جلسه 1401/08/04

بسم الله الرحمن الرحیم



پرده پوشاننده/ویژگی های عقل /احادیث اخلاقی اصول کافی (کتاب عقل و جهل)

محتويات
1- حدیث اخلاقی (ویژگی های عقل)
1.1- عقل، پرده ی پوشاننده ی کاستی ها
1.2- نسبت بین عقل و علم
1.3- عقل، سبب عبودیت و کسب بهشت
1.4- فضل، پوشاننده ی کاستی های ظاهری و باطنی
1.5- مبارزه با هوای نفس به کمک عقل
1.6- سحرخیزی، سبب رسیدن به عرفان و معرفت
1.7- تفاوت محبت با مودت
2- توصیف کتاب های الهی نامه ی استاد



 
 
موضوع: احادیث اخلاقی اصول کافی (کتاب عقل و جهل)/ویژگی های عقل /پرده پوشاننده
1- حدیث اخلاقی (ویژگی های عقل)
1.1- عقل، پرده ی پوشاننده ی کاستی ها
بحمدالله رب العالمین در روزهای چهارشنبه در محضر کتاب کافیِ شریف بودیم. روایت جناب هشام از امام کاظم (علیه السلام) تمام شد. به روایت 13ام کتاب عقل و جهل رسیدیم.
عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ رَفَعَهُ قَالَ: «قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (علیه السلام): الْعَقْلُ غِطَاءٌ سَتِيرٌ وَ الْفَضْلُ جَمَالٌ ظَاهِرٌ فَاسْتُرْ خَلَلَ خُلُقِكَ بِفَضْلِكَ وَ قَاتِلْ هَوَاكَ بِعَقْلِكَ تَسْلَمْ لَكَ الْمَوَدَّةُ وَ تَظْهَرْ لَكَ الْمَحَبَّةُ».[1]

این روایت، مرفوعه است، ولی قابل استناد است؛ چون گرچه در مسائل اخلاقی باید با تأمل پیش رفت، ولی چون نمونه اش در روایات دیگر هست، قابل استدلال است.
از روایاتی است که اگر انسان بتواند برایش برنامه ریزی کند، لازم است.
«غطاء»، پرده است. «سَتیر» هم به معنای پوشاننده است. برخی پرده ها آن سویش دیده می شود. وقتی آن سو ناپیدا باشد، کلیتِ آن چیز، بطون اندر بطون است. این تعبیر را برای عقل آوردند. به عبارتی عقل، پرده ی اسرارآمیز است. وقتی پرده ای افکنده شود و آن سو دیده نشود، و انسان به تعبیر روایت بر آنچه منع شود، حریص است: «الإنسان حریصٌ علی ما منع».[2]
انسان به دنبال است ببیند آن سو چه خبر است؟ عقلای عالم، دنبال این هستند که به پرده های اسرارآمیز برسند. خود حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند: «لو کشف الغطاء ما ازددت یقیناً»؛[3]
اگر پرده کنار رود، بر یقین من افزوده نمی شود. عقل را اگر انسان به عنوان عقل بنگرد، غطاء است و اگر به عنوان جمال ببیند، پوشش ها را بر می دارد.
1.2- نسبت بین عقل و علم
فضل، یعنی علم. علم، جمال ظاهر است. پس تمام من و شما در جمال ظاهرمان هستیم. نسبت بین عقل و علم، عموم و خصوص مطلق است. یک موجبه ی کلیه و دو جزئیه؛ یکی سالبه ی جزئیه و یکی موجبه ی جزئیه؛ یعنی همان طور که در عبارت «کل إنسان حیوان» می گوییم: هر انسانی، حیوان است، ولی بعضی از حیوانات، انسان هستند و برخی نیستند، اینجا هم می گوییم: «کلُّ عاقل عالم. بعض العالم عاقل و بعض العلماء لیس بعاقل». تمام دانشگاه و حوزه و مانند آن فضل است، عقل نیست.
1.3- عقل، سبب عبودیت و کسب بهشت
عقل آن است که امام صادق (علیه السلام) در موردش فرمودند: «مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَنُ وَ اكْتُسِبَ بِهِ الْجِنَانُ»[4]
؛ یعنی بهشت، یا «الجَنان»؛ یعنی دل. هر دو هم درست است. آن کسی به جِنان می رسد که جَنان داشته باشد. باید دلداری کرد، تا به بهشت رسید.
1.4- فضل، پوشاننده ی کاستی های ظاهری و باطنی
«فاستر خلل خلقک بفضلک»؛
اگر می خواهی کاستی های خلقت و آفرینشت را پر کنی، باید دنبال فضل بروی. شاید کسی قیافه ی خوشی نداشته باشد، ولی عالم و فاضل باشد. هرچند به قول بهلول که وقتی غذا به او دادند که با لباس نو آمد. غذا را در آستینش می ریخت و می گفت: «آستین نو، بخور پلو»؛ یعنی مرا به خاطر ظاهرم احترام می کنید.
1.5- مبارزه با هوای نفس به کمک عقل
«قاتِل هواک بعقلک»؛
باید با کمک عقل با هوای نفس مبارزه کرد. در تفسیر آیه ی ﴿زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ...﴾،[5]
نکاتی بیان شد. دنیا، دنیای حُبّ الشهوات است. اگر اشتهای خود را بر اساس سیر جسمانی و طبیعی مان مدیریت کردیم، عقل است. عقل، جنان را به هر دو معنا [جِنان، یعنی بهشت و جَنان، یعنی دل] ظهور و بروز می دهد و در این صورت هیچ عاقلی، معامله ی غیرعاقلانه نمی کند. «لَيْسَ لِأنْفُسِكُمْ ثَمَنٌ إِلاَّ الْجَنَّةَ، فَلاَ تَبِيعُوهَا إِلاَّ بِهَا».[6]

