جلسه 1399/08/12

بسم الله الرحمن الرحیم



حديث خواني/روايات بحار الأنوار /علامات مؤمنين

محتويات
1- مقدمه
2- متن روایت این جلسه
3- علامت های صالح
4- علامت های ناصح
5- علا مت اهل یقین(موقن)
6- علامت های مخلص
7- علامت های زاهد


 
 
موضوع: حدیث خوانی/روایات بحار الأنوار /علامات مؤمنین
 
1- مقدمه
در جلسات گذشته مشغول بیان یکی از احادیث طولانی بودیم. این حدیث در کتاب تحف العقول هم مطرح شده است. گفتیم:« که یکی از علمای یهود سوالاتی درباره عقل و انشعابات عقل از رسول خدا صل الله و علیه و آله داشت». رسول خدا صل الله و علیه و آله، ابتدا به این سوال شمعون پاسخ دادند. پس از آن شمعون از علامت های جاهل سوال کرد . بعد از آن علامت های اسلام را پرسید. و در مرحله بعد شمعون از رسوال خدا صل الله علیه و آله درباره علامت های صادق، مومن، صابر، تائب، شاکر، خاشع، صالح، ناصح، موقن، مخلص، زاهد، بارّ، تقی، متکلّف، ظالم، مُرائی، منافق، حاسد، مسرف، غافل، کسلان، کذاب، فاسق و جائر، سوال کرد.
امام بحث ما در جلسه گذشته به علامت های صالح رسید.
 
2- متن روایت این جلسه
أَمَّا عَلَامَةُ الصَّالِحِ فَأَرْبَعَةٌ يُصَفِّي قَلْبَهُ وَ يُصْلِحُ عَمَلَهُ وَ يُصْلِحُ كَسْبَهُ وَ يُصْلِحُ أُمُورَهُ كُلَّهَا و أَمَّا عَلَامَةُ النَّاصِحِ فَأَرْبَعَةٌ يَقْضِي بِالْحَقِّ وَ يُعْطِي الْحَقَّ مِنْ نَفْسِهِ وَ يَرْضَى لِلنَّاسِ مَا يَرْضَاهُ لِنَفْسِهِ وَ لَا يَعْتَدِي عَلَى أَحَدٍ وَ أَمَّا عَلَامَةُ الْمُوقِنِ فَسِتَّةٌ أَيْقَنَ أَنَّ اللَّهَ حَقٌّ فَآمَنَ بِهِ وَ أَيْقَنَ بِأَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ فَحَذِرَهُ وَ أَيْقَنَ بِأَنَّ الْبَعْثَ حَقٌّ فَخَافَ الْفَضِيحَةَ وَ أَيْقَنَ بِأَنَّ الْجَنَّةَ حَقٌّ فَاشْتَاق إِلَيْهَا وَ أَيْقَنَ بِأَنَّ النَّارَ حَقٌّ فَطَهَّرَ سَعْيَهُ لِلنَّجَاةِ مِنْهَا وَ أَيْقَنَ بِأَنَّ الْحِسَابَ حَقٌّ فَحَاسَبَ نَفْسَهُ وَ أَمَّا عَلَامَةُ الْمُخْلِصِ فَأَرْبَعَةٌ يَسْلَمُ قَلْبُهُ وَ يَسْلَمُ جَوَارِحُهُ وَ بَذَلَ خَيْرَهُ وَ كَفَّ شَرَّهُ وَ أَمَّا عَلَامَةُ الزَّاهِدِ فَعَشَرَةٌ يَزْهَدُ فِي الْمَحَارِمِ وَ يَكُفُّ نَفْسَهُ وَ يُقِيمُ فَرَائِضَ رَبِّهِ فَإِنْ كَانَ مَمْلُوكاً أَحْسَنَ الطَّاعَةَ وَ إِنْ كَانَ مَالِكاً أَحْسَنَ الْمَمْلَكَةَ وَ لَيْسَ لَهُ مَحْمِيَةٌ وَ لَا حِقْدٌ يُحْسِنُ إِلَى مَنْ أَسَاءَ إِلَيْهِ وَ يَنْفَعُ مَنْ ضَرَّهُ وَ يَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَهُ وَ يَتَوَاضَعُ لِحَقِّ اللَّهِ [1]

