مشخصات کتاب

اسرار حسینیّه

آیة الله ملّا حبیب الله شریف کاشانی

به کوشش: حسین درگاهی

معاونت امور فرهنگی

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

عنوان و نام پدیدآور : اسرار حسینیه [کتاب]/ حبیب الله شریف کاشانی ؛ به کوشش: حسین درگاهی

مشخصات نشر : تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، معاونت امور فرهنگی، 1374.

مشخصات ظاهری : 108ص.

وضعیت فهرست نویسی : در انتظار فهرستنویسی (اطلاعات ثبت)

شماره کتابشناسی ملی : 3409651

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم لیلا عباسی

اشاره

اسرار حسینیّه

آیة الله ملّا حبیب الله شریف کاشانی

به کوشش: حسین درگاهی

معاونت امور فرهنگی

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

معاونت امور فرهنگی

اسرار حسینیّه

آیة الله ملّأ حبیب الله شریف کاشانی

به کوشش: حسین درگاهی

ویراستاران: مینا خواجه نوری - مرتضی حاج علی فرد

چاپ جدید: محرّم الحرام 1416 ه - ق. تیر 1374 ه- ش.

حروف چینی: نیرّه مصلح

لیتوگرافی: البرز / چاپ و صحافی: چاپخانه نور حکمت

3000 نسخه / 1200 ریال

فهرست

مقدّمه...7

دیباچه مؤلّف...13

فصل اوّل - در محبّت خدا...15

فصل دوم - در محبّت و اتّحاد...21

فصل سوم - در دوستی ائمّه علیهم السلام...31

فصل چهارم - در بیان جای محبّت...37

فصل پنجم - در بیان عشق و محبّت...43

فصل ششم - در بیان دعوی محبّت بی برهان...49

فصل هفتم - در محبّت حقیقی...55

فصل هشتم - در وصف محبّت...59

فصل نهم - در تسلیم و رضا...67

فصل دهم - در بیداری شب...77

فصل یازدهم - در شوق به مردن...81

فصل دوازدهم - در فنا...87

فصل سیزدهم - در تمامیّت خاتم الانبیاء صلّی الله علیه و آله...91

فصل چهاردهم - در وصال جانان...95

ماده تاریخ تمثال مرحوم آیة الله ملا حبیب الله شریف کاشانی...99

فهرست منابع...103

مقدّمه

بسم الله الرّحمن الرّحیم

الْحَمْدُ لِلّهِ وَ سَلامٌ عَلی عِبادِهِ الَّذِینَ اصْطَفی حقیقت، یکی بیش نیست. ⁽¹⁾و حقیقت هر حقّی، هر خیری بجز همان نیست؛ ⁽²⁾حتّی حقیقت ایام و شهور.⁽³⁾لذا به جریان زمان، آن حقیقت نیز جاری و ساری است. و چنین است که فرح و سرور و یا غم و ماتم آن عظما آیت و بیّنه و علامت و اسم الهی، به گذر ایام، نه مندرس که تجدید می شود: بیست و هفتم رجب، هفدهم ربیع، سیزدهم رجب، هیجدهم ذی حجّه، سوم شعبان و نیمه آن همیشه عید است و محرم و عاشورای آن همیشه عزا؛ لا یومَ کَیَومِکَ یا أبا عَبدِ اللَّهِ.

(1)

فرموده اند: أَلمَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ لذا حبیب خدا همیشه با او است؛ پس تا خدای متعال هست او نیز هست، که: کُلُّ شَیْ ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ ⁽⁴⁾با همه جلالت و کرامت الهی؛ وَ یَبْقی وَجْهُ رَبِّکَ ذُو اَلْجَلالِ وَ اَلْإِکْرامِ ⁽⁵⁾و شاید سرّ

دوام و تجدید فرح و سرور و یا عزا و ماتم آل الله علیهم صلوات الله این نیز باشد.

(2)

آن حقیقت بهانه و مایه خلقت بوده است. پس در باطن آن همیشه حضور داشته و خواهد داشت؛ پس فرح و سرور و یا عزا و ماتم او را بهانه ای کافی است تا بشکفد و خنده و یا گریه سر دهد، و تجدید ایّام؛ رجب، شعبان، رمضان و محرم با حقیقتی که دارند نه بهانه ای که دلیلی کافی برآنند.

(3)

بدین سان است که کاروان کربلا نه از عاشورای سال 61 ، که از ابتدای خلقت، بار بسته و کوس رحیل سر داده است که «هر که دارد هوس کرب و بلا بسم الله» ؛ تا آن روز که در محشر بر اولین داغ دار عزادار کربلا، حبیب خدا، محمّد مصطفی صلّی الله علیه و آله وارد شوند «کای مونس شکسته دلان حال ما ببین»

و این همه ناله ها و نوحه ها و مقتل ها از صاحبان آن ها بهانه ای برای پیوستن به آن کاروان است. و حاشا از کرم صاحب و قافله سالار آن. و از جمله آن کاروانیان عالم فقیه و مجتهد عابد زاهد ورع، از نوادر زمان و از نفیس ترین ذخایر دوران، مرحوم آیة الله آخوند ملا حبیب الله شریف کاشانی است که از اعاظم علمای دین در قرن سیزدهم و چهاردهم

می باشد.

پدرش ملاعلی مدد بن رمضان ساوجی (متوفّا به سال 1270 ق.) است که از شاگردان ملا احمد نراقی (صاحب معراج السعادة، متوفّا به سال 1245 ق.) و از علمای فاضل کاشان و صاحب تألیفات متعدّد در فقه و اصول بوده است. بنابه قراین یاد شده در احوال ملا حبیب الله، تاریخ تولد او یا 1261 و یا 1262 ق. باید باشد.