1.6- سحرخیزی، سبب رسیدن به عرفان و معرفت
در فرازی از الهی نامه گفتیم: «الهی بعضی می گویند بهشت را به بها می دهند و بعضی می گویند به بهانه دهند؛ الهی خوش آن بهانه که بهایش تو باشی».
«تا نگرید ابر کی خندد چمنتا نگرید طفل کی جوشد لبن»[7]

من سراغ ندارم کسی بدون سحر به معرفت و عرفان رسیده باشد. هیچ کس بدون سحر و سهر، به نتیجه نرسید. سهر، یعنی بیداری و سحر، یعنی لحظه ی خاص بیداری.
در فراز دیگری از الهی نامه گفتیم: «الهی از انسان سر می رود، سهر و سحر نمی رود».
تقاضا می کنم برای این جهت، برنامه ریزی کنید.
به هوا که می رسند می فرمایند: مبارزه و ستیز کن.
1.7- تفاوت محبت با مودت
اگر این کار را کردی، دو نتیجه دارد: 1) مودت برای تو به سلامت می رسد و در دسترس تو قرار می گیرد. 2) محبت برای تو ظهور می یابد.
مودت و محبت بدون هم به جای هم به کار می روند، ولی با هم که به کار می روند، معنایش فرق دارد. «إذا اجتمعا إفترقا و إذا افترقا إجتمعا». مودت، محبت با اطاعت است. در محبت، تنها جنبه ی قلبی است. مودت هم اندیشه و انگیزه را شامل می شود، ولی در محبت، تنها تمایل است؛ لذا نسبت به اهل بیت (علیهم السلام)، مودت ذوی القربی مطلوب است. گاهی به کسی می گویید دوستت دارم و تمام کارهایش را انجام می دهید و در خدمت او هستید. این مودت است. مودت، یعنی هزینه کردن برای دوستی.
2- توصیف کتاب های الهی نامه ی استاد
در این دفاتر الهی نامه، تمام مسائل سیروسلوکی بیان شده است. به دست مقام معظم رهبری (دامت برکاته) که رسید، فرمودند: «این ها را به دست ما برسانید». الحمدلله سلیمان ها به موران نظر دارند. از ایشان متشکریم. ببخشید، الهی نامه زبان حال است.
در فرازی از الهی نامه عرض کردم: «الهی با اجازه ی شما عالم را عشق آباد گذاشته ام؛ بار الها ما را به قلب و جان و دل نائل بفرما»!
بهشت را به عبادت نمی دهند، ولی به اطاعت می دهند. بهشت را به اطاعت می دهند. شیطان، شش هزار سال خدا را عبادت کرد، ولی عبودیت، انسان را به نتیجه می رساند.
 

[1] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص20.

[2] ميزان الحكمة، المحمدي الري شهري، الشيخ محمد، ج1، ص589.

[3] ميزان الحكمة، المحمدي الري شهري، الشيخ محمد، ج4، ص3721.

[4] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص11.

[5] سوره آل عمران، آيه 14.

[6] نهج البلاغة، الدشتي، محمد، ج1، ص384، حکمت 456.

[7] مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بخش5.