات است. با آیات و روایات، زیاد حشر و نشر داشته باشید. آن قدر از این دو مسیر بگذرید که عین آیات و روایات بشوید. ﴿ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمُ الآيَاتِ﴾،[9]
در قرآن همین است. اگر انسان نسبت به این حشر و نشر با آیات و روایات مراقبت کند، آیه ای می شود که جمع بین آیه و روایت است.
 

[1] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص48.

[2] بحار الأنوار - ط دارالاحیاء التراث، العلامة المجلسي، ج46، ص261.

[3] سوره توبه، آيه 128.

[4] بحار الأنوار - ط مؤسسةالوفاء، العلامة المجلسي، ج35، ص304.

[5] بحار الأنوار - ط دارالاحیاء التراث، العلامة المجلسي، ج80، ص385.

[6] بحار الأنوار - ط دارالاحیاء التراث، العلامة المجلسي، ج99، ص110.

[7] كامل الزيارات - ط مكتبة الصدوق، ابن قولويه القمي، ج1، ص237.

[8] نهج البلاغة، الدشتي، محمد، ج1، ص325، حکمت 47.

[9] سوره بقره، آيه 266.