او در کاشان و سپس در تهران و آن گاه در کربلا به تحصیل پرداخته و پس از مراجعت از عتبات به کاشان، مدتی در گلپایگان بوده و پس از آن تا پایان عمر در کاشان به تدریس و تألیف و هدایت مردم اشتغال داشته است. (1282 - 1340 ق.)

او نزد بزرگانی چون حاج سیّد حسین بن میر محمد علی کاشانی (متوفّا به سال 1296 ق.) حاج میر محمد علی بن سید محمد کاشانی (متوفّا به سال 1294) ، حاج ملا محمد اندرماتی تهرانی (متوفّا به سال 1282 ق.) ، میرزا ابو القاسم کلانتر (متوفّا به سال 1292) ، شیخ محمد بن محمد علی (خواهر زاده صاحب فصول) ، حاج ملا هادی مدرس تهرانی (متوفّا به سال 1295 ق.) ، شیخ حسین بن محمد اسماعیل اردکانی معروف به فاضل اردکانی (متوفّا به سال 1302 یا 1305 ق.) ، ملا زین العابدین گلپایگانی (متوفا به سال 1289 ق.) و حاج ملا عبد الهادی تهرانی به تعلّم پرداخته و حاصل تلاش های تعلیمی و تألیفی او علاوه بر پرورش شاگردان متعدد، آثاری بالغ بر 150 عنوان در موضوعات فقه، اصول، حدیث،

ادبیات، منطق، عقائد، عرفان، تفسیر، تراجم و علوم غریبه می باشد.

از جمله آن آثار، کتاب اسرار حسینیّه است که سابقاً دو بار (یک بار در

سال 1329 ق. و بار دوم در سال 1380 ق.) چاپ شده است. ⁽¹⁾

و نیز علاقه مندان مراجعه فرمایند به: لباب الالباب فی القاب الأطیاب، در شرح حال علمای کاشان، اثر مؤلّف؛ ریحانة الادب، ج 5 ، صص 18 - 19 ؛ لغت نامه دهخدا، ذیل «حبیب الله بن علی مدد»؛ و نیز ذیل «کاشانی» ؛ عقائد الایمان فی شرح دعاء العدیلة، اثر مؤلّف، طبع بصیرتی، قم، 1369 (مقدّمه) ؛ منتقد المنافع، مؤلّف، ج 4، چاپ 1364 شمسی، مقدمه آن به نام «القول النائع فی ترجمة صاحب منتقد المنافع» ؛ شرح حال ملا حبیب الله شریف کاشانی، اثر علی شریف (از نواده های مؤلف) ، در آرشیو برنامه سیمای فرزانگان

مؤلف در مقدمه آن می گوید:

چون شهادت حضرت ابا عبدالله الحسین روحنا و ارواح العالمین فداه مبتنی بود براساس حجّت الهیهّ لهذا ذکر نمودم در این رساله وجیزه... جمله ای مختصر از اصول محبّت و عشق را بر وفق قوانین شرعیه و متفرّع نمودم بر آن جمله ای از مطالبی که تعلّق دارد به آن مظلوم و پاره ای از نکات مصایب وارد شده بر آن امام معصوم...

و گمان دارم که این مقدار از گفتار مؤلّف در بیان محتوای کتابش کفایت کند.

الحمد لله أوّلاً وآخراً

حسین درگاهی

پی نوشت ها

1 . تفصیل مدارک و مصادر را در خلقت آن نورالانوار و صادر اول ببینید در: رساله نورالانوار، مستدرک سفینة البحار، ماده «خلق» و «اوّل» ، هر دو از علّامه فقید حاج شیخ علی نمازی شاهرودی.

2 . حضرت ختمی مرتبت صلّی الله علیه و آله در جواب جابر بن عبدالله انصاری که سؤال کرد که: خدای متعال اولین چیزی که خلق کرد چه بود؟ فرمود: نور نبیّک، یا جابرًا! خلقه اللهُ ثُمَّ خَلَقَ منهُ کلَّ خَیْر (بحار الانوار، ج 57، ص 170، به نقل از ریاض الجنان).

3 . بنگرید به ذیل آیه شریفة إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِی کِتَابِ اللَّهِ (توبه: 36) در تمام تفاسیر روایی شیعه مانند: البرهان، نور الثقلین، کنزالدقائق.

4 . قصص: 88.

5 . الرحمن 28.

6 . طالبان تفصیل ترجمه مؤلّف بنگرند به: مجلّه نور علم، شماره 54، صص 23 - 67، مقاله محقّقانه جناب حجّة الاسلام و المسلمین رضا استادی.

و نیز علاقه مندان مراجعه فرمایند به: لباب الالباب فی القاب الأطیاب، در شرح حال علمای کاشان، اثر مؤلّف؛ ریحانة الادب، ج 5، صص 18 - 19؛ لغت نامه دهخدا، ذیل «حبیب الله بن علی مدد»؛ و نیز ذیل «کاشانی» ؛ عقائد الایمان فی شرح دعاء العدیلة، اثر مؤلّف، طبع بصیرتی، قم، 1369 (مقدّمه) ؛ منتقد المنافع، مؤلّف، ج 4، چاپ 1364 شمسی، مقدمه آن به نام «القول النائع فی ترجمة صاحب منتقد المنافع» ؛ شرح حال ملا حبیب الله شریف کاشانی، اثر علی شریف (از نواده های مؤلف) ، در آرشیو برنامه سیمای فرزانگان

صدای جمهوری اسلامی ایران؛ چند گفتار از همان برنامه سیمای فرزانگان در همان صدا. لازم به یاد آوری است که فراهم آمدن ترجمه احوال مؤلف و مصادر ترجمه وی مرهون راهنمایی های دوست محقّقم جناب آقای عبد الحسین طالعی است. خدای متعال توفیقاتش را افزون فرماید.