 
3- علامت های صالح
1.صفای قلب (یصفی قلبه)
انسان صالح اهل صفای باطن است قلبش صاف است و قلب صاف آن است که کینه ندارد.
2. اصلاح عمل(یصلح عمله)
انسان صالح عمل و کارش را نیز اصلاح می کند. مادة اصلاح که پیرایش است و در لغت فارسی پیرایش کفته می شود، عرب ها تاکستان را که باغبان قیچی می کند و زوائد را می زند تا به بار بشیند اصلح الشجر می گوید. کسی که باغدار است می داند دقیقا که کجا را قطع کند و اگر کم و زیاد قطع کند درخت از بین می رود ولی هنر دارد وبه گونه ای قطع می کند که میوه را شیرین می کند.
انسان صالح عملش را پیرایش می کند و زوائدی را که برای غیر خداست بزنیم. همانطور که باغبان درخت را اصلاح می کند تا میوه صالح بدهد.
3.اصلاح کسب(یصلح کسبه)
کسب خودش را نیز اصلاح می کند. کل نفس بما کسبت رهینیه، حال که ما در گروی کسبمان هستیم کسبمان را نیز باید اصلاح بکنیم. خوش آن کسبی که برای او باشد.
4.اصلاح همه امور(یصلح اموره کلها)
همة کارهایش را پیرایش بکند. می توانیم بگوییم که این چهار خصلتی که برای صلاح حضرت بیان کردند نشانه های ترتیبی صلاح و شایستگی است؟ باتوجه به صحیحه بودن حدیث و صدور سالم بله می توان گفت هر کدام برای دیگری است.
صفای قلب برای صلاح عمل و صلاح عمل برای صلاح کسب و صلاح کسب برای صلاح همه امور است. به عبارت دیگر کسی که صفای باطن نداشته باشد نمی ـواند به مرتبه بعدی برسد.
آقای بهاء الدینی می فرمودند اگر کسی سلامت نفسانی نداشته باشد معطل است. هرچه خدا به ما می دهد از سلامت نفسانی است. 
4- علامت های ناصح
1.قضاوت به حق (یقضی بالحق)
اولین علامت قضاوت و قضای او به حق است. سخن حق می گوید و حرف حق می زند و ملاکش حق است. به تعبیر امیر المومنین علیه السلام الحق مرّ، حق مر است یعنی در مقام توصیف خوب وصف می شود ولی در مقام عمل بسیار ضیق است.
2.اعطای حق(و یعطی الحق من نفسه)
حق را هم از جانب نفسش ادا می کند.
3. و یرضی للناس ما یرضاه لنفسه
آن چه برای خود می پسندد برای دیگران نیز می پسندد. برای خودش به نحوی و برای بقیه به نحو دیگر سخن نمی گوید.
4. و لا یعتدی علی احد
به هیچ کسی نیز ظلم نمی کند.
عده ای به جناب ابوذر رحمة الله علیه گفتند ما را نصیحت کن و او گفت به خودتان ظلم نکنید. ظلم به خود نیز در مورد بالا هست.
5- علا مت اهل یقین(موقن)
ایقن ان الله حق فآمن بهاولین این است که خداوند حق است و مومن به آن است و باید حق را متابعت بکند و به آن ایمان بیاورد.
2. و ایقن بان الموت حق و فحذره
ایمان به مرگ دارد و تحذیر از مرگ هم دارد. حذر با ذال یعنی نگران است که چگونه مرگ به آن وارد شود نه این که نگران نفس مرگ باشد. نفس مرگ امامان فرمودند می چشد. انسان باید برای مرگ آماده باشد و اهل برنامه ریزی باشد.
هر چند گاهی برای فرشته مرگ عزراییل یک چیزی بفرستید این نقل از آیت الله العظمی بروجردی است و ایشان گفته بودند من هر چند وقتی برای او نماز می خواندم بعضی عمره انجام می داند و بعضی ختم صلوات می گرفتند
ما نیز دو جمله با آن سخن می گوییم در آستانه ولادت بهترین مولود و پیامبر اکرم هستیم و ما صلوات را به شما تقدیم می کنیم تا شما نیز با همین ذکر پیش ما بیایید.
شما از رسول اکرم اجازه گرفتید و ما اگر می خواهیم مانند پیامبر باشیم باید یقین به مرگ داشته باشیم و نگران هم هستیم.
3. و ایقن بان البعث حق فخاف الفضیحه
و یقین داشته باشد که قیامت حق است و نگران فضیحه یوم تبلی السرائر است.
از یکی از اولیاء الهی حدیثی نقل شده است: چرا مردم رسوا نمی شوند به گناهانشان، امام آیه و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین را خواندند و فرمودند به جهت رحمت پیامبر الان مردم رسوا نمی شود.
معصوم علیه السلام فرمودند: شما از برزختان بگذرید قیامتتان با ما.
4. و ایقن بان الجنة حق فاشتاق الیها
یقین به این دارد که بهشت حق است و مشتاق به بهشت است. اشتیاق بدون کار فایده ندارد. کسی که اشتیاق به امری دارد باید آمادگی داشته باشد و فاستبقو الاخیرات داشته باشد.
5. و ایقن بان النار حق فطهر سعیه للنجات منها
یقین دارد که نار حق است و تلاش و سعیش را تطهیر می کند. در بعضی نسخه ةا فظهر سعیه است اگر فظهر باشد یعنی لیس للانسان الا ما سعی یعنی تلاشش را ظهور می دهد.
اگر فطهر باشد یعنی کار هایش را غربال می کند و نا خالصی ها را برمی دارد به نظر استاد شاید یکی مقدمه بر دیگری باشد اول ظهور سعی است و بعد تطهیر سعی است.
6. و ایقن بان الحساب حق و فحاسبه نفسه
یقین به حساب دارد وخودش خودش را محاسبه می کند. این ها علامت های اهل یقین است. اهل یقین از خدا شروع می کنند و به نفس خودشان پایان می دهند. باز به نظر ما این سیر ترتیبی است از یقین به خدا شروع و به خود تمام می شود یقین گاه از خدا به خود است به صورت لم و گاه از خود به خدا به صورت إن که هر دو درست است.
 
