جلسه 1401/07/27

بسم الله الرحمن الرحیم



راستگویی/نشانه های عاقل /احادیث اخلاقی اصول کافی (کتاب عقل و جهل)

محتويات
1- حدیث اخلاقی (نشانه های عاقل)
1.1- راستگویی، مروت و بی اعتنایی به دنیا
1.2- طالب بهشت، نه غیر آن
1.3- پاسخگویی، هنگام پرسش از او
1.3.1- سخنِ به جای علامه طباطبایی (رحمه الله)
1.4- زمان سخن گفتن عاقل در مجلس
1.5- مصلحت اندیشی عاقل در نظراتش
1.6- نشانه ی انسان احمق
1.6.1- ماجرای لباس نوِ بهلول
1.7- لزوم سؤال پرسیدن از اولوا الألباب و صاحبان اندیشه ی نیکو







 
موضوع: احادیث اخلاقی اصول کافی (کتاب عقل و جهل)/نشانه های عاقل /راستگویی
 
1- حدیث اخلاقی (نشانه های عاقل)
«يَا هِشَامُ إِنَّ الْعَاقِلَ لَا يَكْذِبُ وَ إِنْ كَانَ فِيهِ هَوَاهُ يَا هِشَامُ لَا دِينَ لِمَنْ لَا مُرُوَّةَ لَهُ وَ لَا مُرُوَّةَ لِمَنْ لَا عَقْلَ لَهُ وَ إِنَّ أَعْظَمَ النَّاسِ قَدْراً الَّذِي لَا يَرَى الدُّنْيَا لِنَفْسِهِ خَطَراً أَمَا إِنَّ أَبْدَانَكُمْ لَيْسَ لَهَا ثَمَنٌ إِلَّا الْجَنَّةُ فَلَا تَبِيعُوهَا بِغَيْرِهَا يَا هِشَامُ إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع كَانَ يَقُولُ إِنَّ مِنْ عَلَامَةِ الْعَاقِلِ أَنْ يَكُونَ فِيهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ يُجِيبُ إِذَا سُئِلَ وَ يَنْطِقُ إِذَا عَجَزَ الْقَوْمُ عَنِ الْكَلَامِ وَ يُشِيرُ بِالرَّأْيِ الَّذِي يَكُونُ فِيهِ صَلَاحُ أَهْلِهِ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ مِنْ هَذِهِ الْخِصَالِ الثَّلَاثِ شَيْ ءٌ فَهُوَ أَحْمَقُ إِنَّ أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ ع قَالَ لَا يَجْلِسُ فِي صَدْرِ الْمَجْلِسِ إِلَّا رَجُلٌ فِيهِ هَذِهِ الْخِصَالُ الثَّلَاثُ أَوْ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ شَيْ ءٌ مِنْهُنَّ فَجَلَسَ فَهُوَ أَحْمَقُ وَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ (ع) إِذَا طَلَبْتُمُ الْحَوَائِجَ فَاطْلُبُوهَا مِنْ أَهْلِهَا قِيلَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ مَنْ أَهْلُهَا قَالَ الَّذِينَ قَصَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَ ذَكَرَهُمْ فَقَالَ- إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ قَالَ هُمْ أُولُو الْعُقُولِ»[1]
.
بحمدالله رب العالمین در روزهای چهارشنبه، حدیث اخلاقی امام کاظم (علیه السلام) را به جناب هشام می خواندیم که از رساله های سیروسلوکی است. حضرت، مطالب مختلفی را به عنوان مسائل اخلاقی و معرفتی بیان می کند.
1.1- راستگویی، مروت و بی اعتنایی به دنیا
«یا هشام»! انسان عاقل، همیشه راست می گوید؛ گرچه به ضررش باشد. ای هشام! کسی که دین ندارد، مروت ندارد و کسی که مروت ندارد، عقل ندارد. پس همه چیز به عقل برمی گردد. بزرگ ترین مردم، کسی است که دنیا را با اهمیت نمی بیند. خطر، یعنی امر با ارزش.[2]