دیباچه مؤلّف

هذا کتاب الأسرار الحسینیّة

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد الله الذی نوّرَ قُلوبَ العاشقین بشعاشع أنوارِ جمالِه والصَّلوةُ علی أکمل من أحبَّه محمّد و آلِه . امّا بعد، پس چنین گوید بنده ضعیف، ابن علی مدد حبیب الله الشریف، که چون شهادت حضرت ابی عبدالله الحسین روحنا و روح العالمین فداه

مبتنی بود بر اساس محبّت الهیه، لهذا ذکر نمودم در این رساله وجیزه که در حال قلّتِ مجال و کثرتِ کلال تألیف شده، جمله ای مختصره از اصول محبّت و عشق را بر وفق قوانین شرعیّه. و ممتفرّع نمودم بر آن جملهّ از مطالبی که تعلّق دارد به آن مظلوم و پاره ای از نکات مصایب وارده بر آن امام معصوم؛ و اکتفا نمودم در ذکر این مطالب به اشاره اجمالیّه و مسمّی گردانیدم این رساله را به اسرار حسینیّه.

فصل اوّل: در محبّت خدا

پس می گوییم که بر ارباب بصیرت پوشیده نیست که کیمیای سعادت و گل بوستان معرفت، محبّت خداست. همانا محبّت، نتیجه شریعت و حقیقت و جوهر حقیقت است؛ بلکه نیست دین، مگر محبّت.

قال الصادقُ علیه السّلام: اَلدِّینُ هُوَ اَلْحُبُّ وَ اَلْحُبُّ هُوَ اَلدِّینُ ⁽¹⁾، زیرا که اصل دین، معرفت است. کما قال: أصلُ الدِّینِ مَعرفةُ الله ⁽²) ، و نتیجه معرفت، محبّت است. کما قال: من عرف الله أحبَّه و لازمه ⁽³) ، محبّت، اطاعت محبوب است.

تَعصَی الالهَ و أنتَ تظهرُ حبّه *** هذا الَعمری فِی الفِعالِ بدیع

لوکانَ حبّک صادقاً لأطعتهَ *** إنَّ المحبّ لمن یحبّ مُطیع ⁽⁴⁾

(تعصی الآلة و أنت تظهر حبه *** هذا مُحالٌ فی القیاس بدیع)

معصیت خدا می کنی در حالی که اظهار دوستی او می داری؛ که این واقعا کار نجیبی است. اگر دوستی تو صادقانه است باید او را اطاعت کنی؛ که محبّ اطاعت کند آن چه را که دوست دارد.

و اطاعت، فرع دین است. پس اصل و فرع دین راجع به محبّت است و چون بنده خدا را دوست باشد، لا محاله خداوند او را دوست می دارد و چون خدا، بنده را دوست باشد، دوستی او را از همه بندگان خود می خواهد.

روی عنِ النَّبیّ صلی الله علیه و آله أنَّه قالَ: إِذَا أَحَبَّ اللَّهُ عَبْداً مِنْ أُمَّتِی قَذَفَ فِی قُلُوبِ أَصْفِیَائِهِ وَ أَرْوَاحِ مَلاَئِکَتِهِ وَ سُکَّانِ عَرْشِهِ مَحَبَّتَهُ لِیُحِبُّوهُ فَذَلِکَ الْمُحِبُّ حَقّاً طُوبَی لَهُ ثُمَّ طُوبَی لَهُ وَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ شَفَاعَةٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ. . ⁽¹⁾

چون خدا بنده را دوست دارد، دوستی او را در دل برگزیدگان و فرشتگان و ساکنان عرش خود می اندازد تا او را دوست داشته باشند.

< نکته >

از این جا سر حدیث انَّ لِلْحُسَیْنِ مَحَبَّةٌ مَکْنُونَةٌ فِیَّ قُلُوبُ اَوْلِیَائِهِ . ⁽²⁾منکشف می شود.

< فرد >

این حسین کیست که عالم همه دیوانه اوست

و نیز معلوم می شود سرّ این که نام برده نمی شود آن مظلوم در نزد هیچ مؤمن و مؤمنه، مگر آن که بر او می گرید و این که همه پیغمبران و فرشتگان، بلکه همه موجودات در مصیبتش گریستند.

قال الصّادقُ علیه السّلام: نظر أمیر المؤمنین علیه السلام الی الحسین علیه السّلام، فقال: یا عَبْرَةَ کُلِّ مُؤْمِنٍ. فقالَ: أَنَا یا أبتاه. فقال: نعم یا بُنَیَّ . ⁽³⁾

و قال الحسین علیه السّلام: أنا قتیلُ العَبْرَةِ لا یَذکرنی مُؤمن الا بکی . ⁽⁴⁾

و عن أبی عمارة قال: مما ذُکِرَ الحُسَینُ علیه السلام عِندَ أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام فی یَومٍ قَطُّ فَرُئِیَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام مُتَبَسِّما فی ذلِکَ الیَومِ إلَی اللَّیل . ⁽⁵⁾

سرّ این جمله آن است که محنت، رابطه ای است در میان محبّ و

محبوب. پس هر دوستی در حزن دوست محزون و در فرحش فرحناک است.

