جلسه 1400/09/03

بسم الله الرحمن الرحیم



عقل، انتخاب حضرت آدم (علیه السلام)/اهمیت عقل /احادیث اصول کافی (کتاب العقل و الجهل)

محتويات
1- حدیث اخلاقی (جایگاه عقل)
1.1- لزوم انس با روایات
1.2- برگزاری بزرگترین کنکور عالم، توسط خداوند
1.3- حدیث اول: اِقبال و اِدبار عقل
1.4- حدیث دوم: نسبت بین عقل و دین و حیا
1.4.1- لزوم یک انتخاب برای حضرت آدم (علیه السلام) از سه گزینه
1.4.2- پاسخ حضرت آدم (علیه السلام) به این سؤال سه گزینه ای و انتخاب عقل
1.4.3- همراهی حیا و دین با عقل


 
 
موضوع: احادیث اصول کافی (کتاب العقل و الجهل)/اهمیت عقل /عقل، انتخاب حضرت آدم (علیه السلام)
 
1- حدیث اخلاقی (جایگاه عقل)
1.1- لزوم انس با روایات
خدا را شاکریم که در محضر آیات و روایات هستیم. حدیث امروز از کافی شریف است. توصیه می کنیم همه عزیزان با این کتاب، ارتباط داشته باشند. سیر روایی داشته باشند. سیر انفسی ما بر اساس دو چیز است: یکی آیات الهی و دیگر روایات اهل بیت (علیهم السلام).
1.2- برگزاری بزرگترین کنکور عالم، توسط خداوند
بزرگ ترین کنکور عالم را چه کسی برگزار کرد؟ عرض می کنیم حضرت حق برگزار کرد، آن هم برای یک شرکت کننده. خودش واحد است، کنکورش واحد است، سوالش تک است و امتحان گیرنده و امتحان شده هر دو یکی است. این سنخیت بین علت و معلول است؛ ربط حادث به قدیم.
1.3- حدیث اول: اِقبال و اِدبار عقل
مرحوم کلینی در کافی این روایت را به عنوان دومین حدیث می آورند. کتاب العقل و الجهل را ملاحظه کنید. در فرهنگ اسلامی ما جهل، مقابل علم نیست، بلکه مقابل عقل است. جناب کلینی اولین روایت را از امام باقر (علیه السلام) نقل می کند که حضرت می فرماید: «لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الْعَقْلَ اسْتَنْطَقَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ».[1]
اولین گفتمان سخن حضرت حق با عقل است که اندیش مندان باید درباره اش تفکر کنند.
1.4- حدیث دوم: نسبت بین عقل و دین و حیا
پس از این، حدیث دوم را مطرح می کنند:
عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَلِيٍّ ع قَالَ: «هَبَطَ جَبْرَئِيلُ عَلَى آدَمَ ع فَقَالَ يَا آدَمُ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أُخَيِّرَكَ وَاحِدَةً مِنْ ثَلَاثٍ فَاخْتَرْهَا وَ دَعِ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ آدَمُ يَا جَبْرَئِيلُ وَ مَا الثَّلَاثُ فَقَالَ الْعَقْلُ وَ الْحَيَاءُ وَ الدِّينُ فَقَالَ آدَمُ إِنِّي قَدِ اخْتَرْتُ الْعَقْلَ فَقَالَ جَبْرَئِيلُ لِلْحَيَاءِ وَ الدِّينِ انْصَرِفَا وَ دَعَاهُ فَقَالا يَا جَبْرَئِيلُ إِنَّا أُمِرْنَا أَنْ نَكُونَ مَعَ الْعَقْلِ حَيْثُ كَانَ قَالَ فَشَأْنَكُمَا وَ عَرَجَ ».[2]

کسانی که سؤال های آکادمی ها را طرح می کنند، باید عاقلانه باشد. حدیث بسیار خوبی است. اصبغ بن نباته، یار خاص حضرت امیر (علیه السلام) است.
1.4.1- لزوم یک انتخاب برای حضرت آدم (علیه السلام) از سه گزینه
«قال هبط جبرائیل علی آدم (علیه السلام)»؛ هبوط جبرائیل بر حضرت آدم (علیه السلام)، معنایش این است که حضرت آدم (علیه السلام)، مهبط جناب جبرائیل (علیه السلام) شد. بعد فرمود: «یا آدم إنی أمرت أن أخیرک واحدة من ثلاث فاخترها»؛ ما سه گزینه برای تو داریم، باید یکی را انتخاب کنی. بزرگ ترین، یا اولین کنکور نظام وجود. «و دع اثنتین»؛ یکی را انتخاب کن و دو تا را رها کن. سؤال سه گزینه ای برای تمام نظام عالم. جناب آدم برای همه ی ما در آزمون شرکت کرد. سعی کنیم دنباله روی خوبی باشیم. آدم (علیه السلام) سوال کرد: «ما الثلاث»؟ آدم نباید از آزمون فاصله بگیرد. کسی که عقل داده شده، از آزمون وحشتی ندارد. آن سه گزینه را سریع بگو چیست؟ «فقال: العقل و الحیاء و الدین»؛ سه گزینه، عقل و حیا و دین است؛ انتخاب کن؛ با وجود اینکه هر سه لازم است.
1.4.2- پاسخ حضرت آدم (علیه السلام) به این سؤال سه گزینه ای و انتخاب عقل
«فقال آدم إنی قد اخترت العقل»؛ آدم از سه گزینه، عقل را انتخاب کرد. با اینکه هر سه لازم است بین حیا و دین و عقل، ولی عقل را انتخاب کرد. انتخاب سختی بود. «فقال جبرائیل للحیاء و الدین انصرفا و دعاه»؛ جبرائیل به حیا و دین گفت که شما منصرف شوید و بروید. عقل را انتخاب کرد. آدم را رها کنید و بروید.
1.4.3- همراهی حیا و دین با عقل
حیا و دین به سخن درآمدند. «فقالا یا جبرائیل إنّا أمرنا أن نکون مع العقل حیث کان»؛ تو می گویی آدم را رها کنیم، ولی خدای آفریننده به ما گفته هر کجا عقل است، ما همنشین او باشیم. شاید جناب آدم (علیه السلام) هم در این قسمت، متوسل شد و عقول وعقل تام، یعنی اهل بیت (علیهم السلام)، او را کمک کرد. «قال فشأنکما و عرج»؛ جناب جبرائیل گفت: این شأنیت و عظمت برای شما مبارک باشد و عروج کرد. اولین گفتمان در نظام وجود، برای سیر و سلوک جناب آدم، همین بود و اینکه مسیرش مشخص شود. ان شاءالله عاقلانه راه را انتخاب کنیم، تا حیاء و دین دنباله رو ما باشند. عرض ما این است که برای عقل، برنامه ریزی کنیم. عقل جز برای عبادت باری تعالی نیست. برای عبودیت، برنامه ریزی کنیم. رزقنا الله إیانا و إیاکم.


 

[1] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص10.

[2] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص10.