6- علامت های مخلص
1. یسلم قلبه
قلبش سالم از ریا و شرک و حب دنیا و اهل دنیا و چیز های بیهوده در دنیا است و دلش را سالم نگه می دارد. انسان صالح صفای قلبی داشت و انسان مخلص تسلیم قلبی دارد
2. و یسلم جوارحه
جوارحش را سالم نگه می دارد هم دل باید سالم باشد و هم جسم. انسانی که تابع نبی و ولی است هم از آفات گناه سالم است و هم دل را از توجه به غیر نگه می دارد. آیا می توان گفت که مقام سلم سه مقامی دارد مقام عام و خاص و اخص. بله دارای مراتب است مراتب عام همین است که المسلم من سلم الناس عن یده ولسانه.
مرتبة سوم دل و قلب با هم در مرتبة سلامتی است.
3. و بذل خیره
ئشانة سوم این است که خیرش را بذل می کند. معطی شیء نمی تواند فاقد آن باشد. ذات نا یافته از هستی بشخ کی تواند که شود هستی بخش. کسی که می خواهد بذل خیر کند باید خودش اهل خیر باشد.
ذات نایافته از هستی بخش کی تواند که شود هستی بخش
4. و کف شره
شرش را باز می دارد و نمی گذارد کسی از او آزار ببیند
 
7- علامت های زاهد
1. یزهد فی المحارم،
محرمات را رعایت می کند
2. یکف نفسه
خودش را بازمی دارد حتی از شبهه ها
3. و یقیم فرائض ربه فان کان مملوکا احسن الطاعة فان کان مالکا احسن المملکة
اگر مملوک باشد بهترین طاعت هارا دارد و اگر مالک باشد بهترین حکومت ها را دارد. پیامی است به دولت مردان شما که دارید رئیس مملکت و فلان جا می شوید و نعمت دارید نیاز به این دارد که احسن المملکة باشد یعنی حاکمیت آن جزء بهترین حاکمیت ها باشد. در آینده تمام حکمران های عالم را جمع می کنند و با رسول مکرم اسلام صل الله علیه و آله مقایسه می کنند.
4.و لیس له محمیة و لا حقد
انسان مومن حقد و کینه ندارد.
5. یحسن الی من اساء الیه
خوبی می کند به کسی که به او بدی کرده است. نه به کسی که به او خوبی کرده است.
یکی از عرفا می گفت: اگر هل جزاء الاحسان الا الاحسان داشته باشیم این کار روزمره و ساده است اما بدی را با خوبی جواب دادن کار جوانمردان است.
6. و ینفع من ضره
به کسی که به او ضرر وارد کرده است، نفع می رساند
7. و یعفو عمن ظلمه
اهل گذشت است نسبت به کسی که به او ظلم کرده است.
8. و یتواضع بحق الله
برای حق خداوند نیز متواضع است.
در پایان به به عظمت رسول مکرم اسلام حضرت حق را می خوانیم که انشاالله توفیق داشته باشیم علامت خوبان را داشته باشیم و علامت بدان را دور کنیم به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.

[1] تحف العقول، ابن شعبة الحراني، ج1، ص21.