< بیت >

ای جمالت راحت هر سوخته *** در هوایت مرغ جان پر سوخته

آتش عشقت فتاده در جهان *** رخت درویش و توانگر سوخته

آهِ سر پوشیده هر نیمه شب *** آسمان را هفت چادر سوخته

کل انکسار و خضوع به *** و کلُّ صوت فهو نوحُ الهوا

و طبق الدنیا مصاب جوی *** لما سیأتی أبدا أو أتی

ما فی الوجودِ مُعجم أو ناطق *** الأعرته حیرة فی استواء

و السیف یفری نحره باکیاً *** و الرمح یبغی قائماً و انثنی

تبکیه جرد جاریات علی *** جُثمانه و ان تدق القُری

و الله ما رأیتُ شَیئاً بدا *** فی الکون الا ببکاء تلا ⁽¹⁾

قال الصادق علیه السّلام: إِنَّ أبا عبد الله الحسینَ لَمّا مَضی، بکث علیهِ السَّمواتُ السَّبْعُ و الأرضونَ السَّبْعُ وَ ما فِیهِنَّ وَ ما بَینَهنَّ و من یَتَقلَّبُ علیهِنَّ و الجَنَّةُ والنَّارُ و ما خلق ربنا و لا یُری . ⁽²⁾

و لعل که مراد از گریستن هر چیزی، انقلاب و تغییر او باشد در حدّ وجود خودش؛ چنانکه مراد از تسبیح هر چیزی، دلالت اوست بر وجود صانع خود؛ پس گریه و تسبیح بالتکوین والقسر باشد. و اگر گوییم که هر موجودی را به حسب وجود خود در ضعف و قوّه شعوری داده اند، گریه و تسبیح بالاراده والاختیار خواهد بود.

و عنِ الصادق علیه السّلام قال: یا زُرارةُ! إِنَّ السَّماءَ بکتْ عَلَی

الحسین علیه السلام أربعین صباحاً بالدم، وإنَّ الأرضَ بکت أربعین صباحاً بالسَّواد، وإنَّ السّمسَ بکث أربعین صباحاً بالکسوف و الحُمرة، وإنَّ الجبالَ تَقطَّعَتْ، وإِنَّ البحار انفجرت، و إنَّ الملائکة بکت أربعین صباحاً... . الی آخره . ⁽¹⁾ پس ارکان عالم امکان در مصیبت شاه شهیدان متزلزل شد. نماند چیزی در زمین و نه در آسمان و نه در هوا، مگر آن که بر او گریست. سیّد بحر العلوم می فرماید:

و ارتجتِ الأرضُ و السَّبع الشداد و قد *** أصاب أهلَ السَّمواتِ العُلَی الوَجَلُ

و اهتزَّ من دَهَش عرش الجلیلِ فَلَو *** لا الله ماسکه أهوی بهِ المَیل

جل الإله فلیس الحزن بالغه *** لکنَّ قلباً حواه حزنُه جَلَل ⁽²⁾

هست از ملال گرچه بری ذات ذوالجلال *** او در دل است و هیچ دلی نیست بی ملال

و مروی است که هفتاد هزار ملک از روز عاشورا الی یوم القیامة اعضای شان می لرزد. ⁽³⁾

صدای غلغله افتاد در سپهر برین *** که آفتاب جهان تاب گشت عرش نشین

شرار آتش نمرود بر خلیل افتاد *** ز بیم لرزه بر اعضای جبرئیل افتاد

پی نوشت ها

1 . روضة الواعظین، ج 2، ص 416؛ مشکاة الانوار، ص 121؛ لثالی الاخبار، ج 3، ص 139.

2 . علم الیقین، ج 1، ص 80.

3 . مجموعه ورام، ص 52.

4 . روضة الواعظین، ج 2، ص 418؛ احیاء علوم الدین، ج 4، ص 484؛ نفحات الانس، ص 38؛ الفتوحات المکیة، ج 2، ص 353.

(تعصی الآلة و أنت تظهر حبه *** هذا مُحالٌ فی القیاس بدیع)

معصیت خدا می کنی در حالی که اظهار دوستی او می داری؛ که این واقعا کار نجیبی است. اگر دوستی تو صادقانه است باید او را اطاعت کنی؛ که محبّ اطاعت کند آن چه را که دوست دارد.

5 . جامع السعادات، ج 3، ص 155.

6 . فوائد المشاهد، ص 191. ترجمه: همانا در دل دوستان امام حسین علیه السّلام محبتّی ریشه دار و عمیق وجود دارد.

7 . کامل الزیارات، ص 108؛ جلاء العیون، ص 306. ترجمه: امام صادق علیه السّلام فرمودند: «امیرالمؤمنین علیه السّلام به امام حسین علیه السّلام نگاه کردند و فرمودند: ای (مصداق) اشک و سوز هر مؤمن. امام حسین علیه السّلام فرمودند: ای پدر مرا می گویید. امیرالمؤمنین فرمودند: بله پسرم» .

8 . فضل زیارة الحسین، صص 41 و 60 (ابو عبدالله شجری، متوفا به سال 445 ق.) ؛ کامل الزیارات، ص 108؛ مناقب ابن شهر آشوب، ج 4، ص 87 ؛ اسرار الشهادة، ص 42. ترجمه: «امام حسین علیه السّلام فرمودند: من کشته گریه و اشکم، هیچ مؤمنی مرا

یاد نمی کند مگر آن که بر من می گرید» .

9 . کامل الزیارات، ص 101؛ جلاء العیون ص 306. «ترجمه: از ابی عماره نقل شده است که: فقط یک روز که نزد امام صادق علیه السّلام ذکری از امام حسین علیه السّلام نشد، آن روز ایشان تا شب گشاده رو و خنده رو بودند. »

10 . مهیج الاحزان، صص 224 - 225.

11 . کامل الزیارات، ص 88؛ امام صادق علیه السّلام فرمودند: هنگامی که امام حسین علیه السّلام به شهادت رسید، هفت آسمان و زمین و آن چه در آن ها و میان آن ها و فوق آن ها بود و بهشت و جهنم و هر آن چه که خداوند آفرید و آن چه به دیده می آید و آن چه نادیدنی است، همه و همه بر او گریستند.