1.2- طالب بهشت، نه غیر آن
اینجا صحبت اَبدان است، ولی در سخن امام علی (علیه السلام)، سخن از انفس است.[3]
به غیر از بهشت، اَبدان خود را نفروشید. در اینجا اَبدان با ارواح است. کمال ما به روح است.
1.3- پاسخگویی، هنگام پرسش از او
امام کاظم (علیه السلام) از امیرالمؤمنین (علیه السلام) بیان می کنند که از نشانه های انسان عاقل، این است که سه خصلت دارد. عقل را با این سه خصلت عجیب بشناسید:
یک. اگر از او سؤال کنید، جواب می دهد. انسان عاقل طوری نیست که همین طور یک مرتبه شروع به حرف زدن کند. اگر مورد سؤال واقع شود، جواب می دهد.
1.3.1- سخنِ به جای علامه طباطبایی (رحمه الله)
عزیزی نقل می کردند که با مرحوم علامه طباطبایی (رحمه الله) از شمس العماره (تهران) تا قم، سوار ماشین شدم، ولی ایشان را نمی شناختم. کنارشان نشستم. مشغول ذکر بودند. اگر سؤال می کردند، جواب می دادند؛ وگرنه سکوت می کردند و ذکر خودشان را می خواندند. بعد فهمیدم که علامه طباطبایی هستند.
1.4- زمان سخن گفتن عاقل در مجلس
دو. وقتی دیگران به بن بست می رسند و عاجز از کلام شوند، حرف می زند. اگر دیگران حرفی زدند و به نتیجه نرسیدند، او سخن می گوید.
1.5- مصلحت اندیشی عاقل در نظراتش
سه. همیشه نظریه ای می دهد که صلاح اهلش است. اهل را برخی به معنی خانواده گرفتند، ولی اعم است؛ یعنی صلاح کسانی که با او مراوده و رفت وآمد دارند. رأی او صائب و با احکام است.
1.6- نشانه ی انسان احمق
کسی که همه ی این سه، یا یکی را نداشته باشد، بویی از عقل نبرده و احمق است. امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند: «در صدر مجلس نمی نشیند، مگر مردی که این سه خصلت یا یکی از این سه را داشته باشد. کسی که این ها را نداشته باشد و در صدر بنشیند، نادان است».
1.6.1- ماجرای لباس نوِ بهلول
می گویند که بهلول، وارد مجلسی شد، ولی اکرامش نکردند. لباسش را عوض کرد، احترامش کردند. موقع غذا گفت: «آستین نو، بخور پلو»! گفتند: «چرا این طور می گویید»؟ گفت: «قبلا کسی مرا احترام نکرد، ولی الآن مرا در صدر مجلس نشاندید».
1.7- لزوم سؤال پرسیدن از اولوا الألباب و صاحبان اندیشه ی نیکو
از امام حسن (علیه السلام) روایت است: «وقتی مطلبی دارید، از اهلش بپرسید». گفته شد: «اهلش کیست»؟ فرمودند: «کسانی که خدا در قرآن درباره ی آن ها فرموده است: ﴿إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ﴾[4]
». در تفسیر هم داشتیم که آیات محکمات را اولواالألباب، مبنای متشابهات قرار می دهند. این ها صاحبان عقول هستند.
ورود به بهشت و تکالیف بر اساس عقل است و ان شاء الله همه ی ما جزو عقلا باشیم. تا می توانید مسائل عقلانی و تفکری و سیروسلوکی تان قوی شود.
 

[1] الکافی- ط دار الحدیث، الشيخ الكليني، ج1، ص19.

[2] مجمع البحرين ت-الحسینی، الطريحي النجفي، فخر الدين، ج3، ص290.

[3] نهج البلاغة، الدشتي، محمد، ج1، ص384، حکمت 456.

[4] سوره زمر، آيه 20.