12 . کامل الزیارات، ص 90؛ جلاء العیون، ص 311. «ترجمه: از امام صادق علیه السّلام روایت شده است که فرمودند: ای زرارة! به راستی که آسمان چهل صبحگاه بر حسین علیه السّلام خون گریست، و زمین چهل صبحگاه با سیاهی و ماتم بر او گریست، و خورشید چهل روز با کسوف و سرخ رنگی بر او گریست، و کوه ها از هم گسستند و دریاها شکافته شدند و فرشتگان چهل صبحگاه بر او گریستند... »

13 . العقود الاثنی عشر فی رثاء سادات البشر، ص 209 (ضمیمة مجلة تراثنا، شماره 10) ؛ مهیج الأحزان، ص 173. «ترجمه شعر: و زمین و آسمان های هفتگانه از این مصیبت به لرزه درآمدند و اهل آسمان های بالا به بیم و اضطراب دچار شدند. و از بزرگی و عظمت این مصیبت عرش خدا لرزید و اگر خود خداوند نگهدار آن نبود، فرو می ریخت. خداوند جلیل و بزرگ است و هیچ اندوهی به مصیبت سیدالشهدا نمی رسد، ولی قلبی که توجه به آن داشته باشد، اندوهش بسیار زیاد است» .

فصل دوم: در محبّت و اتّحاد

چون سالک راه محبّت به مقصد رسد، به این معنا که تکلیفات محبّت را کماهی بجا آورد و در طریق عاشقی ثابت قدم شود و او را با محبوب کمال اتّصال حاصل گردد، لامحاله رنگ محبوب گیرد و حکم او بردارد و به منزله او شود. لیلی را فصد کنند، خون از دست مجنون بیرون آید و زبانش به این کلمات مترنّم شود که:

أنا من أهوی و من أهوی أنَا *** نَحنُ روحانِ حَلَلنا بَدَنا

فاذا أبصرتَنی أبصرتُه *** فاذا أبصرتُه أبصَرتَنا ⁽¹⁾

< مصرع >

«من چون تو شدم بس که به دل نقش تو بستم. »

و از این جا معلوم می شود سرّ حدیثی که از سبّاح بحر حقایق حضرت امام جعفر صادق علیه السلام مرویّ است که:

إِنَّ للّهِ تَعالی شَراباً لِأَوْلِیائِهِ،إِذا شَرِبُوا مِنه سَکِرُوا،وَ إِذا سَکِرُوا طَرِبُوا،وَ إِذا

طَرِبُوا طَلَبُوا، وَ إِذا طَلَبُوا وَجَدُوا و اذا وجدوا طابُوا و اذا طابُوا ذابُوا و اذا ذابُوا خَلَصوا و اذا خَلَصوا وَصَلوا و اذا وَصَلوا اتصلوا و اذا اتصلوا لا فرقَ بَینَهم وبَینَ حبیبهم . ⁽¹⁾ و در بعضی از نسخ «تابوا» بدل «طابوا» است و مراد از شراب، شراب طهور محبّت است. و مراد از سُکر، مستی محبّت است که هیجان و حیرت باشد و مراد به وصال رسیدن به اعلی مدارج معرفت و به اقصی معارج رحمت است؛ و مراد به این که در این حال، جدایی در میان او با دوستانش نیست. این است که خداوند ایشان را به منزله خود قرار می دهد در اطاعت و دوستی و صدور امر غریبه که کار خدایی باشد. چنان که فرمود:

مَنْ رآنی فَقَدْ رَأَی الحَقَّ . ⁽²⁾ و در حدیث قدسی است:

أجْعَلَکَ مِثْلی، وَ لَیْسَ کَمِثْلی . و فی القرآنِ : من یُطعِ الرَّسولَ فقد أطاعَ اللهَ . ⁽³⁾

و قالَ: إنَّ الَّذِینَ یُبَایِعُونَکَ تحتَ الشَّجرةِ إنَّمَا یُبَایِعُونَ اللّه . ⁽⁴⁾ و عن النبیّ صلی الله علیه و آله أنّه قالَ: انْ زَارَنِی فِی حَیَاتِی أو بَعدَ مَماتی فکَمن زارَ الله . ⁽⁵⁾ و از این جا نیز معلوم می شود سرّ حدیث ثواب لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ اَلنَّظَرُ إِلَی وَجْهِ اَللَّهِه . ⁽⁶⁾، زیرا که مراد از وجه خدا، انبیا و امامان اند، کما فی بعض الاخبار. و نیز معلوم شد سرّ حدیث این که «اهل بهشت خدا را زیارت می کنند» ، یعنی پیغمبر خدا را زیارت می کنند، کما فی بعض الروایات. و سرّ این جمله همان است که اولیای خدا به جهت صدق

عبودیّت، از خدا جدایی ندارند و دوستی با آن ها دوستی با خدا و دشمنی با آن ها دشمنی با خداست و حکم آن ها حکم خداست، بلکه آن ها عین مشیّت و اراده حقّ اند. العبودیة، جوهرة کُنهُها الربوبیةُ حَدیدُه مُحماةٌ ⁽¹⁾، کارِ آتش می کند به جهت کمال مجاورت و اتّصال به آتش.

< بیت >

چنان با عشق هم رنگم که خود را عشق می بینم *** چنان با یار دم سازم که خود را یار می دانم

و توضیح این سرّ آن است که چون عاشق صادق باشد، خود را در میان نبیند و حجاب انانیّت از میان بردارد. آن چه بیندّ دوست بیند و آن چه شنود، از دوست شنود و آن چه گوید، به زبان دوست گوید. و در حقیقت زبانش، زبان دوست باشد و چشمش، چشم او باشد و دستش، دست او؛ و هکذا جمیع جوارح خود را از دوست داند.

و فی الحدیث: إنَّ العَبد یَتَقَرَّبُ إِلَیَّ بِالنَّوَافِلِ حَتَّی کُنْتُ سَمْعَهُ و بَصَرَهُ و یَدَه... إلی آخره ؟ . ⁽²⁾

جمله معشوق است و عاشق پرده ای *** زنده معشوق است و عاشق مرده ای

پس آن کس که خود را در میان دید، دعوی عشق را نشاید و در مقام محبت صادق القول نباشد. اولیای خدا لاَ یَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ اند و سرّ وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی إِنْ هُوَ إِلاّ وَحْیٌ یُوحی ⁽³⁾از این جا معلوم می شود و نکته وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لکِنَّ اللَّهَ رَمی ⁽⁴⁾از این جا منکشف می گردد.

کلُّ شیءٍ هالک إلا وجه او *** چون نه ای در وجه او هستی مجو

هر که اندر وجه ما باشد فنا *** کل شیءٍ هالک نبود جدا

آن که در الاّست او از لا گذشت *** هر که در الاّست او فانی نگشت

هر که او بر در من و ما می زند *** ردّ باب است او و بر لا می تند

آن یکی آمد در یاری بزد *** گفت یارش: کیستی ای معتمد؟

گفت من. گفتش برو، هنگام نیست *** بر چنین خوانی، مقام خام نیست

خام را جز آتش هجر و فراق *** کی پزد، کی وارهاند از نفاق

رفت آن مسکین و سالی در سفر *** در فراق دوست سوزید از شرر

پخته گشت آن سوخته، پس بازگشت *** باز گِرد خانه انباز گشت ⁽¹⁾

حلقه زد بر در به صد ترس و ادب *** تانبجهد بی ادب لفظی ز لب

بانگ زد یارش که بر در کیست آن؟ *** گفت: بر در هم تویی ای دلستان

گفت اکنون چون منی، ای من در آ *** نیست گنجایی دو من در یک سرا ⁽²⁾

< نکته >

در این مطلب که برای تو بیان کردم، سرّ این که حسین ابن علی علیه السّلام ثارالله و ابن ثاره است معلوم شد. و نیز معلوم شد معنای آن که هر کس آن مظلوم را زیارت کند، مثل آن است که خدا را در عرش زیارت کرده باشد ⁽³⁾. و چون این مطلب را نیک فهمیدی، دیگر استبعاد نخواهی کرد این روایاتی که وارد شده است در فضیلت زیارت آن حضرت و گریستن در مصیبتش؛ مانند بعضی جهّال که گمان کرده اند که این اخبار به عقل درست نمی آید.

قال الصادق علیه السّلام: لَوْ أَنَّ أَحَدَکُمْ حَجَّ دَهْرَهُ ثُمَّ لَمْ یَزُرِ اَلْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ عَلَیْهِمَا اَلسَّلاَمُ لَکَانَ تَارِکاً حَقّاً مِنْ حُقُوقِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ، لِأَنَّ حَقَّ اَلْحُسَیْنِ فَرِیضَهٌ مِنَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ . . ⁽⁴⁾

و از این جاست که جمعی از علما، زیارت آن حضرت را در صورت استطاعت، واجب دانسته اند مانند حجّ ⁽¹⁾

و قال علیه السّلام: وَکَّلَ اللهُ بِقبرِ الحسینِ علیه السّلام سبعینَ ألفَ ملکٍ شعثَ غیرٍ فیکونُ عندَه إلی یومِ القیامةِ یُصَلُّونَ عندَه الصَّلوةَ الواحدُ من صلوةِ أحدهم تَعدلُ ألفَ صلوةٍ مِنْ صلوة الآدمیّین، یکونُ ثوابُ صلواتِهم و أجرُ ذلِکَ لمن زارَ قبرَهُ . ⁽²⁾

و لعلّ که همان ملائکه باشند که رخصت نصرت آن مظلوم را از خدا خواستند و چون به زمین آمدند، او را کشته دیدند. عرض کردند:

یَا رَبِّ أَذِنْتَ لَنَا فِی اَلاِنْحِدَارِ وَ أَذِنْتَ لَنَا فِی نُصْرَتِهِ فَانْحَدَرْنَا وَ قَدْ قَبَضْتَهُ فَأَوْحَی اَللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِلَیْهِمْ أَنِ اِلْزَمُوا قُبَّتَهُ حَتَّی تَرَوْنَهُ وَ قَدْ خَرَجَ فَانْصُرُوهُ وَ اِبْکُوا عَلَیْهِ وَ عَلَی مَا فَاتَکُمْ مِنْ نُصْرَتِهِ وَ إِنَّکُمْ خُصِّصْتُمْ بِنُصْرَتِهِ وَ اَلْبُکَاءِ عَلَیْهِ فَبَکَتِ اَلْمَلاَئِکَهُ تَقَرُّباً وَ جَزَعاً عَلَی مَا فَاتَهُمْ مِنْ نُصْرَتِهِ فَإِذَا خَرَجَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ یَکُونُونَ أَنْصَارَهُ . ⁽³⁾ و قال علیه السّلام: مَنْ ذُکِرَ اَلْحُسَیْنُ عِنْدَهُ فَخَرَجَ مِنْ عَیْنِهِ مِنَ اَلدُّمُوعِ مِقْدَارُ جَنَاحِ ذُبَابٍ کَانَ ثَوَابُهُ عَلَی اَللَّهِ وَ لَمْ یَرْضَ لَهُ بِدُونِ اَلْجَنَّهِ . ⁽⁴⁾و حدیث: مَن بَکی أو أبکی أو تَباکی عَلَی الحُسینِ وَجَبَتْ لَهُ الجَنَّةُ . ⁽⁵⁾معروف است. و همچنین حدیث مَنْ ذُکِرْنَا عِنْدَهُ فَفَاضَتْ عَیْنَاه و لَو مثلَ جَناحَ بَعُوضَةٍ غُفِرَ لَه ذُنُوبُه وَ لَو کَانَتْ کَزُبدِ البَحر . ⁽⁶⁾

و سرّ جمله آن است که گریه بر آن حضرت از اعظم عبادات است، زیرا که آن حضرت در مقام عبودیّت طی مراحل محبت نمود و به

حضرت دوست واصل شد و به منزله او گشت.

ای دل بشارتی که زمان وصال شد *** فصل فراق رفت و گه اتّصال شد

نوشیدن شراب محبت به صد شعف*** در کیش شیخ و عارف و عامی حلال شد

پی نوشت ها

1 . روح المعانی، ج 2، ص 164.

2 . جامع السعادات، ج 3، ص 152؛ کلمات مکنونة، ص 79. «ترجمه: برای اولیای خدا، شرابی در نزد خداوند است که اگر از آن بنوشند مست گردند، و چون مست شوند، شاد گردند، و چون شاد شوند بجویند، و چون بجویند، بیابند، و چون بیابند خوشحال گردند، و چون خوشحالی و فرح برای شان حاصل آید ذوب گردند، و چون ذوب گردند خالص شوند، و چون خالص شوند برسند، و چون برسند، بپیوندند، و چون بپیوندند، فرقی میان آنان و محبوب شان نباشد» .

3 . شرح الاسماء، صص 3 و 216.

4 . النساء: 80.

5 . الفتح: 18.

6 . فضل زیارة الحسین، ص 30؛ ثواب الاعمال، ص 108؛ جامع عباسی، ص 163.

7 . لثالی الاخبار، ج 4 ، ص 412.

8 . مصباح الشریعة، ص 7.

9 . ارشاد القلوب، ص 120؛ جامع السعادات، ج 3، ص 145؛ الجواهر السنیة، ص 120؛ احیاء علوم الدین، ج 1، ص 63.

21 . ثواب الاعمال، ص 109؛ اللهوف، ص 5؛ «ترجمه: هر کس نزد قبر امام حسین علیه السّلام ما را یاد کند و چشمانش اگر چه به اندازه بال پشه ای گریان شود، تمام گناهانش آمرزیده خواهد شد، اگر چه به اندازه آب دریا باشد» .

فصل سوم: در دوستی ائمّه علیهم السّلام

از لوازم محبّت خدا، محبت دوستان و دشمنی دشمنان اوست و تعبیر می شود از این مطلب به «الحبُّ فی الله و البغضُ فی الله» . پس هر کس

دوست خدا را دشمن دارد یا دشمن خدا را دوست باشد، لامحاله خدا را دشمن باشد و خدا او را دشمن باشد. حضرت صادق علیه السلام فرمود: هر کس دوست دارد برای خدا و دشمن دارد برای خدا و عطا کند برای خدا، پس او از آن کسانی باشد که ایمانش کامل است. ⁽¹⁾

و در روایتی است که او از اصفیاء الله است.

شخصی از آن حضرت سؤال کرد: آیا دوستی و دشمنی از ایمان است؟ فرمود: و هَلِ الایمانُ إلا الحبُّ والبغضُ ؟ ⁽²⁾»

و در بعضی روایات است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله ) به اصحاب فرمود: أیُّ عُرَی الایمانِ أو ثَقُ ؟

بعضی گفتند: نماز، بعضی عرض کردند: زکات و بعضی روزه و بعضی

حج و عمره را گفتند و بعضی عرض کردند که جهاد است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: لِکُلِّ ما قُلْتُمْ فَضْلٌ وَ لَیْسَ بِهِ، وَلکِنْ اوْثَقُ عُرَی الْایمانِ الْحُبُّ فِی اللَّهِ وَ الْبُعْضُ فِی اللَّهِ وَ تَوَلِّی اوْلِیاءِ اللَّهِ وَ التَبرَّی منْ أعداءِ اللهِ ⁽¹⁾

و از این جا منکشف می شود سرّ آن چه وارد شده است در مدح اعانت مؤمنان و دوستی با ایشان و قضای حوایج آن ها و ذمّ دشمنی با ایشان و خوار شمردن آن ها و اذیت نمودن به آن ها.

قال الصادق علیه السّلام: إذا کانَ یومَ القیمةِ، یُنادی مُنادٍ أینَ المُؤذونَ لأولیائی فَیَقومُ قومٌ لَیسَ عَلی وُجُوهِهِم لَحْمٌ فَیُقالُ: هؤلاء الَّذِینَ آذُوا المؤمنینَ ونَصَبوا لهم وعانَدوهُم وعَنفُوهم فی دینِهِم فُیُؤمَرُ بِهِمْ إِلَی جَهَنَّمَ ⁽²⁾.

< نکته >

سرّ فقرة مَنْ أحبَّکُم فَقد أحبَّ اللهَ وَ مَنْ أبغَضَکُم فقد أبغضَ الله ⁽³⁾و فقرة إنِّی سِلمٌ لِمَنْ سالَمَکُم وَحَربٌ لِمَنْ حارَبَکُم ⁽⁴⁾و امثال این فقرات، از این سخن معلوم شد و منکشف شد که دوستی حسین ابن علی علیه السّلام واجب است بر همه بندگان خدا. زیرا که محبّت خدا بر همه خلق به حکم عقل لامع و شرع ساطع لازم است، و این مظلوم سپه سالار عاشقان و سرآمد محبّان خدا بود؛ پس محبت او بر همه خلق واجب است. و از این جا معلوم می شود سرّ آن که جزع و ناشکیبایی در هر مصیبتی مذموم و موجب حبط عمل است ⁽⁵⁾، مگر در مصیبت این مظلوم که موجب زیادتی اجر و کفاره گناهان است.

کیست این مظلوم، ماه خانقین *** خسرو دین، شاه مظلومان حسین

و اگرچه گریستن و بر سر و سینه زدن در هر محنتی نکوهیده است، ولکن در تذکره مصیبت این مظلوم پسندیده است.

کیست این مظلوم، شاه نینوا *** سرور دین، شاه سر از تن جدا

گریه در این مصیبت را ثواب صد شهید می دهند و بهشت را برای گریه کننده واجب می کنند و بدنش را بر آتش دوزخ حرام می گردانند ⁽¹⁾. همانا این اشک چشم تو که در این مصیبت جاری می شود، گلابی است معطّر، خوشبوتر است از مشک اذفر. کدام گلاب است که بر صورت جاری شده که سبب آمرزش هر گناه صغیره و کبیره شود؟ کدام گلاب بهشت را واجب کند؟ همانا این گلابِ اشک تو، بوی حسین علیه السّلام دارد.

چون که گل رفت و گلستان شد خراب *** بوی گل را از که جویم، از گلاب

چون گُلِ جسد حسین علیه السّلام را بر خاک انداختند و پایمال ستوران نمودند، بوی این گل را از گلابِ اشک دیده عاشقانش استشمام نماییم. ای عزیز من! این سرشکِ دیده گریه کنندگان گلابی است که از گل باغستان سینه های عاشقان حسین ابن علی علیه السّلام گرفته اند و این گُل محبت است که در سینه های عاشقان حسین علیه السّلام سبز شده و در دیگ دل های سوخته ایشان که منزل خدا و کعبه حقیقی است که أنا عندَ القلوبِ المُنکَسِرَةِ ⁽²) و قلبُ المؤمنِ حَرَمُ الله جوشانیده، و از آن بخاری متصاعد شده، به طبقه چشم ایشان آمده، اشک شده و جاری گردیده است.

و از این جهت است که فرشتگانی چند از آسمان فرود می آیند، با هر فرشته ای شیشه ای است از بلور سفید، پس جمع نمایند این اشک ها را برای روز قیامت. پس چون جهنم شعله می کشد، قطره ای از آن ها را بر آن

می ریزند، پس می گریزد آتش جهنّم از گریه کنندگان بر حسین علیه السّلام مقدار شصت هزار فرسخ. پس عجب نکنی که این گریه سبب آمرزش گناهان می شود.

الماءُ یَغْسِلُ ما بِالثّوبِ مِنْ دَرَنٍ، أَلَیسَ یَغْسِلُ قَلبَ المُذنِبِ المَاءُ ؟!! چنان که آب شوینده چرکین های ظاهر است، این اشک پاک کننده چرکین های باطن است.

ای عزیز من! این اشک، آبی است که بر جهنّم می ریزند خاموش می شود و بر آب بهشت می ریزند لذّت و مزه اش هزار برابر می شود و بر گونه های حوران می مالند هزار مرتبه حسن و جمال شان افزون می شود.

پس ای عاشق حسین علیه السّلام! قدر این گریه را بدان که در نزد خدا قدرش بسیار است. چون روز قیامت می شود، بنده را در موقف حساب می آورند که صحیفه عملش از حسنات خالی است. مأیوسانه خود راه جهنم را پیش می گیرد. خطاب به او می رسد که ای بنده ما به کجا می روی؟عرض می کند: به سوی جهنم، زیرا که خود را مستحقّ آتش جهنم می دانم. خطاب می رسد: تو را در نزد ما امانتی است. پس می آورند دانه دُرّی را که از شعاع آن عرصات روشن می شود. عرض می کند که من چنین دانه ای نداشته ام. می فرماید که این دانه، قطره اشکی است که در فلان مجلس در مصیبت حسین ابن علی علیه السّلام از چشمت جاری شده و ما آن را در صدف مرحمت خود پروریده ایم که تا در این روز که روز حسرت و درماندگی است، به کارت بیاید. و ما این درّ را از تو خریداریم، ببر به نزد انبیاء تا قیمت کنند. آن بنده درّ را برداشته به نزد آدم صفی می آورد و می گوید: این درّ را قیمت نما. او می گوید که من سررشته از قیمت این درّ

ندارم. نزد نوح علیه السّلام ببر. پس هر یک از انبیاء به دیگری حواله می کنند تا آن که به نزد خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله می آورد. خاتم الانبیاء صلّی الله علیه و آله می فرماید: نزد علی مرتضی علیه السّلام ببر. او می فرماید که باید این درّ را فرزندم حسین قیمت کند. پس آن درّ را به نزد آن مظلوم می آورد. او را نوازش می کند و به نزد عرش خدایش می آورد و عرض می کند که الها! قیمت این دانه آن است که این بنده را با پدر و مادرش به من ببخشی و ایشان را با من محشور نمایی. خطاب می رسد که ما این بنده را با پدر و مادرش به تو بخشیدیم و در بهشت ایشان را همسایه تو قرار دادیم.

پی نوشت ها

3 . اصول کافی، ج 2 ، صص 125 و 126؛ الدعوات، راوندی؛ ص 28؛ ثواب الاعمال، ص 202؛ مشکاة الأنوار، ص 123. «ترجمه: همه آن چه گفتید فضیلت دارد، ولی محکم ترین ریسمانِ ایمان، دوستی در راه خدا و بغض در راه او و پیروی از اولیای خدا و دوری جستن از دشمنان اوست» .

5 . درر السمطین. ص 103.

6 . المناقب، خوارزمی، ص 91.

7 . ارشاد القلوب، ص 173، غرر الحکم، ج 2، ص 251. در قرآن متجاوز از هفتاد مرتبه از صبر تمجید فرموده است.

8 . معالی السبطین، ص 91.

9 . جامع السعادات، ج 1، ص 343؛ شرح الأسماء، ص 146.